Neidio i'r prif gynnwy

Rheolau pan fyddwch mewn swigen gefnogaeth a phryd rydych yn cael gweld pobl eraill yn eu cartrefi nhw a’ch cartref chi (lefel rhybudd 4).

Rhan o:
Cyhoeddwyd gyntaf:
18 Rhagfyr 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Dyma’r rheolau cyffredinol ar Lefel Rhybudd 4:

  • rhaid i bobl aros gartref, ac eithrio at ddibenion cyfyngedig iawn
  • ni chaiff pobl ymweld ag aelwydydd eraill na chwrdd â phobl eraill nad ydynt yn byw gyda nhw.

Mae hyn yn golygu y daw unrhyw drefniadau ar gyfer aelwydydd estynedig i ben.

Fodd bynnag, os ydych yn oedolyn sy’n byw ar eich pen eich hun neu mewn aelwyd â dim ond un oedolyn cyfrifol, cewch ffurfio swigen gefnogaeth gydag un aelwyd arall. Bydd hyn yn eich galluogi i dreulio amser gyda phobl yn yr aelwyd honno fel pe baech yn byw gyda nhw.

Mae’r canllawiau hyn yn helpu i esbonio’r hyn a olygir gan y term aelwyd a’r term swigen gefnogaeth, prif reolau swigen gefnogaeth, a chyngor ynglŷn â sut i ffurfio un.

Aelwydydd a swigod cefnogaeth

Ystyr aelwyd yw grŵp o bobl sy’n byw yn yr un cartref. Gall aelwyd fod yn un person sy’n byw ar ei ben ei hun, yn griw sy’n rhannu fflat, neu’n deulu sy’n byw yn yr un cartref. Yr hyn sy’n bwysig yw mai’r un bobl a’r un cartref ydyw bob amser.

Yn ystod Lefel Rhybudd 4, ni chewch ffurfio swigen gefnogaeth ond ag oedolyn sy’n byw ar ei ben ei hun neu aelwyd sydd â dim ond un oedolyn cyfrifol.

Caiff pobl yn y categorïau hynny ffurfio swigen gefnogaeth gydag un aelwyd arall. Bydd hyn yn eich galluogi i dreulio amser gyda phobl yn yr aelwyd honno fel pe baech yn byw gyda nhw.

Mae hyn yn golygu fod yr holl bobl yn y ddwy aelwyd yn dod yn aelodau o un aelwyd unigol i bob pwrpas, ac yn mwynhau’r un rhyddid cyfreithlon ag sydd gan un aelwyd – maent yn cael cwrdd o dan do a chael cyswllt corfforol. Maent hefyd yn cael aros yn nhai ei gilydd.

Lluniwyd y cysyniad o swigen gefnogaeth i gefnogi pobl sydd efallai’n teimlo’n unig neu’n ei chael yn anodd ymdopi ag effaith y cyfyngiadau.

Pwy sy’n cael ffurfio swigen gefnogaeth?

Caiff aelwyd sy’n bodloni un o’r amodau isod ffurfio swigen gefnogaeth:

  • aelwyd lle mae un oedolyn yn byw ar ei ben ei hun
  • aelwyd lle mae un oedolyn yn byw gydag unrhyw nifer o blant o dan 18 oed, neu
  • aelwyd lle mae mwy nag un oedolyn yn byw, ond bod gan un oedolyn gyfrifoldebau gofalu am yr holl oedolion eraill yn y cartref.

Er enghraifft, mae Laura'n byw gyda'i rhieni ac yn ofalwr arnynt, ac mae ganddi hefyd ddau o blant ifanc sy’n byw gyda hi.  Hi felly yw’r unig oedolyn cyfrifol ar yr aelwyd.  Bydd ei haelwyd felly’n gallu ymuno â swigen gefnogaeth gydag un aelwyd arall.

Manteision bod mewn swigen gefnogaeth

I bob pwrpas, bydd y bobl y byddwch yn dewis ymuno â nhw yn dod yn rhan o’ch aelwyd chi, ac yn unol â’r gyfraith fe gewch chi drin unrhyw aelod o swigen gefnogaeth fel pe baech yn byw gyda nhw.

