Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Mae'r canllawiau hyn yn berthnasol i unrhyw un sy'n darparu gofal a chymorth rheolaidd i ffrind neu berthynas sy'n agored i niwed. Mae'n berthnasol i ofalwyr o bob oed. Ceir hefyd adran benodol am yr help sydd ar gael i ofalwyr ifanc. 

Brechiad COVID-19 ar gyfer gofalwyr di-dâl

Bydd gofalwyr di-dâl nad ydynt eisoes wedi’u cofrestru fel gofalwr di-dâl gyda'u meddyg teulu, ond sy'n credu eu bod yn gymwys i gael blaenoriaeth i gael brechlyn, yn gallu llenwi ffurflen hunangyfeirio ar-lein. Pan fydd y ffurflen wedi'i phrosesu, a’u cymhwystra wedi’i gadarnhau, byddant yn cael eu gwahodd i gael eu brechu. Nid oes angen iddynt gysylltu â'u bwrdd iechyd na'u meddyg teulu.

Mae canllawiau'n diffinio gofalwyr di-dâl cymwys fel y rhai sy'n unig ofalwr neu'n brif ofalwr i rywun sy'n agored i niwed yn glinigol.

Os yw pobl eisoes wedi'u cofrestru fel gofalwr di-dâl gyda'u meddyg teulu, a'u bod yn gymwys, nid oes angen iddynt wneud dim byd. Bydd gwahoddiadau i bobl yng ngrŵp 6 yn cael eu hanfon rhwng nawr a chanol mis Ebrill, felly gofynnir i bobl fod yn amyneddgar.

Cadw pellter cymdeithasol

Mae canllawiau ar gael ar y cyngor diweddaraf ar fesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol yng Nghymru. Bydd cyfyngu ar y cysylltiad cymdeithasol rhwng pobl yn ein helpu i leihau trosglwyddiad y coronafeirws.

Mae’r canllawiau’n cynnwys gwybodaeth ynglŷn â ffurfio aelwyd estynedig. Nid oes angen i’r rhai rydych yn gofalu amdanynt eich rhestru chi fel aelod o’u haelwyd estynedig. Cewch barhau i ddarparu unrhyw gymorth sydd ei angen arnynt, a mynd unrhyw le gyda nhw os oes angen eich cymorth chi arnynt.

Mae’r canllawiau hefyd yn cynnwys cyngor ar gyfer ymwelwyr, gan gynnwys y rhai sy’n darparu gofal hanfodol. Cewch ymweld â’r rhai rydych yn gofalu amdanynt i ddarparu gofal hanfodol, hyd yn oed os nad ydych yn byw gyda nhw nac yn rhan o’u haelwyd estynedig.
 

Amddiffyn eich hun a'r rheini rydych yn gofalu amdanynt

Un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o leihau'r risg o haint yw golchi eich dwylo'n aml gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad.

Mae hyn yn arbennig o bwysig pan:

  • rydych yn cyrraedd cartref y person rydych yn gofalu amdano
  • rydych wedi bod allan ac yn dychwelyd gartref at berson agored i niwed.

Mae mesurau eraill y gallwch chi a'r person rydych yn gofalu amdano eu dilyn er mwyn lleihau'r risg o haint yn cynnwys:

  • defnyddio hylif diheintio dwylo pan fyddwch yn cyrraedd adref neu’n cyrraedd y gwaith, pan fyddwch chi'n chwythu'ch trwyn, yn tisian neu’n pesychu, yn bwyta neu’n trin bwyd
  • osgoi cyffwrdd eich llygaid, eich trwyn a'ch ceg heb olchi eich dwylo
  • osgoi bod mewn cysylltiad agos â phobl sydd â symptomau
  • defnyddio hances pan fyddwch yn pesychu neu disian, yna rhoi’r hances mewn bin a golchi eich dwylo
  • glanhau a diheintio gwrthrychau ac arwynebau a gyffyrddir yn aml yn eich cartref

Mae Cymru wedi symud i Lefel Rhybudd 1. Mae canllawiau ar gael sy'n esbonio'r rheolau ar gyfer gadael eich cartref a gweld pobl eraill, ac ymweld â phobl mewn cartrefi preifat.

Profi symptomau a phrofi am y coronafeirws

Mae symptomau mwyaf cyffredin coronafeirws yn cynnwys un neu ragor o'r canlynol:

  • peswch cyson newydd
  • tymheredd uchel
  • colli synnwyr arogli neu flasu, neu bod y rhain yn newid

Mae modd i chi bellach archebu pecyn profi gartref os ydych yn meddwl bod angen i chi brofi eich hun am coronafeirws. Mae hyn yn cyd-fynd â strategaeth Profi Olrhain Diogelu Llywodraeth Cymru. Gall unrhyw un sy'n profi o leiaf un o'r symptomau coronafeirws yn y rhestr wneud cais am becyn profi gartref gan ddefnyddio porthol ar-lein newydd y DU.

