Neidio i'r prif gynnwy

Rhagair y gweinidog

Wrth inni ddod allan o gyfnod y cyfyngiadau ac wrth i nifer yr achosion o COVID-19 ostwng o’r penllanw a welwyd ychydig wythnosau yn ôl, mae angen inni wneud paratoadau ar gyfer yr hyn a allai fod o’n blaenau. Gyda hynny mewn golwg, rwy’n nodi ein blaenoriaethau profi ar gyfer y cyfnod nesaf.

Nid yw profi yn ateb i bob problem - rhaid bod diben iddo. Ein tasg ni yw sicrhau ei fod yn cael ei ddefnyddio'n briodol fel nad yw'n peri niwed, megis drwy gynhyrchu canlyniadau positif ffug neu negatif ffug. Mae angen gwneud mwy i gyfleu pam, ble a sut y dylai neu sut y gallai pobl gael eu profi.

Yn gynnar yn yr epidemig, fe wnaethom ddiffinio, cynllunio a darparu system o brofi'r boblogaeth, gan gychwyn bron o’r dechrau. Nid yw hyn yn wir bellach. Er bod llawer iawn wedi’i gyflawni drwy ymdrech, gwaith caled a phenderfyniad llawer o bobl i sefydlu ein seilwaith profion COVID-19, mae angen gwneud mwy i’n paratoi ein hunain ar gyfer yr hyn a allai fod yn aeaf anodd.

Mae gennym bellach seilwaith profi cenedlaethol sy’n golygu y gall unrhyw un sydd angen prawf gael prawf. Mae hyn yn ei dro yn ein galluogi i ddefnyddio olrhain cysylltiadau i reoli trosglwyddiad y clefyd wrth lacio’r mesurau cyfyngiadau symud. Mae Profi, Olrhain, Diogelu yn hanfodol i’n helpu i ddod o hyd i ffordd o fyw gyda’r clefyd nes bod brechlyn neu driniaeth ar gael.

Erbyn hyn mae gennym seilwaith profi cenedlaethol sy'n golygu y gall unrhyw un sydd angen prawf gael gafael ar un. Mae hyn yn ei dro yn ein galluogi i ddefnyddio olrhain cysylltiadau i reoli trosglwyddiad y clefyd wrth i’r cyfyngiadau symud gael eu lleddfu.  Mae Profi, Olrhain, Diogelu yn hanfodol i'n helpu i ddod o hyd i ffordd o fyw gyda'r clefyd nes bod brechlyn neu driniaeth ar gael.

Mae meysydd y gwyddom fod angen inni eu gwella o hyd ac rydym yn gweithio i ddarparu llwybr optimwm o 24 awr ar gyfer dychwelyd canlyniadau profion. Mae angen inni hefyd ymateb i dechnolegau newydd a bod yn barod i fanteisio ar y cyfleoedd y mae’r rhain yn eu cynnig.

Felly, wrth inni edrych ymlaen at y gaeaf, mae pedair blaenoriaeth glir:

  • Rheoli’r feirws a’i atal rhag cael ei drosglwyddo drwy hybu proses o olrhain cysylltiadau - atal a diogelu rhag lledaeniad y clefyd ymhlith y boblogaeth ac olrhain lledaeniad y coronafeirws, deall dynameg trosglwyddo a sicrhau bod profion yn gallu cefnogi camau gweithredu wedi'u targedu drwy achosion lleol mewn cymunedau neu mewn busnesau.  
  • Diogelu ein gwasanaethau GIG – atal, diogelu a chynnal profion er mwyn diogelu staff, cleifion a chleientiaid.
  • Diogelu grwpiau agored i niwed a rheoli cyfraddau trosglwyddo cynyddol – amddiffyn a rheoli os ceir heintiad mewn grwpiau, cymunedau neu leoliadau lle mae mwy o risg.
  • Datblygu darpariaeth ar gyfer y dyfodol – defnyddio gwyliadwriaeth iechyd a thechnolegau newydd i wella ein dealltwriaeth o’r feirws drwy ddefnyddio gwybodaeth ac arloesi ffyrdd newydd o gynnal profion ledled y boblogaeth. 

Mae’r strategaeth hon yn adeiladu ar y dystiolaeth ddiweddaraf a gyflwynwyd gan ein Grŵp Cynghori Technegol a gwaith SAGE a’i is-grwpiau. Fodd bynnag, gwyddom fod data a thystiolaeth yn dal i esblygu, a bod cwestiynau’n parhau am y feirws a’n hymateb imiwnyddol unigol ninnau. Bydd y cynllun profi yn ailadroddol ac yn parhau i esblygu wrth i dystiolaeth ddod i’r amlwg.

Trosolwg a blaenoriaethau

Wrth inni symud ymlaen ar ôl ton gyntaf yr epidemig COVID-19, mae’r ffordd yr ydym yn mynd ati i brofi yn esblygu’n gyflym, ar gyfer profion i ganfod y feirws ac ar gyfer profi’r ymatebion imiwnyddol amddiffynnol iddo. Mae’r strategaeth hon yn nodi sut y bydd y drefn brofi yn gweithio law yn llaw â llacio’r cyfyngiadau er mwyn sicrhau ein bod yn gallu cadw nifer yr achosion dyddiol yn isel, ond mae hefyd yn nodi sut y byddwn yn parhau i feithrin capasiti ar gyfer y posibilrwydd o ail don hyd nes y bydd brechlyn effeithiol sydd ag effeithlonrwydd amddiffynnol hirdymor ar gael ac yn cael ei ddefnyddio’n eang.

Rhaid inni hefyd fod yn glir hefyd mai dim ond rhan o'n dull cyffredinol o fynd ati i atal y clefyd rhag cael ei drosglwyddo ledled Cymru yw profi. Mae angen i bob un ohonom chwarae rhan i sicrhau ein bod yn dilyn canllawiau'r llywodraeth o ran pethau fel cadw pellter cymdeithasol a hylendid dwylo, er mwyn ein cadw ni i gyd yn ddiogel a lleihau risg.

Nid yw profi yn rhywbeth sy’n cael ei wneud a’i gyfrif yn unig. Dylid sicrhau bod canlyniadau clir yn gysylltiedig â phrofion, yn seiliedig ar dystiolaeth glinigol gref er mwyn cyflawni’r effaith a ddymunir. Nid yw profi ar ei ben ei hun yn dileu nac yn lleihau'r graddau y mae'r feirws yn cylchredeg yn ein cymunedau, ond mae'n ein helpu i’w olrhain ac i gasglu gwyliadwriaeth iechyd i ymateb yn effeithiol iddo.

Lluniwyd a datblygwyd y strategaeth hon i ystyried y dystiolaeth sydd ar gael, i nodi ffactorau risg posibl ac i sicrhau y gallwn ganolbwyntio ein capasiti a’n hadnoddau ar barhau i ddiogelu iechyd y cyhoedd.  Datblygwyd ein cynllun gydag ystyriaeth lawn o’r saith egwyddor a nodwyd gan Goleg Brenhinol y Patholegwyr (gweler yr Atodiad). Profir am SARS-CoV-2 am sawl rheswm, a gellir ei ddefnyddio ar gyfer:

  • Nodi achosion o COVID-19 i gefnogi olrhain cysylltiadau a thrwy hynny ledaeniad y clefyd;
  • rhoi diagnosis o COVID-19 i helpu gyda thriniaeth a gofal;
  • gwyliadwriaeth iechyd y boblogaeth, fel y gallwn ddeall lledaeniad y clefyd;
  • parhad busnes, fel y gall pobl ddychwelyd i’r gwaith neu i addysg yn ddiogel.

