Neidio i'r prif gynnwy

Cyngor iechyd y cyhoedd ar gyfer byw gyda coronafeirws.

Rhan o:
Cyhoeddwyd gyntaf:
29 Mawrth 2022
Diweddarwyd ddiwethaf:

Byw gyda’r coronafeirws

Rydym wedi dysgu cymaint yn ystod y pandemig. Gwnaeth pob un ohonom newidiadau i'r ffordd rydym yn gweithio, yn byw ac yn cymdeithasu, a hynny er mwyn amddiffyn ein gilydd a chadw Cymru yn ddiogel.  Gellir defnyddio'r newidiadau hyn nid yn unig i'n hamddiffyn rhag tonnau o’r coronafeirws i ddod yn y dyfodol, ond rhag heintiau eraill fel y ffliw a’r norofeirws.

Os gwnawn ni i gyd barhau i ddilyn y patrymau ymddygiad canlynol i’n hamddiffyn, gallwn barhau i gadw’n gilydd a Chymru yn ddiogel:

  • cael ein brechu
  • hylendid dwylo da
  • hunanynysu pan fydd gennym symptomau
  • gwisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus gorlawn dan do
  • cwrdd ag eraill yn yr awyr agored
  • pan fyddwn dan do, cynyddu’r awyru a gadael awyr iach i mewn.

Sut mae’r coronafeirws yn cael ei ledaenu

Dyma’r ffyrdd mwyaf cyffredin i’r coronafeirws ledaenu:

  • drwy'r awyr fel aerosol sy'n gallu aros yn yr awyr am gyfnod hir;
  • drwy'r awyr fel defnynnau sy'n gallu lledaenu o fewn ardal agos ac i arwynebau;
  • cysylltiad uniongyrchol â pherson sydd wedi’i heintio;
  • cysylltiad uniongyrchol ag arwyneb sydd wedi’i halogi.

Mae hyn yn ein helpu i ddeall pa fath o lefydd a sefyllfaoedd sy’n creu’r risg fwyaf. Bydd llefydd lle down i gysylltiad agos â llawer o bobl eraill yn risg uwch, felly. Yn yr un modd, bydd llefydd nad ydynt wedi’u hawyru’n dda yn golygu nad yw hen awyr yn gallu dianc nac awyr iach yn gallu dod i mewn, sy’n rhoi cyfle i’r coronafeirws gronni. Gall llefydd lle mae pobl yn anadlu'n drymach hefyd fod yn gyfle i’r coronafeirws ledaenu ymhellach. Mae’r llefydd canlynol yn dwyn risg neilltuol, felly:

  • Mannau dan do nad ydynt wedi’u hawyru’n dda
  • Mannau dan do lle mae pobl, yn enwedig llawer o bobl, gyda’i gilydd am gyfnod hir
  • Unrhyw le, yn enwedig dan do, lle mae pobl mewn cysylltiad agos â’i gilydd 
  • Unrhyw le, yn enwedig dan do, lle mae pobl yn anadlu’n drwm yn agos at ei gilydd neu am gyfnodau estynedig, ee oherwydd ymarfer corff egnïol, yn canu’n uchel, yn llafarganu, neu’n gweiddi, yn peswch neu’n tisian.

Darlunnir y gwahanol ffyrdd y mae’r coronafeirws yn lledaenu yn y diagram isod.

Image
Mae defnynnau llai wedi eu heintio yn teithio ymhellach ac yn para yn yr aer am fwy o amser. Dylech wella awyru i leihau'r risg.

Sut i leihau'r risg

Cael eich brechu

Brechlynnau yw ein hamddiffyniad gorau o hyd yn erbyn COVID-19, maent wedi achub bywydau ac wedi atal llawer o bobl rhag gorfod cael triniaeth ysbyty.

Nid yw hi byth yn rhy hwyr i gael eich brechlyn. Hyd yn oed os ydych wedi cael COVID-19, mae'n dal yn bwysig eich bod yn cael y pigiad i gynyddu eich amddiffyniad.

Rydym yn dal i gynnig pigiadau atgyfnerthu. Os ydych yn gymwys, cymerwch y pigiad pan gaiff ei gynnig i sicrhau eich bod wedi'ch diogelu'n llawn.