Gallwch hefyd gael profion llif un ffordd COVID-19 cyflym os nad oes gennych symptomau.

Mae canllawiau ar gael ar beth i’w wneud os oes gennych chi neu’r person rydych yn gofalu amdano symptomau salwch y coronafeirws.

Mae'n bwysig iawn cadw draw oddi wrth berson sy'n agored i niwed neu rywun sy'n gwarchod ei hun os oes gennych unrhyw un neu ragor o symptomau'r coronafeirws. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ynghylch gwneud trefniadau amgen os nad ydych yn gallu parhau i ddarparu gofal.

Rydym yn deall y gallai fod yn anodd i rai pobl gadw draw oddi wrth eraill yn y cartref. Ceisiwch ddilyn y canllawiau, a dylai pawb yn eich cartref:

  • olchi eu dwylo'n rheolaidd
  • osgoi cyffwrdd eu hwynebau
  • glanhau arwynebau a gyffyrddir yn aml.

Gorchuddion wyneb

Mae canllawiau ar gael am sut a phryd y gallech wisgo gorchudd wyneb, os ydych yn dewis gwisgo un.

Sut i wneud gorchudd wyneb 3 haen.

Wrth wisgo gorchudd wyneb, dylech barhau i ddilyn yr holl fesurau posibl eraill i ddiogelu eich hun ac eraill o'ch cwmpas.  Mae hyn yn cynnwys:

  • cadw pellter cymdeithasol
  • golchi eich dwylo'n aml
  • peidio â chyffwrdd â'ch wyneb

Cyfarpar Diogelu Personol (PPE) i ofalwyr

Rydym wedi cyhoeddi canllawiau am y PPE sydd ar gael i unrhyw un sy’n darparu gofal personol rheolaidd i ffrind neu berthynas sy’n agored i niwed. Mae gofal personol yn golygu dod i gysylltiad uniongyrchol â’r person rydych yn gofalu amdano. Mae’n cynnwys ei helpu i ymolchi, gwisgo, bwyta neu gymryd meddyginiaeth. Mae’r canllawiau’n egluro:

  • sut y gallai fod angen i ofalwyr di-dâl ddefnyddio PPE
  • lle i gael gafael ar PPE
  • sut i ddefnyddio PPE yn ddiogel

Gofalwyr di-dâl a gwarchod

Mae canllawiau ar gael i bobl sy'n eithriadol o agored i gael salwch y coronafeirws, a'u gofalwyr. Mae'r cyngor yn canolbwyntio ar ddilyn arferion hylendid da, yn ogystal â chadw pellter cymdeithasol lle bynnag y bo'n bosibl ac yn ymarferol.

Cynllunio ar gyfer trefniadau gofal eraill

Gallai fod angen i chi gael cynllun argyfwng yn ei le pe bai chi’n mynd yn sâl ac angen hunanynysu, neu pe na baech yn gallu darparu gofal.  Bydd hyn yn galluogi'r person rydych yn gofalu amdano i gael help gan bobl eraill i'w gefnogi gyda'i anghenion gofal. Mae cyngor ardderchog ar wefan Carers UK ar sut i greu cynllun argyfwng.

Mae'n syniad da siarad â'ch teulu, ffrindiau neu rwydweithiau eraill i drafod a fyddai modd iddynt ymgymryd â’ch cyfrifoldebau gofal yn ddiogel. Mae angen i chi sicrhau bod yr holl wybodaeth berthnasol am y person rydych yn gofalu amdano ar gael. Bydd hyn yn sicrhau bod gan unrhyw un arall sy'n gofalu amdano yr holl wybodaeth sydd ei hangen arnynt.

Os nad ydych yn gallu dibynnu ar gymorth ymarferol gan deulu neu ffrindiau, mae dewisiadau eraill ar gael. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • eich darparwr iechyd neu awdurdod lleol
  • elusennau
  • gwirfoddolwyr
  • busnesau

Mae'n bwysig siarad â sefydliadau am y gwasanaethau maent yn eu cynnig er mwyn eich helpu chi i drefnu:

  • cyflenwi bwyd
  • cyflenwi meddyginiaethau
  • darparu gwasanaethau hanfodol a chyflenwadau eraill i'r person rydych yn gofalu amdano.

Hyd yn oed os ydych wedi trefnu help a chymorth addas, dylech gynnwys eich darparwr iechyd neu awdurdod lleol bob tro, rhag ofn i unrhyw drefniadau anffurfiol fethu.

Os yw'r person rydych yn gofalu amdano eisoes yn derbyn gofal drwy’r awdurdod lleol neu’r system gofal iechyd, bydd hyn yn parhau fel arfer.  Bydd eich darparwr iechyd neu ofal cymdeithasol yn cymryd rhagofalon. Gallai hyn gynnwys gwisgo cyfarpar diogelu personol.

Mynediad at fwyd a meddyginiaeth

Meddyginiaethau

Mae Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru a'i phartneriaid wedi datblygu adnodd i gefnogi gofalwyr. Diben hyn yw er mwyn iddynt allu cael gafael ar feddyginiaethau hanfodol yn ystod pandemig COVID-19.