Ble'r ydym ni arni

Mae ein strategaeth brofi gyfredol wedi bod yn canolbwyntio ar bobl mewn ysbytai, cartrefi gofal, a gweithwyr hanfodol â symptomau. Bellach, mae gennym seilwaith profi sy’n cefnogi profion torfol ar bobl sydd â symptomau ledled y boblogaeth er mwyn cefnogi strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu ein GIG. Rydym yn gofyn i bobl roi gwybod am symptomau, ac yn profi unrhyw un yn y gymuned sy’n dangos symptomau COVID-19. Rydym wedyn yn olrhain y rhai a ddaeth i gysylltiad agos â nhw er mwyn rheoli lledaeniad y clefyd.  Rydym hefyd yn profi’n gyflym er mwyn helpu i reoli achosion a chlystyrau.

Ar hyn o bryd, mae gennym ddau fath gwahanol o brofi yng Nghymru:

  • Prawf RT-PCR (canfod feirws), sy’n canfod presenoldeb RNA feirysol. Fel arfer, caiff y prawf ei wneud gan ddefnyddio swab trwynol a gymerir o’r trwyn neu o gefn y gwddf. Gall y math hwn o brawf amlygu ydy’r haint ar rywun ar hyn o bryd.
  • Prawf gwrthgyrff, sy’n canfod ymateb gwrthgyrff i’r feirws SARS-CoV-2, ac sy’n cael ei ddefnyddio’n bennaf i benderfynu a yw’r person wedi’i heintio eisoes. Ar hyn o bryd, mae’r defnydd a wneir o’r profion yn canolbwyntio ar serowyliadwriaeth o garfannau targed diffiniedig, a hynny er mwyn deall lefel gronnol yr haint hanesyddol.

Ar hyn o bryd, y profion RT-PCR ar gyfer canfod feirws yw’r prif brawf rheng flaen ar gyfer rhoi diagnosis bod rhywun wedi’i heintio â’r feirws SARS-CoV-2.

Fel y cytunwyd gan y Crŵp Cynghori Technegol, mae'r egwyddorion ar gyfer RT-PCR yn cynnwys:

  • Y dylai profion a arweinir yn glinigol sy'n gysylltiedig ag anghenion meddygol unigolyn gael blaenoriaeth dros brofion at ddibenion eraill.
  • Y dylid ystyried defnyddioldeb profion RT-PCR ychwanegol yng nghyd-destun ehangach y profion sy'n cael eu cynnal, gan gynnwys y rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu.
  • Mae perfformiad y RT-PCR ar ei orau pan dargedir ei ddefnydd, er enghraifft, pan gaiff ei ddefnyddio i gefnogi diagnosis mewn unigolion â symptomau. Mae'n anaddas ar gyfer sgrinio unigolion asymptomatig nad ydynt wedi'u targedu, yn enwedig mewn poblogaethau lle mae'r haint yn isel. Dylai’r defnydd ohono ar gyfer unigolion asymptomatig, lle bynnag y bo'n bosibl, gael ei wneud ar sail targedu effeithiol, er enghraifft ar ôl olrhain sydd wedi dynodi tebygolrwydd uchel bod yr unigolyn wedi dod i gysylltiad â’r feirws ac felly'n debygol o gael ei heintio.
  • Dylai diben y profi (unwaith neu dro ar ôl tro) ar gyfer lleoliadau neu garfannau a dargedir gael ei ddiffinio'n glir, a chytuno arno, cyn rhoi’r profion ar waith.
  • Dylid diffinio'n glir y meini prawf ar gyfer rhoi'r gorau i gynnal profion dro ar ôl dro ar gyfer lleoliadau neu garfannau a dargedir, a chytuno arnynt cyn rhoi’r profion ar waith.

Mae profion gwrthgyrff ar gyfer antigenau SARS-CoV-2 yn gallu helpu i nodi amgylcheddau risg uwch a chefnogi'r gwaith o roi mesurau lliniaru risg ar waith yn y lleoliadau hynny. Ymhlith yr enghreifftiau byddai lleoliadau neu alwedigaethau sy'n gysylltiedig â lefelau cyswllt uchel. Ar hyn o bryd, dylai'r defnydd o brofion ar gyfer gwrthgyrff ganolbwyntio ar serowyliadwriaeth o garfanau targed diffiniedig er mwyn deall lefel gronnol yr haint hanesyddol yn y carfannau hynny, ac mewn rhai carfannau drwy gynnal profion dro ar ôl tro i'w helpu i ddeall eu risgiau wrth symud ymlaen.

Rhai o’r meysydd blaenoriaeth cenedlaethol a nodir yn y strategaeth, o ran profion gwrthgyrff, yw staff ysgolion, gweithwyr gofal iechyd, a'r sector gofal cymdeithasol. Fodd bynnag, er mwyn helpu i lywio’r wybodaeth ac ymateb iechyd y cyhoedd drwy gynlluniau lleol, byddwn yn gweithio gyda Byrddau Iechyd Prifysgol drwy Grŵp Cynghori Clinigol Cenedlaethol i ystyried y potensial ar gyfer unrhyw brofion gwrthgyrff a gaiff eu defnyddio'n ehangach. Bydd hyn yn cynnwys ystyried ble y gellid sicrhau mwy o gynnydd ym maes iechyd y cyhoedd, megis mewn gweithleoedd cyswllt uchel neu ymysg grwpiau agored i niwed.

Pedwar maes blaenoriaeth cenedlaethol ar gyfer profi yn y cyfnod presennol

Wrth baratoi ar gyfer y gaeaf mae angen inni sicrhau ein bod yn gallu defnyddio ein capasiti profi i feithrin dealltwriaeth well o’r clefyd ar lefel unigolyn ac ar lefel y boblogaeth a pharhau i adeiladu a chryfhau ein hymateb (e.e. olrhain cysylltiadau) a swyddogaethau dadansoddol (e.e. gwyliadwriaeth). Mae angen hefyd inni fod yn ystwyth ac yn hyblyg er mwyn ymateb i unrhyw amgylchiadau newidiol, fel ymddangosiad y ffliw, wrth inni symud tuag at gyfnod y gaeaf. Felly, mae ein dull o brofi yn y cyfnod hwn yn canolbwyntio ar bedwar prif faes blaenoriaeth:

  1. Rheoli ac atal trosglwyddiad y feirws drwy gefnogi olrhain cysylltiadau – i atal a a diogelu erbyn lledaeniad y clefyd ymysg y boblogaeth ac olrhain lledaeniad y coronafeirws, deall dynameg trosglwyddo a sicrhau bod profion yn gallu cefnogi camau gweithredu wedi’u targedu drwy achosion lleol mewn cymunedau neu mewn busnesau.
  2. Diogelu ein gwasanaethau GIG – atal, diogelu a chynnal profion er mwyn diogelu staff, cleifion a chleientiaid.
  3. Defnydd ehgangach o brofion – i amddiffyn a rheoli os ceir heintiad mewn grwpiau, cymunedau neu leoliadau lle mae mwy o risg.
  4. Datblygu darpariaeth ar gyfer y dyfodol – defnyddio gwyliadwriaeth a thechnolegau newydd i wella ein dealltwriaeth o’r feirws drwy ddefnyddio gwybodaeth a thrwy arloesi ffyrdd newydd o brofi ledled y boblogaeth. 

I ategu'r strategaeth hon, byddwn yn gweithio gyda byrddau iechyd lleol a phartneriaid i ddatblygu cynlluniau cyflawni lleol sy'n nodi canlyniadau clir, amserlenni a threfniadau cynllunio presennol ac yn y dyfodol. Bydd hyn yn ystyried adolygiad cyflym o'r Academi Gwyddorau Meddygol ynghylch sut y gall gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol baratoi ar gyfer pwysau'r gaeaf.