Hylendid dwylo da

Mae golchi eich dwylo gyda sebon a dŵr, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo yn rheolaidd pan nad oes gennych sebon a dŵr, yn helpu i atal y feirws rhag lledaenu.

Mae ein dwylo'n cyffwrdd â llawer o arwynebau drwy gydol y dydd, a gall hyn helpu'r feirws i symud o gwmpas. Os oes gennych y feirws ar eich dwylo, gallwch ei drosglwyddo i arwynebau eraill neu i'ch llygaid, eich trwyn neu'ch ceg. Dyma un ffordd y gall feirysau fynd i mewn i'ch corff a'ch heintio. Mae golchi neu ddiheintio eich dwylo yn cael gwared ar feirysau a germau eraill, felly rydych yn llai tebygol o'u lledaenu neu o gael eich heintio.

Hunanynysu pan fydd gennych symptomau

Gall rhai pobl wneud cais am daliad o £500 os na allant weithio gartref, neu os oes rhaid i'w plentyn ynysu. Os oes gennych symptomau ac yn methu ag aros gartref, dyma ffyrdd y gallwch leihau'r risg o drosglwyddo'r feirws i eraill:

  • Gwisgwch fasg wyneb os oes angen ichi fod dan do gydag eraill – mae hyn yn amddiffyn pobl eraill rhag dal y feirws
  • Cyfyngwch ar nifer y bobl y byddwch yn eu gweld a’r amser y byddwch yn ei dreulio gyda nhw. Po leiaf o bobl rydych chi'n cwrdd â nhw, y lleiaf o bobl y byddwch chi'n eu heintio. Po hiraf yr amser a dreuliwch gyda phobl, y mwyaf tebygol y maent o ddal y feirws
  • Cadwch bellter corfforol oddi wrth eraill - Mae cadw o leiaf 2 fetr rhyngoch chi a phobl nad ydych yn byw gyda nhw yn gallu lleihau'r siawns y bydd y feirws yn lledaenu. Mae’n syniad da hefyd cadw eich pellter oddi wrth aelodau eraill eich cartref gymaint â phosibl, yn enwedig os ydynt yn agored i niwed.

Gorchuddion wyneb

Er nad yw’n ofyniad cyfreithiol bellach, rydym yn argymell eich bod yn gwisgo gorchudd wyneb o hyd mewn lleoliadau gofal iechyd. Drwy wisgo gorchudd wyneb byddwch yn helpu i amddiffyn eraill o'ch cwmpas, yn enwedig y rhai sy'n agored i niwed.

Efallai y byddwch yn dymuno ystyried gwisgo gorchudd wyneb mewn mannau eraill hefyd, ac efallai y gofynnir ichi wneud hynny.

Dylech barchu dewis pobl eraill o ran p'un a ydynt am wisgo gorchudd wyneb ai peidio.

Cwrdd ag eraill yn yr awyr agored

Mae cwrdd ag eraill yn yr awyr agored yn fwy diogel na dan do gan fod llai o risg o heintio eraill. Mae’r coronafeirws yn lledaenu drwy ronynnau a gludir drwy’r awyr pan fyddwn yn anadlu ac yn siarad, a hyd yn oed yn fwy wrth chwerthin, gweiddi neu ymarfer corff. Drwy wneud y gweithgareddau hyn yn yr awyr agored, gall yr awyr iach chwythu'r gronynnau i ffwrdd, gan helpu i leihau'r lledaeniad.

Pan fyddwch dan do, cynyddu’r awyru a gadael awyr iach i mewn

Gall agor ffenestri a drysau, os ydych y tu mewn, helpu i leihau nifer y gronynnau heintus sy'n aros o’ch cwmpas. Gall awyr iach helpu i leihau'r lledaeniad. Mae’r coronafeirws yn lledaenu drwy ronynnau a gludir drwy’r awyr pan fyddwn yn anadlu ac yn siarad, a hyd yn oed yn fwy wrth chwerthin, gweiddi neu ymarfer corff. Mae gwneud unrhyw un o'r pethau hyn y tu mewn, lle nad oes awyru effeithiol, yn cynyddu'r risg hyd yn oed yn fwy.