Neidio i'r prif gynnwy

Rheolau ar gyfarfod pobl tu allan i'ch cartref.

Cyhoeddwyd gyntaf:
4 Mehefin 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Rydym fwyaf tebygol o ddal y coronafeirws gan bobl rydym mewn cysylltiad agos â nhw bob dydd, ac iddyn nhw rydym fwyaf tebygol o’i drosglwyddo. Y peth mwyaf diogel i'w wneud yw osgoi cyswllt â phobl eraill nad ydych yn byw gyda nhw. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod hyn yn anodd. Os ydych chi’n cwrdd â phobl eraill, mae'n fwyaf diogel cwrdd â chyn lleied o bobl â phosibl a chwrdd â'r un bobl yn rheolaidd, yn hytrach na llawer o wahanol bobl. Mae'r canllawiau hyn yn amlinellu'r rheolau sydd ar waith ar gyfer dod ynghyd (‘ymgynnull’) gyda phobl eraill.

Y rheolau cyffredinol ar lefel rhybudd 1 dan do yw:

  • Nid oes cyfyngiadau ar ymgynnull gydag aelodau o'ch aelwyd unigol (y rhai rydych yn byw gyda nhw dan do).
  • Gallwch gwrdd â'ch aelwyd estynedig mewn cartrefi preifat a llety gwyliau.
  • Gall uchafswm o 30 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed) gymryd rhan mewn cynulliadau a reoleiddir dan do, gan gynnwys derbyniad priodas mewn safle a reoleiddir dan do.
  • Gall unrhyw nifer o blant o dan 18 oed (neu bersonau o dan 18 oed ar 31 Awst 2020) gymryd rhan mewn cynulliadau a reoleiddir ar gyfer datblygiad a lles plant (a elwir o’r blaen yn weithgareddau wedi’u trefnu).

 

Y rheolau cyffredinol ar lefel rhybudd 1 yn yr awyr agored yw:

  • Nid oes cyfyngiadau ar ymgynnull gydag aelodau o’ch aelwyd unigol (y rhai rydych yn byw gyda nhw) yn yr awyr agored.
  • Gall uchafswm o 30 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed) gwrdd yn yr awyr agored, gan gynnwys mewn gerddi preifat neu fannau cyhoeddus awyr agored fel parciau, traethau neu goetiroedd.
  • Gall uchafswm o 30 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr yr aelwydydd hyn) gwrdd yn yr awyr agored mewn ‘safleoedd a reoleiddir’ fel caffis, bwytai, bariau ac atyniadau ar gyfer ymwelwyr. 
  • Gallwch gwrdd â phobl eraill fel rhan o gynulliad awyr agored a reoleiddir. Bydd nifer y bobl yn cael ei bennu gan y trefnydd ar ôl cynnal asesiad risg a chymryd pob mesur rhesymol.

Rydym yn gofyn i bobl ystyried nid yn unig beth maent yn cael ei wneud – beth mae'r gyfraith yn ei ganiatáu – ond hefyd beth y dylent ei wneud – beth yw'r peth cywir i'w wneud i leihau lledaeniad y coronafeirws. Rydym yn gofyn yn arbennig i chi

  • geisio cyfyngu ar nifer y gwahanol bobl rydych chi'n eu gweld. Mae'n well gweld yr un grŵp bach o bobl yn rheolaidd na gweld llawer o wahanol bobl yn achlysurol
  • parhau i gadw pellter cymdeithasol, gan gynnwys yn yr awyr agored
  • osgoi gwneud pethau a allai gynyddu’r risg o drosglwyddo’r feirws (er enghraifft, gweiddi er mwyn cael eich clywed dros gerddoriaeth uchel, neu ganu yn agos at eraill).

Safleoedd a Reoleiddir

Safle a reoleiddir yw:

  • Safle unrhyw fusnes neu wasanaeth sy'n agored i'r cyhoedd, gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i safle manwerthu, amgueddfeydd, theatrau, neuaddau cyngerdd, campfeydd, cyfleusterau hamdden a ffitrwydd, canolfannau cymunedol, safleoedd gwasanaeth cyswllt agos, caffis, tafarndai, bariau a bwytai, swyddfeydd cofrestru, mannau addoli a llyfrgelloedd
  • Cerbydau trafnidiaeth gyhoeddus, gan gynnwys tacsis, trenau a bysiau
  • Unrhyw adeilad lle mae gwaith yn cael ei wneud, gan gynnwys ffatrïoedd ac adeiladau swyddfa

Os ydych wedi cael cyngor i hunanynysu

Nid yw’r wybodaeth yn y canllawiau hyn yn berthnasol i bobl y mae tîm Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrthynt am hunanynysu. Rhaid i chi beidio â gadael eich cartref os yw tîm Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrthych am hunanynysu. Gall peidio â gwneud hynny arwain at hysbysiad cosb benodedig neu erlyniad troseddol. I gael mwy o fanylion, darllenwch ein canllawiau ar hunanynysu.

Rydym hefyd yn eich cynghori’n gryf i hunanynysu os cewch wybod drwy ap Covid-19 y GIG y dylech wneud hynny. Fodd bynnag, yn yr achos hwn, nid oes dyletswydd gyfreithiol i wneud hynny gan fod gosodiadau preifatrwydd yr ap a’r ffaith nad yw’n gwybod pwy ydych yn golygu nad oes ganddo eich manylion personol.

Rydym yn eich cynghori’n gryf hefyd, os oes gennych symptomau COVID-19, waeth pa mor ysgafn, i ddilyn y canllawiau cyffredinol ar hunanynysu a threfnu i gael prawf (er nad yw hyn chwaith yn ddyletswydd gyfreithiol).

