Mae’r canllawiau hyn yn adlewyrchu’r darpariaethau yn Rhan 4 a Rhan 5 o Ddeddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 (DTGT).

Cyhoeddwyd gyntaf:
13 Ebrill 2018
Diweddarwyd ddiwethaf:

DTGT/5000 Cyfrifo’r dreth

Mae’r dull o ymdrin â chyfrifo treth yn gyson yn fras â mewn rhannau eraill o’r DU. Wrth ddrafftio’r ddeddfwriaeth, mae’r elfennau mwyaf priodol wedi cael eu diweddaru, eu hesbonio neu eu dwyn ynghyd.

Mae’r canllaw hwn yn adlewyrchu’r darpariaethau yn Rhan 3 a Phennod 4 y DTGT. Mae’n darparu trosolwg o’r ddyletswydd sydd ar weithredwr safle tirlenwi awdurdodedig i ddychwelyd ffurflen dreth am bob cyfnod cyfrifyddu. Dylid darllen y canllaw hwn ar y cyd â Rhan 3 a Phennod 3 o'r Ddeddf Casglu a Rheoli Trethi.

DTGT/5010 Dyletswydd i ddychwelyd ffurflen dreth mewn cysylltiad â chyfrifo’r dreth

Rhaid i weithredwyr safleoedd tirlenwi sydd wedi cofrestru ar gyfer TGT ddychwelyd ffurflen dreth i ACC mewn cysylltiad â phob cyfnod cyfrifyddu. Rhaid i’r ffurflen dreth gynnwys asesiad o swm y dreth sydd i’w chodi ar y gweithredwr a gwneud datganiad bod yr wybodaeth a ddarparwyd ganddynt yn gywir ac yn gyflawn, hyd eithaf eu gwybodaeth.

Rhaid dychwelyd ffurflenni treth ynghyd ag unrhyw daliad treth fan bellaf ar y diwrnod gwaith olaf o bob mis yn dilyn y mis pryd mae’r cyfnod cyfrifyddu yn dod i ben (y ‘dyddiad llenwi’). Er enghraifft, os yw cyfnod cyfrifyddu yn dod i ben ar 30 Mehefin, rhaid cyflwyno ffurflen dreth a thalu'r dreth erbyn y diwrnod gwaith olaf ym mis Gorffennaf.

Ar gyfer gweithredwyr safleoedd tirlenwi cofrestredig, mae’r cyfnod cyfrifyddu cyntaf yn dechrau ar y diwrnod pryd maen nhw’n dechrau cynnal gweithrediadau trethadwy ac mae’n dod i ben ar y dyddiad a roddwyd iddynt gan ACC. O hynny ymlaen, bydd y cyfnod cyfrifyddu bob cyfnod o 3 mis wedi hynny.

O ran gweithredwyr safleoedd tirlenwi sydd heb gofrestru, mae'r cyfnod cyfrifyddu cyntaf yn dechrau ar y diwrnod pryd maen nhw’n dechrau cynnal gweithrediadau trethadwy hyd at ddiwedd y chwarter calendr pryd mae’r unigolyn yn dechrau cynnal gweithrediadau trethadwy. Er enghraifft, os yw’r gweithrediadau trethadwy yn dechrau ar 3 Ebrill, bydd y cyfnod cyfrifyddu cyntaf yn dod i ben ar 30 Mehefin. O hynny ymlaen, bob chwarter calendr y bydd pob cyfnod cyfrifyddu (sef cyfnod o 3 yn dod i ben ar 31 Mawrth, 30 Mehefin, 30 Medi neu 31 Rhagfyr).

Gall gweithredwr y safle tirlenwi ddiwygio ffurflen TGT o fewn 12 mis i’r dyddiad ffeilio drwy hysbysu ACC (DCRhT/1020). Os bydd gweithredwr y safle tirlenwi yn darganfod gwall ar ffurflen ar ôl iddi gael ei ffeilio, dylai gweithredwr y safle tirlenwi ddiwygio’r ffurflen honno. Nid yw’n bosibl cywiro’r gwall drwy wneud addasiad ar ffurflen ar gyfer cyfnod cyfrifyddu diweddarach.

Mae rhagor o wybodaeth am ddiwygio ffurflenni treth ar gael yng nghanllawiau ACC, Sut mae diwygio eich ffurflen Treth Gwarediadau Tirlenwi.

