Neidio i'r prif gynnwy

Cyd-destun a throsolwg

Canllawiau i Gymru yw’r rhain. I gael gwybod am y rheolau neu'r canllawiau yn rhannau eraill y DU, ewch i'r safleoedd ar gyfer Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Er bod salwch a marwolaethau difrifol wedi lleihau'n fawr o ganlyniad i lwyddiant y rhaglen frechu a'r rheolau a gyflwynwyd i arafu lledaeniad y coronafeirws, mae’r feirws yma o hyd ac mae'n dal i fod yn risg sylweddol i iechyd y cyhoedd. Mae gan bob un ohonom gyfrifoldeb i helpu i leihau'r risg hon er mwyn diogelu ein hunain, ein gweithwyr a'n cwsmeriaid.

Mae'r ymateb i'r pandemig yng Nghymru hyd yma wedi bod yn ymdrech ar y cyd – mae'r cyhoedd, y llywodraeth, cyflogwyr, busnesau, undebau llafur, darparwyr iechyd a gofal cymdeithasol a'r trydydd sector i gyd wedi tynnu ynghyd. Mae gan bob un ohonom ddyletswydd i barhau i wneud hynny i helpu i gadw'r feirws dan reolaeth wrth inni ddechrau ar y cyfnod newydd hwn o'r pandemig

Pa ofynion cyfreithiol sy’n dal mewn grym?

Ar Lefel Rhybudd Sero, o 7 Awst 2021 ymlaen, nid oes cyfyngiadau cyfreithiol ar nifer y bobl sy'n cael cwrdd ag eraill, gan gynnwys mewn cartrefi preifat, mannau cyhoeddus neu ddigwyddiadau. Yn ogystal â hynny, gall pob busnes a sefydliad agor.

Er hynny, mae Llywodraeth Cymru wedi cadw nifer bach ond hollbwysig o ofynion cyfreithiol i helpu i leihau’r risg y bydd y feirws yn lledaenu, ac i helpu i ddiogelu’r rhai mwyaf agored i niwed. Mae gan fusnesau, cyflogwyr a sefydliadau eraill ddyletswydd i ddiogelu eu gweithwyr a'u cwsmeriaid tra byddant ar eu safle. Er bod rhai camau pwysig y mae'n rhaid i bob un ohonom barhau i'w cymryd i’n helpu ein hunain ac eraill, mae tri gofyniad cyfreithiol yn parhau ar Lefel Rhybudd Sero:

  1. Rhaid i fusnesau, cyflogwyr a sefydliadau eraill, gan gynnwys y rhai sy’n trefnu gweithgareddau a digwyddiadau, gynnal asesiad risg coronafeirws pwrpasol ar gyfer eu safle a’u gweithgareddau a rhoi mesurau rhesymol ar waith i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a'i ledaenu, ar sail yr asesiad risg pwrpasol hwnnw.
  2. Rhaid i bawb hunanynysu am 10 diwrnod os byddant yn cael prawf COVID-19 positif.
  3. Rhaid i bob oedolyn (18 a throsodd) sydd wedi cael gwybod gan y system olrhain ei fod wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael prawf COVID-19 positif hunanynysu am 10 diwrnod hefyd oni bai ei fod wedi cael ei frechu’n llawn yn y DU rhag y coronafeirws fwy nag 14 diwrnod cyn bod mewn cysylltiad agos.  (Bernir eich bod wedi’ch brechu’n llawn os oes pythefnos (14 diwrnod) wedi mynd heibio ers ichi gael cwrs llawn o frechlyn cymeradwy).
  4. Rhaid i oedolion a phlant dros 12 oed wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus dan do, eithrio lleoliadau lletygarwch megis bwytai, tafarndai, caffis neu glybiau nos, neu mewn seremonïau priodas, partneriaeth sifil neu seremonïau priodas amgen.

Diben y canllawiau hyn

Nod y canllawiau hyn yw darparu'r wybodaeth hanfodol sydd ei hangen i helpu busnesau, cyflogwyr a sefydliadau neu fudiadau eraill i fodloni'r rhwymedigaethau cyfreithiol sydd arnynt i leihau'r risg y bydd pobl yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws neu'n ei ledaenu ar eu safle.

Mae’r canllawiau yn egluro’r hyn rydym yn ei wybod am sut mae’r coronafeirws yn cael ei drosglwyddo a’r ffyrdd mwyaf effeithiol o’i atal rhag lledaenu. Gall gwybod sut mae'n cael ei drosglwyddo ein helpu i ddeall pam mae angen nifer o wahanol ragofalon er mwyn lleihau risgiau.

Sylfaen y gofyniad cyfreithiol penodol sy'n berthnasol yng Nghymru yw bod yn rhaid asesu'r risg o ddod i gysylltiad â'r coronafeirws ar bob safle sy'n agored i'r cyhoedd a gweithleoedd a chymryd "mesurau rhesymol" i leihau'r risg honno. Mae'r canllawiau'n esbonio beth yw ystyr "mesurau rhesymol" ac yn rhoi enghreifftiau o'r mesurau y gellir eu cymryd.

Mae cardiau gweithredu sy’n benodol i sectorau sy’n cynnwys mwy o ganllawiau ar faterion a chamau lliniaru sy’n benodol i’r diwydiant (nodwch mai canllawiau ydynt ac nad ydynt wedi rhwymo mewn cyfraith oni nodir yn wahanol).

Sut mae’r coronafeirws yn lledaenu?

Y ffyrdd mwyaf cyffredin o ledaenu’r coronafeirws yw:

  • drwy’r aer fel aerosol
  • drwy’r aer fel defnynnau
  • drwy gysylltiad uniongyrchol â pherson heintiedig
  • drwy gysylltiad uniongyrchol ag arwyneb sydd wedi’i halogi

Mae hyn yn ein helpu i ddeall ym mha fathau o leoedd y mae’r risg fwyaf. Lleoedd yw’r rhain lle mae pobl yn agos at ei gilydd neu sydd wedi’u hawyru’n wael, sy’n golygu na yw’r hen aer yn mynd allan ac nad oes aer ffres yn dod yn ei le. Mae hynny’n rhoi cyfle i’r coronafeirws gronni. Felly, mae risg arbennig yn perthyn i’r mannau canlynol:

  • mannau dan do sydd wedi’u hawyru’n wael
  • mannau dan do lle mae pobl gyda’i gilydd am amser hir
  • unrhyw fan, yn enwedig dan do, lle mae pobl yn dod i gysylltiad agos â’i gilydd
  • unrhyw fan, yn enwedig dan do, lle mae pobl yn anadlu’n drwm yn agos at ei gilydd neu am gyfnodau hir, megis drwy ymarfer corff egnïol, canu uchel, llafarganu, neu weiddi, peswch neu disian (oherwydd gall person heintiedig ledaenu defnynnau dros ardal fawr)

Mae'r diagram isod yn dangos y ffyrdd gwahanol y caiff  y coronafeirws ei ledaenu.

Os oes gan safle neu weithgaredd unrhyw un o'r nodweddion uchod, dylid rhoi sylw arbennig i'r risgiau hyn wrth ystyried y mesurau rhesymol y dylid eu cymryd. Er enghraifft, cadw mwy o bellter corfforol pan fydd ymarfer corff neu ganu egnïol yn digwydd, neu wella awyru mewn ardaloedd prysurach dan do.

Image
Mae defnynnau llai wedi eu heintio yn teithio ymhellach ac yn para yn yr aer am fwy o amser. Dylech wella awyru i leihau'r risg.

Beth allaf i ei wneud i leihau'r risg y bydd y coronafeirws yn lledaenu, fel person sy'n gyfrifol am safle, gweithwyr, digwyddiad neu weithgaredd?

Y ddyletswydd gyfreithiol i leihau'r risgiau i iechyd a diogelwch

Mae cyfrifoldeb cyfreithiol hirsefydlog sy’n golygu ei bod yn ofynnol i gyflogwyr neu bersonau, sy'n gyfrifol am safleoedd, digwyddiadau neu weithgareddau, ofalu am iechyd a diogelwch gweithwyr a phobl eraill sy'n mynd i mewn i’r safle (ar hse.gov.uk).

