Mae’r canllawiau hyn yn adlewyrchu’r darpariaethau yn Rhan 4 a Rhan 5 o Ddeddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 (DTGT).

Cyhoeddwyd gyntaf:
13 Ebrill 2018
Diweddarwyd ddiwethaf:

DTGT/4000 Pennu swm y dreth sy’n daladwy h.y. y dreth sydd i’w chodi ar warediadau trethadwy

Mae’r canllaw hwn yn adlewyrchu'r ddarpariaeth yn Rhan 3 a 4 ac Atodlen 1 o Ddeddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 (‘DTGT’). Yn benodol, mae'n rhoi trosolwg o sut caiff treth ei chodi a’r tair cyfradd treth (safonol, is a heb ei hawdurdodi); gofynion ar gyfer codi’r gyfradd is ar warediadau (deunyddiau cymwys neu gymysgedd cymwys o ddeunyddiau: gronynnau mân); a phrofion colled wrth danio.  Mae'n darparu gwybodaeth am gosbau y gellir eu cymhwyso a chosbau sy'n benodol i'r drefn brofi colled wrth danio.

DTGT/4010 Cyfrifo’r dreth sydd i’w chodi

Caiff y dreth gwarediadau tirlenwi ei chyfrifo ar sail pwysau’r deunydd a waredir. Bydd swm y dreth i'w godi yn cael ei gyfrifo drwy luosi pwysau'r deunydd (mewn tunelli) gyda chyfradd dreth.

Caiff y cyfraddau a'r bandiau treth eu pennu gan Lywodraeth Cymru a'u cymeradwyo gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

Codir gwarediad trethadwy ar safle tirlenwi awdurdodedig ar y gyfradd safonol oni bai bod y deunydd sy'n cael ei waredu yn cynnwys un neu fwy o ddeunyddiau cymwys yn unig neu'n gymysgedd cymwys o ddeunyddiau, ac os felly, codir y gyfradd is.

Bydd gwarediad trethadwy sy'n cael ei wneud yn unrhyw le oni bai am safle tirlenwi heb ei awdurdodi yn ddarostyngedig i gael ei chodi yn ôl y gyfradd gwarediadau heb eu hawdurdodi newydd. Mae hyn waeth beth fo natur y deunydd a waredir ac a fyddai fel arall yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol neu'r gyfradd is os yw'n cael ei waredu mewn safle tirlenwi awdurdodedig.

DTGT/4020 Deunydd cymwys

Deunydd cymwys yw’r deunydd a bennir yn y tabl yn Atodlen 1 DTGT sy'n bodloni pob amod perthnasol iddo. Mae hyn yn cynnwys y grwpiau canlynol o ddeunyddiau:

  • creigiau a phridd sy'n digwydd yn naturiol
  • deunydd cerameg neu goncrit
  • mwynau wedi'u prosesu neu eu paratoi
  • slag ffwrnais
  • lludw
  • cyfansoddion anorganig actifedd isel
  • calsiwm sylffad (pan gaiff ei waredu ar safle sydd wedi'i awdurdodi i dderbyn gwastraff nad yw'n beryglus yn unig a phan fydd wedi'i waredu mewn cell nad yw'n cynnwys unrhyw wastraff bioddiraddadwy)
  • calsiwm hydrocsid a heli (pan gaiff ei waredu mewn ceudod heli).

Er mwyn bod yn gymwys ar gyfer y gyfradd is, mae'n rhaid cynnwys disgrifiad ysgrifenedig o'r deunydd mewn nodyn trosglwyddo gwastraff (os oes angen nodyn trosglwyddo) o dan adran 34 o Ddeddf Diogelu'r Amgylchedd 1990 DDA) neu, os nad oes angen nodyn trosglwyddo gwastraff, rhaid cynnwys tystiolaeth arall y gellir ei defnyddio i benderfynu bod y deunydd yn bodloni'r gofynion perthnasol. Nid yw hyn yn disodli rhwymedigaethau gweithredwr y safle tirlenwi yng nghyswllt y disgrifiad ysgrifenedig o dan y gyfraith amgylcheddol, gan gynnwys y gofyniad i ddiffinio'r ffynhonnell wastraff drwy gyfeirio at y godau dosbarthu gwastraff. Ni fydd cyfeirio at y codau yn unig yn ddigon i gefnogi'r broses o gymhwyso'r gyfradd is.

Gallai tystiolaeth ddogfennol arall (lle nad oes angen nodyn trosglwyddo gwastraff o dan adran 34 DDA) gynnwys gwybodaeth oddi wrth y canlynol:

  • cynhyrchwyr gwastraff ar ffynhonnell/natur y deunydd
  • gorsafoedd trosglwyddo gwastraff e.e. tystiolaeth o wahanu neu gyrchu gwastraff yn effeithiol
  • profion gwastraff - efallai y bydd gofyn i gynhyrchwyr gwastraff, dan ddeddfwriaeth amgylcheddol, brofi gwastraff.

DTGT/4030 Cymysgedd cymwys o ddeunyddiau

Mae’r gyfradd is yn berthnasol i waredu cymysgedd cymwys o ddeunyddiau. Mae hyn yn digwydd pan fydd y deunydd yn cynnwys deunydd cymwys a swm bach o ddeunydd anghymwys sy'n deillio yn sgil y deunydd cymwys. Wrth benderfynu a yw swm o ddeunydd anghymwys yn swm bach ai peidio, rhaid ystyried ei bwysau a'i gyfaint. Wrth benderfynu a ddylid trin swm o ddeunydd anghymwys fel rhywbeth canlyniadol, mae'n rhaid ystyried ei botensial i achosi llygredd. Mae hyn yn golygu nad yw effaith cyfaint a phwysau'r deunydd safonol yn y llwyth cymysg ar natur a chyfansoddiad y llwyth yn arwyddocaol a bod y ffaith ei fod yn bresennol yn ddamweiniol ac nad oes modd ei osgoi. Gall anhawster i wahanu deunydd cymwys oddi wrth ddeunydd anghymwys fod yn berthnasol wrth asesu p’un ai a yw swm y deunydd anghymwys yn fach ac yn ganlyniadol, ond nid oes modd gwneud penderfyniad ar sail hyn yn unig.

Mae nifer o ofynion eraill i’w bodloni os bydd cymysgedd o ddeunyddiau yn gymysgedd cymwys:

  • yn achos deunydd cymwys, rhaid cynnwys disgrifiad ysgrifenedig o'r deunydd yn y nodyn trosglwyddo gwastraff (os oes angen nodyn trosglwyddo o dan adran 34 o DDA) neu dystiolaeth arall y gellir ei defnyddio i benderfynu bod y deunydd yn bodloni'r gofynion perthnasol
  • ni chaniateir cymysgu deunydd cymwys ac anghymwys yn fwriadol at ddibenion gwaredu. Yn y cyd-destun hwn, bydd yn bwysig i weithredwr y safle tirlenwi ddangos y camau y mae'r prosesydd gwastraff yn eu dilyn i wahanu ffrydiau gwastraff cymwys ac anghymwys a'u storio ar wahân. Mae'n arfer da i weithredwr safle tirlenwi ymgyfarwyddo â phrosesau ei gwsmeriaid, er enghraifft, drwy gynnal archwiliadau ar y safle a nodi'r camau a gymerwyd i wahanu ffrydiau gwastraff
  • ni ddylai'r cymysgedd fod yn wastraff peryglus yn ôl ystyr y Gyfarwyddeb Gwastraff Ewropeaidd. Os yw swm y deunydd anghymwys mewn llwyth cymysg yn ddigon i ddiffinio’r llwyth fel un peryglus, codir y gyfradd safonol ar gyfer yr holl lwyth hwnnw. Bydd hyn yn cael ei asesu yn erbyn WM3, y mae gweithredwyr safleoedd tirlenwi eisoes yn gorfod cydymffurfio â nhw. Dylai gweithredwr y safle tirlenwi adolygu tystiolaeth o’r hyn sy'n cael ei ystyried heb fod yn beryglus a bod yn fodlon ei fod yn ymddangos yn asesiad gwir a chywir. Dylai gweithredwr y safle tirlenwi gadw copi o'r dystiolaeth hon
  • ni chaniateir unrhyw drefniant o ran y cymysgedd at y diben o osgoi treth
  • os yw'r cymysgedd yn cynnwys gronynnau mân yn unig, rhaid bodloni'r holl ofynion yng nghyswllt cymysgedd cymwys o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig.

