Neidio i'r prif gynnwy

Esbonio pryd gall aelodau o wahanol aelwydydd gyfarfod mewn cartrefi a gerddi preifat o 9 Tachwedd.

Cyhoeddwyd gyntaf:
6 Tachwedd 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Un o'r camsyniadau mwyaf cyffredin am y coronafeirws yw ein bod yn ei ddal oddi wrth bobl nad ydym yn eu hadnabod. Ond rydym yn fwy tebygol o'i ddal gan bobl rydym mewn cysylltiad agos â hwy bob dydd, a’i drosglwyddo iddynt.

Mae'n amlwg hefyd fod llawer o bobl yn dal y coronafeirws yng nghartrefi pobl. Er y gallai rhai pobl gadw eu tai'n gymharol ddiogel i ymwelwyr, mae pobl yn tueddu i ymddwyn yn wahanol gartref ac efallai eu bod yn llai tebygol o gadw pellter cymdeithasol. 

Yn ogystal â hynny, yn wahanol i mewn siopau, caffis, gweithleoedd a mannau cyhoeddus eraill, nid oes neb yn bresennol i oruchwylio ymddygiad pobl ac i'w hatgoffa o'r risg o ddal a lledaenu'r feirws.

Am y rhesymau hyn, rhaid i'r rheolau ynghylch pwy y gallwch eu gweld gartref fod yn arbennig o llym.

Y peth mwyaf diogel i'w wneud yw atal unrhyw berson nad yw'n byw gyda chi rhag dod i mewn i'ch cartref, ac osgoi mynd i gartrefi pobl eraill.

Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod hyn yn anodd i lawer o bobl. Felly, o 9 Tachwedd 2020 rydym yn caniatáu i bob aelwyd greu aelwyd estynedig, neu swigen, gydag un aelwyd arall. Byddwch yn cael mynd i mewn i'w cartref a'u gardd, a chaniateir iddynt ddod i mewn i'ch cartref a'ch gardd chithau. Mae hyn yn cynnwys aros yng nghartrefi eich gilydd dros nos. Mae hefyd yn caniatáu i chi gwrdd â nhw mewn grwpiau o fwy na phedwar mewn rhai mannau awyr agored eraill.

Ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn, ni ddylai neb heblaw aelodau o'ch aelwyd estynedig fynd i mewn i'ch cartref neu’ch gardd.

Mae'r canllawiau hyn yn helpu i egluro ystyr aelwyd ac aelwyd estynedig, y rheolau allweddol sy'n berthnasol i fod mewn aelwyd estynedig, a rhywfaint o gyngor ar sut i ffurfio un.

Aelwydydd ac aelwydydd estynedig

Mae aelwyd yn golygu grŵp o bobl sy'n byw yn yr un cartref. Gall cartref fod yn un person sy'n byw ar ei ben ei hun, yn bobl sy’n rhannu tŷ, neu'n deulu sy'n byw yn yr un cartref. Yr hyn sy'n bwysig yw mai’r un bobl ydynt a’r un cartref bob amser.

O 9 Tachwedd 2020 ymlaen, gallwch ffurfio aelwyd estynedig unigryw gydag un aelwyd arall.

Mae hyn yn golygu bod yr holl bobl yn y ddwy aelwyd yn ymuno â'i gilydd i ddod yn rhan o un aelwyd a mwynhau'r un rhyddid cyfreithiol ag sydd gan aelwyd.

Gan fod y rheolau ar aelwydydd estynedig yn newid ar 9 Tachwedd, rydym yn dechrau gyda llechen lâ n i bob pwrpas bryd hynny. Mae hyn yn golygu y gallwch nawr greu swigen gydag aelwyd wahanol. Os ydych wedi bod yn rhan o aelwyd estynedig dros dro yn ystod y cyfnod atal byr, neu os oeddech yn rhan o un cyn hynny, nid yw'n ofynnol i chi aros yn yr un aelwyd estynedig ag o’r blaen ar ôl 9 Tachwedd.