Mae hyn yn golygu y cewch wneud y canlynol:

  • treulio amser o dan do ac yn yr awyr agored gyda nhw
  • dod i gysylltiad corfforol â nhw – does dim angen cadw pellter cymdeithasol oddi wrth y bobl yn eich swigen gefnogaeth
  • aros yng nghartrefi’ch gilydd dros nos
  • mynd i lefydd a gwneud pethau gyda’ch gilydd, fel siopa, gyrru mewn car neu ymarfer corff, heb fod angen cadw pellter oddi wrth eich gilydd
  • rhoi gofal a chymorth iddynt neu dderbyn gofal a chymorth ganddynt, os nad yw hyn yn digwydd eisoes
  • rhoi seibiant i ofalwyr di-dâl o’u cyfrifoldebau gofalu (er enghraifft, gwarchod eu plant iddyn nhw gael seibiant)

Ond rydym yn eich cynghori i fod yn arbennig o ofalus gyda phobl sydd â risg uwch o ddal y coronafeirws ac, yn fwyaf oll gyda phobl sy’n eithriadol o agored i niwed.

 

Rheolau swigod cefnogaeth

Gan fod aelwydydd yn amrywio o ran eu maint, does dim cyfyngiad ar nifer y bobl sy’n cael bod mewn swigen gefnogaeth ond dim ond dwy aelwyd fydd yn cael ffurfio’r swigen gefnogaeth. Rhaid i un ohonynt fod yn aelwyd sydd â pherson sengl neu ond ag un oedolyn cyfrifol.

Dyma’r rheolau allweddol o ran pwy sy’n perthyn i swigen gefnogaeth:

  • ni chaiff neb fod yn rhan o fwy nag un swigen gefnogaeth, ac eithrio pobl sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft, plant y mae eu rhieni wedi gwahanu ac sydd â chytundeb gwarchodaeth ar y cyd)
  • rhaid i holl aelodau un cartref fod yn rhan o’r un swigen gefnogaeth 
  • rhaid i bob un o’r oedolion sy’n byw yn y cartref gytuno i ymuno â’r un swigen gefnogaeth
  • pan fyddwch wedi cytuno ac ymuno â swigen gefnogaeth, chaiff neb adael y swigen gefnogaeth i ffurfio un newydd

Ardaloedd lleol a swigod cefnogaeth

Nid oes unrhyw reolau ar Lefel Rhybudd 4 sy'n dweud bod rhaid i'ch swigen gefnogaeth fod gyda rhywun yn ardal eich awdurdod lleol, nac o fewn unrhyw bellter penodol i'ch cartref. Nid oes unrhyw reolau chwaith sy’n rhwystro creu swigod cefnogaeth ag aelwydydd y tu allan i Gymru, ac rydym yn cydnabod mai dyma, o bosibl, y dewis cywir ar gyfer pobl sy’n byw yn agos at y ffin, yn enwedig.

Fodd bynnag, o gofio mai amcan cyffredinol Lefel Rhybudd 4 yw lleihau'r cysylltiad rhwng pobl gymaint â phosibl, rydym yn argymell bod swigod cefnogaeth yn cael eu creu’n lleol lle bo modd. Yn benodol, rydym yn gofyn i bobl feddwl yn ofalus iawn am ddewisiadau eraill posibl cyn ffurfio swigen gefnogaeth a fyddai'n golygu teithio’n bell neu deithio i ardaloedd y tu allan i Gymru lle mae’r achosion o’r coronafeirws yn uchel iawn.

Tai amlfeddiannaeth (HMO)

Mae tai amlfeddiannaeth (HMO) yn cynnwys gwahanol aelwydydd sydd â’u cytundebau tenantiaeth eu hunain, ond yn rhannu cyfleusterau fel ystafelloedd ymolchi, ystafelloedd byw neu geginau. Caiff pob aelwyd mewn tŷ amlfeddiannaeth greu swigen gefnogaeth gydag aelwyd arall os ydynt yn bodloni’r amodau. Ond gan fod risg uwch y gallai’r coronafeirws ledaenu drwy’r tŷ, dylai’r aelwydydd hyn fod yn ymwybodol bod risg uwch i eraill yn sgil hyn a dylent feddwl yn ofalus cyn ffurfio swigen gefnogaeth gyda phobl sydd ddim yn byw yn eu tŷ.