DTGT/4040 Cymysgedd cymwys o ddeunyddiau: gronynnau mân a phrawf cholled wrth danio

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Gronynnau sy'n cael eu cynhyrchu gan broses trin gwastraff sy'n cynnwys triniaeth fecanyddol (megis cylchdroi mewn gogr tro (trommelling), cywasgu, sgrinio, goleddfu neu olchi pridd) yw gronynnau mân. Bydd y gyfradd is yn berthnasol i gymysgedd cymwys o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig, dim ond lle mae nifer o ofynion yn cael eu bodloni (yn ychwanegol at y rhai sy'n berthnasol i gymysgedd cymwys).

Os bydd gweithredwr safle tirlenwi eisiau i gymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig gael ei drin fel cymysgedd cymwys o ddeunyddiau (ac yn ddarostyngedig i’r gyfradd dreth is), rhaid bodloni'r gofynion canlynol yng nghyswllt y cymysgedd hwnnw:

  • rhaid i'r gweithredwr gydymffurfio â'r gofynion cyffredinol yng nghyswllt profion colled wrth danio, a nodir yn rheoliad 5 o Reoliadau Treth Gwarediadau Tirlenwi (Gweinyddu) (Cymru) 2018 ac ni ddylid gwahardd y deunydd rhag cael ei drin fel cymysgedd cymwys oherwydd methiant i gydymffurfio â'r gofynion hynny
  • rhaid i'r gweithredwr gydymffurfio â Hysbysiad ACC - Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig, sydd wedi'i gyhoeddi o dan adran 17(5) DTGT ('yr Hysbysiad')
  • Os oes prawf colled wrth danio wedi'i gynnal ar sampl o'r gwarediad trethadwy, ni chaiff y ganran colled wrth danio y bydd y prawf yn ei nodi fod yn fwy na 10% (oni bai bod ACC yn nodi fel arall).

DTGT/4050 Cam 1: Gofynion cyn derbyn

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Archwiliadau gweledol

Pan fydd gronynnau mân y gwastraff yn cyrraedd safle tirlenwi i'w waredu, gweithredwr y safle tirlenwi sy’n gyfrifol am archwilio’r gwarediadau wrth dderbyn y gwastraff sy'n cael ei ddosbarthu. Dylai'r archwiliad hwn sicrhau bod y disgrifiad o'r deunydd yn y disgrifiad ysgrifenedig yr un fath â’r deunydd sy'n cael ei ddosbarthu ar y safle drwy'r llwyth.

Er enghraifft - gellir cynnal archwiliadau gweledol mewn sawl ffordd:

  • Pan fydd y llwyth ar y bont bwyso, gellir defnyddio camerâu uwchben i nodi beth yw’r gwastraff, gan ddarparu tystiolaeth ffotograffig
  • Pan fydd y llwyth yn cael ei waredu yn y safle tirlenwi, gallai'r sawl sy'n gyfrifol am lwythi sy'n cael eu gwaredu archwilio’r gwastraff wrth iddo gael ei dipio a thynnu lluniau fel tystiolaeth o bosibl
  • Dylai gweithredwr y safle tirlenwi gadw trywydd archwilio i ddangos bod gronynnau mân y gwastraff wedi cael eu harchwilio. Dylai hyn gael ei ategu gan y disgrifiad manwl o'r gwastraff a roddwyd yn yr holiadur cyn derbyn.

Holiadur cyn derbyn

Mae adran 2.2 Hysbysiad ACC - yn mynnu bod yn rhaid llenwi holiadur cyn derbyn ar gyfer pob ffrwd wastraff, cyn i'r llwyth cyntaf o ronynnau mân gwastraff o ffrwd wastraff benodol gael ei dderbyn mewn safle tirlenwi. Mae'n nodi pa wybodaeth y dylid ei chynnwys yn yr holiadur ac y dylid ei diweddaru bob amser. Dim ond un elfen yw hon o'r ystod o dystiolaeth sydd ei hangen i ddangos bod gronynnau mân y gwastraff yn gymwys ar gyfer y gyfradd is. Oni fydd tystiolaeth foddhaol ar gael i ddangos bod gronynnau mân y gwastraff yn gymwys ar gyfer y gyfradd is, dylid defnyddio'r gyfradd safonol.

Ni fydd angen cyflwyno'r holiaduron cyn derbyn i ACC yn rheolaidd ond bydd disgwyl i weithredwr y safle tirlenwi gadw cofnod ohonynt. Fodd bynnag, fe allai ACC ofyn am weld y cofnodion hyn fel rhan o archwiliadau cydymffurfio fel tystiolaeth o'r gyfradd dreth a gymhwyswyd gan weithredwr y safle tirlenwi. Pan fydd ACC yn gofyn am y cofnodion hyn, mae'n rhaid i weithredwr y safle tirlenwi eu darparu.

I wneud cais am dempled yr holiadur cyn derbyn, cysylltwch â’ch Rheolwr Cysylltiadau Cwsmeriaid neu anfonwch e-bost i LDTmailbox@wra.gov.wales.

Bydd gweithredwyr safleoedd tirlenwi sy'n gweithredu ar draws nifer o safleoedd yn gyfrifol am benderfynu sut y byddai'r wybodaeth hon ar gael ym mhob safle. Dylai gweithredwyr safleoedd tirlenwi ei gwneud yn ofynnol i gynhyrchwyr gwastraff roi gwybod iddynt am unrhyw newid i'r ffrwd wastraff a fyddai’n newid y wybodaeth yn yr holiadur cyn derbyn, a allai achosi i’w dosbarthiad amrywio.

Lle nad oes holiadur boddhaol (neu wybodaeth amgen) ar gael, bydd y gwastraff yn ddarostyngedig i gyfradd safonol y dreth gwarediadau tirlenwi a gall ACC orfodi cosb cadw cofnodion (hyd at £3000).

Enghreifftiau pan fyddai angen diweddaru holiadur cyn derbyn:

  • Os yw natur y ffrwd wastraff yn newid: gall newidiadau tymhorol effeithio ar ddeunyddiau mewnbwn sy'n cael eu defnyddio i gynhyrchu gronynnau mân gwastraff.  Yn yr amgylchiadau hyn, byddai gweithredwr y safle tirlenwi yn adolygu'r wybodaeth a ddarparwyd ar gyfer y ffrwd wastraff yn yr holiadur cyn derbyn ac yn ei gwneud yn ofynnol i'r cynhyrchydd gwastraff roi gwybod iddo am y newid i ddeunydd gronynnau mân y gwastraff sy'n cael ei fewnbynnu.
  • Lle byddai angen i weithredwr safle tirlenwi gyflwyno canlyniad prawf colled wrth danio sydd wedi methu i ACC.