Manteision bod mewn aelwyd estynedig

Mantais allweddol bod mewn aelwyd estynedig gydag un aelwyd arall yw y gallwch dreulio amser gyda nhw yn eich cartref neu’ch gardd, neu yn eu cartref neu eu gardd hwythau. Mae hyn yn cynnwys aros yng nghartrefi eich gilydd dros nos. Mae hefyd yn eich galluogi i gwrdd â nhw mewn grwpiau o fwy na phedwar mewn rhai mannau awyr agored eraill.

Dylai hyn eich galluogi i ddarparu neu dderbyn gofal neu gymorth, os nad ydych yn gwneud hynny'n barod, ac i roi seibiant i ofalwyr di-dâl o'u cyfrifoldebau gofalu (er enghraifft, drwy ofalu am eu plant tra byddant yn cymryd peth amser i ffwrdd). Gallai hefyd ganiatáu i gyplau nad ydynt yn byw gyda'i gilydd dreulio amser gyda'i gilydd yng nghartrefi ei gilydd, ac mae'n debygol o fod o fudd arbennig i bobl sy'n byw ar eu pennau eu hunain.

Un o brif fanteision caniatáu aelwydydd estynedig yw helpu rhieni sy'n gweithio gyda gofal plant anffurfiol wrth i fwy o fusnesau ailagor eu drysau unwaith eto a dychwelyd i drefniadau gweithio ffurfiol. Gallant hefyd roi cymorth ychwanegol i ofalwyr di-dâl a rhoi'r hyder i bobl hŷn gyfarfod yn ddiogel â ffrindiau a theulu ar aelwyd arall.

Cadw pellter cymdeithasol a chyswllt corfforol

Rydym yn cydnabod y bydd yn bwysig i rai pobl gael cyswllt corfforol â phobl nad ydych yn byw gyda nhw, er enghraifft plant, cyplau nad ydynt yn byw gyda'i gilydd neu bobl sy'n byw ar eu pennau eu hunain. Gwyddom hefyd y gall cadw pellter cymdeithasol parhaus oddi wrth bobl mewn cartrefi preifat dros gyfnodau hir o amser fod yn heriol. Yn yr un modd, efallai y bydd yn anodd osgoi cyffwrdd â phethau y mae eraill wedi'u cyffwrdd.

Fodd bynnag, os penderfynwch beidio â chadw pellter cymdeithasol oddi wrth rywun, mae risgiau amlwg i’r ddau ohonoch ac i unrhyw bobl eraill a welwch. Felly dylech bob amser feddwl yn ofalus iawn cyn gwneud y penderfyniad hwnnw. Rydym hefyd yn parhau i'ch cynghori i gymryd gofal arbennig o amgylch pobl sydd mewn mwy o berygl o'r feirws ac yn anad dim, o amgylch pobl sy'n eithriadol o agored i niwed.

Sut i ddewis gyda phwy i greu aelwyd estynedig

Gan fod y rheolau ar aelwydydd estynedig yn newid ar 9 Tachwedd, rydym yn dechrau gyda llechen lâ n i bob pwrpas. Gallwch nawr greu swigen gydag unrhyw aelwyd arall. Fodd bynnag, ar ôl ichi gytuno ac ymuno â'r aelwyd estynedig newydd honno, ni all y naill aelwyd na'r llall adael i ffurfio un newydd.

Mae dewis pa aelwyd i ymuno â hi i ffurfio aelwyd estynedig yn benderfyniad pwysig, ac i lawer o bobl gwyddom y gall fod yn benderfyniad anodd.

Er enghraifft, efallai y bydd yn rhaid i rieni sydd â phlant sy'n oedolion sy'n byw ar wahân ddewis aelwyd pa blentyn i baru â hi, ac yn yr un modd efallai na fydd aelodau eraill o deulu fel neiniau a theidiau yn gallu ymuno â'r aelwyd estynedig. Mewn rhai achosion, efallai y gwelwch fod aelwyd yr hoffech ymuno ag hi eisoes wedi cytuno i greu aelwyd estynedig gydag aelwyd arall.