Mae'r adnoddau'n cynnwys canllawiau i'ch helpu chi i fanteisio i'r eithaf ar eich tîm yn y fferyllfa. Mae hyn yn cynnwys manylion ar sut y gall eich fferyllydd gefnogi a deall eich anghenion. Bydd awdurdodau lleol a gwasanaethau gofalwyr hefyd yn gallu helpu pan nad oes ffyrdd eraill o nodi gofalwyr eisoes ar waith.

Gwarchod

Os ydych yn gofalu am rywun sy'n gwarchod, gallwch gasglu a chludo eu nwyddau a'u presgripsiynau. 

Mae'n hynod o bwysig eich bod yn dilyn y canllawiau ar sut i ddiogelu eich hun a'r person rydych yn gofalu amdano. Mae hyn yn cynnwys:

  • golchi dwylo drwy gydol y dydd gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad. Mae hyn yn arbennig o bwysig pan fyddwch yn cyrraedd cartref y person rydych yn gofalu amdano, neu os ydych wedi bod allan ac yn dychwelyd gartref at berson bregus
  • dilyn rheolau cadw pellter cymdeithasol drwy aros 2 fetr oddi wrth unrhyw un nad ydynt yn byw yn eich cartref
  • cadw draw oddi wrth rywun sy'n gwarchod os oes gennych unrhyw un neu ragor o symptomau'r coronafeirws

Mae Careres UK wedi llunio canllaw am wneud trefniadau amgen os nad oes modd i chi barhau i ddarparu gofal.

Gofalwyr ifanc

Gall gofalwr ifanc gael gafael ar wybodaeth a chyngor amrywiol ar-lein, neu gael gafael ar fathau eraill o gymorth drwy eu gwasanaeth gofalwyr ifanc lleol. Dylai’r manylion fod ar gael ar wefannau'r awdurdodau lleol.

Gallwch hefyd gael cymorth drwy sefydliadau gofalwyr lleol neu genedlaethol. Mae Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru wedi cyhoeddi canllaw defnyddiol i ofalwyr ifanc.

Canolfannau gofalwyr lleol a gwasanaethau gofalwr ifanc

Mae canolfannau gofalwyr lleol a gwasanaethau gofalwyr ifanc wedi addasu'r ffordd y maent yn gwneud eu gwaith. Lle na allant gynnig cymorth wyneb yn wyneb yn ddiogel, mae'r rhan fwyaf yn cynnig mathau eraill o gymorth ar-lein neu dros y ffôn. Efallai y byddwch yn gallu dod o hyd i'r wybodaeth neu'r cyngor rydych yn chwilio amdano ar eu gwefannau.

Sefydliadau sy'n cynnig cymorth

MEIC - Y gwasanaeth llinell gymorth i blant a phobl ifanc hyd at 25 oed yng Nghymru.

Childline

CALL – Llinell Gymorth Iechyd Meddwl i Gymru

Hwb - Pecyn cymorth iechyd meddwl pobl ifanc

Hwb

Mae gwefan Hwb Llywodraeth Cymru yn darparu ystod eang o wybodaeth, cyngor ac adnoddau. Edrychwch am yr wybodaeth ddiweddaraf ar y wefan naill ai ar y brif dudalen i'r cyhoedd neu drwy fewngofnodi i'ch cyfrif (os oes gennych un).

Gwybodaeth a chyngor am ofalu am eich iechyd a'ch lles eich hun

Rydym wedi rhoi cyngor i'r rheini sy'n gwarchod. Yma, gallwch ddod o hyd i wybodaeth am sut i ofalu am eich iechyd a'ch lles meddyliol eich hun.

Mae gan Iechyd Cyhoeddus Cymru gyngor ar sut i ofalu am eich lles wrth aros gartref, ac awgrymiadau ar sut i leihau unigrwydd ac ynysigrwydd.

Mae Gofalwyr Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i ofalwyr. Os hoffech siarad â rhywun yn uniongyrchol, gallwch:

  • ffonio ar 0808 808 7777 (ar agor rhwng 9am a 6pm, dydd Llun i ddydd Gwener)
  • e-bostio ar Info@carerswales.org

Mae Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru a'i phartneriaid wedi datblygu adnodd i gefnogi gofalwyr.

Mae Age Cymru yn cynnig gwasanaeth cynghori i bobl hŷn yng Nghymru, gan gynnwys gofalwyr hŷn.  Os hoffech siarad â rhywun yn uniongyrchol, gallwch:

  • ffonio ar 08000 223 444 (ar agor rhwng 9:30am a 4:30pm, dydd Llun i ddydd Gwener)
  • e-bostio advice@agecymru.org.uk

Os ydych am gael gwybodaeth am hawliau plant, mae manylion ar gael ar wefan Comisiynydd Plant Cymru.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 116 KB.

Maint Ffeil 116 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.