Enghraifft o sefyllfa lle byddai rhywun ar wahân i weithredwr y safle tirlenwi yn awdurdodi holiadur cyn derbyn wedi'i gwblhau:

  • Ar gyfer rhai gweithredwyr safleoedd tirlenwi, bydd holiaduron cyn derbyn yn cael eu hawdurdodi gan dîm cydymffurfio â gwastraff canolog. Bydd yr wybodaeth ar gael ar system y gweithredwyr safleoedd tirlenwi, a fydd yn rhoi gwybod iddynt am y ffrwd wastraff newydd neu am newid i holiadur cyn derbyn sy’n bodoli eisoes. Yna byddai disgwyl i weithredwr y safle tirlenwi gydymffurfio â'r holl archwiliadau cyn derbyn eraill.

Enghraifft o sefyllfa lle byddai rhywun ar wahân i weithredwr y safle tirlenwi yn awdurdodi holiadur cyn derbyn wedi'i gwblhau:

  • Efallai y bydd enghreifftiau lle bydd grŵp corfforaethol wedi'i sefydlu at ddibenion un ffurflen dreth. Cyfrifoldeb aelod cynrychioliadol, ar ran y grŵp, fyddai awdurdodi’r holiaduron cyn derbyn.

DTGT/4060 Cam 2: Colled wrth danio - gofynion cysylltiedig

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Petai cynhyrchydd gwastraff yn cael gwared ar ffrwd wastraff o ronynnau mân gwastraff ar draws nifer o safleoedd, a bod holiadur cyn derbyn wedi'i lenwi ar gyfer y ffrwd wastraff hon, byddai'r golled o ran y cylch profi colled wrth danio yn berthnasol ar gyfer pob safle.

Pa mor aml y cynhelir profion

Bydd ACC yn disgwyl i weithredwyr safleoedd tirlenwi fabwysiadu'r un broses baratoi sampl a'r fethodoleg a ddefnyddiwyd ers cyflwyno'r prawf colled wrth danio ym mis Ebrill 2015. Mae hyn wedi'i nodi yn Hysbysiad ACC - 'Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig’, rhan 3 ‘gofynion colled sy’n gysylltiedig â thanio’, sy'n darparu gwybodaeth a chyfarwyddyd pryd i gynnal y prawf cyntaf a’r profion dilynol.

Profion hwyr neu brofion sydd wedi methu

Os bydd gweithredwr safle tirlenwi yn cynnal prawf colled wrth danio yn hwyr, h.y. ar ôl y dyddiad gofynnol, bydd dyddiad y prawf nesaf yn cael ei bennu yn ôl y dyddiad y dylid fod wedi cynnal y prawf diwethaf, nid dyddiad gwirioneddol y prawf hwyr.

Er enghraifft, os dylid bod wedi cynnal prawf ar 1,500 tunnell ac na chynhaliwyd un tan 2,000 tunnell, bydd dyddiad y prawf nesaf yn cael ei gyfrifo o'r amser pan oedd 1,500 o dunelli wedi cyrraedd y safle. Hefyd, bydd y gyfradd safonol yn berthnasol i bob llwyth sy’n dod i mewn i'r safle pan fo angen cynnal profion colled wrth danio ac nad oes un wedi’i gynnal (h.y. yn yr enghraifft uchod, byddai’r holl lwythi o 1,500 tunnell fetrig nes y prawf ar 2,000 yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol).

Mae hyn yn wahanol i'r dull a ddilynir yng ngweddill y DU pan fydd dyddiad y prawf nesaf yn cael ei gyfrifo drwy gyfeirio at ddyddiad y prawf diwethaf, hyd yn oed os digwyddodd hyn yn hwyrach nag y dylai fod wedi digwydd.

Pŵer ACC i gynnal profion colled wrth danio

Mae Rheoliadau Treth Gwarediadau Tirlenwi (Gweinyddu) (Cymru) 2018 yn rhoi pwerau i ACC:

  • fynnu bod gweithredwr safle tirlenwi yn cynnal prawf colled wrth danio annibynnol; a 
  • chymryd sampl a chynnal prawf colled wrth danio, ar wahân i brawf gweithredwr y safle tirlenwi.

Os bydd ACC yn mynnu bod gweithredwr y safle tirlenwi yn cymryd sampl ac yn cynnal prawf, gweithredwr safle tirlenwi fydd yn gyfrifol am y gost hon. Os bydd ACC yn cymryd sampl ar wahân i'w brofi, bydd ACC yn talu’r gost hon. Petai amodau prawf colled wrth danio gwreiddiol ACC yn caniatáu cynnal ail brawf, byddai modd i weithredwr y safle tirlenwi ofyn i ACC ailbrofi'r un sampl.

Os bydd ACC yn penderfynu cynnal prawf colled wrth danio annibynnol, bydd yn mabwysiadu'r un broses o baratoi sampl a'r fethodoleg ag sydd wedi'i nodi ar gyfer gweithredwr y safle tirlenwi.

Profion colled wrth danio

Mae Hysbysiad ACC - 'Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig’, rhan 3.3 'cynnal profion colled wrth danio' yn rhoi cyfarwyddyd a gwybodaeth am y drefn brofi: beth mae'r prawf yn ei wneud; pa mor aml y cynhelir y profion; cymryd sampl; methodoleg y prawf (paratoi’r sampl a'r driniaeth); a'r broses o gyfrifo’r golled wrth danio.

Bydd y ffurflen dreth yn ei gwneud yn ofynnol i weithredwr y safle tirlenwi ddarparu gwybodaeth i ACC am nifer y profion colled wrth danio a gynhaliwyd, a nifer y profion sydd wedi methu.

Nid yw unrhyw brofion colled wrth danio sy'n cael eu cynnal fel rhan o brofion Meini Prawf Derbyn Gwastraff (WAC) yn disodli cyfrifoldeb gweithredwr y safle tirlenwi i gynnal cylch profion colled wrth danio ACC.

DTGT/4070 Cam 3: Cofnodi profion colled wrth danio

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Profion colled wrth danio sydd wedi methu

Ar gyfer canlyniadau profion colled wrth danio sydd wedi methu, bydd gofyn i weithredwr y safle tirlenwi ddarparu gwybodaeth am yr hyn y mae'r methiant yn ymwneud ag ef a'r mesurau sydd wedi’u rhoi ar waith i reoli a lleihau'r risg. Mae Hysbysiad ACC adran 3.5 ymlaen yn cynnwys gwybodaeth am fanylion y bydd disgwyl i weithredwyr safleoedd tirlenwi eu cofnodi a’u cadw am bob prawf colled wrth danio a gynhelir, a’r wybodaeth ychwanegol y bydd angen ei chofnodi ar gyfer prawf sydd wedi methu.

I wneud cais am dempled y ffurflen canlyniadau profion colled wrth danio, cysylltwch â neu e-bostiwch eich Rheolwr Cysylltiadau Cwsmeriaid.