Mae gofyniad pellach sy'n berthnasol yng Nghymru i gynnal asesiad risg coronafeirws pwrpasol a phenodol i nodi risgiau ac i wneud popeth sy'n rhesymol ymarferol i leihau'r risgiau hynny – sef cymryd "mesurau rhesymol".  Ers peth amser, mae Llywodraeth Cymru wedi gosod gofyniad cyfreithiol penodol ar bobl sy'n gyfrifol am weithleoedd ac ar gyfer safleoedd sy'n agored i'r cyhoedd (a elwir yn "safleoedd rheoleiddiedig" yn y Rheoliadau) i sicrhau bod mesurau rhesymol yn cael eu cymryd i leihau'r risg fod y rhai sy’n mynychu’r safleoedd hynny yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws, neu’n ei ledaenu. Mae'r gofyniad cyfreithiol hwn yn rhan o ymateb iechyd y cyhoedd i bandemig y coronafeirws ac mae'n berthnasol yn ogystal â’r gofynion iechyd galwedigaethol sy’n bodoli’n barod o dan gyfraith iechyd a diogelwch.

Yn gyffredinol, mae pum prif ffordd o leihau risg. Disgrifir y rhain yn aml fel yr "hierarchiaeth mesurau rheoli". Mae hyn yn darparu fframwaith ar gyfer asesu risgiau ac ystyried mesurau rhesymol i'w cymryd i leihau'r risgiau hynny. Mae hon yn system a dderbynnir yn eang a chaiff ei hyrwyddo gan nifer o sefydliadau diogelwch fel ffordd o benderfynu sut i weithredu atebion ymarferol ac effeithiol i leihau'r risg o salwch neu anaf.

Image
hierarchiaeth mesurau rheoli

Mae’r mesurau rheoli wedi’u crynhoi isod, ynghyd â rhai enghreifftiau penodol o fesurau rhesymol o dan bob pennawd. Esbonnir yr hyn a allai fod yn rhesymol yn nes ymlaen yn y canllawiau hyn.

Dileu

Ceisio osgoi neu ddileu'r risg bod y coronafeirws yn bresennol ar y safle. Dyma’r ymyriad mwyaf effeithiol gan ei fod yn ceisio atal pobl rhag dod i gysylltiad â’r feirws a chael eu heintio. Gallai hyn gynnwys:

  • Atal pobl rhag dod i’r safle os ydynt yn teimlo’n sâl, a’u cynghori i gael prawf PCR.
  • Sicrhau nad yw gweithwyr yn dod i’r safle os oes angen iddynt hunanynysu, naill ai am eu bod wedi profi’n bositif neu am eu bod dros 18 oed, heb gael eu brechu’n llawn ac wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif am COVID-19.
  • Ei gwneud yn ofynnol i weithwyr gael profion rheolaidd, neu eu hannog i wneud hynny, gan ddefnyddio profion llif unffordd, er mwyn nodi unrhyw unigolion a all fod yn asymptomatig (os oes angen i staff gael profion rheolaidd, gallai cymorth fod ar gael o dan y rhaglen profi yn y gweithle).
  • Annog a hwyluso’r broses o frechu’r staff neu ei gwneud yn ofynnol i’r rhai sy’n dod i’r safle fod wedi’u brechu’n llawn.
  • Sicrhau bod cofnodion cywir yn cael eu cadw am ba weithwyr (a, lle bo’n briodol, cwsmeriaid/ymwelwyr/cleientiaid) sydd wedi bod yno, fel y gellir cysylltu â nhw os oes angen.
  • Galluogi staff i weithio gartref a hwyluso hynny.

Amnewid

Ceisio newid y gweithgaredd peryglus am un llai peryglus. Gallai hyn gynnwys:

  • Lleihau'r amser y mae cysylltiad wyneb yn wyneb rhwng pobl.
  • Newid patrymau gwaith fel bod pobl yn gweithio mewn grŵp neu garfan sefydlog neu'n cyrraedd ac yn gadael y gwaith ar adegau gwahanol (mae hyn yn cyfyngu ar nifer y bobl y gallai’r feirws eu cyrraedd).
  • Newid i weithio yn yr awyr agored er mwyn lleihau’r posibilrwydd y gall y feirws ledaenu drwy arwynebau wedi’u halogi a thrwy aerosolau.
  • Defnyddio technolegau eraill yn lle rhyngweithio wyneb yn wyneb, er enghraifft technolegau 'clicio a chasglu', gweithio o bell, ymgyngoriadau ffôn/fideo.

Mesurau rheoli trefniadol

Ceisio lleihau'r risg drwy newid y ffordd y mae’r gweithgaredd yn cael ei gynnal. Gallai hyn gynnwys:

  • Gwella awyru:
    • Gwella awyru aer ffres mewn mannau sydd wedi’u hawyru’n wael
    • Os nad yw’n bosibl cael aer ffres, sicrhau bod systemau awyru mecanyddol yn bodloni’r safonau priodol ac yn cael eu gwasanaethu a’u haddasu’n unol â hynny.
  • Cyfyngu ar ddefnyddio arwynebau a rennir:
    • Defnyddio technolegau digyffwrdd
    • Defnyddio arwynebau gwrthficrobaidd
    • Lleihau’r defnydd o arwynebau a rennir, os nad oes modd eu hosgoi’n llwyr.
  • Gwella hylendid:
    • Darparu gorsafoedd golchi dwylo ychwanegol
    • Golchi dwylo a diheintio rheolaidd, gan gynnwys darparu cyfleusterau ac arwyddion i annog ymddygiad da
  • Cyflwyno a chynnal mesurau cadw pellter corfforol:
    • Cyfyngu ar symudiad pobl neu ei reoli, er enghraifft systemau un ffordd, neu gyfyngu ar nifer y bobl sy'n defnyddio mannau cyfyng fel lifftiau, toiledau, ceginau neu ystafelloedd cyfarfod ar yr un pryd
    • Darparu arwyddion clir (e.e. arwyddion, tâp llawr neu baent) ar gyfer cadw pellter corfforol, systemau ciwio, systemau un ffordd ac ati
    • Sicrhau bod pobl yn cadw pellter corfforol ar y safle
    • Cyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb
    • Gosod sgriniau mewn mannau priodol (e.e. desgiau derbynfa neu rhwng gorsafoedd gwaith) i sicrhau bod staff yn cadw ar wahân ac ati. Os cânt eu defnyddio, dylid sicrhau eu bod yn cael eu glanhau a'u diheintio yn unol â’r trefniadau priodol ar gyfer hylendid da.
  • Rheoli niferoedd a chyfnodau amser:
    • Cyfyngu ar yr amser a dreulir mewn ystafelloedd sydd wedi’u hawyru’n wael
    • Cyfyngu ar nifer y bobl sy’n bresennol mewn ystafelloedd sydd wedi’u hawyru wael
  • Annog ymddygiad da:

o Cyfathrebu'n effeithiol â'r rhai sydd i ar y safle a gweithredu ar sail adborth ar y mesurau sydd wedi’u cymryd i leihau risg

o Dileu rhai cyfyngiadau pan fo'n ddiogel gwneud hynny, er mwyn annog mwy o bobl i gadw at y cyfyngiadau mwyaf effeithiol ac angenrheidiol.

Mesurau rheoli gweinyddol

Ceisio lleihau unrhyw risgiau eraill o ddod i gysylltiad â’r feirws. Gallai hyn gynnwys:

  • Darparu hyfforddiant ar y mesurau a gymerwyd gan esbonio pam y penderfynwyd eu cymryd (e.e. effeithiolrwydd cadw pellter corfforol, glanhau ac ati)
  • Osgoi rhannu cyfarpar, fel 'desgiau poeth’
  • Lleihau nifer y bobl sy'n gweithio mewn lleoliad penodol drwy, er enghraifft, annog gweithio gartref neu weithio gartref yn rhannol lle bo hynny'n bosibl
  • Dechrau sifftiau ar adegau gwahanol
  • Cyfathrebu rheolaidd â staff (ym mhob iaith berthnasol) a sicrhau eu bod yn deall y cyngor.

Cyfarpar Diogelu Personol (PPE)

Ceisiwch ddiogelu’r bobl ar y safle rhag dod i gysylltiad â’r feirws, drwy ddefnyddio PPE. Dyma'r ymyriadau lleiaf effeithiol, felly dylid eu defnyddio ar y cyd â mesurau eraill a nodir uchod. Rhaid gofalu rheoli heintiau wrth wisgo, tynnu, storio a gwaredu’r cyfarpar. Mae hyn yn cynnwys y canlynol:

  • masgiau wyneb llawfeddygol sy'n gwrthsefyll hylif neu gyfarpar diogelu anadlol priodol arall (fel masgiau FFP2 a FFP3 neu helmedau PAPR) a allai gael eu hargymell mewn rhai amgylchiadau, er enghraifft mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol  neu wasanaethau cysylltiad agos eraill (os yw’r canllawiau yn nodi hynny)
  • gorchuddion wyneb gradd is (gweler y canllawiau ar wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus dan do)
  • menig a ffedogau
  • cyfarpar diogelu'r llygaid

Beth yw’r gofyniad cyfreithiol ar fusnesau, gweithleoedd, mannau cyhoeddus a threfnwyr digwyddiadau?

