Cylch gorchwyl am Ystadau Cymru

Cyflwyniad a diben

Mae Ystadau Cymru – sef y Gweithgor Asedau Cenedlaethol gynt – yn hyrwyddo rhagoriaeth yn y gwaith o reoli ystad sector cyhoeddus Cymru, drwy annog y sector i gydweithredu'n strategol a dilyn canllawiau arferion da sy'n seiliedig ar y meini prawf allweddol hyn:

  1. Creu twf economaidd
  2. Darparu gwasanaethau sy'n fwy integredig ac sy'n canolbwyntio mwy ar y cwsmer
  3. Cynhyrchu derbyniadau cyfalaf
  4. Lleihau costau gweithredu
  5. Datgarboneiddio'r ystad gyhoeddus

Strwythur ac aelodaeth Ystadau Cymru

Mae Ystadau Cymru yn cynnwys y prif fwrdd o dan gadeiryddiaeth un o Uwch-arweinwyr y Sector Cyhoeddus, Umar Hussain MBE, Heddlu De Cymru, yn ogystal â chynrychiolwyr o wahanol rannau o'r sector cyhoeddus, sef:

  • Awdurdodau Lleol
  • Cyfoeth Naturiol Cymru
  • GIG Cymru
  • Y Gwasanaeth Tân ac Achub
  • Gwasanaeth Ambiwlans Cymru
  • Cyrff cynrychiadol ee Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC), Cymdeithas Prif Weithredwyr Awdurdodau Lleol (SOLACE), Un Llais Cymru, Cymdeithas Prif Syrfewyr Ystadau (ACES), Consortiwm Awdurdodau Lleol Cymru (CLAW), Cymdeithas Cyfarwyddwyr Ystadau Prifysgolion (AUDE)
  • Swyddfa Cabinet Llywodraeth y DU
  • Y Trydydd Sector
  • Gwasanaethau nad ydynt wedi eu datganoli megis yr Heddlu, yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) ac ati.

Cefnogir y bwrdd gan chwe grŵp rhanbarthol sy'n seiliedig ar ardaloedd byrddau iechyd:

  • Rhanbarth y De-ddwyrain (Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan)
  • Rhanbarth Caerdydd a'r Fro
  • Rhanbarth Cwm Taf
  • Rhanbarth Abertawe Bro Morgannwg
  • Rhanbarth y Gorllewin a'r Canolbarth (Bwrdd Iechyd Hywel Dda a Bwrdd Iechyd Addysgu Powys)
  • Rhanbarth y Gogledd (Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr).

Mae Ystadau Cymru hefyd yn cael ei gefnogi gan nifer o grwpiau gorchwyl a gorffen sy'n ymwneud â phrosiectau penodol.

Cyfyngiadau

Nod Ystadau Cymru yw dylanwadu i wella cydweithredu rhwng gwasanaethau cyhoeddus, a’u cynorthwyo i wneud hynny, ond ni fydd yn gyfrifol am arwain y gwaith o weithredu prosiectau cydweithredol.

Bydd Ystadau Cymru yn cydweithio â Llywodraeth Cymru a ffrydiau ariannol eraill i sicrhau cyllid; hefyd bydd Arweinwyr Sectorau ac aelodau yn cyfrannu adnoddau pan fo hynny'n briodol.

Amcanion

Cafodd Ystadau Cymru ei greu gan Lywodraeth Cymru er mwyn galluogi a dylanwadu ar ddulliau cydweithredol o reoli asedau ar draws sefydliadau yn y sector cyhoeddus, a hynny er mwyn sicrhau arbedion effeithlonrwydd a datblygu dulliau o hwyluso gweithio ar y cyd. Ein nod yw cefnogi a chael hyd i gyfleoedd i ddefnyddio dulliau gweithredu mwy strategol ar gyfer ymdrin ag eiddo a'i reoli ar draws ffiniau daearyddol a sefydliadol, gan helpu i gyflawni'r blaenoriaethau yn “Ffyniant i Bawb”. Mae'r Gweinidog Cyllid a’r Trefnydd yn helpu Ystadau Cymru i fod yn fwy gweladwy a dylanwadol er mwyn i’r corff allu gwireddu'r agenda hon.

