Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Bwriad y canllawiau hyn yw cynorthwyo Byrddau Iechyd Lleol (BILlau) ac Ysbytai Annibynnol yng Nghymru sy'n arfer pwerau Rheolwyr Ysbyty i ryddhau cleifion o dan Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 (y Ddeddf) yn ystod y cyfnod eithriadol hwn.

Yn ystod pandemig Coronafeirws (COVID-19), gall fod angen i wrandawiadau Rheolwyr Ysbyty, a elwir hefyd yn wrandawiadau Rheolwyr Cysylltiol, addasu eu ffyrdd o weithio er mwyn cyfyngu ar ledaeniad y feirws a rheoli eu llwythi gwaith yn briodol. Mae hon yn sefyllfa sy'n datblygu'n barhaus. Rhydd y ddogfen hon rai canllawiau, ond ni all gwmpasu popeth a chaiff ei hadolygu wrth i'r sefyllfa ddatblygu.   

Y pŵer sydd gan Reolwyr Ysbyty i ryddhau cleifion

Mae gan Reolwyr Ysbyty rôl ganolog i'w chwarae wrth roi darpariaethau'r Ddeddf ar waith. Nodir pwerau Rheolwyr Ysbyty i ryddhau cleifion yn adran 23 o'r Ddeddf. Mae'r awdurdod ganddynt i ryddhau'r rhan fwyaf o gleifion nad ydynt o dan gyfyngiadau a'r holl gleifion sydd o dan orchymyn triniaeth gymunedol (GTG). (Mae angen cydsyniad yr Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder er mwyn rhyddhau claf sydd o dan gyfyngiadau.) Yn ymarferol, bydd y rhan fwyaf o Reolwyr Ysbyty yn trefnu bod eu pŵer i ryddhau cleifion yn cael ei ddirprwyo i banel rheolwyr ysbyty ar ryddhau.

Mae'n rhaid i Reolwyr Ysbyty Cysylltiol barhau i ystyried y canllawiau yng Nghod Ymarfer Cymru 2016 ar Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 (Cod Ymarfer Cymru), yn enwedig pennod 38, "Y pŵer sydd gan reolwyr ysbyty i ryddhau claf".

Dylai gwrandawiadau panel Rheolwyr Ysbyty hefyd sicrhau bod yr egwyddorion arweiniol a nodir ym mhennod 1 o God Ymarfer Cymru yn cael eu rhoi ar waith.   

Deddf Coronafeirws 2020

Mae Deddf Coronafeirws 2020 yn cynnwys mesurau dros dro i wneud newidiadau i'r Ddeddf1 yn sgil COVID-19 oherwydd y pryder y bydd llai o weithwyr iechyd meddwl proffesiynol ar gael i helpu pobl sy'n wynebu risg oherwydd eu hiechyd meddwl.  Nid yw'r darpariaethau dros dro hynny o dan Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 (ar wahân i addasiadau ar gyfer Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru) wedi dod i rym eto. Bydd Llywodraeth Cymru yn gwneud cyhoeddiadau ffurfiol os caiff y darpariaethau dros dro eu deddfu ar yr un pryd â chanllawiau ar wahân.

Er eglurder, ni fydd pwerau Rheolwyr Ysbyty i ryddhau cleifion o dan Adran 23 o'r Ddeddf yn newid yn sgil Deddf Coronafeirws 2020.

Cyfansoddiad paneli Rheolwyr Ysbyty

Mae Adran 23 o'r Ddeddf yn galluogi byrddau BILlau ac ysbytai annibynnol i benodi tri pherson neu fwy yn aelodau o baneli Rheolwyr Ysbyty.

Bydd y gofyniad yn adran 23, sef y dylai panel Rheolwyr Ysbyty gynnwys o leiaf dri aelod, yn aros yn ddigyfnewid.  Y cworwm hwn o dri yw'r isafswm ac mae'n rhaid i bob un o'r tri gytuno i gefnogi gorchymyn rhyddhau. [R. (ar gais Tagoe-Thompson) v Rheolwyr Ysbyty Park Royal Centre [2003] EWCA Civ 30]

Dylid hefyd gadw mewn cof y gall cyfarwyddwyr anweithredol BILlau ac ysbytai annibynnol fod yn aelodau o banel Rheolwyr Ysbyty.

Ar 23 Mawrth 2020, cyhoeddodd y Llywodraeth Cymru ganllawiau llawn ar aros gartref a chadw draw oddi wrth bobl eraill. Mae'n debygol, hyd y gellir rhagweld, y bydd angen i rai gwrandawiadau panel Rheolwyr Ysbyty gael eu gohirio neu eu cynnal o bell. Caiff pob aelod o banel Rheolwyr Ysbyty ei atgoffa bod angen darllen y wybodaeth ddiweddaraf am atal, triniaeth, teithio ac aros gartref.