Nid oes ffordd gywir nac anghywir o benderfynu pwy y dylech greu aelwyd estynedig gyda nhw. Fodd bynnag, mewn gwledydd eraill sydd wedi dilyn y dull hwn, mae astudiaethau wedi dangos bod pobl wedi ei chael yn ddefnyddiol gofyn iddynt eu hunain pwy sydd â'r angen mwyaf am gymorth, yn hytrach na dim ond ceisio penderfynu pwy y maent wedi gweld eu heisiau fwyaf.

Mae gan bawb hawl i fod yn rhan o aelwyd estynedig, gan gynnwys pobl a arferai warchod eu hunain oherwydd eu bod mewn perygl mawr o ddatblygu salwch difrifol os y byddant yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws. Yn wir, mae’n bosibl mai’r bobl sydd wedi bod yn gwarchod sydd â’r risg fwyaf o deimlo’n unig neu o fod ag anghenion eraill nad ydynt yn cael eu diwallu.

Fodd bynnag, mae pob cyswllt â phobl eraill yn cynyddu'r risg y byddwch yn dal neu'n trosglwyddo'r coronafeirws. Mae'r risg honno'n cynyddu i ryw raddau drwy ymuno ag aelwyd estynedig – er y bydd y cynnydd mewn risg yn dibynnu ar gyda phwy rydych yn cytuno i ffurfio aelwyd estynedig. Os byddwch yn creu aelwyd estynedig gyda rhywun sy'n dod i gysylltiad agos ag eraill yn eu gwaith neu â phlant sy'n mynychu ysgol neu feithrinfa, bydd hyn yn cynyddu lefel y risg i'r aelwyd estynedig yn sylweddol.

Mae'n bwysig cofio y gallwch weld pobl nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd estynedig o hyd, dim ond bod yr amgylchiadau lle gallwch wneud hynny yn fwy cyfyngedig – gweler canllawiau ar wahân ar adael eich cartref a gweld pobl eraill.

Rheolau ar aelwydydd estynedig

Gan fod y rheolau ar aelwydydd estynedig yn newid ar 9 Tachwedd, rydym yn dechrau gyda llechen lâ n i bob pwrpas bryd hynny. Mae hyn yn golygu y gallwch nawr greu swigen gydag aelwyd wahanol. Os ydych wedi bod yn rhan o aelwyd estynedig dros dro yn ystod y cyfnod atal byr, neu os oeddech yn rhan o un cyn hynny, nid yw'n ofynnol i chi aros yn yr un aelwyd estynedig ag o’r blaen ar ôl 9 Tachwedd.

Fodd bynnag, ar ôl ichi gytuno ac ymuno â'r aelwyd estynedig newydd honno, ni all y naill aelwyd na'r llall adael i ffurfio un newydd. Os ydych yn newid gyda phwy yr ydych yn creu swigen ar 9 Tachwedd, rydym hefyd yn argymell gadael rhywfaint o amser rhwng treulio amser yn agos at yr hen aelwyd a'r un newydd, er mwyn lleihau'r risg o ledaenu'r feirws o un aelwyd i'r llall.

Oherwydd y gall aelwyd amrywio o ran maint, nid oes terfyn ar nifer y bobl a all fod mewn aelwyd estynedig. Ond dim ond dwy aelwyd all fod yn rhan o'r aelwyd estynedig.

Dyma’r prif reolau ynghylch pwy sy’n perthyn i aelwyd estynedig:

  • ni chaiff neb fod yn rhan o fwy nag un aelwyd estynedig, ac eithrio pobl sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft plant y mae eu rhieni wedi gwahanu a bod ganddynt warchodaeth ar y cyd)
  • rhaid i bob unigolyn mewn un cartref berthyn i'r un aelwyd estynedig (ond gweler yr hyn a ddywedir yn yr adran yn ddiweddarach yn y canllawiau hyn am wahanol fathau o drefniadau byw fel Tai Amlfeddiannaeth) 
  • rhaid i holl oedolion pob aelwyd gytuno i ymuno â’r un aelwyd estynedig
  • ar ôl i chi gytuno ac ymuno ag aelwyd estynedig, ni chaiff unrhyw aelwyd adael yr aelwyd estynedig i greu un newydd

Cadw'n lleol lle bo modd         

Nid oes terfyn daearyddol ar bwy all fod yn eich aelwyd estynedig. Er enghraifft, nid oes angen i chi fyw yn yr un ardal awdurdod lleol â'r aelwyd arall. Wedi dweud hynny, mae'r llywodraeth yn argymell eich bod yn ffurfio eich aelwyd estynedig gydag aelwyd sy'n byw'n lleol lle bynnag y bo modd. Bydd hyn yn helpu i atal y feirws rhag lledaenu o ardal lle gallai fod cyfradd uwch o’r haint.