DTGT/5020 Pŵer i amrywio cyfnod cyfrifyddu neu ddyddiad llenwi

Caiff gweithredwyr safleoedd tirlenwi cofrestredig wneud cais i newid eu cyfnod cyfrifyddu neu ddyddiad llenwi er mwyn eu gwneud yn gyson â’u prosesau busnes. Rhaid cyflwyno’r cais yn ysgrifenedig i ACC. Rhaid i ACC roi hysbysiad o’u penderfyniad i weithredwr y safle tirlenwi cofrestredig a wnaeth y cais.

Mae gan ACC bŵer hefyd i ddiwygio hyd y cyfnod cyfrifyddu a dyddiad llenwi ffurflen dreth. Bydd unrhyw ddiwygiad o'r fath yn cael ei wneud drwy roi hysbysiad i weithredwr safle tirlenwi.

DTGT/5030 Treth i’w chodi mewn cysylltiad â chyfnod cyfrifyddu

Mae’r dreth i'w chodi am warediad a gafodd ei wneud ar safle tirlenwi awdurdodedig yn cael ei chodi am y cyfnod cyfrifyddu pryd cafodd y gwarediad ei wneud. Er enghraifft, os cafodd gwarediad trethadwy ei wneud ar 1 Mawrth, byddai treth yn cael ei chodi yn y cyfnod cyfrifyddu a ddaw i ben ar 31 Mawrth.

Caiff gweithredwr safle tirlenwi wneud cais am eithriad i fod yn gymwys mewn cysylltiad â chyfnod cyfrifyddu. Rhaid i gais am y trefniant hwn gael ei wneud i ACC, a gall y cais fod yn gymwys i bob gwarediad a wneir ar y safle tirlenwi neu i ddisgrifiad o warediadau trethadwy a bennir yn y cais. Nid yw’r eithriad yn gymwys i’r gwarediad os yw gweithredwr y safle tirlenwi wedi rhoi hysbysiad i ACC, cyn dyroddi’r anfoneb dirlenwi, nad yw’n dymuno manteisio ar y trefniant hwn.

Caiff gweithredwr y safle tirlenwi amrywio’r hysbysiad, neu ei dynnu’n ôl, drwy roi hysbysiad pellach i ACC.

Rhaid i ACC roi hysbysiad i weithredwr y safle tirlenwi am ei benderfyniad am y cais, ac yw ACC yn cymeradwyo'r cais. Rhaid i'r hysbysiad bennu'r cyfnod hwy a’r gwarediadau trethadwy y mae’r cyfnod hwy yn gymwys iddynt. Rhaid i ACC roi hysbysiad arall os gwneir newidiadau i'r trefniant hwn.

Yr eithriad i hyn yw pan mae gweithredwr safle tirlenwi yn rhoi anfoneb dirlenwi mewn cysylltiad â gwarediad cyn pen 14 diwrnod ar ôl y gwarediad, gan ddechrau ar y diwrnod pryd cafodd y gwarediad ei wneud; yna, byddai'r dreth yn dod yn daladwy yn y cyfnod cyfrifyddu pryd rhoddwyd yr anfoneb. Byddai hyn yn golygu bod y gwarediad yn cael ei wneud mewn un cyfnod cyfrifyddu a bod yr anfoneb yn cael ei rhoi yn y cyfnod cyfrifyddu nesaf. Os yw gweithredwr safle tirlenwi yn defnyddio chwarteri calendr fel cyfnod cyfrifyddu, un enghraifft o hyn yw petai gwarediad trethadwy yn cael ei wneud ar 28 Mehefin a bod yr anfoneb dirlenwi yn cael ei rhoi ar 1 Gorffennaf, cyfnod cyfrifyddu'r gwarediad hwnnw fyddai'r chwarter calendr yn dod i ben ar 30 Medi yn hytrach na 30 Mehefin.

DTGT/5040 Atodlen 3 – Cynnwys Anfoneb Dirlenwi

Mae’r adran hon yn diffinio anfoneb dirlenwi fel anfoneb a roddir mewn cysylltiad â gwarediad trethadwy ac sy'n cynnwys yr wybodaeth sydd yn Atodlen 3.