O ystyried na fydd nifer o Reolwyr Ysbyty ar gael o bosibl naill ai oherwydd salwch neu am eu bod yn hunanynysu, gallai BILlau ac ysbytai annibynnol ystyried ffurfio consortia o Reolwyr Ysbyty. Gallai'r cyfryw gonsortia gael eu ffurfio drwy fod pob BILl ac ysbyty annibynnol yn penodi paneli Rheolwyr Ysbyty BILlau ac ysbytai annibynnol cyfagos i fod yn rhan o'u panel nhw. O dan y cyfryw drefniadau, byddai polisïau pob BILl ac ysbyty annibynnol yn aros yn ddigyfnewid a byddai angen i aelodau newydd gael eu hysbysu amdanynt.

Pryd i adolygu amodau cadw neu GTG

Noda paragraff 38.9 o God Ymarfer Cymru:

"O ran rheolwyr ysbyty: 

  • gallant gynnal adolygiad i benderfynu a ddylai claf gael ei ryddhau ai peidio unrhyw bryd yn ôl eu disgresiwn 
  • mae’n rhaid iddynt gynnal adolygiad os yw’r clinigydd cyfrifol am y claf yn cyflwyno adroddiad iddynt dan adran 20 o’r Ddeddf, yn adnewyddu cyfnod cadw neu dan adran 20A, yn ymestyn GTG  
  • dylent ystyried cynnal adolygiad pan fyddant yn cael cais gan glaf. Gall cais o’r fath gael ei gefnogi gan ofalwr, ei eiriolwr iechyd meddwl annibynnol (gweler Pennod 6), eiriolwr galluedd meddyliol annibynnol, gan ei atwrnai neu ei ddirprwy (gweler Pennod 7) 
  • rhaid iddynt ystyried cynnal adolygiad pan fo’r clinigydd cyfrifol yn cyflwyno adroddiad iddynt dan adran 25(1) yn gwahardd gorchymyn gan y perthynas agosaf i ryddhau claf."

Mae Cod Ymarfer Cymru hefyd yn nodi: "Yn y ddau achos olaf, wrth benderfynu a ydynt yn mynd i ystyried yr achos ai peidio, dylai rheolwyr ysbyty ystyried a yw’r Tribiwnlys [Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru] wedi ystyried achos y claf yn ddiweddar neu ei fod yn mynd i wneud hynny yn y dyfodol agos."

Yn ystod yr argyfwng COVID-19 presennol, awgrymir na ddylai panel eistedd os bydd Tribiwnlys Cymru wedi ystyried achos y claf yn ystod y chwe wythnos ddiwethaf neu os disgwylir iddo wneud hynny yn ystod yr wyth wythnos nesaf, er mwyn osgoi dyblygu ymdrechion ac arbed amser staff. Gan Dribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru, nid Rheolwyr Ysbyty y caiff hawl cleifion i ryddid ei diogelu, fel y nodir yn Erthygl 5 (4). 

Achosion o dan Adran 2 o Ddeddf Iechyd Meddwl 1983

Os bydd claf yn gwneud cais am wrandawiad, dylid awgrymu ei fod ef neu ei bod hi yn gwneud cais i Dribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru, os gellir bodloni'r terfyn amser ar gyfer cyflwyno cais o'r fath. Os bydd y claf wedi cyflwyno cais i'r Tribiwnlys eisoes, ni ddylai'r panel Rheolwyr Ysbyty eistedd.

Terfynau amser

Nid yw'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i banel Rheolwyr Ysbyty eistedd o fewn amserlen benodol. Yn benodol, mae'n gyfreithlon cynnal adolygiad o achos adnewyddu o dan adran 20 neu adran 20A ar ôl i'r cyfnod cadw cyfredol neu gyfnod y GTG ddod i ben.

Dylai gwrandawiadau gael eu cynnal cyn gynted ag y bo'n ymarferol trefnu'r gwrandawiad. 

Gwrandawiadau

Rheolwyr Ysbyty fydd yn penderfynu ar y weithdrefn i'w mabwysiadu mewn gwrandawiad. Dylai'r weithdrefn fod yn deg, yn rhesymol ac yn gyfreithlon.

Mae paneli Rheolwyr Ysbyty yn gyfrifol am gynnal adolygiad o amodau cadw neu GTGau ar gyfer cohort o bobl mewn amgylchiadau lle y gallai ystod o hawliau a rhyddid sylfaenol gael eu peryglu. Rheolwyr Ysbyty sy'n penderfynu sut y caiff y gwrandawiad ei gynnal, ond mae angen iddynt fabwysiadu dull cymesur sy'n ystyried y trylwyredd sy'n ofynnol wrth gyflawni'r dasg bwysig hon, yn sgil y cyngor diweddaraf gan y llywodraeth ar bandemig COVID-19.

Bydd angen i baneli Rheolwyr Ysbyty ystyried effaith y pandemig wrth asesu pa gamau y gellid eu cymryd. Mae'n debygol, hyd y gellir rhagweld, y bydd angen gohirio rhai gwrandawiadau neu eu cynnal o bell, drwy gyfleusterau fideogynadledda a/neu dros y ffôn a thechnoleg arall. Dylai BILlau ac ysbytai annibynnol wneud y defnydd gorau posibl o'r cyfarpar sydd ar gael ar hyn o bryd.

