Skip to content

Gair am y pwnc

Mae awdurdodau lleol yn gyfrifol am ddarparu amrywiaeth eang iawn o wasanaethau i’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu. Mae pob awdurdod lleol yn atebol yn ddemocrataidd am y penderfyniadau y mae’n eu gwneud, a hynny trwy etholiadau a gynhelir bob pedair blynedd.

Cyfrifoldebau

Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am ariannu a gosod yr agenda bolisi yn gyffredinol ar gyfer awdurdodau llywodraeth leol yng Nghymru, ond mae’n osgoi defnyddio’i phwerau i reoli sut maent yn gweithredu. Mae ein gwaith gydag awdurdodau lleol yn seiliedig ar bartneriaeth gadarn. Mae awdurdodau lleol hefyd yn gweithio mewn partneriaeth agos â chyrff eraill, fel y GIG a’r heddlu.  

Mae ein cyfrifoldebau penodol yn cynnwys gweithio i wella perfformiad awdurdodau lleol o dan Fesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2009. Rydym hefyd wrthi’n datblygu prosesau craffu sy’n canolbwyntio ar y dinesydd ar gyfer y gwasanaethau cyhoeddus, a fframwaith democrataidd ar gyfer llywodraeth leol.

Rydym yn gweithio i sicrhau mwy o gyfranogiad yn y broses ddemocrataidd. Rydym hefyd yn gyfrifol am bolisïau ynghylch tâl cydnabyddiaeth i gynghorwyr a chynnal ac ariannu etholiadau. Rydym wrthi’n datblygu’r fframwaith moesegol ar gyfer llywodraeth leol a gyflwynwyd gan Ddeddf Llywodraeth Leol 2000. Rydym yn cefnogi partneriaethau llywodraeth leol trwy ddatblygu canllawiau ar gyfer Byrddau Gwasanaethau Lleol.

Rydym yn pennu ac yn ariannu'r refeniw blynyddol a setliadau cyfalaf ar gyfer llywodraeth leol yng Nghymru ac yn cynnal y fframwaith cyfreithiol ar gyfer trethi lleol (y dreth cyngor ac ardrethi annomestig).  

Amcanion ac Ymrwymiadau

Un o’r ymrwymiadau yn ein Rhaglen Lywodraethu yw helpu i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus effeithiol ac effeithlon sy’n bodloni anghenion pobl Cymru. Yn y cyd-destun hwn, mae ein nodau yn cyfeirio nid yn unig at lywodraeth leol ond maent yn ategu ein dulliau o weithio mewn partneriaeth. Maent yn berthnasol i’r gwasanaeth cyhoeddus ehangach yng Nghymru ac yn cynnwys:

  • cryfhau democratiaeth leol
  • cefnogi gwella parhaus yn ein gwasanaethau cyhoeddus
  • sicrhau bod yr arian a roddir gennym yn helpu i gryfhau’r ddarpariaeth o wasanaethau a’i gwneud yn fwy effeithiol
  • sicrhau bod gwasanaethau cyhoeddus yn cydweithio’n effeithiol.