Beth yw’r sail gyfreithiol ar gyfer y gofynion?

Mae rheoliad 16 o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn gosod rhwymedigaethau ar bobl sy’n gyfrifol am safleoedd sy’n agored i’r cyhoedd, neu lle mae gwaith yn cael ei wneud:

  • er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safleoedd hynny, ac
  • er mwyn lleihau’r risg y bydd y bobl sydd wedi bod ar y safle yn lledaenu’r coronafeirws.

Mae hyn i'w gyflawni drwy gymryd y camau canlynol, sy'n seiliedig ar egwyddorion yr "hierarchiaeth mesurau rheoli" (y cyfeirir atynt uchod):

  • cam 1: cynnal asesiad pwrpasol o’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle (ac ymgynghori â phobl sy'n gweithio ar y safle, neu eu cynrychiolwyr, wrth wneud hynny)
  • cam 2: rhoi gwybodaeth i’r bobl sy’n mynd i mewn i’r safle neu sy’n gweithio yno am sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Mae hyn yn cynnwys, yn benodol, rhoi gwybodaeth i bawb sy’n gweithio ar y safle am eu risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws fel y nodwyd yn yr asesiad risg coronafeirws pwrpasol, a’r mesurau i’w cymryd i leihau’r risg
  • cam 3: sicrhau bod mesurau rhesymol yn cael eu cymryd i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â'r feirws ar y safle

Mae'n ofynnol cymryd pob un o'r 3 cham. Ceir rhagor o fanylion am bob cam isod.

Beth sydd wedi newid?

Does dim newid o ran y gofyniad i gynnal asesiad risg coronafeirws pwrpasol a chymryd mesurau rhesymol. Mae'r gofynion hyn yn parhau i fod ar waith ar Lefel Rhybudd Sero.

Ond mae newid wedi bod o ran sut y dylai’r rhai y mae angen iddynt gymryd mesurau rhesymol bennu pa fesurau  y dylent eu cymryd. Ac mae newid pwyslais o ran pa fesurau rhesymol sy'n angenrheidiol. Mae'r Rheoliadau bellach yn llai rhagnodol ynghylch pa fesurau yn union y mae'n rhaid eu rhoi ar waith, gan alluogi mwy o hyblygrwydd yn yr hyn a wneir, yn seiliedig ar lefelau'r risg a nodwyd.

Nid yw'r gofynion penodol ar safleoedd trwyddedig a safleoedd manwerthu bellach wedi'u nodi ar wahân yn y Rheoliadau. Ond nid yw hyn yn golygu nad yw'r pethau hynny bellach yn cael eu hystyried yn 'fesurau rhesymol' y gallai fod eu hangen. Yn hytrach, maent yn bethau nad oes eu hangen yn gyfreithiol o dan bob amgylchiad.

Er enghraifft, mae gwasanaeth gweini wrth y bwrdd mewn tafarn wedi bod yn ofynnol bob amser. Ond, o ganlyniad i'r newid yn y gyfraith, bydd yr angen i drefnu gweni wrth y bwrdd yn dibynnu ar yr amgylchiadau. Mewn tafarn nad yw'n brysur iawn neu yn ystod y dydd pan nad oes llawer o gwsmeriaid, mae'n annhebygol y bydd angen gweini wrth y bwrdd gan fod y risg yn is. Ond mae'n ddigon posibl y bydd gweini wrth y bwrdd yn fesur rhesymol y dylid ei gymryd ar noson brysur, neu os yw tafarn yn cynnal digwyddiad, gan y gallai’r ardal wrth y bar fynd yn orlawn.

O ran y mesurau rhesymol eu hunain, bu pwyslais arbennig ers y dechrau ar gadw pellter cymdeithasol, yn enwedig mesurau i gadw pobl 2 fetr ar wahân. Yn dilyn y newid yn y gyfraith, mae cadw pellter corfforol yn dal i fod yn fesur rhesymol y gellir ei gymryd, ac mewn llawer o amgylchiadau mae'n debygol y bydd yn  ofynnol ei gymryd, ond nid yw bellach yn cael ei bwysleisio’n benodol. Mae hyn yn golygu, os gellir cymryd mesurau eraill i leihau risg, er enghraifft symud i’r awyr agored, ei gwneud yn ofynnol i bobl gael eu profi neu eu brechu, defnyddio sgriniau ac ati, efallai na fydd angen cadw pellter corfforol neu efallai y bydd ei angen i raddau llai.     

I bwy y maeʼr gofyniad cyfreithiol yn berthnasol?

Mae'r gofyniad i gymryd mesurau rhesymol yn berthnasol o dan amrywiaeth eang iawn o amgylchiadau, gan gynnwys pob math o weithle sy’n agored. Mae’r rhain yn cynnwys, er enghraifft; gwasanaethau cyhoeddus, safleoedd iechyd a gofal cymdeithasol, ysgolion a lleoliadau gofal plant, addysg uwch, lleoliadau addysg bellach (gan gynnwys canolfannau hyfforddi a dysgu oedolion), canolfannau galwadau, busnesau lletygarwch, y diwydiant teithio a llety gwyliau, gwasanaethau gwirfoddol, safleoedd masnachol a diwydiannol, safleoedd adeiladu a safleoedd agored eraill fel gwaith ffordd a mannau awyr agored, gan gynnwys marchnadoedd da byw.

Mae'r ddyletswydd o dan y gyfraith i gymryd mesurau rhesymol yn berthnasol i'r person neu’r personau sy'n gyfrifol am safleoedd sy’n agored i’r cyhoedd, ac i’r person sy'n gyfrifol am y gwaith a wneir mewn unrhyw weithle; hynny yw, y person sy'n gyfrifol am reoli’r safle (nid, o reidrwydd, perchennog ffatri neu swyddfa sydd ar les).

Yn achos gweithgareddau penodol a allai gael eu cynnal ar safle a reoleiddir, mae’r ddyletswydd yn berthnasol i’r sawl sy’n gyfrifol am y safle lle bydd y gweithgaredd yn cael ei gynnal a hefyd i’r sawl sy’n gyfrifol am y gweithgaredd.

Yn yr un modd, yn achos safleoedd a reoleiddir sydd hefyd yn croesawu busnesau eraill i’r safle, er enghraifft, lleoliadau lletygarwch sy'n cynnig cerddoriaeth fyw, mae'r ddyletswydd yn berthnasol i'r person sy'n gyfrifol am y safle lle mae'r gweithgaredd yn digwydd ac i’r person sy'n gyfrifol am y busnes unigol sy'n perfformio (sef y band yn yr enghraifft hon).

Ac yn achos priodasau a dathliadau eraill a drefnir gan unigolyn ond a gynhelir ar safleoedd a reoleiddir, sy'n golygu bod busnesau allanol yn bresennol yn ystod y digwyddiad, er enghraifft, arlwywyr allanol, cerddoriaeth fyw, neu berfformwyr eraill o'r fath, mae'r ddyletswydd yn berthnasol i'r person sy'n gyfrifol am y safle lle mae'r gweithgaredd yn digwydd ac i’r person sy'n gyfrifol am y busnes unigol sy'n bresennol yn ystod y digwyddiad.

Mae'r ddyletswydd i gymryd camau rhesymol hefyd yn berthnasol i dacsis ac i ddarparwyr trafnidiaeth gyhoeddus (gan gynnwys ardaloedd dan do mewn canolfannau trafnidiaeth megis gorsafoedd bysiau, gorsafoedd rheilffordd, meysydd awyr a phorthladdoedd fferi) Mae canllawiau trafnidiaeth manwl atodol ychwanegol hefyd ar gael ynglŷn â thrafnidiaeth gyhoeddus.