Cadw’n ddiogel pan na fyddwch gartref

Mae'r coronafeirws yn cael ei ledaenu gan ddiferion mawr ac aerosol o anadl. Mae'r risg hyd yn oed yn fwy wrth disian, pesychu neu siarad yn uchel, o'r geg a'r trwyn. Mae hyn yn golygu mai cysylltiad agos ag eraill, yn enwedig cyswllt wyneb yn wyneb o fewn 2 fetr, sydd fwyaf tebygol o achosi haint. Gall y feirws oroesi ar rai arwynebau dan do am ddiwrnodau, a chael ei ledaenu gan bobl sy'n cyffwrdd â’r arwynebau hynny ac yna’n cyffwrdd â’u ceg neu eu trwyn cyn iddynt olchi eu dwylo. Mae'r feirws yn llawer llai tebygol o gael ei ledaenu yn yr awyr agored, ond mae hyn yn dibynnu i raddau ar y tywydd, ac mae’r diferion yn gwasgaru’n haws lle mae digon o awyr iach. Mae'r feirws yn marw'n gyflym yn haul yr haf, ond yn llai felly mewn tywydd oer.

Cyn i chi adael eich cartref, dylech gynllunio sut y byddwch yn diogelu’ch hun  ac yn lleihau'r risg. Mae golchi dwylo'n aml a defnyddio hylif diheintio dwylo yn bwysig o hyd, fel y mae cadw pellter cymdeithasol a pheidio â chyffwrdd eich trwyn/ceg cyn golchi eich dwylo. Dylech hefyd ystyried p’un a fyddwch dan do neu yn yr awyr agored.

Hyd yn oed yn yr awyr agored, mae yna risgiau yn dal i fod mewn llefydd a ddefnyddir gan lawer o bobl, neu lle mae pobl yn ymgynnull, megis toiledau cyhoeddus – lle mae llawer o bobl yn cyffwrdd â thapiau a dolenni fflysio, pympiau petrol, peiriannau talu ac arddangos, dolenni drysau a pheiriannau tynnu arian.

Gall cynwysyddion hylif diheintio hefyd drosglwyddo haint os yw llawer o ddwylo'n eu defnyddio, felly dylid eu gweithredu gyda'r arddwrn/blaen y fraich yn hytrach na bysedd/cledr llaw.

Ymweld â phobl nad ydynt yn byw mewn cartrefi preifat

Yn gyffredinol, nid yw'r gyfraith yn atal ymweliadau â phobl nad ydynt yn byw mewn cartrefi preifat. Felly, er enghraifft, caniateir ymweliadau dan do â chartrefi gofal, hosbisau a llety diogel i blant o dan y gyfraith. Nid yw hyn yn golygu bod unrhyw un o'r lleoedd hyn yn gorfod bod ar agor - bydd angen i leoliadau unigol sicrhau eu bod yn gallu trefnu ymweliadau'n ddiogel. Rydym yn argymell eich bod yn holi’r lleoliad perthnasol i gael gwybod beth yw eu trefniadau penodol o ran ymweliadau.

Pan fyddwch yn ymweld, bydd angen i chi ddilyn rheolau’r lleoliad unigol.

Wrth ystyried a oes angen ymweld â rhywun y tu allan i’ch aelwyd estynedig, yn enwedig o dan do, cofiwch fod cyfrifoldeb ar bob un ohonom i gydnabod y risgiau y mae’r feirws yn eu creu i ni ein hunain, ein teuluoedd a’n ffrindiau, a’n cymunedau ehangach.

Bydd angen i bobl benderfynu drostynt eu hunain ynghylch beth sy'n rhesymol, yn unol â'r egwyddor gyffredinol honno. Cofiwch mai diben y cyfyngiadau sy’n parhau yw atal y feirws rhag lledaenu, gan gynnwys ymhlith ein hanwyliaid.

Ymweld â Chartrefi Preifat

Aelwydydd ac aelwydydd estynedig

Ystyr aelwyd yw grŵp o bobl sy’n byw yn yr un cartref. Gall aelwyd fod yn un person sy’n byw ar ei ben ei hun, yn griw sy’n rhannu fflat, neu’n deulu sy’n byw yn yr un cartref. Yr hyn sy’n bwysig yw mai’r un bobl a’r un cartref ydyw bob amser.

Caiff pobl ffurfio aelwyd estynedig gyda dwy aelwyd arall. Mae hyn yn golygu bod holl bobl y tair aelwyd yn dod yn aelodau o un aelwyd unigol i bob pwrpas. Bydd hyn yn caniatáu i chi dreulio amser gyda phobl yr aelwyd honno yn eich cartref chi neu eu cartref nhw a chael cyswllt corfforol. Cewch hefyd aros dros nos yng nghartrefi eich gilydd ac mewn llety gwyliau gyda’ch gilydd.

Gall pedwaredd aelwyd ymuno ag aelwyd estynedig mewn amgylchiadau cyfyngedig. Gall yr aelwydydd canlynol ymuno â dwy aelwyd arall i ffurfio aelwyd estynedig:

  • aelwyd lle mae oedolyn yn byw ar ei ben ei hun
  • aelwyd lle mai un oedolyn cyfrifol yn unig sydd yna
  • aelwyd lle rydych yn 16 neu 17 oed yn byw ar eich pen eich hun neu gydag eraill o'r un oedran, heb oedolyn

Arferid cyfeirio at hyn fel swigen gymorth. Caniateid swigod cymorth i helpu pobl a oedd yn byw ar eu pen eu hunain, neu aelwydydd ag un oedolyn cyfrifol neu blentyn o dan flwydd oed, drwy gael cyfarfod dan do gydag un aelwyd arall yn ystod cyfyngiadau lefel rhybudd 4.

Os oeddech mewn swigen gymorth, gallwch barhau â’r trefniant hwnnw fel aelwyd estynedig. Efallai y byddwch hefyd yn gallu ymuno â dwy aelwyd arall cyn belled â bod eich aelwyd estynedig yn bodloni'r rheolau a ddisgrifir isod.   

Gall aelwydydd estynedig gynnwys aelwyd nad yw yng Nghymru.  Ond cofiwch y gall cyfyngiadau fod yn berthnasol i deithio i'r naill gyfeiriad a'r llall a bydd gofynion ynysu yn berthnasol yn y rhan fwyaf o amgylchiadau i bobl sy'n cyrraedd Cymru o wledydd y tu allan i'r Ardal Deithio Gyffredin.

Manteision bod yn rhan o aelwyd estynedig

Mae'r bobl rydych chi'n dewis ymuno â nhw, i bob pwrpas, yn dod yn rhan o'ch aelwyd.

