Skip to content

Clefyd Affricanaidd y Ceffylau

Dolenni perthnasol

Os gwelwch air neu derm nad ydych yn ei ddeall, edrychwch ar yr eirfa yma am esboniad.
Os hoffech gael unrhyw ddogfennau sydd ar y dudalen hon mewn fformat gwahanol, rhowch wybod inni.

Clefyd angheuol sy’n effeithio ar geffylau, mulod, asynnod a sebraod yw Clefyd Affricanaidd y Ceffylau. Mae'n Glefyd Hysbysadwy.

Clefyd sy’n cael ei ledaenu gan wybed yw clefyd Affricanaidd y ceffylau. Mae’n hysbys bod cŵn wedi cael eu heintio drwy fwyta cig ceffyl wedi’i heintio. Nid oes achos erioed wedi digwydd yn y DU, ond mae’n bodoli yn neheubarth Affrica.

Mae amgylchiadau hinsoddol, yn cynnwys tywydd cynnes, llaith a llawer o law, sy’n ffafrio gwasgaru’r pryfed sy’n cario’r clefyd (fel gwybed) yn dylanwadu ar wasgaru’r clefyd. Mae hyn yn ogystal â gwasgaru ar y gwynt.

Arwyddion y clefyd

Mae’r arwyddion clinigol yn dibynnu ar ba ffurf ar y clefyd sy’n bresennol:

  • ar ei ffurf fwyaf acíwt, gyda chyfnod gori byr o dri i bum niwrnod yn unig, mae’r ceffylau sy’n dal y clefyd yn dioddef twymyn, yn ei chael yn anodd anadlu, yn peswch, ac mae llif mawr o’r ffroenau. Mae’r gyfradd marwolaethau’n uchel iawn, gyda 95% o geffylau’n marw o fewn wythnos
  • yn y ffurf sy’n effeithio ar y galon, gyda chyfnod gori rhwng saith a phedwar diwrnod ar ddeg, mae chwyddo ar y pen, yr amrantau, y gwefusau, y bochau ac o dan yr ên. Mae’r gyfradd marwolaeth tua 60 y cant, gyda marwolaeth yn digwydd yn sgil methiant y galon
  • mae ffurf gymysg y clefyd yn gyfuniad o’r ddau fath uchod. Mae’r cyfnod gori rhwng pump a saith niwrnod, ac mae’r clefyd yn ymddangos yn wreiddiol drwy arwyddion anadlol ysgafn, yna’r chwyddo sy’n arferol i’r ffurf sy’n effeithio ar y galon
  • twymyn clefyd y ceffylau yw'r ffurf ysgafnaf, gyda thymheredd isel yn y bore sy’n cyrraedd uchafbwynt yn y prynhawn.

Os ydych yn amau arwyddion o Glefyd Affricanaidd y Ceffylau (CAC), rhaid i chi hysbysu eich swyddfa leol Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion ar unwaith (fersiwn Saesneg yn unig)  (dolen allanol).

Brechu

Ar hyn o bryd, nid yw’r Undeb Ewropeaidd (UE) wedi trwyddedu brechlyn ar gyfer CAC. Mae perygl o ddefnyddio brechlyn byw wedi’i addasu ar gyfer Clefyd Affricanaidd y Ceffylau (fel yr un sy’n cael ei gynhyrchu gan Onderstepoort Biological Products Ltd yn Ne Affrica) y bydd feirws y brechlyn yn troi’n ôl i fath gwyllt. Mae hyn yn golygu y gallai’r feirws a ddefnyddir yn y brechlyn newid a heintio’r pryfed sy’n ei ledaenu, ac felly’n heintio ceffylau a allai gael yr haint. Ar hyn o bryd, ni chaiff y brechlyn ei ystyried i’w ddefnyddio yn y DU heblaw mewn argyfwng.

Y Gyfraith

Rheoliadau Clefyd y Moch 2014 (Saesneg yn unig) (dolen allanol).

Mae'r strategaeth rheoli clefyd Prydain Fawr (Saesneg yn unig) (dolen allanol) yn amlinellu sut i reoli achosion o ASF neu CSF ym Mhrydain Fawr.

Bydd y Rheoliadau Clefyd Affricanaidd y Ceffylau (Cymru) 2013 (dolen allanol) ond yn cael eu defnyddio pan fydd achos o Glefyd Affricanaidd y Ceffylau (AHS) neu pan fo amheuaeth o achos.  Isel iawn yw’r risg o achosion o AHS yn y Deyrnas Unedig.  Fodd bynnag, mae achosion diweddar o’r Tafod Glas a Schmallenberg yn dangos y risg sydd ynghlwm â gwybed Cullicoides yn lledaenu’r  clefydau anifeiliaid.  Mae Rheoliadau tebyg eisoes mewn grym yn Lloegr a’r Alban.

Mae'r Clefyd Affricanaidd y Ceffylau: Strategaeth rheoli'r clefyd ym Mhrydain Fawr (Saesneg yn unig, dolen allanol) yn amlinellu sut i reoli achosion o Glefyd Affricanaidd y Ceffylau (CAC) ym Mhrydain Fawr.

Lawrlwytho Dogfen