Er bod y rhwymedigaethau cyfreithiol yn berthnasol i bersonau penodol, mae cyfrifoldeb personol ar bawb mewn gweithle neu safle sy’n agored i'r cyhoedd i reoli ei ymddygiad ei hun ac i beidio â llesteirio’r camau a gymerir i sicrhau bod y risg o drosglwyddo'r coronafeirws ym mhob rhan o Gymru yn cael ei lleihau.

Dylid nodi nad yw'r canllawiau hyn wedi'u hanelu at leoliadau'r GIG na chartrefi gofal, a fydd â chanllawiau ar wahân oherwydd natur y gwasanaethau y maent yn eu darparu. Er bod y gofyniad cyffredinol yn berthnasol i leoliadau iechyd a gofal cymdeithasol, efallai y bydd angen i'r lleoliadau hyn hefyd gydymffurfio â chanllawiau eraill sy'n benodol i'r sector, megis yr un ar gyfer atal a rheoli heintiau. Byddai'r canllawiau hynny'n nodi'r hyn a ystyrir yn rhesymol yn y lleoliadau hynny i reoli risgiau.

Beth yw statws y canllawiau hyn?

Mae’r canllawiau hyn wedi’u llunio o dan reoliad 18A o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Cymru) 2020 ac maent yn rhoi rhagor o wybodaeth ynglŷn â sut mae’r gofyniad cyfreithiol o dan reoliad 16 yn gweithio’n ymarferol. Mae'r canllawiau hyn yn disodli'r canllawiau statudol blaenorol ar "Fesurau Rhesymol”.

Beth y mae’n rhaid ei wneud i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â'r coronafeirws?

Mae rheoliad 16 yn ei gwneud yn ofynnol i 3 cham gael eu cymryd:

Cam 1: Cynnal asesiad risg coronafeirws pwrpasol a phenodol

Mae’r Rheoliadau yn ei gwneud yn ofynnol i bobl sy’n gyfrifol am safleoedd sy’n agored i’r cyhoedd neu sy'n gyfrifol am weithleoedd, gynnal asesiad penodol o’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws  mewn perthynas â’r safle.  Rhaid i fusnesau, sefydliadau, trefnwyr gweithgareddau a digwyddiadau, a chyflogwyr gynnal asesiad risg coronafeirws pwrpasol , a gweithredu arno.  Wrth wneud hyn, mae’n rhaid ymgynghori â’r rhai sy’n gweithio ar y safle, neu gyda’u cynrychiolwyr (fel undeb llafur). Dylid gwneud hyn "mewn da bryd" gan roi cyfle ystyrlon i'r rhai yr ymgynghorir â nhw gyfrannu at y broses.

Mae’r rhwymedigaeth i asesu’r risg sy’n deillio’n benodol o’r coronafeirws yn berthnasol yn ogystal â’r gofyniad mwy cyffredinol i gynnal asesiad risg yn unol â rheoliad 3 o Reoliadau Rheoli Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith 1999 (O.S. 1999 Rhif. 3242). Pan fydd asesiad risg sydd wedi’i gynnal o dan y Rheoliadau hynny eisoes yn asesu’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, mae hynny’n ddigon i fodloni’r gofyniad (yn amodol ar yr angen i ymgynghori â’r bobl sy’n gweithio ar y safle, eu hysbysu, ac i gadw golwg ar y sefyllfa). Mae’r rhwymedigaeth i ddarparu gwybodaeth i staff eisoes yn bodoli o dan reoliad 10 o Reoliadau 1999.

Yn bwysig iawn, dylid defnyddio canlyniadau asesiadau risg penodol i’ch safle, a phob risg a nodwyd, fel sail i benderfynu pa fesurau rhesymol y dylid eu cymryd i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Nid yw cynnal asesiad risg yn ddigon ar ei ben ei hun – adnodd i helpu i benderfynu beth sy’n rhaid ei wneud i leihau’r risg yw’r asesiad.

Wrth ystyried pa fesurau rhesymol y dylid eu cymryd ar unrhyw safle, dylai’r sawl sy’n gyfrifol gynnal asesiad risg sy’n benodol i’r holl weithgareddau yr ymgymerir â nhw yn y gweithle, a dylid diweddaru’r asesiad hwnnw os caiff gweithgareddau newydd eu hychwanegu. Mae hyn yn cynnwys ystyried yr holl unigolion sy’n defnyddio’r lleoliad hwnnw neu’n ymweld ag ef, gan gynnwys staff parhaol a dros dro, contractwyr, ymwelwyr, a’r cyhoedd.  Mae hefyd yn golygu ystyried y gallai lefel y risg amrywio yn dibynnu ar faint o bobl sy'n bresennol ar y safle neu yn dibynnu ar yr hyn sy'n cael ei wneud ar adeg benodol. Mae asesiadau risg yn rhan o’r drefn arferol ar gyfer rheoli iechyd a diogelwch yn y gwaith a dylid cynnal asesiadau risg penodol mewn perthynas â’r coronafeirws ar gyfer eich safle fel rhan o system ehangach i reoli diogelwch. Mae canllawiau cynhwysfawr ar gael gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch.

Nid yw’r canllawiau hyn yn ymdrin ag asesiadau risg yn fanwl, ond dylid cynnal yr asesiadau yn unol â’r gofynion gweithdrefnol a nodir yn rheoliad 3 o Reoliadau Rheoli Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith 1999 (fel y’i haddaswyd gan Reoliadau’r Coronafeirws). Dylid adolygu’r asesiad risg yn rheolaidd oherwydd, wrth edrych ar sut y dylid bodloni’r rhwymedigaeth i gymryd camau rhesymol i leihau’r risg, mae angen ystyried a yw’r bygythiad ehangach sy’n gysylltiedig â’r pandemig wedi newid. Mae asesu risg yn broses ddeinamig, a dylid bob amser gynnwys y bobl sy’n gweithio ar y safle wrth gynnal asesiadau o’r fath. 

Darparwyd templed i helpu. Ond rhaid i asesiadau risg fod yn benodol i'r gweithle, y sefyllfa neu’r gweithgaredd dan sylw. Ni fwriedir i'r mesurau lliniaru y cyfeirir atynt yn y templed gael eu hystyried yn rhestr gynhwysfawr. Mater i'r person cyfrifol yw nodi pob perygl i'w staff, ei gwsmeriaid a'i ymwelwyr – peryglon sy’n berthnasol i waith, sefyllfaoedd a gweithgareddau dan do ac yn yr awyr agored.

Bydd angen i gyflogwyr roi ystyriaeth lawn i'r gofyniad i gadw staff yn ddiogel yn y gwaith a chynnig asesiadau risg unigol ar gyfer eu staff, yn dibynnu ar y rolau y maent yn eu chwarae ac a ydynt mewn mwy o berygl neu'n agored iawn i niwed yn glinigol. Mae hyn hefyd yn cynnwys rhoi sylw dyledus i iechyd corfforol a meddyliol eich gweithlu, yn enwedig gan y gallent fod yn bryderus ynghylch dychwelyd i amgylchedd y gweithle os ydynt wedi bod yn gweithio o bell. Dylent hefyd ymgysylltu â chynrychiolwyr staff, a chynrychiolwyr undebau llafur, mewn da bryd.

Er nad oes raid cyhoeddi asesiadau risg, mae angen i bawb sy’n gweithio ar y safle wybod am eu cynnwys, ac am y mesurau lliniaru sydd wedi’u hamlinellu. Os yw’r person cyfrifol yn gyflogwr sy'n cyflogi 5 neu fwy o weithwyr, rhaid i'r cyflogwr gofnodi canfyddiadau arwyddocaol yr asesiad risg ac unrhyw grŵp o weithwyr y nodwyd eu bod yn arbennig o agored i risg.

Cam 2: Darparu gwybodaeth

Mae darparu gwybodaeth i weithwyr ac i bobl eraill ar safleoedd neu mewn gweithleoedd yn allweddol er mwyn rheoli lledaeniad y feirws yn llwyddiannus.  Gellir rhoi gwybodaeth ar lafar neu'n ysgrifenedig (ar ffurf arwyddion, gan amlaf), ac yn unol â’r Ddeddf Cydraddoldeb o ran y fformatau sydd ar gael.