Diogelu rhag trosglwyddiad y feirws drwy gefnogi olrhain cysylltiadau

Er mwyn lleihau trosglwyddiad y feirws, mae angen inni wybod pwy sydd wedi’i heintio ac mae’n ofynnol i’r unigolion hynny a’u cysylltiadau agos yn eu tro ynysu eu hunain er mwyn torri’r gadwyn drosglwyddo. Ar y cyfan, rydym wedi defnyddio symptomau fel y porth i brofi a byddwn yn parhau i wneud hynny.  Ers 18 Mai, gellir profi unrhyw un yng Nghymru sydd â symptomau COVID-19. Mae rhoi ein strategaeth Profi, Olrhain a Diogelu yn helpu i dorri cadwyni trosglwyddo'r feirws.

 Mae hyn yn gofyn am lefelau uchel o ddealltwriaeth gan y cyhoedd – o’r symptomau, o’r angen i geisio prawf, o’r broses a fydd yn ei gwneud yn bosib iddynt sefyll prawf. Yn ei dro, rhaid i’r profion fod yn gyflym ac yn hawdd eu cyrchu.        

Ni fydd pawb sydd â'r feirws yn arddangos symptomau, ac nid yw pawb sydd â symptomau yn gofyn am brawf. Er mwyn sicrhau ein bod yn gallu rheoli unrhyw drosglwyddiadau newydd yn effeithiol, rydym yn awyddus i sicrhau bod cymaint o bobl ag sy’n bosibl yn cael eu profi, gan gynnwys y rhai sydd â symptomau ysgafn. Rydym yn disgwyl gweld cynnydd mewn profion yn ystod yr hydref a'r gaeaf, gan fod afiechydon tymhorol yn o gwmpas, er enghraifft heintiau anadlol sy'n gyson â symptomau COVID-19.

Pan fydd achosion neu ddigwyddiadau yn dod i’r amlwg, mae angen inni roi’r capasiti profi ar waith yn gyflym, gan gyflymu prosesu’r canlyniadau i helpu i ddadansoddi’r achosion. Bydd hyn yn helpu i bennu pa gamau y gall fod eu hangen i reoli’r haint neu gyfyngu ar y posibilrwydd y bydd clwstwr neu ddigwyddiad yn datblygu. Mae gan Fyrddau Iechyd Lleol rôl hollbwysig i’w chwarae o ran profi’r boblogaeth a rheoli’r risg o drosglwyddo. Bydd angen i bob Bwrdd ddatblygu cynllun profi diwygiedig sy’n adlewyrchu’r blaenoriaethau a’r camau gweithredu cenedlaethol a nodir yn y cynllun cenedlaethol hwn.

Capasiti Samplo a Hygyrchedd

Mae angen i bawb sydd â symptomau drefnu i gael prawf a gallu cael gafael ar un ar yr un diwrnod yn ddelfrydol.  Wrth inni symud i’r hydref, bydd hyn yn gofyn am ehangu ystod a chyrhaeddiad ein seilwaith profi cenedlaethol.

Dyma sydd gennym ni ar hyn o bryd:

  • Canolfannau Profi Torfol – 8 ledled Cymru yng Nghasnewydd, Glynebwy, Caerdydd, Abercynon, Abertawe, Caerfyrddin, Llandudno a Glannau Dyfrdwy.
  • Unedau Profi Symudol – 19 ledled Cymru mewn amrywiaeth o leoliadau.
  • Unedau Profi Symudol – 18 uned ledled Cymru gyda rhai’n cael eu defnyddio ledled Byrddau Iechyd Lleol ac eraill ar gyfer ymateb cyflym.
  • Pecynnau Profi Cartref – yn cynnwys mynediad i borth pwrpasol ar gyfer cartrefi gofal.

Rydym am adeiladu model cyflenwi cydnerth, hyblyg a chynaliadwy a fydd yn ymateb i anghenion y presennol a’r dyfodol. Gallai cyfuno olrhain cysylltiadau â’r dibenion profi eraill olygu bod arnom angen cymaint â 20,000 o brofion y dydd. O’r cyfanswm hwn, amcangyfrifir bod y galw am olrhain cysylltiadau yn 4,500-11,000 y dydd.

Wrth amcangyfrif yr angen am brofion, dylanwadir ar hyn gaen nifer o newidynnau, lledaeniad y clefyd, mynychder achosion newydd a chyfraddau trosglwyddo yn y gymuned, mynychder symptomau a'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ar y ffordd orau o ddefnyddio'r profion i atal heintiau.

Byddwn yn parhau i adolygu cyngor gwyddonol newydd, ein gwaith modelu a’n profiad rhyngwladol a byddwn yn cadw golwg ar y dystiolaeth hon ac yn addasu ein hamcangyfrifon o’r angen yn unol â hynny.

Ar hyn o bryd, mae gennym gapasiti samplo sy’n mwy na bodloni’r gofynion cyfredol, gyda chapasiti gan labordai yng Nghymru i gynnal 15,000 o brofion y diwrnod ac mae gennym hefyd fynediad i gapasiti ehangach y DU, sy’n cael ei ddefnyddio ar gyfer profi poblogaeth, profi mewn cartrefi gofal ac ar gyfer gweithwyr allweddol. Mae capasiti Cymru yn cael ei ddefnyddio i ymateb i angen clinigol a rheoli achosion o glefydau. Nid ydym yn defnyddio’r holl gapasiti hwn, sy’n adlewyrchu nifer isel yr achosion o’r clefyd ar hyn o bryd. Ond mae’n hanfodol ein bod yn cynnal y gallu i ymateb i gynnydd sydyn mewn anghenion profi sy’n codi o achosion. Fodd bynnag, rydym yn gwybod y bydd y broses yn ei chyflawnder a’r staffio a’r adnoddau effeithiol yn golygu bod angen cynlluniau wrth gefn gyda phartneriaid i ddiwallu unrhyw gynnydd yn y galw.

Rydym am sicrhau bod profion ar gael yn rheolaidd ac yn aml ledled Cymru a byddwn yn gweithio gyda’r Byrddau Iechyd Lleol, yr awdurdodau lleol a’r Trydydd Sector i ddatblygu gwaith allgymorth effeithiol tuag at bobl mewn cymunedau ledled Cymru. Mae hyn yn cynnwys ffocws wedi’i dargedu ar ardaloedd o amddifadedd uwch, o fewn ein cymunedau mwy gwledig neu ynysig a chyda grwpiau nodweddion gwarchodedig.

Er mwyn diwallu’r anghenion hyn, byddwn yn:

  • Gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddod â Labordy Goleudy newydd i Gymru.
  • Parhau i adolygu ein modelu a pharhau i adolygu’r dystiolaeth hon ac addasu ein hamcangyfrifon o angen yn unol â hynny i gefnogi ymateb effeithiol.
  • Cyhoeddi dangosfwrdd o ddata dyddiol a fydd yn llywio lefelau capasiti ac anghenion.
  • Graddio nifer y profion sydd ar gael i’w harchebu ledled y boblogaeth a sicrhau bod pobl â symptomau yn gallu cael gafael ar brofion yn gyflym ac yn hawdd.
  • Gweithio gyda Byrddau Iechyd Lleol i sicrhau bod mynediad ac allgymorth yn cael eu darparu drwy ddefnyddio unedau symudol a chymunedol o fewn trefi a chymunedau ledled Cymru drwy ddarpariaeth dros dro.
  • Archwilio darpariaeth yn y gymuned drwy safleoedd lleol a defnyddio pecynnau profi cartref mewn lleoliadau cymunedol a all ddarparu canlyniadau cyflym.
  • Sefydlu cynlluniau ymateb lleol  ar draws yr holl Fyrddau Iechyd Lleol er mwyn nodi pa gynlluniau wrth gefn y mae eu hangen cyn y gaeaf.  
  • Lansio ymgyrch gyfathrebu fawr i annog pobl i ofyn am brawf os oes ganddynt symptomau ac i’w helpu i ddeall pam, sut a phryd y dylent gael gafael ar brofion a beth mae'r canlyniadau yn ei olygu i'w cysylltiadau, eu ffrindiau neu eu teuluoedd.
  • I gefnogi hyn, ymgymryd â dulliau cyfathrebu ac allgymorth wedi’u targedu, gyda’r Byrddau Iechyd Lleol, gan ganolbwyntio ar ddemograffeg leol a grwpiau nodweddion gwarchodedig.
  • Meithrin ein dealltwriaeth o agweddau’r cyhoedd tuag at brofion,a defnyddio help i nodi meysydd y gellir eu cefnogi neu eu cryfhau o ran ein hymateb iechyd cyhoeddus a’n dulliau o gyfleu risg, er enghraifft helpu pobl mewn grwpiau neu leoliadau risg uwch.

