Neidio i'r prif gynnwy

Rydym wedi gostwng y terfynau cyflymder i 50mya i leihau llygredd nitrogen deuocsid (NO2).

Cyhoeddwyd gyntaf:
22 Mehefin 2018
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth ydyn ni’n ei wneud

Rydyn ni wedi cyflwyno terfynau cyflymder o 50mya mewn 5 ardal yng Nghymru ac yn cymryd camau ychwanegol i wneud yn siŵr bod gyrwyr yn cadw atyn nhw.

Pam ydyn ni’n gwneud hyn

Mae dyletswydd gyfreithiol arnon ni i gydymffurfio â’r Safonau Ansawdd Aer i wella iechyd y cyhoedd.  Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn dweud mai llygredd aer yw’r bygythiad amgylcheddol mwyaf i iechyd pobl

Rydyn ni’n deall bod terfynau cyflymder yn gallu bod yn amhoblogaidd ond mae’n gwaith ymchwil yn dangos mai dyma’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o ostwng lefelau NO2.

Mae’n hanfodol bod gyrwyr yn cadw at y terfynau cyflymder i ostwng lefelau NO2.

Beth ydyn ni wedi’i wneud hyd yn hyn

Dros haf 2019, gwnaethon ni:

  • ostwng y terfynau cyflymder i 50mya mewn 5 ardal (newidiol mewn rhai ardaloedd)
  • gosod arwyddion newydd i dynnu sylw at y terfynau cyflymder
  • gosod camerâu cyflymder cyfartalog mewn 4 lle i fonitro cyflymder y traffig

Gwnaethon ni hyn ar y ffyrdd canlynol:

  • A494 rhwng ffin Cymru/Lloegr a Chyfnewidfa Dewi Sant, Glannau Dyfrdwy
  • A483 rhwng cyffyrdd 5 a 6 Wrecsam
  • M4 rhwng cyffyrdd 41 a 42 Port Talbot
  • M4 rhwng cyffyrdd 25 a 26 Casnewydd
  • A470 rhwng Glan-bad a Phont-y-pridd

Camau nesaf

Gyda chymorth yr heddlu a GoSafe, yn 2021 byddwn yn:

  • dechrau rhoi hysbysiadau cynghori i yrwyr sy’n mynd dros y terfyn cyflymder o 50mya
  • dirwyo gyrwyr sy’n mynd lawer cyflymach na’r terfyn cyflymder o 50mya.

Pam ydych chi wedi gostwng terfynau cyflymder?

Rydyn ni am wella ansawdd yr aer er lles pobl Cymru cyn gynted ag y medrwn. Cerbydau sy’n cynhyrchu’r nitrogen deuocsid a geir wrth ymyl ein ffyrdd.  Pan fydd lefelau NO2 yn rhy uchel, rhaid gweithredu mewn unrhyw ffordd cyn gynted ag y medrwn ac ymgynghori â’r bobl am ein bwriadau.

Gall anadlu aer â llawer o NO2 ynddo:

  • achosi llid yn eich llwybrau anadlu
  • gwaethygu clefydau fel asthma
  • gwneud ichi beswch, gwichian wrth anadlu neu ei gwneud yn anodd ichi anadlu
  • achosi clefydau difrifol fel clefyd y galon, canser yr ysgyfaint ac asthma
  • cynyddu’r risg ichi ddal heintiau anadlu.

Mae rhwydweithiau monitro ansawdd aer wedi’u creu ledled y DU ac yn bwydo model Mapio Hinsawdd Llygredd (PCM) DEFRA. Y model hwn yw un o’r ffyrdd rydyn ni’n ei defnyddio i nodi ble mae ansawdd aer yn destun pryder ac i fesur lefelau cydymffurfio bob blwyddyn. Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig y DU sy’n gyfrifol am fapio hinsawdd llygredd (PCM).

Mae dyletswydd gyfreithiol arnom i gydymffurfio â Rheoliadau Safonau Ansawdd Sêr (Cymru) 2010 sy’n pennu terfyn blynyddol o 40 μg/m3 ar gyfer NO2.  Mae lefelau NO2 fel y cawsant eu monitro gan fodel Mapio Hinsawdd Llygredd DEFRA yn uwch na’r terfyn cyfreithiol mewn 5 ardal ar draffyrdd Llywodraeth Cymru. Rhaid gweithredu nawr i wella iechyd y cyhoedd. 

Ydy’r terfynau cyflymder o 50mya yn cael eu gorfodi?

Mae’r terfyn cyflymder o 50mya yn cael ei orfodi mewn 5 lle gan ddefnyddio camerâu cyflymder cyfartalog.

Image
Decorative image
Llun o sut mae camerâu ansawdd aer yn edrych ar y ffordd

Bydd hynny’n gwneud yn siŵr bod gyrwyr yn cadw at y terfyn cyflymder 24/7.  Cafodd y camerâu eu gosod ym mis Awst 2019 i fonitro’r sefyllfa.

Mae’r camerâu’n wyrdd yn hytrach na’r melyn arferol, i ddangos eu bod yn mesur cyflymder at ddiben gwella ansawdd yr aer.

Image
Image of An air quality camera with green casing
Camera ansawdd aer â chasyn gwyrdd

Er bod y rhan fwyaf o bobl yn gyrru tua 50mya, mae Cyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu (NPCC) yn awgrymu bod llawer o yrwyr yn dal i yrru ar 57mya (10% + 2mya dros y terfyn).