Mae hyn yn golygu y cewch wneud y canlynol:

  • treulio amser o dan do neu yn yr awyr agored gyda nhw
  • cyfarfod â’ch gilydd ac aros dros nos mewn grwpiau o fwy na chwech mewn cartrefi preifat a llety gwyliau
  • dod i gysylltiad corfforol â nhw ar risg llawer is – os ydych yn cynnal aelwyd estynedig unigryw does dim angen cadw pellter cymdeithasol
  • rhoi gofal a chymorth iddynt neu dderbyn gofal a chymorth ganddynt, os nad yw hyn yn digwydd eisoes
  • rhoi seibiant i ofalwyr di-dâl o’u cyfrifoldebau gofalu (er enghraifft, gwarchod eu plant iddyn nhw gael seibiant).

Fodd bynnag, rydym yn eich cynghori i fod yn arbennig o ofalus gyda phobl y mae’r coronafeirws yn creu risg uwch iddynt ac, yn fwyaf oll, gyda phobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol.

Rheolau ynghylch aelwydydd estynedig

Gan y gall aelwyd amrywio o ran maint, nid oes terfyn ar nifer y bobl a all fod mewn aelwyd estynedig. Ond dim ond tair aelwyd all fod yn rhan o'r aelwyd estynedig, ac os yw pedwaredd aelwyd i ymuno, rhaid i un o'r aelwydydd fodloni'r meini prawf canlynol:

  • aelwyd lle mae oedolyn yn byw ar ei ben ei hun
  • aelwyd lle mai un oedolyn cyfrifol yn unig sydd yna
  • aelwyd lle rydych yn 16 neu 17 oed yn byw ar eich pen eich hun neu gydag eraill o'r un oedran, heb oedolyn

Dyma’r prif reolau ar gyfer aelwydydd estynedig:

  • ni chaiff neb fod yn rhan o fwy nag un aelwyd estynedig, ac eithrio pobl sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft, plant y mae eu rhieni wedi gwahanu a bod cytundeb gwarchodaeth ar y cyd, neu fyfyrwyr sydd â chartref amser tymor a chartref amser gwyliau)
  • rhaid i bob unigolyn mewn un cartref fod yn rhan o’r un aelwyd estynedig 
  • rhaid i bob un o’r oedolion sy’n byw yn y ddwy aelwyd gytuno i ymuno â’r un aelwyd estynedig.

Rydym yn argymell bod pobl yn osgoi newid aelwydydd estynedig oni bai ei fod yn gwbl angenrheidiol, er mwyn cyfyngu ar ledaeniad y coronafeirws rhwng aelwydydd.

Fodd bynnag, rydym yn cydnabod y gall perthynas pobl â’i gilydd ac amgylchiadau newid dros amser. Os oes angen, gall y rhai sy'n gymwys ffurfio aelwyd estynedig newydd cyn belled â:

  • bod unrhyw aelwyd sy’n gadael ei haelwyd estynedig bresennol yn ymatal rhag cymysgu ag unrhyw aelwyd arall (gan gynnwys unrhyw aelwyd estynedig newydd) am gyfnod o 10 diwrnod cyn ffurfio aelwyd estynedig newydd.

Os bydd rhywun yn eich aelwyd estynedig flaenorol yn datblygu symptomau neu'n profi'n bositif am y coronafeirws hyd at 48 awr ar ôl i aelodau o'r aelwyd estynedig gyfarfod ddiwethaf, os dywedir wrthynt am wneud hynny gan swyddog olrhain cysylltiadau, rhaid i aelodau'r aelwyd estynedig hunanynysu. Ni ddylech ffurfio aelwyd estynedig newydd nes eich bod wedi cwblhau eich cyfnod hunanynysu.

Ardaloedd lleol ac aelwydydd estynedig

Nid oes unrhyw reolau sy'n nodi bod rhaid i'ch aelwyd estynedig fod gyda rhywun yn eich ardal leol, nac o fewn unrhyw bellter penodol i'ch cartref. Nid oes unrhyw reolau chwaith sy’n rhwystro creu aelwydydd estynedig gydag aelwydydd y tu allan i Gymru, ac rydym yn cydnabod mai dyma fydd dewis rhai pobl sy’n byw yn agos at y ffin, yn enwedig.

Tai amlfeddiannaeth

Mae tai amlfeddiannaeth yn cynnwys gwahanol aelwydydd o fewn un adeilad a rennir. Os ydych yn rhannu adeilad ag aelwydydd eraill, gallwch greu aelwyd estynedig o hyd gyda dwy aelwyd arall o'r tu allan i'r adeilad rydych yn ei rannu.

Os ydych yn rhannu cyfleusterau fel ystafell ymolchi neu gegin gyda phobl eraill, does dim angen i chi greu aelwyd estynedig gyda nhw er mwyn bod yn yr un ystafell â nhw.

Myfyrwyr prifysgol

Ystyrir bod gan fyfyrwyr sy'n treulio amser yn rheolaidd i ffwrdd yn y brifysgol a gartref ddwy aelwyd at ddibenion cyfyngiadau'r coronafeirws. Fodd bynnag, cynghorir myfyrwyr i gyfyngu ar faint y maent yn symud yn ôl ac ymlaen rhwng eu haelwyd yn ystod y tymor a'u haelwyd y tu allan i'r tymor, a gwneud hynny pan fo angen yn unig, er enghraifft, ar gyfer gwaith neu oherwydd pryderon am eu lles.

Os byddwch yn dewis mynd adref am ymweliad yn ystod y tymor, dylech geisio ymddwyn fel unrhyw ymwelydd arall, hy aros y tu allan, cadw pellter corfforol a pheidio ag aros dros nos os oes modd.

Gall aelwyd y myfyriwr yn ystod y tymor gytuno i ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd arall. Gall ffurfio aelwyd estynedig fod yn anoddach yn ymarferol mewn rhai mathau o aelwydydd myfyrwyr gan fod pob un o'r myfyrwyr yn un aelwyd, ac felly bod yn rhaid i'r aelwyd gyfan gytuno i hyn.

Mae'n bwysig i fyfyrwyr ddeall pa fath o aelwyd y maent yn byw ynddi, gan y bydd hyn yn effeithio ar ba bobl y caniateir iddynt eu gweld ac ym mha leoliadau. Gweler ein canllawiau i fyfyrwyr i gael rhagor o wybodaeth.