Cynllunio ar gyfer Achosion a’u Rheoli

Os ceir brigiad o achosion (fel y'i diffinnir yng Nghynllun Rheoli Achosion Cymru 2020), a allai fod mewn cymunedau lleol neu mewn lleoliad caeedig megis cartref gofal, ysgol neu weithle, byddwn yn sicrhau bod ein rhaglen brofi yn gallu ymateb yn effeithiol. Bydd hyn yn helpu i nodi mesurau i ynysu pobl â chanlyniadau positif a lleihau lledaeniad y clefyd. 

Gall dadansoddi canlyniadau sy'n gysylltiedig ag achosion roi cipolwg inni o natur yr achosion ac felly roi syniad cliriach inni o sut i ymateb.

 Er mwyn cyflawni hyn, byddwn yn:

  • Gweithio gyda phartneriaid i gynnal capasiti hyblyg i ymateb yn gyflym i unrhyw achos o glefyd, neu newidiadau yn nifer yr achosion.
  • Cefnogi’r broses o ymateb a rheoli achosion yn lleol trwy ddefnyddio data genomig.
  • Sicrhau bod profion ar gael i bobl asymptomatig lle ceir arwyddion o ddigwyddiadau ac achosion lleol, os oes angen gwneud hynny ym marn timau diogelu iechyd arbenigol yn y gymuned neu neu dimau microbioleg ac atal a rheoli heintiau mewn lleoliad i gleifion mewnol.
  • Defnyddio genomeg i gefnogi'r profi a pharhau i ddefnyddio ymateb cyflym ‘amser real’ a dilyniannu ‘agos at amser real’ i gefnogi ymatebion cenedlaethol a lleol i'r achosion.
  • Rhoi mynediad i Unedau Profi Symudol i’n Byrddau Iechyd Lleol – bydd y rhain yn gweithredu fel ymateb cyflym ac yn cael eu defnyddio i gefnogi mesurau rheoli ac olrhain effeithiol.
  • Cael gafael ar gronfa genedlaethol o gerbydau ymateb cyflym ledled y DU mewn sefyllfa lle ceir mwy a mwy o achosion.
  • Bydd angen i bob Bwrdd Iechyd Lleol fod â chynlluniau ymateb i’w galluogi i roi capasiti profi ar waith yn gyflym wrth ymateb i achosion posibl.

Proses Gyflym ar gyfer Profion

Mae pum elfen hanfodol i’r broses brofi: cyfathrebu (pobl yn gwybod sut i gael gafael ar gymorth); gwneud cais (archebu samplo); samplo (gan gynnwys logisteg hyd at labordai); profion (gan gynnwys capasiti labordy ac amseroedd dychwelyd canlyniadau); ac adrodd ar ganlyniadau. Mae nifer o bartneriaid yn rhan o’r broses ac mae pob un yn chwarae rhan hanfodol wrth gyflwyno canlyniadau amserol i alluogi system olrhain gyflym ac ymatebol.

Mae profi ar raddfa gyda chyflwyno canlyniadau cyflym yn galluogi unigolion a sefydliadau i gymryd camau i leihau’r risg o ledaenu’r feirws. Mae cynnal profion cyflym hefyd yn hanfodol i’n heconomi a’n busnesau, er mwyn sicrhau bod gan unigolion gyda symptomau ond heb fod â COVID-19 yn ôl i weithio ac i nodi lle y mae potensial i sylwi ar unrhyw dueddiadau sy’n dod i’r amlwg neu unrhyw achosion posibl.

Byddwn yn gwneud y canlynol:

  • Adolygu ac optimeiddio’r broses o’i dechrau i’w diwedd, gan ganolbwyntio ar wneud cais, samplo ac adrodd.
  • Gweithio gyda phartneriaid i sicrhau ein bod yn cyflawni amseroedd dychwelyd canlyniadau cyflym o fewn 24 awr o’r prawf i’r prosesu.

Lleoliadau Addysgol

Pan fydd lleoliadau addysg (gan gynnwys y blynyddoedd cynnar, ysgolion ac addysg uwch/bellach) yn agor o fis Medi ymlaen, bydd yn hanfodol sicrhau bod y drefn brofi yn hyblyg er mwyn ymateb i unrhyw gynnydd posibl yn y cyfraddau trosglwyddo. Bydd pob lleoliad yn datblygu canllawiau perthnasol a bydd y dull profi yn rhan o’r dull gweithredu i ddiogelu disgyblion a staff yn y lleoliadau hyn.

Byddwn yn gwneud y canlynol:

  • Rhoi cyflenwad o becynnau profi cartref i bob lleoliad addysg a bydd canlyniad positif yn gofyn i’r rhai sydd mewn cysylltiad â’r unigolyn hunanynysu gartref.
  • Os bydd achosion o COVID-19, anfonir uned brofi symudol i brofi dosbarth, grŵp blwyddyn neu ysgol gyfan, yn ôl yr angen.
  • Os oes dau neu fwy o achosion wedi’u cadarnhau mewn cyfnod o bythefnos, ystyried mesurau pellach, gan gynnwys ar gyfer nifer fwy o ddisgyblion, ac mae’n bosibl y gallai staff orfod hunanynysu gartref.
  • Ar gyfer gwyliadwriaeth, defnyddio profion gwrthgyrff gyda sampl o staff ysgol a brofwyd yn y cam cyntaf yn ystod Mehefin a Gorffennaf, a thargedu rhai staff ysgol newydd.

Diogelu gwasanaethau ein GIG

Yr her sy’n wynebu’r GIG wrth iddo ddechrau ar ail gam ei ymateb i’r achosion yw cynnal y capasiti i ddarparu gwasanaethau o ansawdd uchel i gleifion â COVID-19, tra’n cynyddu gwasanaethau clinigol brys eraill a diagnosteg reolaidd a llawdriniaethau cynlluniedig. Un o’r amcanion allweddol yw lleihau’r trosglwyddiad o haint COVID-19 mewn ysbytai ac mewn lleoliadau gofal iechyd eraill a gwasanaethau cysylltiol, gan gynnwys gofal ambiwlans, sylfaenol a chymunedol.

Rydym yn gweithio gyda Byrddau Iechyd Lleol i gytuno ar ddull system gyfan o brofi ar gyfer Cymru a byddwn yn parhau i adolygu ein polisi profion ar gyfer lleoliadau iechyd a gofal wrth i’r dystiolaeth ddatblygu. Byddwn yn cefnogi Byrddau Iechyd Lleol drwy Fframwaith Cynllunio’r GIG er mwyn paratoi profion ar gyfer staff a chleifion.  Yn unol â chyngor y Grŵp Cynghori Technegol, pan fo mynychder y clefyd yn isel, fel y mae ar hyn o bryd, mae angen bod yn ofalus wrth ddefnyddio profion RT_PCR fel dull sgrinio. Mae nifer isel o achosion o'r clefyd yn debygol o greu cyfradd uwch o ganlyniadau positif ffug a negatif ffug. Mae goblygiadau i hyn o ran ar gyfer defnyddio profion fel adnodd sgrinio ar gyfer staff a chleifion fel ei gilydd, gan gynnwys:

  • Ar gyfer sgrinio gweithwyr critigol, gallai hyn arwain at nifer sylweddol o weithwyr yn cael eu cadw o’r gwaith yn ddiangen, ac mae angen cydbwyso hynny a’r risg o drosglwyddo’r feirws i gleifion, yn enwedig os ydynt yn agored i niwed ac mewn perygl o ddioddef salwch mwy difrifol.
  • Yng nghyd-destun sgrinio cyn llawdriniaeth, gallai hyn arwain at ohirio llawdriniaethau nifer sylweddol o gleifion yn ddiangen.