Mae Atodlen 3 yn pennu bod rhaid i anfoneb dirlenwi gynnwys yr wybodaeth a ganlyn:

  1. Rhif adnabod (dylai'r rhif hwn fod yn unigryw)
  2. Dyddiad dyroddi’r anfoneb
  3. Enw a chyfeiriad y person sy’n rhoi’r anfoneb
  4. Y rhif cofrestru a aseinir i’r person hwnnw gan ACC
  5. Enw a chyfeiriad y person y rhoddir yr anfoneb iddo
  6. Dyddiad gwneud y gwarediad trethadwy
  7. Disgrifiad o’r deunydd yn y gwarediad trethadwy
  8. Cyfradd y dreth sydd i’w chodi ar y deunydd yn y gwarediad trethadwy
  9. Pwysau trethadwy’r deunydd yn y gwarediad trethadwy
  10. Unrhyw ddisgownt a gymhwysir o dan adran 19(3) o Ddeddf TGT mewn cysylltiad â dŵr sydd yn y deunydd
  11. Unrhyw ryddhad a hawlir mewn perthynas â’r gwarediad trethadwy
  12. Swm y dreth sydd i’w chodi ar y gwarediad trethadwy
  13. Cyfanswm y gydnabyddiaeth sy’n daladwy mewn cysylltiad â’r anfoneb.

I gael rhagor o wybodaeth, gweler canllawiau ar bwyso a disgownt dŵr a'r dreth sydd i’w codi.

Pan roddir anfoneb dirlenwi mewn cysylltiad â mwy nag un gwarediad trethadwy, rhaid iddi ddangos, mewn cysylltiad â phob gwarediad, yr wybodaeth a bennir ym mharagraffau f) i l) uchod.

DTGT/5050 Talu'r dreth

Rhaid i swm y dreth sydd yn y ffurflen dreth gael ei thalu ar y diwrnod llenwi fan bellaf.

Bydd llenwi'r ffurflen dreth yn hwyr neu dalu’r dreth yn hwyr yn golygu bod gweithredwr y safle tirlenwi yn agored i gosbau.

Os yw gweithredwr safle tirlenwi yn diwygio’r ffurflen, rhaid i'r dreth gael ei thalu ar y dyddiad llenwi fan bellaf (os yw’r ffurflen yn cael ei diwygio cyn y dyddiad llenwi) neu pan fydd yr unigolyn yn rhoi gwybod am y diwygiad i ACC (os yw’n cael ei diwygio ar ôl y dyddiad llenwi). Mae canllaw ar y Ddeddf Casglu a Rheoli Trethi yn ymdrin â gofynion talu pan mae ffurflen dreth yn cael ei diwygio mewn amgylchiadau eraill (er enghraifft gan ACC neu yn ystod ymchwiliad).

DTGT / 5060 Dyletswydd i gadw crynodeb o’r dreth gwarediadau tirlenwi

Rhaid i bob gweithredwr safle tirlenwi gadw crynodeb o swm y dreth sydd i’w chodi a swm y dreth a dalwyd ymhob cyfnod cyfrifyddu. Bydd ACC yn dweud wrth weithredwr pob safle tirlenwi beth fydd ffurf y crynodeb a pha wybodaeth y mae’n rhaid iddo ei chynnwys. Bydd gweithredwr y safle tirlenwi yn agored i gosbau os bydd yn methu â chadw'r crynodeb.

DTGT/5070 Gohirio adfer y dreth

Pan fydd gweithredwr safle tirlenwi yn gofyn i ACC adolygu penderfyniad, neu’n apelio i’r tribiwnlys treth yn erbyn penderfyniad gan ACC, oherwydd ei fod yn meddwl bod gormod o dreth wedi cael ei chodi, caiff ofyn i ACC ohirio adfer y dreth (neu ran ohoni). Wrth wneud cais i ohirio, rhaid i weithredwr y safle tirlenwi bennu’r swm perthnasol o dreth; y rhesymau pam mae’n meddwl bod swm y dreth a godir yn ormodol; a pham mae’n meddwl y byddai adfer y dreth yn achosi caledi ariannol.

Caiff ACC roi cais am ohirio pan fydd yn meddwl bod gan weithredwr y safle tirlenwi sail resymol i feddwl fod y swm yn ormodol a phan fydd yn meddwl y byddai’n achosi caledi ariannol i weithredwr y safle tirlenwi petai’n mynd ati i adfer y swm. Bydd angen ystyried hyn fesul achos, ond caiff gynnwys amgylchiadau pryd mae anghydfod dilys rhwng ACC a gweithredwr safle tirlenwi (er enghraifft yn ymwneud â dehongli'r gyfraith) a phan allai talu'r dreth cyn setlo’r anghydfod hwnnw olygu effaith ariannol sylweddol a niweidiol ar redeg y safle tirlenwi.

Os yw ACC yn cytuno i ohirio cyn adfer y dreth, caiff wneud amod i weithredwr y safle tirlenwi roi sicrhad digonol.