Gall aelwydydd estynedig fod yn drawsffiniol – er enghraifft, gall aelwyd yng Nghymru ymuno ag aelwyd yn Lloegr – ond bydd angen i'r trefniadau gydymffurfio â'r rheolau yn y ddwy wlad. Ac, unwaith eto, peidiwch â ffurfio aelwyd estynedig gyda phobl sy'n byw ymhell i ffwrdd. Mae'r rheolau sy'n berthnasol yn Lloegr ar gael (ar GOV.UK) yma.

Tai amlfeddiannaeth

Mae Tai Amlfeddiannaeth yn cynnwys aelwydydd ar wahân (e.e. mae gan bobl eu hystafelloedd gwely hunangynhwysol eu hunain), ond maent yn rhannu cyfleusterau megis ystafelloedd ymolchi, ystafelloedd byw neu geginau. Caniateir i bob aelwyd o fewn tŷ amlfeddiannaeth ymuno ag aelwydydd estynedig ar wahân. Ond oherwydd bod mwy o botensial i’r coronafeirws ledaenu drwy'r tŷ i gyd, dylai'r aelwydydd hyn fod yn ymwybodol eu bod o bosibl yn rhoi eu hunain ac eraill mewn mwy o berygl a dylent feddwl yn ofalus am ffurfio aelwyd estynedig gyda phobl nad ydynt yn byw yn eu tŷ.

Mae'n bwysig deall, os ydych yn rhannu cyfleusterau coginio, bwyta, ystafell ymolchi neu doiledau lle'r ydych yn byw gyda phobl eraill nad ydynt yn dechnegol yn rhan o'ch aelwyd, nad oes angen i chi ymuno ag aelwyd estynedig gyda'r bobl hynny er mwyn treulio amser gyda hwy. Fodd bynnag, dim ond mewn grwpiau o hyd at bedwar o bobl ar y tro y gallwch wneud hyn, heb gynnwys unrhyw blant o dan 11 oed.

Myfyrwyr prifysgol

Ystyrir bod gan fyfyrwyr sy'n treulio amser yn rheolaidd i ffwrdd yn y brifysgol a gartref ddwy aelwyd at ddibenion cyfyngiadau'r coronafeirws. Fodd bynnag, cynghorir myfyrwyr i symud rhwng eu haelwyd yn ystod y tymor a'u haelwyd y tu allan i'r tymor dim ond pan fo angen, er enghraifft, ar gyfer gwaith neu oherwydd pryderon am eu lles.

Gall aelwyd y myfyriwr yn ystod y tymor gytuno i ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd arall. Os oes gennych drwydded neu denantiaeth unigol, byddai hyn yn golygu y gallwch ffurfio aelwyd estynedig gydag un aelwyd arall. Cyn gwneud hynny, dylech ystyried bod hyn yn cynyddu'r risg o drosglwyddo’r feirws os bydd aelodau o'r aelwyd estynedig honno wedyn yn defnyddio mannau a rennir yn eich llety. Os gwnânt hynny, byddent hefyd yn cyfrif tuag at yr uchafswm o bedwar o bobl a ganiateir i ymgynnull yn y mannau a rennir yn eich llety.

Gall ffurfio aelwyd estynedig fod yn anos yn ymarferol mewn rhai mathau o aelwydydd myfyrwyr gan fod pob un o'r myfyrwyr yn un aelwyd ac felly rhaid i'r aelwyd gyfan gytuno i hyn.