Dylai pob ffurflen dreth y bydd gweithredwr safle tirlenwi yn ei llenwi gynnwys ffurflenni canlyniadau profion colled wrth danio sydd wedi methu sy'n berthnasol i'r cyfnod treth lle cafwyd canlyniad y prawf. Ar hyn o bryd, ni fydd gweithredwyr safleoedd tirlenwi yn gallu atodi'r ffurflenni fel rhan o'r ffurflen dreth ar-lein ond byddant yn gallu e-bostio neu bostio'r ffurflenni wedi'u cwblhau i ACC.

Ailbrofi

Mae Hysbysiad ACC adran 3.4 'ailbrofi os bydd prawf colled wrth danio wedi methu’, yn darparu'r amodau lle caniateir cynnal ail brawf. Os oedd canlyniad yr ail brawf yn 10% neu lai, gellir anwybyddu canlyniad y prawf gwreiddiol.

Ar gyfer llwythi gronynnau mân gwastraff lle cynhaliwyd ail brawf colled wrth danio, byddai'r canlyniad yn cael ei nodi yn y cyfnod cyfrifyddu ar gyfer dyddiad yr ail brawf.

Cylch profi

Os bydd prawf colled wrth danio wedi methu, bydd y tabl pa mor aml y cynhelir profion yn pennu gofynion profi ac atebolrwydd am y dreth yn y dyfodol, y mae’r wybodaeth wedi'i chynnwys yn Hysbysiad ACC adran 3.2.2 'profion dilynol’. Mae’r tabl hwn yn cynnwys dangosyddion risg ‘isel’ ac ‘uchel’.

Crynodeb o'r camau i'w cymryd ar gyfer profion colled wrth danio sydd wedi methu

Ar wahân i amgylchiadau a fyddai'n caniatáu cynnal ail brawf colled wrth danio ar ôl y cyntaf, os cynhelir y prawf a bod y canlyniad yn uwch na'r trothwy 10%, rhaid i weithredwr y safle tirlenwi:

  1. lenwi ffurflen canlyniad prawf colled wrth danio sydd wedi methu er mwyn cadarnhau:
    1. bod cyfradd safonol y dreth wedi’i chodi ar gyfer y llwyth o ronynnau mân gwastraff sydd uwchlaw'r trothwy, a thunelledd y llwyth sydd wedi methu
    2. os oes angen, bod pa mor aml y caiff y profion eu cynnal wedi ei gynyddu yn unol â'r tabl Pa mor aml y cynhelir profion yn hysbysiad ACC, adran 3.2.2 'profion dilynol'
    3. bod gweithredwr y safle tirlenwi wedi adolygu a diweddaru'r holl wiriadau cyn-derbyn a gwblhawyd ar gyfer y ffrwd wastraff honno ar gyfer y cynhyrchwr gwastraff, ac
    4. y bydd Awdurdod Cyllid Cymru yn cael ei hysbysu drwy gyflwyno:
      1. ffurflen canlyniad prawf colled wrth danio sydd wedi methu, a
      2. copi o ganlyniad y prawf labordy
  2. yn y ffurflen dreth, darparu gwybodaeth am nifer y profion sydd wedi eu cynnal (gan gynnwys gan ACC) a nifer y canlyniadau profion sydd wedi methu ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu hwnnw
  3. anfon y ffurflen wedi'i chwblhau a’r adroddiad labordy at ACC (drwy’r post neu e-bost), yn ogystal â'r ffurflen dreth ar-lein.

DTGT/4080 Cadw cofnodion

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Mae gweithredwyr safleoedd tirlenwi yn gyfrifol am sicrhau eu bod yn datgan yn gywir faint o dreth gwarediadau tirlenwi sy'n ddyledus ar wastraff sy'n cael ei waredu ar eu safle(oedd). Byddai hyn yn cynnwys cadw digon o dystiolaeth, h.y. cofnodion i gadarnhau ffurflenni treth  Dylai bod gweithredwyr safleoedd tirlenwi yn gallu ac yn barod i sicrhau bod eu cofnodion ar gael i ACC, pan fydd ACC yn gofyn am eu gweld. Rhaid i weithredwr y safle tirlenwi ddarparu unrhyw wybodaeth y mae ACC yn gofyn amdani am ei weithgareddau trethadwy.

Efallai y bydd ACC weithiau'n ymweld ag eiddo i archwilio cofnodion, systemau cyfrifyddu a busnes gweithredwr y safle tirlenwi.  Fel arfer, byddai'r ymweliadau hyn yn cael eu gwneud drwy apwyntiad, ar adeg sy'n gyfleus i'r gweithredwr safle tirlenwi perthnasol.

Enghreifftiau o gyfnodau cadw cofnodion a fyddai'n galluogi codi’r gyfradd is ar ronynnau mân cymwys:

  • Tri mis: Samplau heb eu profi o brofion colled wrth danio - o leiaf 1kg - i'w cadw am dri mis ar ôl y dyddiad y dylid bod wedi cyflwyno’r ffurflen dreth dirlenwi berthnasol.
  • Chwe blynedd: Tystiolaeth ddigidol neu ar bapur o ganlyniadau profion colled wrth danio; holiadur cyn derbyn neu gofnod cyfatebol gan weithredwr y safle tirlenwi; disgrifiadau ysgrifenedig; cynnal ail brofion colled wrth danio: tystiolaeth i gadarnhau y bydd unrhyw ail brofion yn cael eu cynnal o fewn 21 diwrnod i'r dyddiad y cwblhaodd y labordy ei ddadansoddiad o'r prawf cyntaf; ffurflen canlyniad prawf colled wrth danio sydd wedi methu.

Ar gyfer pob cofnod arall sy'n gysylltiedig â gronynnau mân a phrofion colled wrth danio (papur a digidol), disgwylir i weithredwyr safleoedd tirlenwi eu cadw am chwe blynedd yn unol â Deddf Casglu a Rheoli Treth (Cymru) 2016, adrannau 38-42 h.y. mae angen cadw cofnodion chwe blynedd i’r diwrnod y cyflwynir y ffurflen dreth neu, os caiff y ffurflen dreth ei newid, chwe blynedd o ddyddiad y newid - a allai fod yn 12 mis arall.

O ran y samplau nad ydynt yn cael eu profi am golled wrth danio, mae'r arfer gorau wedi dangos bod eu cadw mewn cynwysyddion neu rewgelloedd aerdynn yn gwarchod eu cyfansoddiad yn well.

Os yw gweithredwr safle tirlenwi yn dymuno cadw cofnodion digidol, yn hytrach na chofnodion papur, bydd angen rhoi trefniadau parhad digidol ar waith i sicrhau bod modd cael gafael ar y cofnodion am dros saith mlynedd.

DTGT/4090 Cosbau

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Yng nghyswllt adrodd ar brofion colled wrth danio, os bydd ACC yn gwneud cais am weld tystiolaeth ac na ellir ei darparu, gallai gweithredwr y safle tirlenwi wynebu cosb cadw cofnodion o hyd at £3,000.

Mae Tabl 1 isod yn rhoi crynodeb o gyfrifoldebau gweithredwr safle tirlenwi am ronynnau mân cymwys ar raddfa is, ynghyd â chanlyniadau methu cydymffurfio. Ym mhob sefyllfa, os nad yw gweithredwr y safle tirlenwi wedi datgan y swm cywir o dreth, efallai y bydd yn agored i gosb a llog ar y dreth na wnaeth ei datgan.