Mae’n hanfodol bod gyrwyr yn cadw at y terfyn cyflymder er mwyn i ni allu gwella ansawdd yr aer. Felly o hydref 2021, byddwn yn rhoi hysbysiadau cynghori i yrwyr sy’n goryrru. Ond bydd yr heddlu a GoSafe yn cymryd camau i orfodi’r terfynau cyflymder pan welir bod angen. Partneriaeth Lleihau Anafiadau Ffyrdd Cymru yw GoSafe.

Oes rhaid i bob cerbyd gadw at y terfyn cyflymder o 50mya?

Oes. Rydyn ni’n deall bod cerbydau allyriadau isel ac isel iawn yn debygol o gynhyrchu lawer llai o NO2 ond byddai cael terfyn cyflymder gwahanol ar gyfer y cerbydau hyn yn gwneud y ffordd yn fwy peryglus ac yn gwyrdroi effeithiau’r terfyn o 50mya.

Sut ydych chi’n gwybod bod y mesurau’n llwyddiannus?

Byddwn yn mesur lefelau NO2 ym mhob un o’r 5 lleoliad gan ddefnyddio tiwbiau tryledu a gorsafoedd dadansoddi parhaol.  Byddwn yn cymharu’r data â’r samplau a gymerwyd o’r tiwbiau yn yr un lleoedd cyn cyflwyno’r terfynau cyflymder. Mesurau yw’r camau rydyn ni’n eu cymryd i wneud yn siŵr ein bod yn cydymffurfio â Rheoliadau Safonau Ansawdd Aer (Cymru) 2010 sy’n pennu terfynau nifer o lygryddion gan gynnwys nitrogen deuocsid (NO2).

Bydd y data’n dangos a ydyn ni’n bwrw’n targedau ar gyfer NO2.

Rydyn ni wedi cyhoeddi nifer o adroddiadau gan gynnwys y data yn y 5 lleoliad lle roedd lefelau NO2 yn uwch na’r terfyn cyfreithiol.  Mae’r dogfennau hyn ar gael ichi eu darllen yn yr adran ddogfennau.

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddiweddaru’r cynllun atodol bob 2 flynedd a chaiff ymgynghoriad ar y ddogfen ddrafft ei chynnal yn haf 2021.  Bydd y diweddariad yn cynnwys y data llawn am ansawdd aer a thraffig 2020 a dadansoddiad o effeithiau COVID-19 ar ansawdd yr aer.

Roedd yr adroddiad cyntaf, a gyhoeddwyd yn Hydref 2019, yn ymdrin ag effeithiolrwydd posibl y terfynau cyflymder, gan gymharu’r 12 mis o ddata a gasglwyd ar ôl eu cyflwyno am gyfnod dros dro ym mis Mehefin 2016 â’r gwerth 6 mis o ddata cyn hynny.  Roedd yr adroddiad yn edrych hefyd ar lefelau cydymffurfio â’r terfynau cyflymder.

Roedd yr ail adroddiad, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2020, yn rhoi rhagor o wybodaeth am y terfynau cyflymder ac yn cymharu’r flwyddyn lawn o ddata a gofnodwyd yn 2018 â’r data a gofnodwyd ym mlwyddyn galendr 2019.  Edrychwyd eto ar lefelau cydymffurfio â’r terfynau cyflymder, gan gynnwys data ar ôl cyflwyno’r camerâu cyflymder cyfartalog.

Rydyn ni wrthi’n ystyried pa fesurau eraill allai fod yn addas i’n helpu i daro targedau NO2.

Ydych chi’n ystyried cyflwyno terfynau cyflymder 50mya mewn mannau eraill er mwyn gwella ansawdd yr aer?

Mae model y PCM yn cael ei ddefnyddio i gyflawni rhai o ofynion cyfreithiol y DU  o ran cofnodi crynodiadau o lygryddion penodol yn yr atmosffer a dyma’r ffynhonnell ddata a ddefnyddir i nodi’r ardaloedd neu’r llwybrau yn y wlad lle eir dros y terfynau,  Yn 2017, nododd y model 5 lleoliad lle roedd lefelau NO2 yn uwch na’r terfyn.

Nodwyd dau le arall lle roedd lefelau NO2 yn uwch nag y dylent fod, gan ddefnyddio’r model PCM cenedlaethol, sef:

  • A470 Cyfnewidfa Coryton i Gyfnewidfa Nantgarw
  • M4 Cyffordd 43 Llandarcy i Gyffordd 44 Lon Las

Rydyn ni’n cynnal ymchwiliadau WelTAG i nodi beth i’w wneud i sicrhau bod lefelau NO2 yn y mannau hyn yn gostwng o dan y terfyn yn yr amser byrraf posibl. Fframwaith yw’r Arweiniad ar Arfarnu Trafnidiaeth Cymru (WelTAG) rydyn ni’n ei ddefnyddio i ddatblygu systemau trafnidiaeth. Cafodd ei ddatblygu i wneud yn siŵr ein bod yn gwireddu nifer o amcanion ac i ddangos sut y byddwn yn defnyddio arian cyhoeddus.

Mae’n bosib y caiff mesurau, gan gynnwys terfynau cyflymder, eu cyflwyno mewn mannau eraill hefyd, ond dim ond os bydd yr ymchwiliadau a’r modelau’n dangos bod eu hangen.

Ble ca i ragor o wybodaeth?

Mae’r dogfennau y byddwn yn sôn amdanynt ar y dudalen hon ar gael ichi eu gweld ar wefan Llywodraeth Cymru trwy’r dolenni canlynol:

Cysylltwch â ni

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â: Transport.AirQuality@gov.wales