Fodd bynnag, mae angen ystyried cydbwysedd y risgiau yn ofalus, gan y gall profion hefyd ddarparu sicrwydd i gleifion i gleifion a staff gofal iechyd a hybu eu llesiant. Mae hyn yn ystyriaeth hanfodol gan ein bod yn cynllunio ar gyfer defnyddio profion RT_PCR a phrofion gwrthgyrff yn effeithiol o fewn lleoliadau.

Gwasanaethau’r GIG

Cleifion

Rydym am i’n gwasanaethau GIG fod yn hygyrch ac yn agored i bawb, ac i wneud hynny bydd yn ofynnol inni gynnwys mesurau diogelwch gyda’r profi i leihau’r risg i gleifion.

Byddwn yn gwneud y canlynol:

  • Derbyniadau brys: Caiff pob claf ei brofi wrth gael ei dderbyn i’r ysbyty. Ar gyfer cleifion sy'n profi'n negatif, cynhelir profion pellach os bydd symptomau COVID-19 yn bresennol neu'n datblygu. 
  • Derbyniadau dewisol: pan fo nifer yr achosion yn y gymuned yn uchel, mae'n werth darparu profion ar gyfer pobl a dderbynnir i’r ysbyty ar gyfer triniaethau dewisol (gan gynnwys llawdriniaeth ddydd), lle bydd angen i gleifion ynysu eu hunain a chael profion (hyd at 72 awr ymlaen llaw); bydd hyn yn cymryd i ysyriaeth y maeth o weithdrefn neu driniaeth sydd i’w chynnal.
  • Cleifion allanol / ymyriadau diagnostig: defnyddio profion ac ynysu, a fydd yn cael eu pennu ar sail y risg o ran cleifion a gweithdrefnau. Wrth ddefnyddio'r prawf i lywio'r broses o ryddhau unigolion y mae eu symptomau o COVID-19 wedi gwella, yna mae prawf RT_PCR negatif, a geir 14 diwrnod ar ôl i’r symptomau ddechrau a/neu lefel gwrthgyrff ganfyddadwy, yn gyson â diffyg heintusrwydd.
  • Rhyddhau: bydd pob claf sy'n cael ei ryddhau i gartref gofal neu hosbis yn parhau i gael ei brofi cyn ei ryddhau er mwyn sicrhau nad yw'n trosglwyddo'r firws i leoliadau caeedig.

Staff

Byddwn yn parhau i ddiogelu a chynnal amgylchedd gwaith diogel ar gyfer staff y GIG. Mae profi yn gyfle pwysig hefyd i gefnogi llesiant a hyder cadarnhaol o fewn y gweithlu.

Byddwn yn gwneud y canlynol:

  • Unigolion asymptomatig: bydd capasiti profi ychwanegol y GIG yn cael ei ddefnyddio i brofi staff rheng flaen asymptomatig yn rheolaidd ac yn strategol fel rhan o fesurau atal a rheoli heintiau. 
  • Ar gyfer gwyliadwriaeth, defnyddio profion gwrthgyrff gyda staff gofal iechyd i helpu i ddeall lledaeniad y clefyd o fewn lleoliadau gofal iechyd.

Staff Iechyd a Gofal yn y Gymuned

Mae nifer o broffesiynau iechyd a gofal yn gweithio gyda phobl a allai fod yn agored i niwed o fewn gwasanaethau cymunedol, sy’n mynd i mewn i gartrefi pobl. Mae’r rhain yn cynnwys gofalwyr cartref, gweithwyr gofal cymdeithasol, bydwragedd, nyrsys ardal neu feddygon teulu, gwasanaethau camddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl yn y gymuned sydd, o bosibl, yn cynyddu’r perygl o fod yn gludwyr asymptomatig. Er mwyn sicrhau ein bod yn gallu ymgorffori mesurau diogelu priodol, byddwn yn:

  • Gweithio gyda’r byrddau iechyd lleol a’r awdurdodau lleol i ddefnyddio profion gwrthgyrff ar gyfer staff iechyd a gofal sy’n mynd i gartrefi pobl sy’n gwarchod eu hunain, neu sy’n mynychu lleoliadau caeedig, megis cartrefi gofal, gwasanaethau camddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl, llochesi, neu ysgolion.
  • Byddwn yn cyflwyno cynllun peilot o fewn clwstwr gofal sylfaenol gyda meddygon teulu, deintyddfeydd a fferyllfeydd i ystyried defnyddio profion asymptomatig o fewn lleoliadau cymunedol.
  • Defnyddio’r canfyddiadau yn y cam cychwynnol i ystyried y dull o fynd ati i gynnal profion yn y dyfodol.

Diogelu grwpiau i newid a rheoli cynnydd mewn cyfraddau trosglwyddo

Nid yw profion RT-PCR wedi'u cynllunio i fod yn adnodd sgrinio. Fel y nodwyd eisoes, pan fo nifer yr achosion o'r clefyd yn isel, ceir cyfradd uwch o ganlyniadau positif ffug a negatif ffug. Fodd bynnag, ceir achosion lle gallai profi pobl asymptomatig fod yn ffordd briodol o fynd ati. Er enghraifft, gall profion yng nghyd-destun achosion neu ddigwyddiad gael eu defnyddio’n asymptomatig i helpu i ddadansoddi lledaeniad y feirws a phenderfynu pa gamau y mae angen eu cymryd i gyfyngu ymhellach arno. Yn fwy cyffredinol, mae'r achos dros brofion asymptomatig yn dibynnu ar asesiad risg o'r sefyllfa dan sylw.

Bydd mwy o werth i'r profion asymptomatig lle ceir enillion clir a sicr - lle byddai gan unigolion gysylltiadau risg uchel naill ai drwy'r gwaith neu gartref.  Gallai’r cysylltiadau risg uchel hyn fod yn bobl â chydforbidrwydd, yn bobl hŷn, neu’n bobl mewn cymuned gaeedig lle mae tebygolrwydd uchel o drosglwyddo cyflym neu lle mae’n anodd defnyddio cyfarpar diogelu personol.

Felly ni fydd gweithredu dull cyffredinol o gynnal profion asymptomatig yn arwain at y canlyniadau gofynnol a byddwn yn ceisio targedu profion yn y manneu lle mae ein gwyliadwriaeth iechyd yn dangos bod mwy o risg.

Cartrefi Gofal

Mae pobl sy’n byw mewn cartrefi gofal a lleoliadau preswyl tebyg ymhlith y rhai sydd fwyaf agored i niwed, gyda llawer yn dibynnu ar ofal personol agos. Ers 15 Mehefin, rydym wedi bod yn profi pob aelod o staff yn wythnosol, sy’n dangos bod cyfraddau mynychder yn isel. Mae risgiau i’w hystyried o ran canlyniadau positif ffug a allai effeithio ar ganlyniadau profion yn y dyfodol. Byddwn felly’n mynd ati i fonitro unrhyw risgiau.

Byddwn yn gwneud y canlynol:

  • Profi bob aelod o staff cartref gofal mewn cylch wythnosol a darparu mynediad parhaus i borth cartref gofal pwrpasol. Os bydd y lefelau’n parhau’n isel, byddwn yn newid i gylch profi pythefnosol yr haf hwn.
  • Targedu os oes unrhyw achosion newydd a gweithredu ar unwaith, a fyddai'n cynnwys defnyddio ein hunedau profi symudol i brofi'r holl breswylwyr mewn cartrefi gofal mewn achosion lle ceir prawf positif.
  • Ar gyfer gwyliadwriaeth, defnyddio profion gwrthgyrff gyda sampl o staff gofal cymdeithasol.