Yn gyffredinol, bydd angen i'r wybodaeth a ddarperir:

  • esbonio pa fesurau sy’n cael eu cymryd i gadw pellter corfforol o dan do neu i leihau ymwneud agos wyneb yn wyneb rhwng pobl;
  • helpu pobl i ddilyn yr hyn sy'n ofynnol, er enghraifft drwy roi cyfarwyddiadau ar sut i ddod i mewn i'r safle a cherdded o'i amgylch os oes system unffordd ar waith, neu drwy atgoffa pobl pryd y mae angen iddynt wisgo gorchudd wyneb a sut i’w ddefnyddio’n effeithiol ac yn gyfrifol (gweler y canllawiau ar orchuddion wyneb);
  • rhoi gwybodaeth i ddefnyddwyr safleoedd am y nifer uchaf o bobl y mae’n ddiogel iddynt fod ar y safle ar unrhyw un adeg

 Mae rhai arwyddion sylfaenol ar gael yma − arwyddion diogelwch a chadw pellter corfforol i gyflogwyr ac ar wefan Busnes Cymru.

Cam 3: cymryd pob mesur rhesymol

Beth yw mesur rhesymol?

Mae rheoliad 16 yn nodi rhwymedigaeth i:

“Cymryd mesurau rhesymol i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo personau yn ymgynnull yn agos at ei gilydd, megis—

(a)       ceisio rhwystro’r personau a ganlyn rhag bod yn bresennol yn y fangre—

(i)         unrhyw berson sydd wedi cael canlyniad positif am y coronafeirws yn y 10 niwrnod blaenorol,

(ii)        unrhyw berson sydd wedi cael cysylltiad agos yn y 10 niwrnod blaenorol â pherson sydd wedi cael canlyniad positif am y coronafeirws,

(iii)       unrhyw berson sy’n profi symptomau sy’n gysylltiedig â COVID-                   19;

(b)       sicrhau bod personau sy’n ymgynnull yn y fangre yn ymgynnull yn yr awyr agored pan fo hyn yn ymarferol;

(c)        cyfyngu ar ryngweithio agos wyneb yn wyneb rhwng personau yn y fangre, er enghraifft drwy—

(i)         newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;

(ii)        rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;

(iii)       rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau;

(iv)       fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi;

(v)        gosod rhwystrau neu sgriniau;

(d)       cyfyngu ar hyd yr amser y caniateir i bersonau fod yn bresennol yn y fangre;

(e)       ceisio sicrhau bod y fangre wedi ei hawyru’n dda;

(f)        cynnal hylendid da yn y fangre;

(g)       darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio, cyfarpar diogelu personol.”

Fodd bynnag, enghreifftiau yw’r mesurau a restrir a bydd yr hyn sy’n cael ei ystyried yn "fesur rhesymol" yn amrywio yn dibynnu ar natur y safle, a'r gweithgaredd sy'n cael ei wneud. Er enghraifft, ni fydd y rheini sy’n cynnig gwasanaethau personol cysylltiad agos yn gallu cadw pellter corfforol wrth ddarparu’r gwasanaethau hyn, ond dylent allu defnyddio cyfarpar diogelu personol a sicrhau bod llif yr aer yn dda ar y safle. 

Gellir dod o hyd i enghreifftiau tebyg uchod hefyd yn yr adran "Hierarchiaeth Mesurau Rheoli”. Dylai'r asesiad risg coronafeirws pwrpasol a gynhelir a'r system "Hierarchiaeth Mesurau Rheoli" fod yn sail ar gyfer pa fesurau rhesymol y dylid eu cymryd.

Wrth feddwl am yr hyn sy’n rhesymol, mae’n bwysig ystyried y lefel rhybudd sydd mewn grym ynghyd â chyngor gan Lywodraeth Cymru ac awdurdodau iechyd cyhoeddus ynghylch lefel y risg.

Mae rheoliad 16 yn berthnasol ym mhob sefyllfa tra bo’r Rheoliadau yn parhau mewn grym, ac mae’n berthnasol i bob un o’r gwahanol Lefelau Rhybudd – gan gynnwys pan nad oes unrhyw Lefel Rhybudd yn berthnasol o dan y Rheoliadau (“Lefel Rhybudd Sero”).  Gall y mesurau y mae’n rhesymol eu cymryd ar Lefel Rhybudd isel fod yn wahanol i’r rheini y maent yn rhesymol eu cymryd pan fo’r Lefel Rhybudd yn uchel. Mewn geiriau eraill, mae’n debygol y bydd angen gwneud mwy ar y Lefelau Rhybudd uchaf gan fod y risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn uwch.

Ystyriaethau perthnasol wrth benderfynu pa fesurau sy'n rhesymol

Mae gan y rhai sy’n dod o dan y rhwymedigaeth gyfreithiol i gymryd mesurau rhesymol ddisgresiwn wrth benderfynu pa fesurau i'w cymryd. Ond rhaid i'r mesurau hynny liniaru'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, pan fo pobl yn  ymgynnull ar eu safle, ac mae penderfynu pa fesurau sy'n "rhesymol" i'w cymryd yn brawf gwrthrychol. Mae hyn yn golygu bod yr hyn sy'n rhesymol yn dibynnu ar yr hyn y byddai person rhesymol sy'n wynebu sefyllfa debyg yn ei wneud.

Wrth ystyried pa fesurau sy'n rhesymol mae gennych yr hawl i ystyried y ffactorau canlynol, ymhlith pethau eraill:

  • Cost: a yw cost y mesur yn gymesur o ystyried ar gyfer faint o bobl y bydd y risg yn cael ei lleihau? 
  • Natur y gwaith: a yw'r mesurau yn ymarferol, neu a fyddent yn tanseilio'r broses o ddarparu'r gwasanaeth neu waith y busnes i'r fath raddau fel na fyddent yn gynaliadwy?
  • A ellir rhoi mesurau ar waith heb i hynny effeithio ar iechyd a diogelwch pobl eraill mewn ffyrdd nad ydynt yn gysylltiedig â lledaeniad y coronafeirws? Pe byddai'r mesurau yn cynyddu'r risg i iechyd a diogelwch, er enghraifft wrth weithredu peiriannau, mae’n debyg na fyddent yn fesurau rhesymol.
  • Natur a galluedd y bobl mewn gweithle – os yw gwasanaeth neu fusnes yn gyfrifol am ofalu am bobl agored i niwed neu’n gweithio gyda nhw, mae’n bosibl na fydd yn rhesymol iddo roi trefniadau cadw pellter corfforol caeth ar waith. 
  • Dylai'r staff a’r gweithlu deimlo'n hyderus bod ystyriaeth briodol wedi'i rhoi i lefel y risg a wynebir ganddynt wrth drafod mesurau.
Enghreifftiau o fesurau rhesymol eraill y gellir eu cymryd

Ym mhob achos, ond yn enwedig lle os nad yw’n ymarferol cadw pellter corfforol neu orfodi trefniadau o’r fath, mae’n debygol y bydd angen amrywiaeth o fesurau i leihau risg.

Yn y pen draw, os nad yw’r mesurau y mae’n rhesymol ichi eu cymryd yn ddigon i leihau’r risgiau, mae rheoliad 16 yn ei gwneud yn glir bod mesurau rhesymol yn cael cynnwys rhoi’r gorau i ymgymryd â gweithgareddau penodol a chau rhan o’r safle. Er bod rheoliad 16 yn ymwneud yn bennaf â sut mae pethau’n cael eu gwneud, yn hytrach nag a yw’r pethau hynny’n cael eu gwneud ai peidio, mae’n bosibl bod rhai gweithgareddau lle mae cymaint o risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws fel mai’r unig ffordd o leihau’r risg yw peidio ag ymgymryd â’r gweithgareddau hynny o gwbl.  Bydd yr opsiwn hwn yn arbennig o berthnasol ar lefelau rhybudd uwch.

Nodir isod rai o'r mesurau rhesymol mwyaf effeithiol y dylid eu hystyried a'u rhoi ar waith lle y bo'n bosibl. Darperir set lawnach o enghreifftiau yn yr adran ar "Hierarchiaeth Mesurau Rheoli”.

Ceisio atal pobl rhag bod ar y safle a chefnogi pobl sydd wedi bod mewn cysylltiad ag achos positif.

Y ffordd fwyaf effeithiol o rwystro’r coronafeirws rhag lledaenu ar unrhyw safle yw trwy rwystro’r feirws rhag bod yn bresennol yn y lle cyntaf.  Dyna pam y mae brechu, profi a hunanynysu mor bwysig.  Dyna’r rheswm hefyd pam y mae’r Rheoliadau yn darparu bod y mesurau rhesymol a gymerir yn gallu cynnwys mesurau i atal pobl rhag dod i safle os ydyn nhw:

  1. wedi cael prawf positif i’r coronafeirws.
  2. wedi bod mewn cysylltiad agos ag unrhyw un sydd wedi cael prawf positif neu
  3. â symptomau COVID-19.