Os ydych yn fyfyriwr sy'n rhannu cyfleusterau coginio, bwyta, ystafell ymolchi neu doiledau gyda phobl eraill, cofiwch nad oes angen i chi greu aelwyd estynedig gyda'r bobl hynny er mwyn treulio amser gyda nhw.

Plant a chyfrifoldebau rhieni

Lle y mae cyfrifoldeb rhieni yn cael ei rannu, gall y trefniadau arferol barhau a gall y plentyn symud rhwng un rhiant a’r llall, ac felly rhwng aelwydydd ac aelwydydd estynedig y ddau riant. Dylid ystyried bod y plentyn yn rhan o aelwyd neu aelwyd estynedig y rhiant y mae gydag ef ar unrhyw adeg benodol. Mewn geiriau eraill, os yw’r naill riant neu’r ddau riant yn rhan o aelwyd estynedig gydag aelwyd nad yw’n cynnwys y rhiant arall, caiff y plentyn barhau i symud yn rhydd rhwng y ddau riant, a bod yn rhan o’r ddwy aelwyd estynedig (hy nid oes rhaid i’r plentyn gadw pellter cymdeithasol o fewn yr aelwyd estynedig, pa bynnag riant y mae gydag ef).

Yn achos plant nad ydynt yn byw yn yr un aelwyd â’u rhieni ac sydd â threfniadau eisoes i ymweld a chael cysylltiad yn ddiogel, caiff y trefniadau hyn barhau. Gallai hyn gynnwys plant mewn gofal maeth, cartrefi plant a lleoliadau mabwysiadu. 

Aelwydydd estynedig a hunanynysu

Mae’r rheolau uchod i gyd yn ofynion cyfreithiol, a thrwy greu aelwyd estynedig nad yw’n cydymffurfio â’r rheolau hyn, neu drwy ymddwyn fel pe baech yn rhan o aelwyd estynedig er nad ydych yn rhan o un, byddwch yn cyflawni trosedd. 

Yn ogystal, er nad yw hyn yn fater cyfreithiol, rydym yn gofyn i’r aelwyd estynedig gyfan hunanynysu os bydd un aelod o’r aelwyd estynedig yn datblygu symptomau’r coronafeirws, ac nid dim ond y rhai sy’n byw yn yr un cartref. Bydd hyn yn rhwymedigaeth gyfreithiol os bydd rhywun sy'n gweithio i dîm Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi ac yn dweud wrthych am hunanynysu. Mae canllawiau ar gael ynglŷn â hunanynysu a sut i wneud cais am brawf coronafeirws.

Mae hefyd yn ddefnyddiol i bobl gadw cofnod o bwy sy’n rhan o’u haelwyd estynedig a’u manylion cyswllt fel y gall swyddogion olrhain cysylltiadau gysylltu â nhw yn gyflym os bydd angen gwneud hynny.

Sut i ddewis gyda phwy i greu aelwyd estynedig

Mae dewis pa aelwyd neu aelwydydd i ymuno â nhw i ffurfio aelwyd estynedig yn benderfyniad pwysig, ac i lawer o bobl gwyddom y gall fod yn benderfyniad anodd.

Does dim ffordd gywir nac anghywir o benderfynu gyda phwy y dylech greu aelwyd estynedig. Fodd bynnag, mewn gwledydd eraill sydd wedi defnyddio’r dull hwn, mae astudiaethau wedi dangos ei bod o gymorth i bobl ofyn iddyn nhw eu hunain pwy sydd angen y cymorth fwyaf, yn hytrach na phenderfynu cwmni pwy y maent wedi’i golli fwyaf.

Mae gan bawb hawl i fod yn rhan o aelwyd estynedig, gan gynnwys pobl sydd wedi bod yn hunanwarchod, ond mae’n bwysig cymryd gofal ychwanegol wrth ddilyn mesurau diogelwch pan fyddant yng nghwmni ei gilydd oherwydd eu risg uwch o ddatblygu salwch difrifol os dônt i gysylltiad â’r coronafeirws.

Mae’r risg o ddal y coronafeirws yn dal i fod yn real ac, yn anochel, yn cynyddu i ryw raddau pan fydd pobl yn creu aelwyd estynedig. Yn arbennig, os byddwch yn creu aelwyd estynedig â rhywun sy’n dod i gysylltiad agos ag eraill yn eu gwaith, neu sydd â phlant sy’n mynd i ysgol neu feithrinfa, bydd hyn yn codi lefel y risg i’r aelwyd estynedig.

Rhaid i ysgolion, meithrinfeydd a chyflogwyr gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Fodd bynnag, yn y pen draw, mater i bob unigolyn yw penderfynu ynghylch eu haelwyd estynedig.

Pobl sy'n gwneud gwaith yn eich cartref

Mae llawer o amgylchiadau lle y gallai fod angen i bobl fynd i'ch cartref neu’ch gardd i wneud gwaith yno. Fel ym mhob rhan arall o fywyd, nid yw’r ffaith bod rhywbeth wedi’i ganiatáu bob amser yn golygu mai dyna'r peth iawn i'w wneud. Rydym yn gofyn i chi feddwl beth yw'r peth mwyaf synhwyrol i chi ei wneud i ddiogelu eich teulu, eich ffrindiau a'ch cymuned, yn hytrach na meddwl yn bennaf am beth y cewch chi ei wneud. Yr unig ffordd y gallwn barhau i godi’r cyfyngiadau yw drwy i bawb wneud eu gorau i weithredu fel hyn.

Wrth wneud gwaith mewn cartrefi preifat, mae'n bwysig ei fod yn digwydd mewn ffordd ddiogel, bod y gweithiwr ac aelodau'r aelwyd yn iach ac nad oes ganddynt unrhyw rai o symptomau’r coronafeirws. Fel busnesau eraill a ddefnyddiwch y tu allan i'ch cartref, rhaid i bobl sy'n gweithio yn eich cartref gymryd pob mesur rhesymol i atal y coronafeirws rhag lledaenu ac ystyried y canllawiau ar weithio yng nghartrefi pobl eraill.