Cyf Gofyniad / amod Canlyniadau methu cydymffurfio
1 Rhaid i weithredwr safle tirlenwi gadw tystiolaeth bod gronynnau mân yn ronynnau mân cymwys Bydd methu cadw tystiolaeth bod gronynnau mân yn ronynnau mân cymwys yn golygu bod swm y gronynnau mân nad oes tystiolaeth ohonynt yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol
2 Rhaid cadw'r disgrifiad ysgrifenedig a rhaid iddo gynnwys disgrifiad sy'n nodi'r deunydd fel gronynnau mân cymwys Bydd methu cadw disgrifiad ysgrifenedig sy'n disgrifio gronynnau mân cymwys er mwyn eu hadnabod, yn golygu bod y gronynnau mân y dylid cadw nodiadau amdanynt yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol
3 Lle bo ACC yn gwneud cais am brawf colled wrth danio o dan Hysbysiad ACC, para 3.5 ‘Cyfarwydd i gynnal prawf Colled wrth Danio’ Bydd methu cynnal y prawf yn golygu nad yw'r gronynnau mân hynny na chynhaliwyd y prawf arnynt yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol
4 Rhaid i weithredwr y safle tirlenwi gynnal y prawf rhagnodedig yn unol ag amlder rhagnodedig profion ar gyfer pob prosesydd gwastraff sy'n cael gwared ar ronynnau mân yn y safle tirlenwi ac ar gyfer pob un o'u prosesau sy'n cynhyrchu gronynnau mân, gan gynnwys profion ychwanegol dan Hysbysiad ACC, paragraff 3.2.3 'profion cynnar’ Bydd methu cynnal y prawf rhagnodedig yn unol â'r amlder rhagnodedig yn golygu bod yr holl ronynnau mân y mae gweithredwr y safle tirlenwi yn eu cael yn cyfrif o’r dyddiad y methwyd cynnal prawf rhagnodedig sy’n ddarostyngedig i'r gyfradd safonol, nes bydd y methiant yn cael ei gywiro yng nghyswllt swm diweddarach o ronynnau mân.
5 Rhaid i weithredwr y safle tirlenwi gynnal y prawf rhagnodedig dan Hysbysiad ACC para 3.3 ‘Cynnal profion Colled wrth Danio gan gynnwys: y fethodoleg ragnodedig ar gyfer dewis sampl gynrychioliadol; a'r prawf colled wrth danio safonol sydd wedi'i ragnodi Bydd methu cynnal y prawf rhagnodedig yn ôl y fethodoleg gywir yn golygu bod yr holl ronynnau mân y mae gweithredwr y safle tirlenwi yn eu cael yn ddarostyngedig i'r gyfradd safonol o amser y methiant hwnnw nes bydd y methiant yn cael ei gywiro yng nghyswllt swm diweddarach o ronynnau mân
6 Rhaid i weithredwr y safle tirlenwi gadw prif samplau (heb eu profi) o ronynnau mân sydd wedi’u profi am gyfnod o dri mis o’r dyddiad erbyn pryd mae’n rhaid cyflwyno’r ffurflen dreth fel y gellir eu hailbrofi os yw'n briodol (gweler Hysbysiad ACC, adran 3.4 'ailbrofi os bydd prawf colled wrth danio wedi methu) Bydd methu cadw samplau yn golygu bod gweithredwr y safle tirlenwi yn ddarostyngedig i gosb o hyd at £3,000 (gweler Rheoliadau Treth Gwarediadau Tirlenwi (Gweinyddu) (Cymru) 2018, rhan 2, rheoliad 8 'Cosb am fethu cydymffurfio â gofynion yn ymwneud â thystiolaeth’
7 Rhaid i weithredwyr safleoedd tirlenwi wneud a chadw'r canlynol am chwe blynedd:
  • Dangos tystiolaeth bod gronynnau mân yn ronynnau mân cymwys
  • Cofnodi’r profion sydd wedi’u cynnal
Methu gwneud a chadw: tystiolaeth bod gronynnau mân yn ronynnau mân cymwys; bydd cofnodion o’r profion sy'n cael eu cynnal yn golygu bod gweithredwr y safle tirlenwi yn ddarostyngedig i gosb o hyd at £3,000 (gweler Rheoliadau Treth Gwarediadau Tirlenwi (Gweinyddu) (Cymru) 2018, rhan 2, rheoliad 8 'Cosb am fethu cydymffurfio â gofynion yn ymwneud â thystiolaeth’
8 Rhaid i’r sampl a brofwyd gyrraedd y trothwy colled wrth danio Pan fydd canlyniad prawf yn uwch na’r trothwy colled wrth danio, y llwyth cyfan o ronynnau mân y cymerwyd y sampl ohonnol
9 Rhaid i weithredwyr safleoedd tirlenwi roi gwybod i ACC am yr holl brofion (uwchben ac o dan y trothwy) gyda phob ffurflen dreth Bydd methu rhoi gwybod i ACC am nifer y profion a gynhaliwyd a nifer y methiannau yn golygu bydd gweithredwr y safle tirlenwi yn ddarostyngedig i gosb

DTGT/4100 Trefniadau pontio

Wrth ddarllen y canllawiau yn yr adran hon, darllenwch nhw ar y cyd â’r Cymysgeddau cymwys o ddeunyddiau: Hysbysiad gronynnau mân.

Mae'r Hysbysiad yn nodi trefniadau pontio yng nghyswllt 'gofynion cyn derbyn (adran 2.2.1); ‘y prawf colled wrth danio cyntaf' (adran 3.2.1.1) a 'phrofion colled wrth danio dilynol' (adran 3.2.2.1).

Mae'r canlynol yn berthnasol i weithredwyr safleoedd tirlenwi sydd wedi'u cofrestru ar hyn o bryd at ddibenion y dreth tirlenwi.

Gwiriadau cyn derbyn

Hyd at 1 Ebrill 2018, bydd trefniadau gwirio yn cael eu hanrhydeddu cyn belled â'u bod yn cydymffurfio â chyfraith bresennol y DU ac yn bodloni Nodyn Tollau LFT1 CThEM ar ofynion cyn derbyn. Ni fydd yn ofynnol i weithredwr y safle tirlenwi lenwi holiadur cyn derbyn newydd ar gyfer ffrwd wastraff lle mae gronynnau mân gwastraff wedi eu derbyn ar safle cyn 1 Ebrill, hyd yn oed os cânt eu gwaredu ar ôl y dyddiad hwn, oni bai bod natur y ffrwd wastraff yn newid. Bydd angen i weithredwr y safle tirlenwi gadw copi o holiaduron o'r fath. 

Y prawf colled wrth danio cyntaf

Os cynhaliodd gweithredwr safle tirlenwi brawf colled wrth danio ar ronynnau mân gwastraff cyn 1 Ebrill 2018 a bod dyddiad canlyniad y prawf ar 1 Ebrill 2018 neu ar ôl hynny, dylid ymdrin â hyn dan y trefniadau sy'n bodoli eisoes yn unol â Gorchymyn y Dreth Tirlenwi (Deunyddiau Cymwys ) 2015 a Nodyn Tollau LFT1 CThEM.

Pan fydd gronynnau mân gwastraff wedi cyrraedd y safle cyn 1 Ebrill 2018, dylid symud y cylch profi colled wrth danio ymlaen h.y. ni fydd yn ofynnol i weithredwr y safle tirlenwi roi cylch profi colled wrth danio newydd ar waith dan hysbysiad ACC - 'Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig'.