Mae'n bwysig i fyfyrwyr ddeall pa fath o aelwyd y maent yn byw ynddi, gan y bydd hyn yn effeithio ar ba bobl y caniateir iddynt eu gweld ac ym mha leoliadau. Gweler ein canllawiau i fyfyrwyr am ragor o wybodaeth neu siaradwch â'ch prifysgol neu landlord i gadarnhau eich cytundeb tenantiaeth.

Os ydych yn fyfyriwr sy'n rhannu cyfleusterau coginio, bwyta, ystafell ymolchi neu doiledau gyda phobl eraill, dylech nodi nad oes angen i chi ymuno ag aelwyd estynedig gyda'r bobl hynny er mwyn treulio amser gyda nhw. Fodd bynnag, dim ond mewn grwpiau o hyd at bedwar o bobl ar y tro y gallwch wneud hyn (heb gynnwys unrhyw blant o dan 11 oed).

Rhannu cyfrifoldeb rhianta

Pan caiff cyfrifoldebau rhieni eu rhannu, gall y trefniadau presennol barhau a gall y plentyn symud rhwng y ddau riant, ac felly rhwng aelwydydd y ddau riant. Ni ddylai cyflwyno aelwydydd estynedig gael effaith ar hyn, a dylid ystyried bod y plentyn yn rhan o aelwyd neu aelwyd estynedig y rhiant y mae gydag ef ar unrhyw adeg benodol. Mewn geiriau eraill os yw'r naill riant neu'r ddau riant yn ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd nad yw'n cynnwys y rhiant arall, gallai'r plentyn barhau i symud yn rhydd rhwng y rhieni, a bod yn rhan o'r ddwy aelwyd estynedig (h.y. nid oes rhaid i'r plentyn gadw pellter cymdeithasol o fewn yr aelwyd estynedig, pa riant bynnag y mae gydag ef).

Aelwydydd estynedig a hunanynysu

Er nad mater o gyfraith yw hyn o reidrwydd, os bydd un aelod o aelwyd estynedig yn datblygu symptomau o’r coronafeirws, dylai’r aelwyd estynedig gyfan hunanynysu, nid dim ond y rhai sy'n byw gyda'i gilydd. Mae canllawiau ar gael ynghylch hunanynysu a sut i wneud cais am brawf coronafeirws. Mae hyn yn ychwanegol at y ddyletswydd i hunanynysu sy'n berthnasol os bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn dweud wrthych am hunanynysu. Yn yr achosion hyn, efallai y bydd yn ofynnol i chi hunanynysu yn ôl y gyfraith os ystyrir eich bod wedi “dod i gysylltiad agos” ag unrhyw aelod o'ch aelwyd estynedig sydd wedi cael canlyniad positif i’r prawf.

Mae hi’n ddefnyddiol hefyd i bobl gadw cofnod o bwy sydd yn eu haelwyd estynedig a’u manylion cyswllt, er mwyn i swyddogion olrhain cysylltiadau allu cysylltu â nhw’n gyflym os bydd angen.

Cyfarfod mewn gerddi

Mae'r rheol mai yn eich cartref, dim ond pobl eraill o'ch aelwyd estynedig y gallwch gyfarfod â nhw, hefyd yn berthnasol i'ch gardd.

Mae gerddi wedi'u cynnwys yn y cyfyngiadau hyn oherwydd yn y gaeaf mae'n llawer mwy tebygol y bydd pobl angen neu eisiau mynd i mewn i'r tŷ, ac fel yr esboniwyd eisoes mae llawer o achosion o drosglwyddo’r coronafeirws yn digwydd yng nghartrefi pobl. Mae hynny'n golygu, yn wahanol i'r haf, ni fydd pobl bellach yn gallu gweld pobl y tu allan i'w aelwyd na'u aelwyd estynedig yn eu gerddi. Mae'r un peth yn wir am ymweld â phobl eraill yn eu gerddi.

Er bod y risg o drosglwyddo yn is yn yr awyr agored na dan do, mae'r risg yn yr awyr agored yn dal yn uwch nawr nag yr oedd yn yr haf. Y rheswm am hyn yw bod golau'r haul yn chwarae rhan bwysig wrth ladd y feirws ar arwynebau. Felly, mae cadw pellter cymdeithasol yn bwysicach nag erioed p'un a ydych dan do neu yn yr awyr agored a dylai pobl wrthsefyll y demtasiwn i gwtsio gyda'i gilydd pan fyddant yn oer.  