Rhaglen Gydweithredu Cymru ar Asedau (ACPW)

Roedd ACPW yn rhaglen grantiau a oedd yn datblygu ac yn darparu ystod o becynnau a gweithgareddau ar gyfer rheoli a mapio asedau yn 2018/2019. Nod y cyllid oedd cyflymu a chryfhau gweithgarwch cydweithredu ar draws sector cyhoeddus Cymru.

Yn ystod 2017-2018, neilltuwyd oddeutu £800,000 ar gyfer cefnogi'r gweithgarwch a’r prosiectau cydweithredol canlynol:

  • Tri phrosiect cydweithredol gan is-grwpiau rhanbarthol, pob un yn gweithio i nodi cyfleoedd i gydweithredu drwy goladu data, datblygu prosiectau, a nodi llwyddiannau. Fe'u disgrifir fel fersiwn o astudiaeth Cwm Taf sydd â ffocws mwy penodol
  • Cynllun i sefydlu canolbwynt cydweithredu ar gyfer y sector cyhoeddus yn Aberhonddu
  • Model newydd ar gyfer gwasanaethau sydd wedi eu lleoli yn y gymuned yn Abertawe
  • Prosiect ar gyfer trawsnewid asedau chwaraeon yn Wrecsam
  • Adolygiad strategol o asedau diwydiannol ym Mlaenau Gwent
  • Prosiect i gynnal Astudiaeth o Ddichonoldeb Economi Gylchol
  • Cymorth ar gyfer y dechnoleg i gynnal arolygon defnyddio gofod mewn pum sefydliad partner yn y sector cyhoeddus
  • Ymchwil i'r heriau a'r rhwystrau sy'n gysylltiedig â throsglwyddo asedau cymunedol, gan ganolbwyntio ar gyrff cyhoeddus a'r trydydd sector.  

Mae mentrau a gweithgareddau Ystadau Cymru yn hollol gydnaws â Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol o ran ei ffyrdd o weithio a'i nodau llesiant. Mae gwaith Ystadau Cymru a'r mentrau a nodwyd yn berthnasol i her y Ddeddf, sef y dylai gwasanaethau cyhoeddus fod yn fwy holistaidd yn y modd y maent yn gwneud penderfyniadau, gan ystyried persbectif ehangach a chydnabod eu cyd-ddibyniaeth a phwysigrwydd cydweithio.

Cadeirydd ac aelodau 2019

Name Organisation
Umar Hussain (Cadeirydd) Heddlu De Cymru
Lorna Cross (Is-gadeirydd) Cyngor Sir Bro Morgannwg
Richard Baker Llywodraeth Cymru
Jon Rae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru
Jonathan Fearn Cyngor Sir Caerfyrddin
Lyn Cadwallader Un Llais Cymru
Geraint Norman Swyddfa Archwilio Cymru
Stuart Armstrong Asiantaeth Eiddo'r Llywodraeth
Swyddfa’r Cabinet
Stephen Roberts Heddlu Gogledd Cymru
Richard Davies Ymddiriedolaeth Gwasanaethau Ambiwlans Cymru
Clive Ball Partneriaeth Cydwasanaethau GIG Cymru
Chris Brain Sefydliad Siartredig Cyllid Cyhoeddus a Chyfrifyddiaeth
Paul Subacchi Cyfoeth Naturiol Cymru
Mike Payne TUC Cymru
Neil Frow Partneriaeth Cydwasanaethau GIG Cymru
Alun Jones Cymdeithas Gweithredu Gwirfoddol Cymru
Samia Saeed-Edmonds Llywodraeth Cymru
Paul Bryant Llywodraeth Cymru
Amelia John Llywodraeth Cymru
Chloe Mitchell Llywodraeth Cymru
Luke Brennan Llywodraeth Cymru