Rydym yn argymell na ddylid gwneud unrhyw waith yn eich cartref os ydych yn ynysu, oni bai ei fod i drwsio nam sy'n risg uniongyrchol i ddiogelwch pobl – er enghraifft, plymio mewn argyfwng, neu wneud addasiad i ganiatáu i'r aelwyd honno aros yn ei heiddo. Os na ellir osgoi’r peth (oherwydd sefyllfa frys neu argyfwng), dylid cymryd rhagofalon ychwanegol i gadw’r gweithwyr a deiliaid y cartref ar wahân yn llwyr oddi wrth ei gilydd. Mewn achosion o’r fath, gall Iechyd Cyhoeddus Cymru roi cyngor i weithwyr ac aelwydydd. Ond ni ddylai gweithiwr sydd â symptomau’r coronafeirws wneud unrhyw waith o gwbl, ni waeth pa mor ysgafn yw’r symptomau.

Gofalu am eraill

Y prif eithriad arall i'r rheol gyffredinol yw y gallwch fynd i mewn i gartrefi pobl, neu adael i bobl ddod i mewn i'ch cartref chi, i ddarparu neu dderbyn gofal. Mae hyn yn golygu bod modd darparu cymorth i rywun sydd ei angen, fel person hŷn, plentyn neu oedolyn agored i niwed. Mae hyn yn cynnwys pob math o ofal, sy’n cael ei ddarparu gan unrhyw berson, i rywun sy’n agored i niwed.

Wrth ystyried a yw rhywun yn “agored i niwed”, dylid deall y gair yn ei ystyr gyffredin ac mae’n cynnwys pobl hŷn, plant a phobl sy'n sâl. Mae hefyd yn rhesymol mynd â bwyd a chyflenwadau eraill i berson agored i niwed.

Mae gofalwyr – boed yn weithwyr gofal neu’n ofalwyr di-dâl – yn cael eu heithrio o’r uchafswm o ran nifer y bobl sy’n cael ymgynnull gydag eraill tra byddant yn rhoi cymorth i chi. Gallant barhau i gynnig unrhyw gymorth sy’n angenrheidiol i chi, a mynd gyda chi i unrhyw le os oes angen eu cymorth arnoch.

Fodd bynnag, er y caniateir i chi ofalu am berson agored i niwed, os ystyrir bod y coronafeirws yn creu mwy o berygl i rywun neu ei fod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol, dylech ystyried hyn cyn mynd i’w weld.

Cwrdd â phobl y tu allan i'r cartref

Caniateir i chi gwrdd â phobl eraill y tu allan i'ch cartref, yn amodol ar reolau a nodir yn y canllawiau hyn.

 

Gweld pobl yn yr awyr agored

Er bod y risg o drosglwyddo’r haint yn is yn yr awyr agored nag o dan do, mae cadw pellter cymdeithasol yn parhau i fod yn bwysig.

Yn gyffredinol, rydym yn gofyn i bobl feddwl beth yw’r peth synhwyrol i’w wneud i’ch diogelu chi, eich teulu, eich ffrindiau a’ch cymuned, yn hytrach na meddwl am beth y cewch chi ei wneud – yn gyfreithlon. Yr unig ffordd y gallwn osgoi ailosod cyfyngiadau yw drwy i bawb gymryd cyfrifoldeb am yr hyn y maen nhw’n ei wneud.

Caniateir i grwpiau mwy o bobl bellach gyfarfod yn yr awyr agored, gan gynnwys ar gyfer ymarfer corff neu er mwyn cymdeithasu. Y lleiaf o bobl sy’n cyfarfod â’i gilydd, y lleiaf yw'r risg. Mae hynny'n golygu y gallwch amrywio pwy rydych chi’n eu cyfarfod, ond gofynnwn ichi geisio cyfyngu ar faint o wahanol bobl yr ydych yn eu gweld. Mae'n well gweld yr un ychydig o bobl yn rheolaidd na gweld llawer o wahanol bobl nawr ac yn y man. Y mwyaf o bobl y byddwch yn dod i gysylltiad â nhw, y mwyaf yw'r risg.

Yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, uchafswm pendant y nifer o bobl nad ydynt eisoes yn byw gyda'i gilydd sy'n cael ymgynnull yn yr awyr agored yw 30, gan gynnwys mewn lleoliadau awyr agored a reoleiddir fel caffis, bwytai, bariau ac atyniadau ar gyfer ymwelwyr. Nid yw hyn yn cynnwys gofalwyr na phlant o dan 11 oed o’r aelwydydd hynny.

Mewn amgylchiadau lle mae plant ifanc yn cymysgu ag eraill, efallai na fydd yn ymarferol cadw pellter o 2 fetr (rhwng plant, neu hyd yn oed rhwng plant ac oedolion). Mae hyn yn rhannol oherwydd ei bod yn fwy anodd i blant iau ddeall y cysyniad o gadw pellter corfforol, ac yn rhannol oherwydd y bydd cymorth addas gan ofalwyr yn aml yn gofyn am gyswllt agosach.

Nid yw plant o dan 11 oed wedi'u cynnwys mewn unrhyw derfynau cyfreithiol ar nifer y bobl sy’n cael cyfarfod, oherwydd mae astudiaethau wedi darganfod bod plant ifanc yn llai tebygol o drosglwyddo'r feirws, boed hynny i blant eraill neu i oedolion. Mae'n ymddangos bod y feirws yn taro plant yn ysgafnach nag oedolion yn y rhan fwyaf o achosion. Bydd hyn hefyd yn ei gwneud yn haws i rieni sydd â nifer uwch o blant gyfarfod ag oedolion eraill.

Fodd bynnag, gan fod plant ifanc yn gallu trosglwyddo'r feirws, dylai eu rhieni barhau i ddefnyddio’u crebwyll, i gymryd gofal ac annog eu plant i ddilyn y canllawiau ar hylendid dwylo a chael cyn lleied â phosibl o gysylltiad agos â phobl eraill. Hyd yn oed i blant, mae'n fwy diogel cyfarfod â nifer llai o bobl, a chyfarfod yr un rhai’n rheolaidd yn hytrach nag amryw o wahanol bobl.

