Neidio i'r prif gynnwy

Yr hyn y mae Rhentu Cartrefi yn ei olygu i denantiaid a thrwyddedeion.

Cyhoeddwyd gyntaf:
13 Ionawr 2022
Diweddarwyd ddiwethaf:

Rhentu Cartrefi yw'r newid mwyaf i gyfraith tai yng Nghymru ers degawdau. Mae'n cynnig mesurau amddiffyn gwell i denantiaid a thrwyddedeion, ac yn egluro eu hawliau a'u cyfrifoldebau. Am fod Rhentu Cartrefi yn berthnasol i denantiaid a thrwyddedeion, fe'u gelwir yn ‘ddeiliaid contract’ o dan y ddeddf newydd. Bydd eich landlord yn rhoi 'contract meddiannaeth' i chi yn lle eich cytundeb tenantiaeth neu eich cytundeb trwyddedu.

Ceir dau fath o gontract meddiannaeth, sef:

  • Contract diogel: Defnyddir hwn yn lle'r tenantiaethau diogel a roddwyd gan awdurdodau lleol a'r tenantiaethau sicr a roddwyd gan gymdeithasau tai sy’n landlordiaid cymdeithasol cofrestredig;
  • Contract safonol: Dyma'r contract a fydd yn cael ei ddefnyddio yn y sector rhentu preifat yn bennaf (pan nad yw’r landlord yn gyngor/awdurdod lleol neu landlord cymdeithasol cofrestredig), ond gall awdurdodau lleol a landlordiaid cymdeithasol cofrestredig ei ddefnyddio o dan rai amgylchiadau (e.e. ‘contract safonol â chymorth’ ar gyfer llety â chymorth). 

Bydd angen cofnodi eich contract meddiannaeth â'ch landlord ar ffurf ‘datganiad ysgrifenedig’. Diben y datganiad ysgrifenedig yw cadarnhau telerau'r contract. Rhaid i'r datganiad ysgrifenedig hwn gynnwys holl delerau gofynnol y contract. Y telerau hyn yw:

  • Materion allweddol: Er enghraifft, enwau'r landlord a deiliad y contract a chyfeiriad yr eiddo. Rhaid cynnwys y rhain ym mhob contract.
  • Telerau Sylfaenol: Mae'r rhain yn trafod yr agweddau pwysicaf ar y contract, gan gynnwys sut gall y landlord gymryd meddiant o'r eiddo a rhwymedigaethau'r landlord mewn perthynas â gwneud gwaith atgyweirio.
  • Telerau Atodol: Mae'r rhain yn ymwneud â'r materion mwy ymarferol, bob dydd sy'n berthnasol i'r contract meddiannaeth. Er enghraifft, y gofyniad i roi gwybod i'r landlord os bydd yr eiddo yn cael ei adael yn wag am gyfnod o bedair wythnos neu ragor.
  • Telerau Ychwanegol: Mae'r rhain yn mynd i'r afael ag unrhyw faterion eraill y cytunwyd arnynt yn benodol, er enghraifft, teler sy'n ymwneud â chadw anifeiliaid anwes.

Gellir cyflwyno contractau ar ffurf papur neu, os bydd deiliad y contract yn cytuno, yn electronig. Mae'n arfer da llofnodi'r contract, gan fod hynny'n cadarnhau eich bod yn fodlon â’r cynnwys.

Mae datganiadau ysgrifenedig enghreifftiol y gellir eu defnyddio ar gyfer contract meddiannaeth i'w gweld yma.

Mae Rhentu Cartrefi hefyd yn cynnwys newidiadau pwysig eraill i gyfraith dai. Mae’r rhain yn cynnwys y canlynol:

  • Ffitrwydd Annedd i Bobl Fyw Ynddi: Rhaid i landlordiaid sicrhau bod eiddo yn ffit i bobl fyw ynddo. Bydd hyn yn cynnwys, er enghraifft, cynnal profion diogelwch trydanol a sicrhau bod larymau tân a synwyryddion carbon monocsid sy'n gweithio wedi'u gosod. Hefyd, ni fydd angen i ddeiliad y contract dalu rhent ar gyfer unrhyw gyfnod pan nad yw'r eiddo yn ffit i bobl fyw ynddi. Fodd bynnag, dylech godi unrhyw bryderon gyda'ch landlord yn y lle cyntaf, a pharhau i dalu rhent. Os oes anghydfod, mater i'r Llys yn y pen draw fyddai penderfynu a yw eich landlord wedi cydymffurfio â'r rhwymedigaeth ffitrwydd, ac efallai y bydd yn ofynnol i chi dalu unrhyw rent sy'n ddyledus. Ewch i Ffitrwydd tai i fod yn gartref: canllawiau i landlordiaid.
  • Mae rhagor o sicrwydd i bobl sy'n byw yn y sector rhentu preifat o dan y gyfraith newydd:
    • Rhaid i'ch landlord roi o leiaf chwe mis o rybudd i chi (hysbysiad 'adran 173' yn y Ddeddf) i ddod â'r contract i ben, ar yr amod nad ydych yn torri un o delerau'r contract, a elwir yn aml yn ‘hysbysiad i droi allan heb fai’ (sydd wedi cynyddu o ddau fis o rybudd).
    • Ni ellir cyflwyno hysbysiadau i droi allan heb fai tan chwe mis ar ôl i chi symud i fyw yn yr eiddo (sef y ‘dyddiad meddiannu’ a welir yn y contract).
    • Os nad yw eich landlord wedi gweithredu yn unol â’r 'hysbysiad i droi allan heb fai' (hynny yw heb ei ddefnyddio i geisio cael meddiant o’r eiddo) ni allant gyflwyno hysbysiad arall am chwe mis.
    • Os oes gennych gontract cyfnod penodol (sy’n nodi hyd y contract), ni all eich landlord fel arfer gyflwyno hysbysiad i ddod â'ch contract i ben. Os na fyddwch yn gadael, bydd y contract cyfnod penodol fel arfer yn dod yn gontract safonol cyfnodol ar ddiwedd y cyfnod penodol, a bydd rhaid i'ch landlord gyflwyno hysbysiad o chwe mis i droi allan heb fai i ddod â’r contract hwnnw i ben.
    • Ni chaiff landlord gynnwys cymal terfynu (er mwyn adennill meddiant) mewn contract safonol â chyfnod penodol o lai na dwy flynedd. Os yw'r cyfnod penodol yn ddwy flynedd neu’n hirach, ni all eich landlord roi rhybudd i chi tan o leiaf mis 18 yn y contract cyfnod penodol, a bydd yn rhaid iddo roi o leiaf chwe mis o rybudd i chi.
  • Mesurau i amddiffyn tenantiaid rhag cael eu troi allan er mwyn dial: Ni all eich landlord roi hysbysiad i droi allan heb fai i chi dim ond am eich bod wedi cwyno bod eich cartref mewn cyflwr gwael. Byddai angen i'r Llys fod yn fodlon nad yw eich landlord wedi cyhoeddi'r hysbysiad i osgoi gwneud y gwaith atgyweirio.
  • Cyd-gontractau: Gellir ychwanegu deiliaid contract i gontractau meddiannaeth neu eu dileu ohonynt heb orfod dod ag un contract i ben a dechrau contract arall. Bydd hyn hefyd yn gwneud y gwaith o reoli cyd-gontract yn haws ac yn helpu pobl sy'n dioddef cam-drin domestig drwy ei gwneud yn bosibl i droi’r sawl sy'n cam-drin allan o'r cartref.
  • Gwell Hawliau Olynu: Mae hyn yn ei gwneud yn bosibl i bennu person (‘olynydd’) 'â blaenoriaeth' ac 'wrth gefn' i etifeddu'r contract meddiannaeth. Drwy hyn, gellir sicrhau y caiff y contract ei etifeddu gan olynydd ddwywaith yn olynol, er enghraifft, gan ŵr neu wraig, ac yna gan aelod arall o'r teulu. Yn ogystal, mae hawl olynu newydd wedi'i chreu i ofalwyr.
  • Y Weithdrefn ar gyfer Eiddo Gadawedig: Caiff landlordiaid adennill meddiant o eiddo gadawedig heb orfod cael gorchymyn llys ar ôl cyflwyno hysbysiad rhybuddio pedair wythnos a chynnal ymchwiliadau i fod yn sicr bod yr eiddo yn adawedig.
  • Llety â Chymorth: Os byddwch yn byw mewn llety â chymorth am fwy na chwe mis, cewch hawl i gael ‘contract safonol â chymorth’. Bydd y contract safonol â chymorth yn gweithio mewn ffordd debyg i'r contract safonol. Fodd bynnag, mae'n bosibl y bydd eich landlord yn cynnwys telerau sy'n ymwneud â'r canlynol:
    • y gallu i newid lle mae deiliad y contract yn byw o fewn yr adeilad;
    • gallu'r landlord i wahardd deiliad y contract o'r annedd dros dro am gyfnod hyd at 48 awr, hyd at deirgwaith o fewn chwe mis.

Os ydych yn rhentu eich eiddo gan landlord cymunedol (er enghraifft awdurdod lleol neu Landlord Cymdeithasol Cofrestredig) yna bydd eich rhent yn dal i gynyddu yn unol â'r Polisi Rhent Cymdeithasol, fel y'i pennir gan Lywodraeth Cymru.

Os oes gennych unrhyw broblemau gyda'ch contract neu'ch cartref, dylech gysylltu â'ch landlord yn gyntaf. Fodd bynnag, os na allwch ddatrys y mater, efallai yr hoffech ofyn am gymorth gan Shelter Cymru neu Cyngor ar Bopeth.

Mae’n bosibl hefyd y byddai'n ddefnyddiol i chi ddarllen y ddogfen ganllaw ‘Yr hyn mae Rhentu Cartrefi yn ei olygu i Landlordiaid’ a'r dogfennau cwestiynau cyffredin ar gyfer tenantiaid a landlordiaid sy'n rhoi rhagor o wybodaeth am bynciau fel cyfnodau rhybudd ar gyfer troi allan.