Arweinwyr is-grwpiau Ystadau Cymru

Sub-group Lead
Rhanbarth Caerdydd a'r Fro Clive Ball
Rhanbarth Cwm Taf Richard Baker
Rhanbarth y De-ddwyrain TBC
Rhanbarth Abertawe Richard Davies
Rhanbarth y Gogledd Stephen Roberts
Rhanbarth y Gorllewin a'r Canolbarth Jonathan Fearn
Nodi rhanddeiliaid ac ymgysylltu â nhw Richard Baker
Sgiliau a hyfforddiant Neil Frow
Ffrydiau cyllido Paul Bryant
Strategaeth cyfathrebu a brandio Samia Saeed-Edmonds
Pecyn cydweithredu ar asedau Chris Brain
Rhaglen gweithgareddau sy'n ymwneud ag asedau cymunedol i gefnogi cydweithwyr ym maes polisi Lyn Cadwallader and Alun Jones
Dangosyddion perfformiad/dangosyddion perfformiad allweddol Lorna Cross and Jon Rae

Cefndir

Yn 2011, cafodd y Rhaglen Effeithlonrwydd ac Arloesi ei holynu gan Grŵp Arwain y Gwasanaeth Cyhoeddus o dan gadeiryddiaeth y Gweinidog Llywodraeth Leol a Chymunedau.

Ym mis Mai 2016, yr Athro Mark Drakeford, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, oedd â'r cyfrifoldeb gweinidogol dros y Gweithgor. Sicrhaodd fod blaenoriaethau a chyfeiriad y Gweithgor yn cefnogi'r rhaglen Symud Cymru Ymlaen, yn ogystal â chyflymu'r broses o reoli asedau mewn modd cydweithredol yng Nghymru, ac yn codi lefel uchelgais y gwaith hwnnw. Hefyd ail-bwysleisiodd y neges bod angen i sector cyhoeddus Cymru reoli ei asedau ffisegol yn effeithlon, gan weithredu’r un lefel o graffu a sicrwydd sydd ar waith eisoes ym maes rheoli adnoddau ariannol.

Er mwyn ymchwilio i'r manteision a allai ddod o ddefnyddio dull cydweithredol mwy rhagweithiol ar gyfer rheoli asedau, neilltuodd Llywodraeth Cymru gyllid ar gyfer cynllun peilot a oedd yn ymwneud ag Ystad Gydweithredol Sector Cyhoeddus Cymru. Dewiswyd ardal Cwm Taf fel ardal i ganolbwyntio'r astudiaeth arni ar ddechrau 2016.

Dangosodd astudiaeth beilot Cwm Taf y gallai cyfleoedd sylweddol godi yn sgil defnyddio dull gweithredu strategol mwy rhanbarthol ar gyfer rheoli eiddo mewn modd cydweithredol ar draws ardaloedd daearyddol a phartneriaethau sefydliadol ehangach. Fodd bynnag, dangosodd yr astudiaeth beilot hefyd ba mor bwysig oedd cael data llinell sylfaen manwl a chyson er mwyn meithrin dealltwriaeth gynhwysfawr o sylfaen asedau yn y sector cyhoeddus, a'r cyfundrefnau rheoli eiddo sydd ar waith ar y pryd, yn ogystal â rhai o'r heriau a allai amharu ar gydweithredu effeithiol.

Yn 2018, cafodd y Gweithgor ei ail-frandio fel Ystadau Cymru o dan gyfrifoldeb Mark Drakeford, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid ar y pryd. Cafodd Cadeirydd newydd, Mr Umar Hussain MBE ei benodi, ac adolygwyd yr aelodaeth, gan nodi rhaglen o brosiectau.

Roedd yr Ysgrifennydd Cyllid yn awyddus i sicrhau bod Ystadau Cymru yn fwy gweladwy a dylanwadol, a bod y corff yn defnyddio dull gweithredu a oedd yn canolbwyntio ar gymryd camau ymarferol i sicrhau canlyniadau ac allbynnau go iawn. 

Bellach, ers iddi gael ei phenodi ym mis Ionawr 2019, Rebecca Evans AC, y Gweinidog Cyllid a’r Trefnydd, sydd â'r cyfrifoldeb dros Ystadau Cymru.