Bydd angen i unrhyw ronynnau mân gwastraff fydd yn cael eu dosbarthu i'r safle o 1 Ebrill 2018 ymlaen gydymffurfio â rheoliadau'r Dreth Gwarediadau Tirlenwi. Mae hyn yn gyson ac yn unol â meysydd eraill y DTGT e.e. dŵr, gostyngiadau, mannau nad ydynt at ddibenion gwaredu a chofrestru.

Os bydd ACC yn cynnal unrhyw archwiliadau sy'n cynnwys unrhyw brawf colled wrth danio a gynhaliwyd ym mis Ebrill 2018, o ran gronynnau mân gwastraff a gyflwynwyd cyn Ebrill 2018, byddai unrhyw ganlyniadau yr un fath â phetaent dan DTGT.

Profion colled wrth danio dilynol

Ar gyfer yr holl gwsmeriaid presennol (cynhyrchwyr gwastraff) sy'n cynhyrchu gronynnau mân gwastraff, byddai'r cylch profi colled wrth danio cyn 1 Ebrill 2018 yn aros yr un fath ar ôl 1 Ebrill 2018, fel a ganlyn:

  • ar gyfer cwsmeriaid presennol, lle nad oes unrhyw brawf colled wrth danio wedi methu ganddynt ar gyfer ffrwd wastraff gronynnau mân benodol, bydd y cylch profi cyn 1 Ebrill 2018 yn parhau
  • ar gyfer cwsmeriaid presennol, lle mae un prawf wedi methu ar gyfer ffrwd wastraff gronynnau mân benodol cyn 1 Ebrill 2018 ac ail ganlyniad prawf wedi methu ar ôl 1 Ebrill 2018, disgwylir i weithredwr y safle tirlenwi gynnal trefniadau profi yn amlach yn unol â’r tabl Pa mor aml y cynhelir profion yn Hysbysiad ACC - 'Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig', adran 3.2.2.
    Felly, er enghraifft, os oes un prawf colled wrth danio wedi methu ar y cymysgedd cyn 1 Ebrill 2018 a phrawf arall wedi methu ar ôl y dyddiad hwnnw, rhaid ystyried y ddau fethiant. Pan fydd dau brawf yn yr 20 prawf diwethaf wedi methu, bydd hyn yn golygu bod un o'r dangosyddion risg uchel yn bresennol a bod yn rhaid cynnal y prawf nesaf ar y cymysgedd yn y cyfnod sydd wedi'i nodi yng nghyswllt cymysgeddau risg uchel yn y Tabl.
  • Ar gyfer cwsmeriaid presennol sydd wedi cynnal profion yn amlach ar ffrwd wastraff gronynnau mân yn unol â chylch tabl ‘Pa mor aml y cynhelir profion’ Hysbysiad Tollau LFT1 CThEM, dylai hyn barhau nes eu bod wedi cynnal 20 o brofion cydymffurfio yn olynol.  Bydd y dosbarthiad risg isel yn berthnasol oni bai bod y gwiriadau cyn derbyn neu archwiliad gweledol yn dangos bod gronynnau mân y gwastraff yn dal yn rhai risg uchel.

Mae Hysbysiad Tollau LFT1 CThEM a Hysbysiad ACC - 'Cymysgedd o ddeunyddiau sy'n cynnwys gronynnau mân yn unig' yn cynnwys yr un dangosyddion risg (uchel ac isel) â’r rhai sydd wedi’u nodi yn y tabl pa mor aml y cynhelir profion a fydd yn caniatáu symud i’r trefniadau newydd yn ddi-dor.

Bydd angen cyflwyno canlyniadau’r profion gyda'r ffurflen chwarterol ar-lein gyntaf ar gyfer y flwyddyn dreth 2018/2019, ynghyd â chanlyniadau’r profion eraill yn ystod y chwarter hwnnw, yn unol â gofynion y DTGT a chadw tystiolaeth fel rhan o’r gofynion cadw cofnodion.

Cadw cofnodion

Dylid cadw unrhyw sampl o brofion colled wrth danio a gynhaliwyd cyn 1 Ebrill 2018 ond a gafodd eu profi ar ôl 1 Ebrill am dri mis ar ôl y dyddiad erbyn pryd y bydd angen cyflwyno’r ffurflen Treth Gwarediadau Tirlenwi nesaf, o dan y trefniadau cadw cofnodion newydd yn Rheoliadau a’r DTGT.

Enghraifft o fathau o driniaethau a allai gynhyrchu gronynnau mân cymwys

  1. mae'r cynhyrchydd gwastraff yn rhedeg dwy linell ar wahân, un ar gyfer gwastraff cymysg lle nad yw'r gronynnau mân yn gymwys ac maent yn ddarostyngedig i’r cyfraddau safonol; ac un ar gyfer gwastraff cymwys yn bennaf gyda rhywfaint o ddeunydd nad yw'n gymwys, y gall y gronynnau mân fod yn ronynnau mân cymwys.
  2. Mae'r cynhyrchydd gwastraff yn cynhyrchu gronynnau mân drwy ei driniaeth o ffynonellau gwastraff cymysg ond yna mae'n cynnal triniaeth gronynnau mân bellach arnynt sy'n gallu cael gwared ar y rhan fwyaf o'r deunydd anghymwys ac yn gadael gronynnau mân cymwys.
  3. Fodd bynnag, os yw cynhyrchydd gwastraff yn torri gwastraff trefol cymysg yn fân ac yn cynnal triniaeth sylfaenol arno, heb wahanu’r deunydd anghymwys ar y dechrau nac ymhellach, ni fyddai'r gwastraff yn ronynnau mân cymwys yn ystod y cam hwn o brosesu.

DTGT/4190 Credyd Ansolfedd Cwsmer

Mae’r canllaw hwn yn adlewyrchu darpariaethau yn Adran 5, Pennod 1 o DTGT a Rheoliadau TGT (Gweinyddu) (Cymru) 2018, Rhan 3. Mae’n rhoi golwg gyffredinol ar gredyd ansolfedd cwsmer a’r amgylchiadau sy’n arwain at roi’r credyd.

Mae’r dull gweithredu mewn perthynas â chredyd ansolfedd cwsmer ychydig yn wahanol erbyn hyn i’r dull gweithredu presennol yn y DU ond mae fwy neu lai yn debyg i'r dull gweithredu yn yr Alban. Mae'r amodau ar gyfer y credyd wedi’u cwtogi fel na all Gweithredwr Safle Tirlenwi ond hawlio credyd os yw’r cwsmer yn ansolfent.