Mater i'r panel fydd penderfynu sut y caiff panel Rheolwyr Ysbyty ei gynnal, a'r panel fydd yn penderfynu ar y ffordd orau o wneud hynny er budd cyfiawnder. Wrth ystyried addasrwydd technoleg fideo/sain, dylai'r panel Rheolwyr Ysbyty ystyried pethau fel natur y materion dan sylw; unrhyw broblem y gallai'r defnydd o dechnoleg fideo/sain ei hachosi i'r sawl sy'n cymryd rhan yn y gwrandawiad, gan ystyried anghenion unigolion; ac unrhyw faterion sy'n ymwneud â chymryd rhan yn y gwrandawiad.

Efallai na fydd gwrandawiadau sain a fideo yn addas i bawb. Dylai Rheolwyr Ysbyty ystyried a oes amgylchiadau a all effeithio neu amharu ar allu cleifion i gymryd rhan yn effeithiol mewn gwrandawiad sain neu fideo.  Dylid gwneud addasiadau rhesymol. Bydd hyn yn llywio penderfyniad y panel.

Gall nifer o rwystrau pellach effeithio ar yr hyn y gellir ei wneud yn realistig, o ran y weithdrefn, mewn ymateb i effeithiau posibl COVID-19. Er enghraifft: 

  • efallai na fydd pob aelod o banel Rheolwyr Ysbyty yn gallu cael gafael ar gyfarpar fideogynadledda yn hawdd
  • mae angen i ddogfennau gael eu sganio a cheisiadau gael eu hanfon at Reolwyr Ysbyty dros yr e-bost, a bydd hyn yn dibynnu ar b'un a oes digon o staff a chyfarpar ar gael yn y swyddfeydd hynny i gyflawni'r tasgau hyn
  • nid yw'n bosibl trosglwyddo pob dogfen a dderbynnir ar ffurf copi caled i fformat digidol
  • os bydd angen ffeiliau achos/dogfennau sy'n gysylltiedig â gwrandawiad, nad ydynt ar gael mewn fformat digidol, bydd hyn yn dibynnu, mewn rhai achosion, ar b'un a oes gwasanaethau dosbarthu diogel ar gael i gludo'r dogfennau hynny

Gwrandawiadau diwrthwynebiad

Os na fydd y claf yn dymuno herio'r penderfyniad i'w gadw neu wneud GTG, dylid cynnal y gwrandawiad dros y ffôn, drwy fideogynhadledd neu dros yr ebost.

Dylid anfon adroddiadau perthnasol i'r Rheolwyr Ysbyty drwy system e-bost ddiogel.

Byddai cadeirydd y panel yn hysbysu rheolwyr yr ysbyty am benderfyniad y panel.

Gwrandawiadau a ymleddir

Os bydd y claf yn dymuno herio'r penderfyniad i'w gadw neu wneud GTG ac os na fydd yn rhesymol ymarferol i gynnal y gwrandawiad drwy fideogynhadledd neu dros y ffôn, bydd y panel yn cyfarfod mewn ystafell addas a fydd yn sicrhau bod modd iddynt gadw pellter diogel oddi wrth ei gilydd. Dylid dilyn canllawiau diweddaraf y llywodraeth ar ddiogelwch, glanhau a threfniadau cadw pellter cymdeithasol mewn adeiladau llysoedd a thribiwnlysoedd yn ystod pandemig coronafeirws.

Bydd y claf a nyrs yn bresennol yn y gwrandawiad. Fel dewis amgen, gallai'r tystion ddefnyddio cyfleuster ar gyfer gwneud galwadau cynhadled.

Gall cynrychiolydd cyfreithiol y claf ac eiriolwr y claf naill ai ddewis mynychu'r gwrandawiad neu gymryd rhan drwy alwad cynhadledd.

Lle nad oes gwrthwynebiad mwyach i achos a ymladdwyd yn flaenorol neu lle y gallai gwrandawiad a gynhelir mewn person gael ei gynnal dros y ffôn neu drwy ddull electronig arall, dylai'r partïon nodi hyn cyn gynted ag y daw hynny'n glir.

Nodyn terfynol

O dan a.23 o Ddeddf Iechyd Meddwl 1983, nid oes gofyniad penodol i ymgynnull a chynnal gwrandawiad. Fodd bynnag, mae angen i Fyrddau Iechyd Lleol ac Ysbytai Annibynnol fod yn ymwybodol bod disgwyliad rhesymol arnynt i gynnal gwrandawiad, ac fe'u cynghorir yn gryf i geisio cyngor cyfreithiol ar wahân ynghylch cymryd penderfyniadau i beidio â chynnal unrhyw wrandawiadau Rheolwyr Ysbyty yn ystod pandemig COVID-19.

Rhannu’r dudalen hon