Dulliau Lleol o Brofi Asymptomatig

Diogelu ac amddiffyn y bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymunedau sydd wrth wraidd ymateb Llywodraeth Cymru i'r pandemig. Mae profi yn ein helpu i ddiffinio risg, rhoi sicrwydd a sicrhau ein bod yn rheoli unrhyw achosion posibl yn effeithiol wrth ddefnyddio profion ar yr adeg gywir. Rydym am gefnogi’r Byrddau Iechyd Lleol a'u partneriaid i ddatblygu dull gweithredu a fydd yn nodi sut y gallant ddefnyddio profion asymptomatig i ddiogelu a diogelu poblogaethau lleol. Er enghraifft, mae'n debygol y bydd mwy o risgiau o ran twristiaeth yn ystod misoedd yr haf, a allai gynyddu’r cyfraddau risg.

Rhaid i benderfyniadau profi asymptomatig ystyried effaith profion positif ffug. Felly, byddwn yn defnyddio dull deuol:

  • Fel yr amlinellwyd yn Adran 3, er mwyn rheoli pan fydd achosion lleol wedi'u cadarnhau, bydd profion asymptomatig ar gael.
  • Pe gwelem gynnydd mewn cyfraddau trosglwyddo ar lefel leol drwy ddefnyddio gwyliadwriaeth, byddai achos yn cael ei ddatblygu i ystyried defnyddio profion asymptomatig.

Drwy gynlluniau profi a gwybodaeth bydd pob Bwrdd Iechyd yn nodi sut y gellir bodloni'r hyblygrwydd hwn, ond dylid ystyried y ddau faes canlynol ar gyfer gwneud penderfyniadau am grwpiau a lleoliadau agored i niwed:

  • Gweithleoedd Cyswllt Uchel – mae rhai lleoliadau gwaith lle mae mwy o risg y gallai’r feirws ledaenu, yn enwedig mewn rhai galwedigaethau sy'n golygu gweithio'n agos iawn gydag eraill (o fewn hyd braich ac yn aml yn cyffwrdd) a lle mae risg o ddod i gysylltiad â’r clefyd o ddydd i ddydd. Mae risgiau hefyd i weithwyr BAME a gweithwyr hŷn ac mae dadansoddiad y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn nodi’r proffesiynau risg uchel.
  •  Grwpiau agored i niwed – os oes llawer o bobl agored i niwed mewn lleoliad, mae’r risg yn uchel yn ei hanfod a bydd llacio cyfyngiadau yn y gymuned yn cynyddu'r risg y bydd achosion newydd o’r o'r clefyd yn lledaenu i breswylwyr a staff. Gallai hyn gynnwys preswylwyr mewn llety a rennir a gwasanaethau yn y gymuned mewn lleoliadau risg uchel. Er enghraifft, tai â chymorth, hosteli digartrefedd, carchardai, llety lloches (gan gynnwys canolfannau cyffuriau ac alcohol), canolfannau mewnfudo, unedau iechyd meddwl diogel a llety a rennir ar gyfer pobl ag anableddau dysgu.

Mewn sefyllfa lle ceir patrymau ymddangosol a chyfraddau trosglwyddo cynyddol ledled Cymru, a all fod yn gysylltiedig â lleoliadau penodol neu grwpiau poblogaeth, byddwn yn gweithio drwy Grŵp Cynghori Clinigol sefydledig er mwyn galluogi dull gweithredu cenedlaethol a galluogi'r broses o wneud penderfyniadau. Bydd hyn yn ystyried defnyddio profion gwrthgyrff a phrofion RT-PCR mewn sefyllfaoedd. 

Yn yr achosion hynny, gofynnir am brofion preifat sydd y tu allan i'r sgôp ar gyfer profion asymptomatig ar lefel leol. Lle'r unigolyn neu'r busnes fydd sicrhau bod y prawf y mae'n ei ddefnyddio yn effeithiol ac yn cael ei ddilysu a'i brofi. Gellir cael cyngor gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Dylai pobl sy'n symptomatig wneud cais am brawf drwy ddarpariaeth y GIG bob amser.

Byddwn yn:

  • Gweithio gyda’r Byrddau Iechyd Lleol a’u partneriaid i ddatblygu cynlluniau profi lleol, gan ystyried risgiau yn eu hardaloedd a chynllunio ar gyfer profion asymptomatig lle ceir tystiolaeth y byddai hynny o fudd.
  • Gweithio gyda'r Grŵp Cynghori Clinigol Cenedlaethol i ddefnyddio gwyliadwriaeth a gwybodaeth i ystyried defnyddio unrhyw brofion asymptomatig yn y dyfodol.
  • Defnyddio data genomeg i archwilio trosglwyddiad mewn grwpiau a lleoliadau allweddol, chwilio am bresenoldeb mwtadiadau a allai effeithio ar brofion diagnostig, a fydd yn helpu i lywio gwaith modelu lleol.

Datblygu darpariaeth yn y dyfodol

Byddwn yn parhau i gryfhau a datblygu ein dull o fynd ati i brofi er mwyn sicrhau ei fod yn gynaliadwy yn y dyfodol, ein bod yn cynllunio ar gyfer cyfnodau brig yn y dyfodol, fel y gall fod yn hyblyg ac yn ymatebol i anghenion lleol ac i sicrhau y gallwn addasu i dystiolaeth sy’n ymddangos, a datblygu technolegau newydd. Bydd hyn yn gofyn am waith partneriaeth cryf er mwyn addasu i’r heriau hyn, ynghyd â threfn lywodraethu gadarn er mwyn sicrhau ein bod yn ymateb ar y cyd fel system ledled Cymru.

Bydd symud ymlaen yn ei gwneud yn ofynnol inni ddefnyddio’r data ar y cyd i nodi tueddiadau ac ymateb yn gyflym i dueddiadau sy’n ymddangos.  Byddwn yn defnyddio ein data i wella ein dealltwriaeth o'r feirws a sut mae hyn yn effeithio ar y broses o ddarparu dulliau profi yn y dyfodol ledled Cymru wrth inni symud tuag at gyfnod yr hydref a'r gaeaf.

Gwyliadwriaeth Iechyd

Mae gwyliadwriaeth iechyd yn casglu set gyson o ddata ar boblogaeth ddiffiniedig, a defnyddir ef i ateb cwestiynau a phroblemau sy’n codi mewn maes iechyd sydd o dan wyliadwriaeth. Bydd defnydd penodol o’r wybodaeth a geir yn ein helpu i amcangyfrif mynychder clefyd dros amser, ac i ganfod clystyrau a gwybodaeth ar gyfer cynllunio gwasanaethau iechyd.

Bydd rhaglen profion gwrthgyrff yn darparu gwybodaeth bwysig am fynychder COVID-19 mewn gwahanol grwpiau gwaith ac yn ein helpu i ddeall yn well sut mae’r clefyd yn lledaenu. Bydd hyn yn digwydd ar y cyd â phrofion RT-PCR sy’n cadarnhau a yw’r feirws gan rywun ar hyn o bryd. Rydym yn dechrau cynnal profion gwrthgyrff ar gyfer COVID-19 yng Nghymru ac yn defnyddio ystod o astudiaethau serowyliadwriaeth i’n helpu i ddeall y feirws yn well, a bydd hynny’n helpu i adeiladu sylfaen o dystiolaeth inni ddatblygu rhaglen brofi.