Mewn lleoliadau eraill, bydd nifer y plant sy'n cael casglu at ei gilydd yn cael ei gyfyngu gan faint y lleoliad a'r angen i nifer digonol o oedolion fod yn bresennol i’w goruchwylio nhw.

Aelwydydd mwy

Nid oes unrhyw gyfyngiadau ar bobl o un aelwyd yn treulio amser gyda'i gilydd yn yr awyr agored nac o dan do mewn safleoedd a reoleiddir. Mae hyn yn wir ni waeth faint o bobl sy’n perthyn i’r aelwyd cyn belled â bod pawb sy’n bresennol yn byw gyda'i gilydd.

Bwytai, caffis a thafarndai

Mae pob busnes lletygarwch, gan gynnwys caffis, bwytai, tafarndai a bariau, yn cael agor. Nid oes unrhyw gyfyngiadau mwyach o ran pryd y gellir gwerthu diodydd alcoholig ac mae’r cyfreithiau trwyddedu arferol mewn grym bellach.

Mae’n ofynnol i leoliadau gymryd pob mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Er enghraifft:

  • bydd cwsmeriaid yn cael eu hannog i archebu lle ymlaen llaw a rhoi manylion holl aelodau'r grŵp
  • bydd rhaid rhoi manylion cyswllt at ddibenion olrhain cysylltiadau
  • bydd mynediad i'r safle yn cael ei reoli
  • dim ond gwasanaeth wrth y bwrdd fydd yn cael ei gynnig mewn safleoedd sy’n gweini alcohol, fel tafarndai
  • dylai popeth gael ei fwyta a’i yfed wrth y bwrdd
  • bydd mesurau cadw pellter cymdeithasol ar waith, er enghraifft mwy o le rhwng y byrddau
  • bydd rhaid gwisgo gorchudd wyneb, heblaw pan fyddwch yn eistedd i fwyta neu i yfed

Wrth fynd ati i ddefnyddio mannau awyr agored, mae'n ofynnol i leoliadau lletygarwch sicrhau eu bod yn defnyddio gorchuddion ffisegol, adlenni, gasebos, pebyll mawr a strwythurau tebyg mewn ffordd sy'n cyd-fynd â chyngor presennol ar iechyd y cyhoedd. Yn gyffredinol, mae hyn yn golygu bod rhaid i ochrau strwythurau sydd â tho neu nenfwd fod yn agored (ar o leiaf 3 ochr neu fwy na 51% yn agored).

Gallwch ymweld â mannau lletygarwch awyr agored fel caffis, bwytai, tafarndai a bariau gyda'ch aelwyd neu fel criw o hyd at 30 o bobl (heb gynnwys unrhyw blant na gofalwyr o unrhyw un o'r aelwydydd hyn).

Gallwch ymweld â mannau lletygarwch dan do fel caffis, bwytai, tafarndai a bariau gyda phobl rydych yn byw gyda nhw neu mewn grŵp o hyd at chwech o bobl o hyd at chwe aelwyd wahanol (heb gynnwys unrhyw blant na gofalwyr o unrhyw un o'r aelwydydd hyn).

Fodd bynnag, os byddwch yn dymuno ymweld â lleoliadau lletygarwch dan do gyda phobl nad ydych yn byw gyda nhw, ond sy’n rhan o’ch aelwyd estynedig, ni ddylai'r grŵp hwnnw gynnwys mwy na chwech o bobl o hyd at chwe aelwyd ar unrhyw un adeg (heb gyfrif unrhyw ofalwyr neu blant o dan 11 oed o unrhyw un o'r aelwydydd hyn).

Atyniadau ar gyfer ymwelwyr

Gall pob atyniad ar gyfer ymwelwyr ailagor nawr, gan gynnwys ffeiriau, amgueddfeydd, orielau, henebion a pharciau.

Mae’n ofynnol i leoliadau gymryd pob mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Er enghraifft:

  • bydd cwsmeriaid yn cael eu hannog i archebu lle ymlaen llaw a rhoi manylion holl aelodau'r grŵp
  • bydd rhaid rhoi manylion cyswllt at ddibenion olrhain cysylltiadau
  • bydd mynediad i'r safle yn cael ei reoli
  • dim ond gwasanaeth wrth y bwrdd fydd yn cael ei gynnig mewn safleoedd sy’n gweini alcohol, fel tafarndai
  • dylai popeth gael ei fwyta a’i yfed wrth y bwrdd
  • bydd mesurau cadw pellter cymdeithasol ar waith, er enghraifft mwy o le rhwng y byrddau
  • bydd rhaid gwisgo gorchudd wyneb, heblaw pan fyddwch yn eistedd i fwyta neu i yfed

Wrth fynd ati i ddefnyddio mannau awyr agored, mae'n ofynnol i leoliadau sicrhau eu bod yn defnyddio gorchuddion ffisegol, adlenni, gasebos, pebyll mawr a strwythurau tebyg mewn ffordd sy'n cyd-fynd â chyngor presennol ar iechyd y cyhoedd. Yn gyffredinol, mae hyn yn golygu bod rhaid i ochrau strwythurau sydd â tho neu nenfwd fod yn agored (ar o leiaf 3 ochr neu fwy na 51% yn agored).

Cewch ymweld â rhannau awyr agored a dan do yr atyniadau hyn gyda phobl rydych chi’n byw gyda nhw neu mewn grŵp o hyd at chwech o bobl o hyd at chwe aelwyd (heb gynnwys unrhyw blant neu ofalwyr o unrhyw un o'r aelwydydd hyn).

Fodd bynnag, os byddwch yn dymuno ymweld ag atyniad awyr agored a dan do gyda phobl nad ydych yn byw gyda nhw, ond sy’n rhan o’ch aelwyd estynedig, ni ddylai'r grŵp dan do hwnnw gynnwys mwy na chwech o bobl o hyd at chwe aelwyd ar unrhyw un adeg (heb gyfrif unrhyw ofalwyr neu blant o dan 11 oed o unrhyw un o'r aelwydydd hyn).

Cynulliadau a reoleiddir

Mae digwyddiadau wedi'u trefnu yn cwmpasu amrywiaeth eang o weithgareddau grŵp y gall pobl o unrhyw oedran gymryd rhan ynddynt.