Rhesymau eraill dros fynd i gartrefi preifat

Dim ond mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn y gall pobl heblaw aelodau o'ch aelwyd estynedig fynd i mewn i'ch cartref, neu y gallwch chi fynd i mewn i gartref rhywun arall. Y prif resymau yw pam fo angen gwneud gwaith yn eich cartref neu am resymau gofal neu gymorth tosturiol, a chaiff y ddau reswm hwn eu trafod isod.

Pobl sy'n gweithio yn eich cartref

Mae llawer o amgylchiadau lle y gallai fod angen i bobl fynd i'ch cartref neu’ch gardd i wneud gwaith yno. Mae’r gyfraith yn nodi fod yn rhaid i hyn fod yn “rhesymol angenrheidiol” ac nad oes “dewis arall sy’n rhesymol ymarferol”. Felly, os nad yw'r gwaith yn hanfodol neu os oes ffyrdd y gellir gwneud y gwaith yn synhwyrol heb i bobl fynd i mewn i'ch cartref i wneud y gwaith, ni ddylai pobl fynd i mewn i'ch cartref. Fodd bynnag, mae pobl sy'n gwneud gwaith atgyweirio, cynnal a chadw, gweithgareddau sy'n gysylltiedig â symud tŷ, gwaith adeiladu, garddio neu lanhawyr domestig, ymhlith yr enghreifftiau o bobl nad ydynt yn realistig yn mynd i allu darparu rhai gwasanaethau heb fynediad i gartrefi neu erddi preifat, felly gall y gwaith hwn barhau.

Fel ym mhob rhan arall o fywyd, nid yw’r ffaith fod rhywbeth wedi’i ganiatáu bob amser yn golygu mai dyma'r peth iawn i'w wneud. Rydym yn gofyn i chi feddwl am beth yw'r peth mwyaf synhwyrol i chi ei wneud i amddiffyn eich teulu, eich ffrindiau a'ch cymuned, yn hytrach na meddwl yn bennaf am yr hyn y mae hawl gennych ei wneud. Dim ond wrth i bawb geisio eu gorau i ddilyn y dull cyffredinol hwn y byddwn yn gallu osgoi cyfnodau pellach o gyfyngiadau symud.

Er enghraifft, mae llawer o drinwyr gwallt a barbwyr weithiau'n darparu eu gwasanaethau yng nghartrefi pobl. Mae'n rhesymol i hyn barhau lle na all rhywun adael y cartref yn gorfforol neu os yw gadael y cartref yn debygol o gael effaith andwyol sylweddol ar ei les. Yn yr un modd, mae angen i drinwyr gwallt nad ydynt yn meddiannu unrhyw fangre eu hunain allu parhau i weithredu, ac felly rhaid iddynt fod yn rhydd i barhau i ddarparu eu gwasanaethau yng nghartrefi pobl. Fodd bynnag, yn gyffredinol, er y gallai fod yn well gennych, neu y gallai fod yn fwy cyfleus i chi gael torri eich gwallt gartref, dylai eich diogelwch chithau a diogelwch pobl eraill ddod yn gyntaf.

Pan fydd gwaith yn digwydd mewn cartrefi preifat, mae'n bwysig bod hyn yn cael ei reoli mewn ffordd ddiogel, a bod y gweithiwr ac aelodau'r aelwyd yn iach ac nad oes ganddynt unrhyw symptomau o’r coronafeirws. Fel busnesau eraill y gallwch eu defnyddio y tu allan i'ch cartref, rhaid i bobl sy'n gweithio yn eich cartref gymryd pob mesur rhesymol i atal y coronafeirws rhag lledaenu ac ystyried y canllawiau ar weithio yng nghartrefi pobl eraill