Mae’n ofyn cyfreithiol ar berson dros 18 oed yn y DU nad yw wedi cael ei frechu’n llawn i hunanynysu os yw’n cael gwybod gan y system olrhain ei fod wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi profi'n bositif am COVID-19. Byddai mesur rhesymol yn cynnwys ceisio atal pobl sydd o dan ofyn cyfreithiol i hunanynysu rhag bod yn bresennol ar y safle.

Mae unigolion sydd wedi’u heithrio rhag hunanynysu yn cael eu cynghori i gyfyngu ar eu cysylltiadau â phobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, i gael profion asymptomatig yn rheolaidd, i wisgo gorchudd wyneb mewn lleoedd caeedig ac i gadw pellter dros y cyfnod pan fyddent wedi gorfod hunanynysu, ond nid oes gorfodaeth arnynt i wneud hyn.

O dan rai amgylchiadau, gallai fod yn rhesymol cymryd mesurau i fynnu nad yw person yn cael bod yn bresennol ar y safle, neu ei helpu i beidio â bod.  Byddai penderfynu a yw hyn yn rhesymol neu beidio yn dibynnu ar nifer o ffactorau, gan gynnwys, o safbwynt gweithiwr: a fyddai’n ymarferol i’r gwaith gael ei wneud rywle arall (a gweler y canllaw isod ar weithio gartref); effaith cadw’r gweithiwr o’r safle ar y gwasanaeth a ddarperir; a’r risg y gallai’r gweithiwr ei beri i bobl penodol agored i niwed pe bai’n dal i weithio ar y safle.

Dyma rai mesurau eraill a allai fod yn rhesymol:

  • Annog gweithwyr i roi gwybod i’w cyflogwr os ydyn nhw wedi cael eu hysbysu eu bod wedi bod mewn cysylltiad agos ag achos positif o COVID-19, er mwyn i’r cyflogwr allu ystyried newidiadau rhesymol priodol a mesurau lliniaru fel cadw pellter cymdeithasol a gwisgo PPE neu orchudd wyneb
  • Ystyried natur ymwneud y gweithiwr â’r cyhoedd ac a fyddai ei gael i wneud dyletswyddau eraill yn briodol i leihau’r risg o drosglwyddo’r feirws
  • Atgoffa’r person o bwysigrwydd cymryd profion PCR Diwrnod 2 a Diwrnod 8, yn ogystal â phrofion asymptomatig eraill fel profion llif unffordd cyflym.
  • Nodi’r gweithwyr hynny sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol (sydd mewn perygl mawr o heintiad COVID-19 difrifol) a sicrhau nad yw’r person sydd wedi bod mewn cysylltiad agos ag achos positif o COVID-19 yn cael gweithio’n agos iddyn nhw
  • Ystyried a ddylai pobl eraill gael gwybod bod person wedi bod mewn cysylltiad agos ag achos positif o COVID-19

Mae canllawiau arbennig wedi’u cyhoeddi ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol sydd wedi cael gwybod eu bod wedi dod i gysylltiad agos ag achos positif o COVID-19. Mae’r canllawiau hyn yn disgrifio proses o asesu a lleihau’r risg ar gyfer gweithwyr sy’n dod wyneb yn wyneb â chleifion a defnyddwyr gwasanaethau er mwyn sicrhau amddiffyniad ychwanegol i bobl allai fod yn fwy agored i niwed gan COVID-19.  Gallai gweithwyr o sectorau eraill ystyried egwyddorion y canllawiau hyn, sef symud staff i wneud dyletswyddau eraill, os yw eu gwaith yn cynnwys dod i gysylltiad â phobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol neu sydd â diffyg imiwnedd.

Gwella awyru

Mae gwella awyru yn fesur arbennig o bwysig. Bydd cynnal gweithgareddau yn yr awyr agored yn darparu awyru naturiol. Gellid darparu awyru naturiol dan do drwy agor drysau a ffenestri os nad yw hyn yn mynd yn groes i ofynion diogelwch tân. Bydd gwelliannau mewn awyru mecanyddol hefyd yn helpu i leihau risgiau os cânt eu gwneud yn effeithiol.

Mae hefyd yn ofyniad cyfreithiol o dan reoliad 6 o'r Rheoliadau Gweithle (Iechyd, Diogelwch a Lles) y gwneir darpariaeth effeithiol ac addas i sicrhau bod pob gweithle caeedig yn cael ei awyru gan ddigon o aer ffres neu aer wedi’i buro.  Mae gan Sefydliad Siartredig y Peirianwyr Gwasanaethau Adeiladu ganllawiau ar gael ar yr hyn sy'n "ddigonol", y cyfeirir ato yng nghanllawiau COVID yr HSE.

Gall awyru weithio ar y cyd â mesurau eraill megis lleihau hyd gweithgareddau neu gyfyngu arnynt, a gwell defnydd o orchuddion wyneb mewn lleoliadau sydd â risg uwch o drosglwyddo aerosol.

Mae'n bwysig nodi ardaloedd nad ydynt wedi'u hawyru'n dda ac ymdrin â nhw. Y mwyaf o bobl sydd mewn ardal sydd wedi'i hawyru'n wael, a'r hiraf y maent yn aros ynddi, y mwyaf yw'r risg o ledaenu’r coronafeirws.

Gellir sicrhau bod cymaint o awyr iach â phosibl drwy:

  • awyru naturiol
  • awyru mecanyddol
  • cyfuniad o awyru naturiol a mecanyddol, er enghraifft, pan mae awyru mecanyddol yn dibynnu ar awyru naturiol i sicrhau cymaint o awyr iach â phosibl.

A dylai asesiadau risg ystyried y canlynol:

  • awyru awyr iach effeithiol, ochr yn ochr â gorchuddion wyneb, cadw pellter ac arferion hylendid gwell
  • lleihau hyd gweithgareddau dan do neu gyfyngu arnynt
  • cynllun yr ystafell
  • defnyddio ystafelloedd ag awyru da ac osgoi defnyddio'r rhai sydd heb hynny;
  • defnyddio systemau monitro ansawdd aer a dyfeisiau glanhau aer addas i wella ansawdd yr aer dan do
  • sicrhau bod systemau awyru mecanyddol yn cael eu cynnal a’u cadw yn unol â chyfarwyddiadau’r gwneuthurwyr
  • osgoi awyru sydd ond yn ailgylchu aer
  • os na ellir osgoi ffaniau bwrdd neu bedestal, sicrhau nad yw aer yn cael ei chwythu oddi wrth un person (neu grwpiau o bobl) at berson arall (neu grŵp o bobl) drwy ddod ag aer i mewn o'r tu allan yn rheolaidd drwy agor ffenestri neu ddrysau
  • defnyddio ffaniau nenfwd ac awyr iach i wella cylchrediad aer o'r tu allan ac osgoi pocedi o aer segur sy'n ffurfio dan do.  

Dylai cyflogwyr roi arweiniad clir i weithwyr ar awyru, pam y mae'n bwysig, a chyfarwyddyd ar sut i sicrhau a chynnal awyru naturiol da neu ar sut i weithredu’r systemau os yw’r dyfeisiau rheoli yn rhai y mae modd i’r staff eu defnyddio.

Mae'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) wedi diweddaru ac ychwanegu at ei gyngor er mwyn helpu cyflogwyr i ddarparu awyru digonol yn eu gweithleoedd a'u hadeiladau yn ystod y pandemig. Mae hefyd yn rhoi arweiniad ar ffactorau eraill i'w hystyried wrth asesu'r risg o drosglwyddo’r feirws drwy aerosol, ac wrth benderfynu a oes digon o awyru i leihau'r risg honno.

Ceir cyngor ac arweiniad pellach i gyflogwyr, rheolwyr adeiladu a'r rhai sy'n gyfrifol am weithleoedd, adeiladau cyhoeddus annomestig isod:

Gweithio gartref           

Y ffordd fwyaf effeithiol o gyfyngu ar y risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y gweithle yw galluogi rhai aelodau o’r staff, neu bob un, i weithio o’u cartrefi mor aml â phosibl. Fel “mesurau rhesymol” mae disgwyl i gyflogwyr fod mor hyblyg â phosibl a gwneud addasiadau pryd bynnag y bo modd. Gall hyn gynnwys rhoi cyfarpar technoleg gwybodaeth i staff (gliniadur, monitor, bysellfwrdd), dodrefn swyddfa a ffôn symudol, a hwyluso cyfathrebu rhwng y gwahanol leoliadau.