Mae cynulliad a reoleiddir yn cynnwys amrywiaeth eang o weithgareddau y gall pobl o bob oed gymryd rhan ynddyn nhw. Mae'r gweithgareddau hyn yn cynnwys y rhai oedd yn arfer cael eu galw’n weithgareddau wedi’u trefnu, ac maen nhw’n caniatáu ar gyfer cynnal digwyddiadau ar raddfa fwy, er enghraifft:

  • Chwaraeon tîm
  • Dosbarthiadau ymarfer corff
  • Cyfarfodydd grwpiau crefyddol a grwpiau cymorth
  • Teithiau tywys
  • Parkrun
  • Arwerthiannau cist car
  • Ffeiriau haf
  • Cyngherddau cerddoriaeth fyw
  • Gwyliau bwyd

Bydd digwyddiadau a reoleiddir yn amrywio o ran eu maint, a bydd y capasiti ar gyfer gwahanol gynulliadau yn cael ei benderfynu ar sail asesiad risg. Bydd hyn yn cynnwys cymryd pob mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a'i ledaenu. Mae mesurau rhesymol yn cynnwys sicrhau bod modd cadw pellter cymdeithasol.

Y nifer uchaf a gaiff fynychu cynulliad a reoleiddir yn yr awyr agored yw hyd at 4,000 o bobl o unrhyw oedran (yn sefyll) a 10000 o bobl o unrhyw oedran (yn eistedd).

Os yw'r gweithgaredd wedi'i drefnu yn digwydd o dan do, ni chaiff mwy na 30 o bobl  bobl 11 oed a throsodd gymryd rhan.

Gall cynulliadau a reoleiddir gynnwys gweithgareddau fel dathliadau, ond rhaid i’r rhain gael eu trefnu gan fusnes, corff cyhoeddus, mudiad elusennol, elusengar, addysgol neu ddyngarol, clwb neu gorff gwleidyddol neu gorff llywodraethu cenedlaethol sy’n rheoli camp neu weithgaredd arall. Rhaid i drefnydd y gweithgaredd fodloni gofynion y rheoliadau a chymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Rhaid i gynulliadau nad ydynt yn cael eu rheoleiddio, gan gynnwys dathliadau neu gynulliadau cymdeithasol ehangach o deuluoedd a ffrindiau, ddilyn y trefniadau ar gyfer ymgynnull gyda phobl eraill, sef hyd at 30 o bobl yn yr awyr agored. Mae’n bwysig parhau i gadw pellter cymdeithasol yn y cynulliadau hyn, gan gynnwys yn yr awyr agored.

Rhaid i gynulliadau nad ydynt yn cael eu rheoleiddio, gan gynnwys dathliadau neu gynulliadau cymdeithasol ehangach o deuluoedd a ffrindiau o dan do, ddilyn y trefniadau ar gyfer ymgynnull gyda phobl eraill, sef aelwyd unigol neu aelwyd estynedig mewn cartref preifat yn unig neu hyd at chwech o bobl o hyd at chwe aelwyd (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr aeodau o’r aelwydydd hyn) mewn safleoedd rheoleiddiedig. Mae’n bwysig parhau i gadw pellter cymdeithasol yn y cynulliadau hyn, gan gynnwys yn yr awyr agored.

Caniateir i ddigwyddiadau wedi’u trefnu ar gyfer datblygiad a lles plant gael eu cynnal.  Gallai'r gweithgareddau hyn gynnwys amrywiaeth o glybiau neu ddosbarthiadau yr aiff plant o dan 18 oed iddynt (neu bobl a oedd o dan 18 oed ar 31 Awst 2020), fel clybiau chwaraeon, grwpiau rhieni a babanod/plant bach, grwpiau ieuenctid a grwpiau crefyddol. Nid yw'n cynnwys gweithgareddau fel partïon pen-blwydd plant neu gynulliadau cymdeithasol ehangach o deuluoedd a ffrindiau ar wahân i’r trefniadau ar gyfer cyfarfod â phobl eraill a amlinellir yn y canllawiau hyn.

Er nad yw'r gweithgareddau hyn yn rhan o addysg ffurfiol plentyn, efallai y bydd iddynt rai manteision ehangach sy'n gysylltiedig â dysgu a datblygu. Mae'r gweithgareddau hyn fel arfer yn cael eu rhedeg gan fusnes, corff cyhoeddus neu sefydliad elusennol, clwb, neu gorff llywodraethu cenedlaethol chwaraeon neu weithgaredd arall. 

Disgwylir i weithredwyr y gweithgareddau gymryd pob mesur rhesymol i reoli risg a chadw pellter cymdeithasol. Ar hyn o bryd nid oes unrhyw gyfyngiadau penodol ar nifer y plant o dan 18 oed sy'n cael cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn.  Fodd bynnag, dylai trefnwyr sicrhau eu bod yn cyfyngu’r lleoedd sydd ar gael i'r nifer y mae ganddynt le diogel ar eu cyfer.

Dylai trefnwyr osgoi cynnal gweithgareddau yn syth ar ôl ei gilydd, a rhoi amser i bawb sy'n cymryd rhan mewn un sesiwn fod wedi gadael yr ardal cyn dechrau un arall. Mae hyn yn bwysig er mwyn lleihau lefelau trosglwyddo. Dylai trefnwyr fod yn bresennol gydol y gweithgaredd.

Efallai y bydd llawer o rieni neu warcheidwaid yn dymuno aros yn yr ardal tra bod eu plant yn cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn. Pan fydd hyn yn digwydd, ni ddylai rhieni ei ddefnyddio fel cyfle i gasglu ynghyd na chymysgu, a dylent barhau i ddilyn y rheolau ynghylch cadw pellter cymdeithasol.  Dylai rhieni a threfnwyr hefyd fod yn ymwybodol o ddefnydd gorchuddion wyneb ar gyfer rhai dros 11 oed. Er nad yw'n orfodol gwisgo gorchuddion wyneb yn yr awyr agored, dylai trefnwyr ystyried a ddylid eu defnyddio mewn mannau lle mae'n anodd cadw pellter cymdeithasol. 