DTGT/4200 Amgylchiadau sy’n arwain at hawlogaeth i gredyd

Cyn hawlio’r credyd ansolfedd cwsmer, dylai gweithredwr safle tirlenwi fodloni’r holl ofynion canlynol:

  1. Bod y gwarediad wedi ei wneud ar safle tirlenwi awdurdodedig.
  2. Bod gweithredwr y safle tirlenwi wedi’i gofrestru’n weithredwr y safle ar adeg y gwarediad ac wedi gwneud y gwarediad, neu wedi caniatáu i'r gwarediad gael ei wneud.
  3. Bod gweithgarwch trethadwy wedi’i gyflawni, er enghraifft gwaredu gwastraff, am gydnabyddiaeth ariannol a’r cwsmer heb fod yn gysylltiedig â gweithredwr y safle tirlenwi a heb fod yn gysylltiedig ag ef ar adeg y gwarediad (a bennir yn unol ag adrannau 1122 a 1123 o Ddeddf Treth Gorfforaeth 2010).
  4. Bod gweithredwr y safle tirlenwi wedi dyroddi (issued) anfoneb dirlenwi (o fewn 14 diwrnod i ddyddiad y gwarediad neu o fewn unrhyw gyfnod arall a bennir gan Awdurdod Cyllid Cymru) sy’n dangos maint y dreth sy’n daladwy ar y gwarediad.
  5. Bod gweithredwr y safle tirlenwi eisoes wedi rhoi cyfrif am swm y dreth sydd i'w godi ar y gwarediad ac wedi’i dalu i Awdurdod Cyllid Cymru.
  6. Bod y cwsmer wedi mynd yn ansolfent o fewn y cyfnod o 12 mis (sy’n dechrau ar y dyddiad y dyroddwyd yr anfoneb dirlenwi) ac wedi methu â thalu’r holl gydnabyddiaeth, neu ran ohoni, sy’n ddyledus mewn cysylltiad â'r gwarediad.
  7. Bod gweithredwr y safle tirlenwi wedi methu ag adennill y gydnabyddiaeth nad yw wedi’i thalu, er ei fod wedi cymryd camau rhesymol i wneud hynny.
  8. Bod gweithredwr y safle tirlenwi wedi gosod unrhyw ddyled sy’n ddyledus i'r cwsmer yn erbyn swm y gydnabyddiaeth nad yw wedi’i thalu, a hefyd wedi lleihau swm y gydnabyddiaeth nad yw wedi’i thalu gan werth unrhyw sicrhad gorfodadwy y mae’n ei ddal mewn perthynas â'r cwsmer, ond bod swm o gydnabyddiaeth yn parhau i fod yn weddill mewn cysylltiad â'r gwarediad.

Hyd yn oed os bydd gweithredwr safle tirlenwi yn bodloni’r wyth gofyniad uchod, nid oes ganddo hawl i gredyd ansolfedd cwsmer:

  • os yw wedi cael budd yn flaenorol o unrhyw swm o gredyd ansolfedd cwmser mewn cysylltiad â'r gwarediad.
  • os yw anfoneb dirlenwi wedi'i dyroddi mewn cysylltiad â'r gwarediad ar ôl 14 diwrnod i’r gwarediad neu o fewn unrhyw gyfnod arall a bennir gan Awdurdod Cyllid Cymru.

DTGT/4210 Ansolfedd cwsmer

Mae’r rheoliadau’n rhestru'r amgylchiadau lle ystyrir bod cwsmer yn ansolfent. Mae’r digwyddiadau ansolfedd sy’n cael eu rhestru yn ymwneud ag ansolfedd unigolion ac ansolfedd corfforaethol.

Bydd cwsmer yn dod yn ansolfent:

  • Os bydd trefniant gwirfoddol ar ran cwmni yn dod i rym
  • Os bydd gorchymyn gweinyddu yn cael ei wneud neu os bydd derbynnydd gweinyddol yn cael ei benodi mewn perthynas â'r cwsmer
  • Os bydd achos o ddirwyn i ben yn wirfoddol gan y credydwyr neu ddirwyn i ben gan y llys yn cael ei gychwyn mewn perthynas â'r cwsmer
  • Os bydd gorchymyn rhyddhau o ddyled yn cael ei wneud mewn perthynas â'r cwsmer
  • Os bydd trefniant gwirfoddol unigol yn dod i rym mewn perthynas â'r cwsmer
  • Os bydd gorchymyn methdalu yn cael ei wneud mewn perthynas â'r cwsmer
  • Os bydd unrhyw ddigwyddiad cyfatebol yn digwydd sy’n cael effaith o dan gyfraith yr Alban neu Ogledd Iwerddon neu wlad neu diriogaeth y tu allan i'r Deyrnas Unedig, neu o ganlyniad iddi.

DTGT/4220 Penderfynu ar swm hawliad ar gyfer rhyddhad dyled ddrwg

Dyrannu taliadau

Os oes gan y cwsmer fwy nag un ddyled i'w thalu i weithredwr safle tirlenwi, a’r cwsmer (pa un a yw/ydynt yn ymwneud â gwarediadau trethadwy ai peidio) yn gwneud taliad i weithredwr y safle tirlenwi, dylid priodoli’r taliad hwn yn gyntaf i'r ddyled a gododd cyntaf, yna i’r ddyled a gododd wedyn os oes gweddill, ac yn y blaen.

Ond ni ddylid priodoli fel hyn os cafodd y taliad ei ddyrannu i ddyled gan y cwsmer wrth dalu a’r ddyled yn cael ei thalu’n llawn.

Lle cododd y ddyled gynharaf, a’r dyledion eraill y gellid priodoli'r holl daliad iddynt, ar yr un diwrnod, bydd y taliad yn cael ei briodoli i’r dyledion hynny gan ddefnyddio'r fformiwla isod.

Dyraniad = TP x (D ÷ TD)

  1. “Dyraniad” yw swm y dyraniad
  2. CT yw cyfanswm y taliad sydd i’w ddyrannu i'r dyledion sy’n codi ar y diwrnod hwnnw
  3. D yw swm y ddyled benodol dan sylw
  4. CD yw cyfanswm yr holl ddyledion:
    1. a oedd yn codi ar y diwrnod hwnnw, a
    2. sy’n ddyledus gan y cwsmer i'r hawlydd.

Cyfrifo swm y credyd ansolfedd cwsmer

Dylid cyfrifo swm y credyd ansolfedd cwsmer y mae gan berson hawl iddo gan ddefnyddio'r fformiwla isod:

Credyd = T x (OC ÷ C)

pan fo:

  1. “Credyd” yn swm y credyd ansolfedd cwsmer
  2. T yn swm y dreth mae'r person wedi rhoi cyfrif amdano mewn cysylltiad â’r gwarediad mewn ffurflen dreth. Pan fydd swm y dreth y rhoddir cyfrif amdano mewn cysylltiad â’r gwarediad yn cynyddu, rhaid anwybyddu'r cynnydd hwnnw.
  3. SG yn swm y gydnabyddiaeth sy’n ddyledus mewn cysylltiad â'r gwarediad (ar ôl gosod unrhyw swm sy’n ddyledus i’r cwsmer yn erbyn hyn a lleihau swm y gydnabyddiaeth nas talwyd gan werth unrhyw sicrhad gorfodadwy).
  4. C yn gydnabyddiaeth am y gwarediad. 

Pan fo swm y dreth sydd i’w godi ar y gwarediad yn llai na swm y dreth y rhoddwyd cyfrif amdano mewn cysylltiad â'r gwarediad (gan anwybyddu unrhyw gynnydd):

T yw swm y dreth sydd i'w godi ar y gwarediad.

Mae C ac SG ill dau i’w lleihau gan swm sy’n hafal i'r gwahaniaeth rhwng y ddau swm o dreth.

DTGT/4230 Hawliadau gan bersonau sy’n cyflawni gweithrediadau trethadwy

Cyn hawlio’r credyd ansolfedd cwsmer, dylai gweithredwr y safle tirlenwi wneud yn siŵr yn gyntaf ei fod yn bodloni’r holl ofynion yn  ‘Amgylchiadau sy’n arwain at hawlogaeth i gredyd’.