Mae hyn hefyd yn berthnasol i fyfyrwyr sy’n byw mewn tai amlfeddiannaeth a phobl mewn tai â chymorth lle mae gan bobl denantiaethau unigol.

Os ydych chi’n rhannu cyfleusterau fel ystafell ymolchi neu gegin â phobl eraill, does dim angen ffurfio swigen gefnogaeth â’r bobl hynny er mwyn cael bod yn yr un stafell â nhw.  Ond ni ddylai mwy na 4 o bobl fod gyda’i gilydd ar y tro, hynny heb gynnwys unrhyw blant o dan 11 oed.

Plant a chyfrifoldebau rhieni

Lle y mae cyfrifoldeb rhieni yn cael ei rannu, gellir cadw at y trefniadau presennol a gall y plentyn symud rhwng y ddau riant, ac felly rhwng aelwydydd a swigod cefnogaeth y ddau riant. Dylech ystyried bod y plentyn yn rhan o aelwyd neu swigen gefnogaeth y rhiant y mae’r plentyn yn ei gwmni ar unrhyw adeg benodol. Mewn geiriau eraill, os yw’r naill riant neu’r ddau riant yn ffurfio swigen gefnogaeth ag aelwyd nad yw’n cynnwys y rhiant arall, dylai’r plentyn barhau i symud yn rhydd rhwng y ddau riant, a bod yn rhan o’r ddwy swigen gefnogaeth (hy nid oes rhaid i’r plentyn gadw pellter cymdeithasol o fewn y swigen gefnogaeth, pa bynnag riant y mae’r plentyn gydag ef).

Ar gyfer plant nad ydynt yn byw yn yr un cartref â’u rhieni ac sydd â threfniadau yn barod i ymweld a chael cysylltiad yn ddiogel, caiff y trefniadau hyn barhau. Gallai hyn gynnwys plant mewn gofal maeth, cartrefi plant a lleoliadau mabwysiadu.

Hunanynysu

Mae’r rheolau uchod yn ofynion cyfreithiol, a thrwy ymuno â swigen gefnogaeth nad yw’n cydymffurfio â’r rheolau hyn, neu drwy ymddwyn fel pe baech yn rhan o swigen gefnogaeth er nad ydych yn rhan o un, byddwch yn cyflawni trosedd. 

Yn ogystal, ac er nad yw hyn yn rhan o’r gyfraith, rydym yn gofyn, os bydd un aelod o swigen gefnogaeth yn datblygu symptomau’r coronafeirws, i’r swigen gefnogaeth gyfan hunanynysu, ac nid dim ond y rheini sy’n byw gyda’i gilydd. Bydd hyn yn ofyn cyfreithiol os bydd Profi, Olrhain Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi. Mae canllawiau ar gael ynglŷn â hunanynysu a sut i wneud cais am brawf coronafeirws.

Mae hefyd yn ddefnyddiol i bobl gadw cofnod o bwy sydd yn eu swigen gefnogaeth a’u manylion cyswllt fel y gall swyddogion olrhain cysylltiadau gysylltu â nhw yn gyflym os bydd angen gwneud hynny.

Dewis pwy i fynd i swigen gefnogaeth gyda chi

Mae dewis pwy i greu swigen gefnogaeth â nhw yn benderfyniad pwysig, a gall fod yn benderfyniad anodd i lawer o bobl.

Er enghraifft, efallai y bydd rhaid i rieni y mae eu plant yn oedolion, ac yn byw mewn cartref arall, orfod dewis aelwyd pa blentyn y maen nhw am ymuno â hi.

Mewn rhai achosion, efallai y gwelwch bod aelwyd yr ydych eisiau ymuno â hi eisoes wedi cytuno i greu swigen gefnogaeth gydag aelwyd arall.

Does dim ffordd gywir nac anghywir o benderfynu gyda phwy y dylech greu swigen gefnogaeth. Ond mewn gwledydd eraill sydd wedi defnyddio’r dull hwn, mae astudiaethau wedi dangos ei bod yn ddefnyddiol i bobl ofyn iddyn nhw eu hunain pwy sydd angen y cymorth fwyaf, yn hytrach na phenderfynu cwmni pwy y maent yn gweld ei eisiau fwyaf.