Ar gyfer grwpiau rhieni a babanod/plant bach, bydd angen i rieni fod yn bresennol yn ystod y sesiwn grŵp. Ni ddylai rhieni ddefnyddio hyn fel cyfle i gasglu ynghyd na chymysgu cyn neu ar ôl y sesiwn, a dylent barhau i ddilyn y rheolau ynghylch cadw  pellter cymdeithasol.

Rhaid i gynulliadau dan do a reoleiddir sy'n cynnwys bwyta bwyd neu yfed diodydd ddilyn y rheolau ar gyfer lletygarwch: rhaid i bobl eistedd mewn grwpiau o uchafswm o 6 o bobl o hyd at 6 aelwyd (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr o unrhyw un o'r aelwydydd hyn) wrth fwyta bwyd neu yfed diodydd. Mae hyn yn berthnasol i ddigwyddiadau a gynhelir dan do ac yn yr awyr agored.

Gweithio

Rydym yn dal i annog pobl i weithio gartref os yw’n bosibl. Gall pobl nad ydynt yn gallu gweithio gartref, ond sy'n gallu gweithio'n ddiogel yn eu gweithleoedd, wneud hynny, ar yr amod bod eu gweithle yn parhau ar agor. Mae hyn yn cynnwys galwedigaethau fel adeiladu a gweithgynhyrchu yn ogystal â gwasanaethau cyhoeddus sy'n dibynnu ar ddarpariaeth wyneb yn wyneb.

Gallwch wneud gwaith gwirfoddol os ydych yn dymuno gwneud hynny, ond unwaith eto dylech wneud hynny o gartref os yw'n rhesymol ymarferol. 

Teithio

Teithio yng Nghymru

Nid oes cyfyngiadau ar deithio yng Nghymru. Mae hyn yn golygu eich bod yn cael teithio unrhyw le yng Nghymru at unrhyw ddiben, gan gynnwys aros dros nos mewn llety hunangynhwysol gydag aelodau o'ch aelwyd neu eich aelwyd estynedig.

Teithio i mewn ac allan o Gymru

Nid oes cyfyngiadau ar deithio i mewn ac allan o Gymru. Nid oes angen esgus rhesymol ar bobl sy'n byw yng Nghymru i deithio y tu allan i Gymru, cyn belled â'u bod yn teithio i wlad yn y DU neu'r Ardal Deithio Gyffredin ehangach. Yn yr un modd, gall pobl sy'n byw mewn mannau eraill yn yr Ardal Deithio Gyffredin deithio i Gymru.  Fodd bynnag, bydd angen i bobl ymgyfarwyddo â'r cyfyngiadau sydd ar waith yn y wlad y maent yn teithio iddi neu ohoni, gan fod gan rai o wledydd yr Ardal Deithio Gyffredin gyfyngiadau teithio a allai atal pobl rhag teithio oni bai bod ganddynt esgus rhesymol.

Rydym yn gofyn i bawb feddwl yn ofalus am y teithiau y maent yn eu gwneud a'r bobl y maent yn eu cyfarfod. Dylem i gyd feddwl yn ofalus ynghylch ble rydym yn mynd ac â phwy rydym yn cwrdd, oherwydd y mwyaf o leoedd yr awn iddynt a'r mwyaf o bobl yr ydym yn cwrdd â nhw, y mwyaf yw'r siawns o ddal y coronafeirws.

Bydd teithio rhyngwladol yn ailddechrau ddydd Llun 17 Mai. Bydd system ar ffurf goleuadau traffig yn cael ei chyflwyno, sy’n cyd-fynd â’r system a fydd yn cael ei defnyddio yn Lloegr ac yn yr Alban. Bydd gwledydd yn cael eu dosbarthu i gategorïau gwyrdd, oren a choch. Bydd gwahanol reolau yn berthnasol wrth ichi ddychwelyd i Gymru yn dibynnu ar gategori’r wlad yr ydych wedi ymweld â hi.

Cyn ichi deithio, rhaid ichi wirio beth yw’r gofynion i ymwelwyr ar gyfer y wlad yr ydych yn bwriadu teithio iddi. Efallai y bydd cyfyngiadau ar waith, gan gynnwys tystiolaeth o’r brechlyn, profion, cwarantin a rhesymau dros ymweld.

Mae trefniadau tebyg yn berthnasol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Mae gan Lywodraeth y DU ganllawiau ar gyfer ardaloedd lle mae cyfraddau uwch o’r coronafeirws yn cylchredeg, sy’n cynghori pobl i deithio cyn lleied â phosibl. Cynghorir hefyd y dylai pobl yn yr ardaloedd hynny gael eu profi’n rheolaidd. Mae rheolau gwahanol yn berthnasol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon ac mae’n bosibl fod cyfyngiadau ar deithio i mewn ac allan o wahanol leoedd yno.

Nid ydym yn cyflwyno unrhyw gyfyngiadau cyfreithiol ar deithio o fewn y DU ar hyn o bryd, ond ein cyngor clir yw na ddylai pobl deithio i ardaloedd lle mae nifer yr achosion o’r coronafeirws yn uchel os oes modd osgoi hynny. Hyd yn oed os ydych wedi cael eich brechu, mae’r risg o ddal COVID-19 yn uwch yn yr ardaloedd hynny, felly dylech osgoi teithio iddynt os oes modd.

Byddem yn annog unrhyw un sy’n bwriadu dod ar wyliau i Gymru o ardal sydd â chyfraddau uwch o’r coronafeirws i brofi eu hunain ddwywaith yr wythnos, gan ddefnyddio’r profion llif unffordd am ddim, cyn iddynt deithio. Dim ond y rhai sy’n cael canlyniad prawf negatif ac sydd heb symptomau’r coronafeirws ddylai deithio. Dylai pawb sy’n dod i Gymru o ardal sydd â chyfraddau uwch o’r coronafeirws ddod â phecynnau profion llif unffordd gyda nhw i barhau i brofi eu hunain yn rheolaidd tra byddant ar wyliau.

Mae pecynnau profion llif unffordd ar gael o bwyntiau casglu lleol ar draws y DU. Gellir cael rhagor o wybodaeth yn: Profion llif unffordd COVID-19 cyflym – (ar www.nhs.uk)