Ni ddylid mynnu na rhoi pwysau ar staff i ddychwelyd i weithle os nad oes achos busnes clir dros wneud hynny. Dylai cyflogwyr sy’n ystyried ei gwneud yn ofynnol i staff ddychwelyd i’r gweithle asesu i ddechrau a oes modd gwneud trefniadau amgen i ddiwallu’r rhan fwyaf o anghenion y busnes, er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws neu ei ledaenu. Dylid trafod hyn gyda’r staff neu gynrychiolwyr y staff.

Wrth benderfynu a ddylid gofyn i staff ddychwelyd i weithle, dylai cyflogwyr ystyried a fyddai unrhyw effaith negyddol benodol ar les unigolion yn sgil hynny. Mae hyn yn cynnwys pobl sy’n wynebu mwy o risg neu sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol (a gafodd eu cynghori’n flaenorol i warchod eu hunain ac y mae angen o hyd iddynt fod yn hynod ofalus), neu bobl y byddai dychwelyd i’r gweithle yn achosi pryder difrifol iddynt. Mae hyn yn arbennig o wir lle byddai gwaith yn golygu eu bod mewn cysylltiad rheolaidd neu barhaus â phobl eraill neu’n rhannu mannau sydd wedi’u hawyru’n wael am gyfnodau hir.

Yn yr un modd, efallai y bydd yna staff sy’n dymuno dychwelyd i’r gweithle. Yn yr amgylchiadau hyn, mae llesiant staff yn ystyriaeth berthnasol wrth benderfynu pa fesurau sy'n rhesymol i’w cymryd i atal y coronafeirws rhag lledaenu. Er mai lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ddylai fod yn brif flaenoriaeth i’r cyflogwr, dylai gydbwyso hynny yn erbyn yr effaith niweidiol y gallai gweithio gartref fod yn ei chael ar les y gweithiwr. O dan amgylchiadau o’r fath, os gall gweithwyr sydd yn y sefyllfa hon ddychwelyd i’r gweithle heb gynnydd sylweddol yn y risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, dylid caniatáu hynny. Wrth ystyried hyn, dylai cyflogwyr ystyried i ba raddau y byddai’r gweithiwr sy’n dychwelyd i’r gweithle yn dod i gysylltiad agos ag eraill yn y gweithle, ond hefyd wrth deithio yn ôl ac ymlaen i’r gwaith. 

Cadw pellter corfforol

Mae'r gallu i gadw pellter corfforol ar unrhyw safle yn cael ei gyfyngu, i ryw raddau, gan faint y safle. Er hynny, beth bynnag yw maint y safle, y man cychwyn yw ystyried sut i gadw pobl ar wahân yn gorfforol a sut i’w hatal rhag ymwneud â’i gilydd wyneb yn wyneb, neu leihau hynny. 

Dylai’r asesiad risg sy’n ofynnol o dan Reoliadau’r Coronafeirws sefydlu’r nifer priodol o bobl sy’n gallu bod yn bresennol, ac rydym yn argymell y dylai’r wybodaeth honno fod ar gael yn gyhoeddus, er enghraifft ar arwyddion. Rhaid cael trefniadau rheoli penodol hefyd wrth gyrraedd yr adeilad a’i adael, i sicrhau nad yw’r niferoedd ar y safle yn uwch na’r nifer hwn.  Bydd hynny’n golygu cyfyngu ar fynediad, trefnu llif pobl drwy’r adeilad a chynllunio gwaith, ac mae bron yn sicr y bydd angen rhoi mesurau ar waith i helpu pobl i aros ar wahân.

Bydd natur y mesurau sy’n rhesymol yn dibynnu ar natur benodol y gweithle neu’r safle unigol, a byddant yn adlewyrchu'r amgylchedd ffisegol a natur y busnes neu'r gweithgaredd dan sylw. Dyma enghreifftiau o sut y gellir helpu i gadw pellter corfforol:

  • mynediad i'r safle a chyfyngu ar nifer y bobl sydd ar y safle ar unrhyw un adeg
  • cynyddu'r gofod rhwng pobl drwy leihau cyfanswm nifer y bobl sy'n bresennol,
  • newid cynllun y safle a symud dodrefn er mwyn gallu sicrhau pellter corfforol
  • rheoli’r defnydd o fynedfeydd, coridorau, grisiau a lifftiau
  • rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau
  • cynyddu'r lle rhwng aelodau o staff – er enghraifft, gadael bwlch o 2 fetr rhwng pobl ar linell gynhyrchu a defnyddio marciau i nodi'r bylchau
  • ystyried darparu lle gorffwys priodol, er enghraifft darparu lle ychwanegol neu seibiannau ar adegau gwahanol
  • newid y tasgau yr ymgymerir â nhw – addasu’r ffordd y mae’r gwaith yn cael ei wneud, er mwyn lleihau cysylltiad rhwng pobl
  • trefnu sifftiau ar adegau gwahanol er mwyn sicrhau bod cyn lleied o bobl â phosibl ar y safle, ac osgoi sefyllfa lle bydd gormod o bobl yn ymgynnull yn yr un man wrth newid sifftiau.

Wrth ystyried a yw'n rhesymol cadw pellter corfforol, mae sefyllfaoedd lle nad yw hyn yn ymarferol. Er enghraifft, os yw’r lleoliad yn rhy fach i allu cadw pellter (e.e. trafnidiaeth gyhoeddus), os yw cysylltiad yn hanfodol (e.e. gwasanaethau personol), ac os yw’n hanfodol ar gyfer diogelwch, neu os mai am gyfnodau byr y bydd pobl yn agos at ei gilydd (e.e. chwaraeon).

Os yw safleoedd ar agor i blant ifanc, mae’n bosibl na fydd modd glynu’n gaeth wrth y gofyniad i gadw pellter cymdeithasol o 2 fetr rhwng y plant (neu hyd yn oed rhwng y plant ac unrhyw oedolion ar y safle). Mae hyn yn rhannol oherwydd ei bod yn fwy anodd i blant ifanc ddeall y cysyniad o gadw pellter cymdeithasol, ac yn rhannol oherwydd y bydd angen cael cysylltiad agosach yn aml er mwyn i ofalwyr allu rhoi’r cymorth priodol. Mae’n werth nodi hefyd ei bod yn llai tebygol y bydd plant ifanc yn trosglwyddo’r feirws (i blant eraill neu i oedolion), a bod effaith y feirws ar blant, yn ôl pob golwg, yn llai niweidiol nag ar oedolion.

Gallai sicrhau bod pobl yn cadw pellter corfforol roi rhai busnesau dan straen sylweddol yn fasnachol. Er mai diogelu iechyd y cyhoedd a chynnal hyder y cyhoedd ddylai gael blaenoriaeth, gall busnesau ddewis mesurau eraill yn lle cadw pellter cymdeithasol, neu gadw llai o bellter corfforol, os yw goblygiadau cadw pellter corfforol o 2 fetr yn golygu na fyddai’r busnes bellach yn hyfyw.

Wrth gynnal yr asesiad risg, dylid hefyd ystyried pa gamau lliniaru y gellir eu cymryd os nad oes modd cadw pellter corfforol neu os yw’n anoddach sicrhau hynny. Os na fydd cymryd mesurau rhesymol eraill yn lleihau digon ar y risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, mae hynny’n awgrymu bod angen cadw pellter corfforol o hyd.

Mesurau rhesymol eraill y gellir eu cymryd

Ym mhob achos, ond yn enwedig os nad oes modd cadw pellter corfforol neu orfodi trefniadau o’r fath, mae'n bwysig bod mesurau eraill yn cael eu cymryd. Y mesurau mwyaf amlwg i'w cymryd yw unrhyw beth sy'n lleihau ymwneud agos wyneb yn wyneb rhwng pobl a gwella arferion golchi dwylo, osgoi cyffwrdd â’r wyneb heb olchi dwylo, hylendid anadlol a glanhau arwynebau.