Mae gan bawb hawl i fod yn rhan o swigen gefnogaeth os ydynt yn bodloni’r amodau, gan gynnwys pobl sydd wedi bod yn cysgodi oherwydd eu bod mewn perygl o ddioddef salwch difrifol os ydynt yn cael eu heintio â’r coronafeirws. Yn wir, bydd pobl sydd wedi bod yn cysgodi mewn perygl o fod yn unig neu efallai bod ganddynt anghenion eraill.

Ar y llaw arall, er bod y risg o ddal y coronafeirws yn isel i’r rhan fwyaf bobl os ydynt yn cadw at yr holl ganllawiau perthnasol i’w diogelu eu hunain, nid yw’r feirws wedi diflannu ac mae’r risg yn anochel yn cynyddu rywfaint pan fydd pobl yn ymuno â swigen gefnogaeth. Yn arbennig, os byddwch yn creu swigen gefnogaeth â rhywun sy’n dod i gysylltiad agos gydag eraill yn eu gwaith, neu gyda phlant sy’n mynd i ysgol neu feithrinfa, bydd hyn yn codi lefel y risg i’r swigen gefnogaeth.

Rhaid i ysgolion, meithrinfeydd a chyflogwyr gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Ond yn y pen draw, penderfyniad y bobl sy’n rhan o’r swigen gefnogaeth yw hyn.

Rhesymau eraill dros fynd i gartrefi preifat

Dim ond o dan amgylchiadau prin iawn y caiff pobl heblaw aelodau’ch swigen gefnogaeth ddod i'ch cartref, neu y cewch chi fynd i gartref rhywun arall. Y prif resymau yw pan fydd angen gwneud gwaith yn eich cartref neu am resymau gofal neu gymorth tosturiol, a chaiff y ddau reswm hwn eu trafod isod.

Pobl sy'n gweithio yn eich cartref

Mae llawer o amgylchiadau lle y gallai fod angen i bobl fynd i'ch cartref neu’ch gardd i wneud gwaith yno. Mae’r gyfraith yn nodi fod yn rhaid i hyn fod yn “rhesymol angenrheidiol” ac nad oes “dewis arall sy’n rhesymol ymarferol”. Felly, os nad yw'r gwaith yn hanfodol neu os oes ffordd y gellir gwneud y gwaith yn synhwyrol heb i bobl ddod i'ch cartref i wneud y gwaith, ni ddylai pobl fynd i mewn i'ch cartref. Fodd bynnag, mae pobl sy'n gwneud gwaith atgyweirio, cynnal a chadw, gweithgareddau sy'n gysylltiedig â symud tŷ, gwaith adeiladu, garddio neu lanhawyr domestig, ymhlith yr enghreifftiau o bobl nad ydynt yn realistig yn mynd i allu darparu rhai gwasanaethau heb orfod dod i mewn i gartref neu ardd breifat, felly gall y gwaith hwn barhau yn gyfreithlon.

Fel ym mhob rhan arall o fywyd, nid yw’r ffaith fod rhywbeth wedi’i ganiatáu bob amser yn golygu mai dyma'r peth iawn i'w wneud. Yn enwedig ar Lefel Rhybudd 4, rydym yn gofyn i chi feddwl am beth yw'r peth mwyaf synhwyrol i chi ei wneud i amddiffyn eich teulu, eich ffrindiau a'ch cymuned, yn hytrach na meddwl yn bennaf am yr hyn y mae hawl gennych ei wneud. Dim ond wrth i bawb geisio eu gorau i ddilyn yr agwedd gyffredinol hon y byddwn yn gallu symud i lefel is.