Caiff gweithredwr safle tirlenwi cofrestredig sydd â hawl i gredyd ansolfedd cwsmer:

  • hawlio’r credyd mewn ffurflen dreth,
  • 6 mis yn dechrau â’r dyddiad ar ôl dyddiad yr ansolfedd perthnasol.

Gwneir yr hawliad drwy osod swm y credyd yn erbyn swm y dreth y byddai fel arall yn ofynnol i'r person hwnnw ei dalu o dan adran 42 (1) o'r DTGT.

Os yw cyfanswm y credyd a hawlir yn fwy na chyfanswm y dreth sy’n ddyledus ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu, bydd Awdurdod Cyllid Cymru yn ad-dalu swm sy’n hafal i’r credyd gormodol i weithredwr y safle tirlenwi. Dim ond os bydd yr holl daliadau treth wedi’u gwneud y bydd Awdurdod Cyllid Cymru yn talu’r swm sy’n weddill a dim ond os yw pob ffurflen dreth y mae’n ofynnol i'r person ei gwneud mewn cysylltiad â threth wedi’i dychwelyd.

DTGT/4240 Hawliadau gan bersonau eraill

Os nad yw gweithredwr safle tirlenwi wedi’i gofrestru mwyach ar gyfer y dreth gwarediadau tirlenwi, ond wedi’i gofrestru adeg y gwarediad perthnasol (y mae’r digwyddiad ansolfedd yn berthnasol iddo), caiff hawlio’r credyd drwy wneud cais ysgrifenedig i Awdurdod Cyllid Cymru. Ni chaniateir gwneud y cais cyn diwedd y cyfnod chwe mis sy’n dechrau â dyddiad y digwyddiad ansolfedd perthnasol. Bydd Awdurdod Cyllid Cymru yn talu dim ond pan fydd yn fodlon nad yw’r person yn gofrestredig, bod hawl ganddo i’r credyd ac nad yw'r hawl i gredyd ansolfedd cwsmer wedi’i drosglwyddo i unrhyw berson arall.

DTGT/4250 Tystiolaeth i gefnogi hawliadau

Cyn gwneud hawliad am ryddhad dyled ddrwg, rhaid i weithredwr y safle tirlenwi fod â'r cofnodion canlynol:

  • Copi o’r anfoneb dirlenwi a ddyroddwyd ganddo
  • Cofnodion neu ddogfennau eraill yn dangos eu bod wedi rhoi cyfrif am y gwarediad perthnasol ac wedi talu treth arno
  • Cofnodion neu ddogfennau eraill sy’n ymwneud ag unrhyw daliad a wnaed gan y cwsmer mewn cysylltiad â'r gydnabyddiaeth am y gwarediad
  • Cofnodion neu ddogfennau eraill sy’n ymwneud ag unrhyw ddyled sy’n ddyledus gan weithredwr y safle tirlenwi i'r cwsmer neu unrhyw sicrhad gorfodadwy sy’n cael ei ddal ganddo mewn perthynas â'r cwsmer
  • Cofnodion neu ddogfennau eraill sy’n ymwneud ag unrhyw gamau a gymerwyd i adennill y gydnabyddiaeth sy’n ddyledus am y gwarediad.

Rhaid cadw’r dystiolaeth am 6 blynedd yn dechrau ar y dyddiad y gwnaed yr hawliad.

DTGT/4260 Cofnod credyd ansolfedd cwsmer

Pan wneir hawliad, rhaid i weithredwr y safle tirlenwi wneud cofnod o'r hawliad hwnnw a’i gadw mewn un cyfrif y bydd yn rhaid ei gadw’n gyfredol (gyda chofnodion eraill tebyg). ‘Cofnod credyd ansolfedd cwsmer’ fydd yr enw ar y cofnod hwn. Dylai pob cofnod gynnwys yr wybodaeth ganlynol mewn perthynas â phob gwarediad trethadwy y mae'r hawliad yn berthnasol iddo:

  • Swm y dreth sydd i'w godi ar y gwarediad
  • Y gydnabyddiaeth am y gwarediad
  • Y ffurflen dreth y rhoddwyd cyfrif am y dreth honno ynddi a phryd y cafodd ei thalu
  • Dyddiad a rhif adnabod yr anfoneb dirlenwi a ddyroddwyd
  • Yn achos gwaredu deunydd y mae disgrifiad ysgrifenedig ohono yn ofynnol yn rhinwedd adran 34(1)(c)(ii) o  Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990(1), y disgrifiad ysgrifenedig
  • Unrhyw daliad neu gydnabyddiaeth eraill a dderbyniwyd, boed hynny cyn neu ar ôl i weithredwr y safle tirlenwi wneud yr hawliad
  • Unrhyw gamau a gymerwyd i adennill y gydnabyddiaeth sy’n ddyledus am y gwarediad.

Rhaid i'r ffurflen dreth gynnwys yr wybodaeth ganlynol hefyd:

  • Cyfanswm yr hawliad.
  • Y ffurflen dreth y gwnaed yr hawliad ynddi.
  • Cyfanswm y gydnabyddiaeth sy’n weddill y gwneir yr hawliad mewn cysylltiad â hi.
  • Pan wneir mwy nag un hawliad, ceir cadw'r cofnodion mewn un cyfrif (a elwir y ‘crynodeb credyd ansolfedd cwsmer’).

Efallai hefyd y bydd gweithredwr safle tirlenwi yn atebol i ad-dalu'r ar adran 123A os na fydd yn cadw a chynnal y cofnodion hyn yn y ffordd ofynnol.

DTGT/4270 Adennill yn dilyn taliad gan gwsmer

Os bydd gweithredwr safle tirlenwi wedi hawlio credyd am ryddhad dyled ddrwg a’i fod wedyn yn derbyn unrhyw daliad gan gwsmer (neu os bydd taliad yn cael ei drin fel taliad sydd wedi’i briodoli i'r gwarediad perthnasol), bydd yn rhaid iddo dalu’r holl gredyd, neu ran ohono, i Awdurdod Cyllid Cymru.

Rhaid i’r swm y bydd yn rhaid iddo ei ad-dalu gael ei dalu cyn diwedd y cyfnod o 30 diwrnod sy’n dechrau ar y diwrnod y derbyniwyd y taliad a dylid ei gyfrifo gan ddefnyddio'r fformiwla a ganlyn:

Taliad = RCredit x (P ÷ OC)

pan fo:

  1. “Taliad” yn swm y taliad y mae’n rhaid ei wneud i ACC.
  2. “CredydP” yn swm perthnasol y credyd ansolfedd cwsmer.
  3. T yw swm y taliad a gaiff ei drin fel swm wedi’i ddyrannu i’r swm sy’n ddyledus mewn cysylltiad â'r gydnabyddiaeth am y gwarediad.
  4. Dylid cyfrifo SG gan ddefnyddio’r fformiwla yn cyfrifo swm y credyd ansolfedd cwsmer.

Er enghraifft:

Swm y credyd a hawlir - £41.81
Taliad a dderbyniwyd - £20.00
Swm y ddyled sy’n weddill - £92.50
Y swm i'w ad-dalu = £41.81 x £20/£92.50 = £9.04

DTGT/4280 Adennill yn dilyn methiant i gadw cofnodion neu dystiolaeth arall