Yn ogystal ag awyru, gweithio o'r cartref a chadw pellter corfforol, nodir ystod eang o fesurau ychwanegol yn yr adran ar "Hierarchiaeth Mesurau Rheoli”. Ceir canllawiau ychwanegol a dolenni penodol isod ar gyfer rhai o'r rhain:

  • Deall rôl Profi, Olrhain, Diogelu a sut mae’n effeithio ar eich lleoliad. Mae hyn yn cynnwys esbonio’n glir wrth staff ac ymwelwyr na ddylai unrhyw un sydd â symptomau COVID-19 ddod i'r gwaith na mynychu'r lleoliad, ac y dylai ddechrau cyfnod o hunanynysu a threfnu prawf PCR.
  • Casglu gwybodaeth gyswllt gan bobl (gan gynnwys staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr) sydd wedi bod ar y safle, a chadw’r wybodaeth hon am 21 diwrnod. Mae cymryd hyn yn golygu bod modd cysylltu â phobl pan fyddant o bosibl wedi dod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle. Mae canllawiau ar wahân ar gasglu manylion cyswllt yn rhoi rhagor o wybodaeth.
  • Mae gwisgo gorchudd wyneb yn dal yn orfodol mewn mannau cyhoeddus dan do (ac eithrio safleoedd lle caiff bwydydd neu ddiodydd eu gwerthu i’w bwyta neu eu hyfed ar y safle). Lluniwyd canllawiau ar wahân ar orchuddion wyneb,  sy’n nodi cyfrifoldebau cyflogwyr a rheolwyr safleoedd mewn perthynas â gorchuddion wyneb.
  • Defnyddio profion neu dystiolaeth fod rhywun wedi cael ei frechu. Gallai tystiolaeth o brawf negatif fod yn fesur rhesymol i leihau'r risg y bydd person heintus ar y safle. Mae’n debygol hefyd fod llai o risg y bydd unigolion sydd wedi'u brechu'n llawn yn dal ac yn lledaenu COVID-19. Gall pobl yng Nghymru gael gafael ar Bàs COVID y GIG i roi tystiolaeth o frechiad neu brawf negatif.

O ddydd Llun 11 Hydref bydd angen i bobl ddangos pàs COVID y GIG i ddangos eu bod naill ai wedi'u brechu'n llawn neu wedi cael prawf llif unffordd negatif diweddar, i fynd i mewn i'r lleoliadau a'r digwyddiadau canlynol.

  • clybiau nos
  • digwyddiadau dan do heb seddi ar gyfer mwy na 500 o bobl, lle mae pobl yn cymysgu'n agos am gyfnodau hir
  • digwyddiadau awyr agored heb seddi ar gyfer mwy na 4,000 o bobl, lle bydd pobl yn cymysgu'n agos am gyfnodau hir
  • unrhyw ddigwyddiad, o unrhyw fath, sy’n cynnwys mwy na 10,000 o bobl
  • mae pàs COVID y GIG yn caniatáu i bobl brofi eu bod naill ai wedi cael eu brechu'n llawn neu i ddarparu tystiolaeth o brawf llif unffordd negatif.

Mae'r system yn gweithio ac rydych eisoes yn gallu cael mynediad at eich pàs gan ddefnyddio system ddigidol y GIG a fydd yn eich galluogi i gynhyrchu pàs COVID gan ddefnyddio ffôn clyfar, cyfrifiadur neu liniadur. Gallwch gael gafael ar eich pàs COVID.

Bydd rhagor o wybodaeth a chanllawiau ar gael gan Lywodraeth Cymru yn y dyfodol agos. Mae'r canllawiau presennol ar gael gafael ar y pàs COVID.

Gorfodi

Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl i fusnesau ac eraill ddeall difrifoldeb y sefyllfa sy’n ein hwynebu fel cymdeithas, ac i gymryd y camau rhesymol sy’n angenrheidiol.

Drwy gydweithio, y gobaith yw y gall cyflogwyr, gweithwyr a / neu wirfoddolwyr lunio barn resymol am y ffordd orau o gyfyngu ar y risgiau neu ar ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Mae hynny o fudd i bawb, er mwyn i waith pwysig allu parhau.

Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi cynnwys dyletswydd o dan y gyfraith fel bod modd cymryd camau gorfodi pan fydd angen gwneud hynny.

Mae gan yr heddlu a’r awdurdodau lleol bwerau i orfodi'r gofynion a osodir gan y rheoliadau ar fusnesau, gwasanaethau a gweithleoedd.

Mae canllawiau ar wahân ar gael am yr hyn a ddisgwylir mewn perthynas â gorfodi’r rheoliadau. Y nod yw:

  • hyrwyddo a chynnal sefyllfa lle mae pobl yn parhau i gydymffurfio â’r rheoliadau er mwyn helpu i atal y coronafeirws rhag lledaenu;
  • sicrhau bod camau’n cael eu cymryd ar unwaith i fynd i’r afael â sefyllfaoedd lle mae risg i’r coronafeirws ledaenu; a
  • sicrhau bod y rheini nad ydynt yn cydymffurfio â’r rheoliadau yn cael eu dwyn i gyfrif.

Bydd Swyddogion Gorfodi Diogelu’r Cyhoedd awdurdodau lleol yn parhau i fonitro cydymffurfiaeth â'r Rheoliadau Coronafeirws ac felly gall pobl sy’n gyfrifol am safleoedd a reoleiddir gael ymweliad, galwad ffôn a/neu e-bost gan eu swyddog gorfodi lleol. Bwriad y broses gysylltu hon yw sicrhau eich bod wedi cynnal asesiad risg a bod y mesurau rhesymol rydych wedi'u nodi ar gyfer eu rhoi ar waith yn ddigonol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Os oes angen gwelliannau, bydd y swyddogion gorfodi lleol yn darparu gwybodaeth am yr hyn sy'n ofynnol, naill ai'n anffurfiol neu - os oes ganddynt bryderon sylweddol - drwy gyflwyno Hysbysiad Gwella Mangre. Pan fo'r rheol wedi’i thorri’n ddifrifol neu os methir â chydymffurfio dro ar ôl tro, bydd Hysbysiad Cau Mangre hefyd yn cael ei ystyried.

Bydd dull cymesur yn cael ei ddefnyddio gan swyddogion gorfodi lleol, a fydd yn asesu a yw'r mesurau rhesymol priodol yn cael eu cymryd. Nid yw cymeradwyo asesiadau risg yn rhan o’u rôl nhw.

Mae’r system orfodi wedi’i nodi yn Atodlenni 8 a 9 i'r Rheoliadau ac mae'n seiliedig ar gyhoeddi "Hysbysiad Gwella Mangre" neu "Hysbysiad Cau Mangre" neu'r ddau, yn dibynnu ar yr amgylchiadau. Mae rhagor o fanylion ar gael yn y canllawiau ar wahân - mesurau rhesymol i leihau'r risg o coronafeirws mewn gweithleoedd ac adeiladau agored: canllawiau i swyddogion gorfodi.

Crynodeb

I grynhoi, dylai personau sy'n gyfrifol am safleoedd, ac y mae'n ofynnol iddynt gymryd camau rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle, ystyried y canlynol:

  1. A oes angen i bobl fod yn bresennol yn gorfforol ar y safle, neu a ellid defnyddio dewisiadau eraill fel gweithio gartref neu gyfathrebu o bell?
  2. Os oes angen i bobl fod ar y safle, pryd a ble y gallent ddod i gysylltiad â’r coronafeirws neu pryd a ble mae risg y gallent ei ledaenu?
  3. Beth y gellir ei wneud i geisio atal pobl sydd wedi cael prawf positif neu sydd â symptomau COVID-19 rhag bod ar y safle?
  4. Beth y gellir ei wneud i annog pobl i gael eu brechu?
  5. Beth y gellir ei wneud i sicrhau bod pobl yn cadw pellter corfforol ar y safle? 
  6. Beth y gellir ei wneud i ddefnyddio ardaloedd awyr agored yn hytrach nag o dan do ar y safle?
  7. Beth y gellir ei wneud i wella awyru dan do, naill ai drwy ddefnyddio ffenestri a drafft naturiol neu drwy ddefnyddio systemau awyru mecanyddol?
  8. Beth y gellir ei wneud i leihau’r amser y mae pobl gyda’i gilydd?
  9. Beth y gellir ei wneud i leihau rhyngweithio agos wyneb yn wyneb?
  10. Beth y gellir ei wneud i wella hylendid?
  11. Pa wybodaeth sy’n cael ei chasglu i sicrhau bod modd cysylltu â phobl pan fyddant o bosibl wedi dod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle?
Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 365 KB.

Maint Ffeil 365 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.