Pan fydd gwaith yn digwydd mewn cartrefi preifat, mae'n bwysig bod hyn yn cael ei reoli mewn ffordd ddiogel, a bod y gweithiwr ac aelodau'r aelwyd yn iach ac nad oes ganddynt unrhyw symptomau o’r coronafeirws. Fel busnesau eraill y gallwch eu defnyddio y tu allan i'ch cartref, rhaid i bobl sy'n gweithio yn eich cartref gymryd pob mesur rhesymol i atal y coronafeirws rhag lledaenu ac ystyried y canllawiau ar weithio yng nghartrefi pobl eraill

Rydym yn argymell na ddylid gwneud unrhyw waith yn eich cartref os ydych yn ynysu, oni bai ei fod i drwsio nam sy'n peri risg uniongyrchol i ddiogelwch pobl – er enghraifft, plymio mewn argyfwng, neu wneud addasiad i ganiatáu i'r aelwyd honno aros yn eu heiddo. Os na ellir osgoi presenoldeb (oherwydd sefyllfa frys neu argyfwng), dylid cymryd rhagofalon ychwanegol i gadw gweithwyr a deiliaid tai ar wahân yn llwyr i'w gilydd.  Yn yr achosion hyn, gall Iechyd Cyhoeddus Cymru roi cyngor i weithwyr ac aelodau aelwydydd. Ond ni ddylai gweithiwr sydd â symptomau’r coronafeirws wneud unrhyw waith o gwbl, ni waeth pa mor ysgafn yw’r symptomau.

Gofalu am eraill

Y prif eithriad arall i'r rheol gyffredinol yw y gallwch fynd i gartrefi pobl, neu adael i bobl ddod i’ch cartref chi, i ddarparu neu dderbyn gofal. Mae hyn yn golygu darparu cymorth i rywun sydd ei angen, fel person hŷn, plentyn neu oedolyn agored i niwed. Mae hyn yn cynnwys pob math o ofal, sy’n cael ei ddarparu gan unrhyw berson, i rywun sy’n agored i niwed.

Mae p'un a yw rhywun yn “agored i niwed” yn dilyn synnwyr cyffredin y gair ac yn cynnwys pobl hŷn, plant a phobl sy'n sâl. Mae hefyd yn rhesymol i fynd â bwyd a chyflenwadau eraill i berson agored i niwed.

Nid yw gofalwyr – boed yn weithwyr gofal neu'n ofalwyr di-dâl – yn rhan o'ch swigen gefnogaeth. Fodd bynnag, gallant barhau i roi pa gymorth bynnag sydd ei angen arnoch, a mynd i unrhyw le gyda chi os oes angen eu cefnogaeth arnoch.

Ond, er y caniateir ichi ofalu am berson agored i niwed, os credir bod rhywun mewn mwy o berygl yn sgil effeithiau’r coronafeirws, neu os ydynt yn eithriadol o agored i niwed, dylech ystyried hyn cyn mynd i’w gweld. Mae’n hanfodol bod y risg o ledaenu’r coronafeirws mor fach â phosibl mewn sefyllfaoedd o’r fath.

Sail dosturiol

Hyd yn oed os nad ydych yn ofalwyr, os oes rhesymau tosturiol dros ymweld â rhywun, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros ymweld â rhywun y tu allan i’ch swigen gefnogaeth, a hynny yn eu cartref.

Efallai y bydd gennych resymau tosturiol dros ymweld â rhywun os yw’r person hwnnw yn cael pethau’n anodd yn gyffredinol yn ystod y cyfyngiadau, neu os ydynt yn dioddef salwch corfforol neu feddyliol, wedi cael profedigaeth neu os ydych chi’n bryderus am eu lles yn gyffredinol.

Wrth ystyried a oes angen ymweld â rhywun y tu allan i’r swigen gefnogaeth, yn enwedig o dan do, cofiwch fod cyfrifoldeb ar bob un ohonom i gydnabod y risgiau y mae’r feirws yn eu peri i ni ein hunain, ein teuluoedd a’n ffrindiau, a’n cymunedau ehangach.

Bydd angen i bobl benderfynu beth sy'n rhesymol eu hunain, yn unol â'r egwyddor gyffredinol honno. Cofiwch mai diben y cyfyngiadau sy’n parhau yw atal y feirws rhag lledaenu, gan gynnwys i’n hanwyliaid.

Rhesymau eraill dros weld pobl mewn cartrefi preifat

Yn olaf, efallai y bydd rhai amgylchiadau eraill lle gallwch fynd i gartref pobl neu adael i bobl ddod i'ch cartref chi. Er enghraifft, gallwch wneud hynny:

  • i gael neu ddarparu cymorth brys neu feddygol,
  • i fodloni rhwymedigaeth gyfreithiol, neu
  • i osgoi salwch, anaf neu i ddianc rhag risg o niwed