Rydym yn argymell na ddylid gwneud unrhyw waith yn eich cartref os ydych yn ynysu, oni bai ei fod i drwsio nam sy'n peri risg uniongyrchol i ddiogelwch pobl – er enghraifft, plymio mewn argyfwng, neu wneud addasiad i ganiatáu i'r aelwyd honno aros yn eu heiddo. Os na ellir osgoi presenoldeb (oherwydd sefyllfa frys neu argyfwng), dylid cymryd rhagofalon ychwanegol i gadw gweithwyr a deiliaid tai ar wahân yn llwyr i'w gilydd.  Yn yr achosion hyn, gall Iechyd Cyhoeddus Cymru roi cyngor i weithwyr ac aelodau aelwydydd. Ond ni ddylai gweithiwr sydd â symptomau’r coronafeirws wneud unrhyw waith o gwbl, ni waeth pa mor ysgafn yw’r symptomau.

Gofalu am eraill

Y prif eithriad arall i'r rheol gyffredinol yw y gallwch fynd i mewn i gartrefi pobl, neu adael i bobl ddod i mewn i'ch cartref, i ddarparu neu dderbyn gofal. Mae hyn yn galluogi darparu cymorth i rywun sydd ei angen, fel person hŷn, plentyn neu oedolyn agored i niwed. Mae hyn yn cynnwys pob math o ofal, sy’n cael ei ddarparu gan unrhyw berson, i rywun sy’n agored i niwed.

Mae p'un a yw rhywun yn “agored i niwed” yn dilyn synnwyr cyffredin y gair ac yn cynnwys pobl hŷn, plant a phobl sy'n sâl. Mae hefyd yn rhesymol i fynd â bwyd a chyflenwadau eraill i berson agored i niwed.

Nid yw gofalwyr – boed yn weithwyr gofal neu'n ofalwyr di-dâl – yn rhan o'ch aelwyd estynedig. Fodd bynnag, gallant barhau i roi pa gymorth bynnag sydd ei angen arnoch, a mynd i unrhyw le gyda chi os oes angen eu cefnogaeth arnoch.

Ond, er y caniateir ichi ofalu am berson agored i niwed, os credir bod rhywun mewn mwy o berygl yn sgil effeithiau’r coronafeirws, neu os ydynt yn eithriadol o agored i niwed, dylech ystyried hyn cyn mynd i’w gweld. Mae’n hanfodol bod y risg o ledaenu’r coronafeirws mor fach â phosibl mewn sefyllfaoedd o’r fath.

Sail dosturiol

Hyd yn oed os nad ydych yn ofalwyr, os oes rhesymau tosturiol dros ymweld â rhywun, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros ymweld â rhywun y tu allan i’ch aelwyd estynedig, a hynny yn eu cartref.

Efallai y bydd gennych resymau tosturiol dros ymweld â rhywun os yw’r person hwnnw yn cael pethau’n anodd yn gyffredinol yn ystod y cyfyngiadau, neu os ydynt yn dioddef salwch corfforol neu feddyliol, wedi cael profedigaeth neu os ydych chi’n bryderus am eu lles yn gyffredinol.

Wrth ystyried a oes angen ymweld â rhywun y tu allan i’r aelwyd estynedig, yn enwedig o dan do, cofiwch fod cyfrifoldeb ar bob un ohonom i gydnabod y risgiau y mae’r feirws yn eu peri i ni ein hunain, ein teuluoedd a’n ffrindiau, a’n cymunedau ehangach.

Bydd angen i bobl benderfynu beth sy'n rhesymol eu hunain, yn unol â'r egwyddor gyffredinol honno. Cofiwch mai diben y cyfyngiadau sy’n parhau yw atal y feirws rhag lledaenu, gan gynnwys i’n hanwyliaid.

Rhesymau eraill dros weld pobl mewn cartrefi preifat

Yn olaf, efallai y bydd rhai amgylchiadau cyfyngedig eraill lle gallwch fynd i mewn i gartrefi pobl neu adael i bobl fynd mewn i'ch cartref chi. Er enghraifft, gallwch wneud hynny:

  • i gael neu ddarparu cymorth brys neu feddygol,
  • i fodloni rhwymedigaeth gyfreithiol, neu
  • i osgoi salwch, anaf neu ddianc rhag risg o niwed