Byddwn yn:

  • Cyflwyno canfyddiadau o brofion ar staff ysgolion sydd wedi bod yn cefnogi plantagored  i niwed a phlant gweithwyr allweddol mewn hybiau ledled Cymru.
  • Parhau i gyflwyno canfyddiadau am wrthgyrff a gyflawnir gyda gweithwyr gofal iechyd, a dadansoddi canfyddiadau a datblygu profion drwy'r sectorau gofal cymdeithasol, gan gynnwys cartrefi gofal.
  • Cymryd rhan yn astudiaeth SIREN, dan arweiniad Public Health England, sy’n astudiaeth hydredol arfaethedig dros ddwy flynedd, a fydd yn penderfynu a yw heintiad blaenorol mewn gweithwyr gofal iechyd yn rhoi imiwnedd rhag ailheintiad yn y dyfodol.
  • Cymryd rhan mewn astudiaeth ar draws y DU gyda’r Swyddfa Ystadegau Gwladol i ddarganfod faint o bobl sydd wedi cael yr haint a faint sy'n debygol o fod wedi cael yr haint, hyd yn oed os nad oeddent yn sylweddoli hynny ar y pryd.
  • Cyfuno gwybodaeth ddienw am COVID-19 a gwybodaeth ddienw arall am ein poblogaeth i roi llawer mwy o ddyfnder o wybodaeth inni, gan ein galluogi i ymateb yn fwy effeithiol.
  • Byddwn hefyd yn gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i ymgymryd ag amrywiaeth o astudiaethau serowyliadwriaeth gan gynnwys:
    • Defnyddio samplau gwaed gweddilliol o Wasanaeth Gwaed Cymru, i fonitro serogyffredinrwydd sy’n benodol i oedran mewn rhoddwyr gwaed dros amser;
    • O ran gweithwyr gofal iechyd, defnyddio carfan sampl dethol fel sentinel i fonitro graddau, tueddiadau ac amrywiadau lleol ar draws timau;
    • Mewn menywod sy’n mynychu gwasanaethau mamolaeth, monitro serogyffredinrwydd a seroddigwyddedd yn y grŵp penodol hwn;
    • Yn gysylltiedig â system gwyliadwraeth sentinel meddygon teulu, defnyddio ein system SAIL i ddod ag amrywiaeth o ffynonellau at ei gilydd.

Dros y pedair blynedd diwethaf mae Cymru wedi buddsoddi’n sylweddol mewn datblygu capasiti Genomeg Pathogen trwy Bartneriaeth Genomeg Cymru a’r strategaeth Genomeg ar gyfer Meddygaeth Fanwl. Yn seiliedig ar y dystiolaeth a gynhyrchwyd a'i gwerth ehangach, wrth symud ymlaen bydd y gwaith genomeg yn cefnogi Profi, Olrhain a Diogelu er mwyn defnyddio dilyniannu cyflym i gasglu gwybodaeth am dueddiadau lleol fel y gellir:

  • Darparu adroddiadau gwyliadwriaeth/sefyllfaol ar nifer y clystyrau o achosion a'u taflwybrau clefydau
  • Darparu crynodebau dadansoddi i'w defnyddio fel dangosyddion gan Lywodraeth Cymru
  • Nodi mewnforion o'r DU a thramor
  • Darparu system i osod achosion na ellir eu cysylltu ag achosion/cysylltiadau hysbys eraill mewn clystyrau genomig hysbys o achosion
  • Darparu dadansoddiadau i eithrio presenoldeb achos mewn clwstwr (e.e. lle bo unigolyn wedi'i gysylltu â dau glwstwr o achosion drwy wybodaeth epidemiolegol)
  • Treialu'r defnydd o fodelau ffylodynamig i amcangyfrif R a nifer yr achosion o ddata genomig mewn amser real.
  • Olrhain a dehongli mwtadiadau feirysol a welir yn y boblogaeth.
  • Nodi achosion newydd posibl o’r feirws yn cael ei gludo i Gymru a defnyddio defnyddio dilyniannu ôl-weithredol i edrych ar achosion a chwestiynau perthnasol eraill sy'n ymwneud â COVID-19 yng Nghymru yn ystod hanner cyntaf 2020 i gefnogi paratoadau a chynllunio ar gyfer y dyfodol.
  • Cynhyrchu rhagor o ddata am y boblogaeth y gellir eu hintegreiddio â'r data eraill am iechyd y boblogoaeth a gedwir ar SAIL er mwyn galluogi dadansoddiadau iechyd y boblogaeth sy'n integreiddio data dilyniant pathogen feirysol. 
  • Defnyddio dilyniant ôl-weithredol/arafach i helpu i ddadansoddi’r cam cyntaf, er mwyn darparu gwybodaeth i gefnogi cynllunio yn y dyfodol (e.e. drwy ddarparu paramedrau ar gyfer modelu epidemiolegol).
  • Sicrhau y bydd Cymru'n parhau i chwarae ei rhan wrth ddefnyddio genomeg ar gyfer ymateb i bandemig ar lefel y DU, fel rhan o gonsortiwm Genomeg COVID-19 y DU.

Technolegau Newydd

Rydym yn gweithio ledled y DU i ystyried ac asesu technolegau profi arloesol sydd â’r potensial i gynyddu capasiti profi ac amseroedd dychwelyd canlyniadau. Mae’n debygol y bydd angen technolegau newydd i ddarparu ar gyfer achosion newydd o ddefnydd ac i oresgyn cyfyngiadau cyflenwi ar gyfer adnoddau megis swabiau ac adweithredyddion. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Defnyddio profion lllif ochrol ar gyfer seroleg i gynyddu dwyster serowyliadwriaeth mewn carfannau a lleoliadau targed.
  • Gwella'r profion RT-PCR sydd ar gael i wella perfformiad ar gyfer y defnyddiau ‘off-CE-marked’ (profion asymptomatig a heintus) ac archwilio'r defnydd o brofion amlbleth ar gyfer canlyniadau cyflym.
  • Gallai profion ar sail poer wneud profion diagnostig yn fwy hygyrch (goresgyn cyfyngiadau posibl o ran cyflenwi swabiau).
  • Gan ddefnyddio technoleg PCR pwynt terfyn i gyflawni cyfeintiau prawf uchel mewn cyfnod byr, rydym wedi dilysu ei ddefnydd i gadarnhau ei fod yn effeithiol ac yn briodol ar gyfer profion COVID-19.
  • Mae LAMP yn dechneg y gellir ei defnyddio y tu mewn i labordai ac mewn mannau lle rhoddir gofal (e.e. cartrefi gofal, meysydd awyr, brysbennu mewn adrannau damweiniau ac achosion brys). Mae’r dilysiad wedi’i brofi a byddwn yn gweithio ledled y DU i ystyried cynlluniau peilot a’r posibilrwydd o’i roi ar waith at ddefnydd ymarferol.
  • Ystyried defnyddio profion syndromig wrth inni fynd i mewn i dymor feirysol anadlol y gaeaf ac ystyried sut y caiff hyn ei dargedu tuag at garfannau yn y boblogaeth.
  • Defnyddio profion dŵr gwastraff i roi rhybudd cynnar o gynnydd mewn achosion ar lefel leol, gyda'r posibilrwydd o ddefnyddio metagenomeg i gymharu’r feirws mewn samplau o ddŵr gwastraff ag arunigion wedi'u dilyniannu a gesglir fel rhan o'r gwaith genomeg sy'n cael ei wneud ar sail samplau cleifion. 
  • Gweithio gyda Technoleg Iechyd Cymru i ddarparu crynodebau tystiolaeth a rhaglenni ymchwil cyflym ar dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ar gyfer profion.
  • Datblygu profion sy'n gysylltiedig ag ap Zoe, sef traciwr symptomau COVID-19.

Y camau nesaf

Bydd gan y cynllun hwn oblygiadau sylweddol i Fyrddau Iechyd Lleol a’u partneriaid er mwyn cynllunio a gweithredu’r ffordd y caiff hyn ei gyflawni drwy Gynlluniau Cyflawni Lleol. Bydd hyn yn cael ei reoli’n ofalus a byddwn yn sicrhau bod y gwaith cyflawni yn cael ei gefnogi gan strwythur llywodraethu clir ac atebol ac yn darparu mynediad at arbenigedd o bersbectif cenedlaethol.

Mae cydweithio ac arferion effeithiol eisoes yn cael eu rhannu rhwng partneriaid. Byddwn yn parhau i sicrhau bod y wybodaeth hon yn cael ei rhannu ac yn cyflwyno dull gweithredu ‘tîm Cymru’ er mwyn sicrhau ein bod yn gallu gwneud y defnydd gorau posibl o’r capasiti a lleihau cymhlethdod yn y system.

Bydd angen diweddaru ac adolygu’r strategaeth hon yn rheolaidd a bydd hyn yn helpu i ddarparu cynllun ar gyfer y cyfnod nesaf hyd at fis Medi 2020. Byddwn yn darparu diweddariadau ar gynnydd bob yn ail wythnos ac yn adolygu sut y caiff y ddarpariaeth ei rheoli a’i datblygu yn ystod y cyfnod hwn.

Rolau a Chyfrifoldebau

Er mwyn cyflawni'r strategaeth hon, mae nifer o rolau a chyfrifoldebau allweddol sy'n cyd-fynd â'n strategaeth Profi, Olrhain a Diogelu:

Unigolion – dilyn y cyngor iechyd i’r cyhoedd, golchi dwylo, cadw pellter cymdeithasol, rhoi gwybod am symptomau a hunanynysu pan fo angen.

Llywodraeth Cymru – darparu cyfeiriad strategol, goruchwylio, pennu blaenoriaethau a darparu adnoddau i alluogi profi.

Iechyd Cyhoeddus Cymru – ein corff arbenigol ar gyfer iechyd y cyhoedd, sy'n rhoi arweinyddiaeth a chyngor arbenigol ar iechyd y cyhoedd.  Mae’n gyfrifol am gydlynu’r gwaith o olrhain cysylltiadau, cynghori ar samplo a phrofi, dadansoddi profion mewn labordy, gwyliadwriaeth iechyd a darparu cyngor diogelu iechyd a dadansoddiad arbenigol o ledaeniad y feirws yn ein cymunedau drwy ystod o ddangosyddion gwyliadwriaeth iechyd.

Byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol – darparu trosolwg strategol a darpariaeth ar gyfer penderfyniadau lleol a a chapasiti profi. Darparu cyfleusterau profi i gefnogi ymatebion Profi, Olrhain, Diogelu ac iechyd amgylcheddol a chyhoeddus i achosion a chlystyrau lleol neu gamau ataliol mewn ardaloedd yr ystyrir eu bod yn rhai lle mae risg uchel. Datblygu cynlluniau profi lleol gyda phartneriaid i helpu i gyflawni'r Strategaeth Brofi ac i ymgysylltu â phoblogaethau lleol a chyfathrebu â hwy.

Diwydiant, Technoleg Iechyd Cymru, Y Ganolfan Gwyddor Bywyd, Prifysgolion, y Swyddfa Ystadegau Gwladol - datblygu gwyliadwriaeth, data a thechnolegau newydd i gryfhau ein dull o brofi yn seiliedig ar y dystiolaeth a'r wyddoniaeth ddiweddaraf. 

Llywodraeth y DU a gwledydd datganoledig eraill - datblygu ffyrdd o weithio ar y cyd a rhannu arferion a thystiolaeth yn effeithiol.

Atodiad

Saith Egwyddor Graidd Profi

Mae'r saith egwyddor ganlynol yn sail i unrhyw fath o asesiad diagnostig a rhaid eu cymhwyso i strategaeth brofion genedlaethol.

1. Y prawf yw’r un cywir, ar yr adeg gywir, a chyda’r canlyniad cywir. Mae’r canlyniad hwn yn cynnwys y dehongliad clinigol priodol a, lle nad yw wedi’i ddylunio a’i ddilysu’n benodol i’w ddefnyddio gartref, prawf a gynhelir gan weithwyr labordy proffesiynol medrus hyfforddedig i safonau ansawdd a gwasanaeth cydnabyddedig ac achrededig.

2. Rhaid cynnal y profion at ddiben: ar gyfer diagnosis, ar gyfer sgrinio neu ar gyfer casglu data er mwyn deall lledaeniad, neu lefel, clefyd mewn poblogaeth. Rhaid i unrhyw raglen brofi fod yn glir o ran ei phwrpas, a’r rhaid i’r profion a ddewisir fod yn briodol i’r diben hwnnw.

3. Mae problemau â phrofi yn arwain at broblemau gofal. Gyda chlefyd heintus, gall hyn gael effaith sylweddol ar ledaeniad y clefyd, asesu’r risg, morbidrwydd, marwolaethau ac iechyd y boblogaeth. Mae’r problemau hyn yn codi o ystod o faterion, gan gynnwys diffyg o ran casglu sbesimenau, labelu gwael neu drawsgrifio manylion gwael, dychwelyd canlyniadau yn araf, rheoli ansawdd gwael, cyfleu’r canlyniad yn aneffeithiol, cymhwyso’r canlyniad yn amhriodol, a diffyg mewnbwn neu oruchwyliaeth glinigol. Gwelwyd llawer o'r materion hyn yn y cyfnod diweddar, a rhaid ymdrin â phob un ohonynt ar frys.

4. Mae cysylltedd data yn gonglfaen i'r profion. Mae'n agwedd allweddol ar wella ansawdd, a gwnaed camau breision yn y maes hwn drwy gysylltu labordai yn gyflym drwy NPex ar draws y rhan fwyaf o'r DU. Bydd codio profion yn gyson yn helpu hyn, a dylid ei gyflwyno ar fyrder. Dylai cysylltiadau sy'n cysylltu cyrff gofal sylfaenol ac eilaidd a chyrff iechyd cyhoeddus gael eu cryfhau i sicrhau bod yr holl ganlyniadau ar gael i glinigwyr pan fydd angen, eu bod yn ffurfio rhan o gofnodion iechyd parhaol unigolion ac y gellir eu defnyddio, mewn fframwaith priodol a chyfreithiol, at ddibenion iechyd y cyhoedd.

5. Rhaid cynnal safonau profi. Cynhelir y profion mewn llawer o leoliadau, ond rhaid eu cynnal fel rhan o system sy’n sicrhau ansawdd, gan gyrraedd safonau achrededig mewn lleoliadau a reoleiddir neu a gymeradwyir. Bydd safonau achrededig yn berthnasol i brofion labordy a phrofion pwynt gofal. Defnyddir gwahanol dechnolegau, yn dibynnu ar y lleoliad clinigol, y llwybrau clinigol ac anghenion iechyd y cyhoedd.

6. Dylai pobl sy’n cael eu profi gael gwybod pam eu bod yn cael eu profi, a goblygiadau a chyfyngiadau eu canlyniadau. Dylent gael gweld y canlyniadau hynny. Dylid rhoi gwybod i unigolion os yw eu data yn dod yn rhan o raglen ymchwil a dylent gael gwybod am eu hawliau i gael eu heithrio os dymunant, o fewn cyd-destun anghenion iechyd y cyhoedd.

7. Ar lefel cymdeithas, po fwyaf o bobl sy’n deall pa brofion sy’n cael eu cynnal, y mwyaf gwybodus fydd eu cydsyniad. Mae angen i’r wybodaeth fod mewn iaith glir ac yn hygyrch i bawb mewn amrywiaeth o fformatau. Codir ymwybyddiaeth genedlaethol a rhyngwladol gan y cyfryngau, cyrff proffesiynol a rhaglenni fel Lab Tests Online, ond mae  rôl hefyd i addysg yn ehangach, gan gynnwys mewn ysgolion. Mae'n bwysig nad yw samplu'n cael ei gamgymryd am brofion – rhaid i'r iaith a ddefnyddir fod yn gywir er mwyn rhoi hyder i'r cyhoedd yng nghanlyniadau'r profion.

Rhannu’r dudalen hon