Skip to content
Ystadegau

Ystadegau tlodi (a elwid gynt fel Cartrefi islaw'r incwm cyfartalog)

Bookmark and Share

Methodoleg

Gellir canfod manylion llawn ar fethodoleg yn adroddiad HBAI yr Adran Gwaith a Phensiynau ar wybodaeth ansawdd a methodoleg.

HBAI quality and methodology information report (PDF 1.02MB) (Saesneg yn unig)

Beth yw incwm cyfwerth wythnosol (incwm gwario) yr aelwyd?

Y mesur o incwm a ddefnyddir yn Cartrefi islaw'r incwm cyfartalog (HBAI) yw incwm cyfwerth wythnosol (incwm gwario) yr aelwyd.

Golyga incwm aelwyd ei bod yn cynnwys cyfanswm yr incwm o bob ffynhonnell sydd gan holl aelodau'r aelwyd gan gynnwys dibynyddion.

Golyga incwm i'w wario ei bod yn incwm ar ôl i’r didyniadau canlynol cael eu talu:

  • treth incwm 
  • cyfraniadau yswiriant gwladol
  • ardrethi domestig/y dreth cyngor
  • cyfraniadau i gynlluniau pensiwn galwedigaethol 
  • holl daliadau cynnal
  • ad-daliadau benthyciadau myfyrwyr 
  • cyfraniadau gan rieni i fyfyrwyr sy'n byw oddi cartref.

Golyga incwm cyfwerth y caiff incwm ei addasu ar gyfer maint a chyfansoddiad aelwydydd, gan gymryd pâr o oedolion heb blant fel y man cychwyn.

Er enghraifft, dychmygwch fod person sengl, cwpl a theulu o bedwar i gyd yn byw ar yr un incwm. Byddai'r person sengl yn gallu fforddio safon byw well na’r cwpl, tra byddai’r teulu o bedwar yn cael trafferth i gynnal yr un safon byw a’r cwpl.

Felly er mwyn adlewyrchu safonau byw, mae'r broses o gyfrif cyfwerthedd yn addasu incwm y person sengl i fyny, yn gadael incwm y cwpl fel y mae, ac yn addasu incwm y teulu o bedwar i lawr.

Beth sydd wedi'i gynnwys yn y costau tai?

Yn yr adroddiad Cartrefi Islaw'r Incwm Cyfartalog, diffinnir costau tai fel: rhent neu daliadau llog ar forgeisi, ardrethi dŵr, taliadau yswiriant adeiladau a thaliadau rhent tir a thaliadau gwasanaeth.

Fodd bynnag, yn yr adroddiad Dynameg Incwm (a gyhoeddwyd eleni am y tro cyntaf), diffinnir costau tai fel costau tai gros wythnosol. Yn achos rhentwyr, bydd y costau tai hyn yn cynnwys taliadau gwasanaeth ac ardrethi dŵr oherwydd dyma sut gofynnir am y wybodaeth ar yr holiadur. Ar gyfer talwyr morgeisi, ni fydd yr elfennau hyn yn cael eu cynnwys. Hefyd ni chesglir gwybodaeth ar gost taliadau yswiriant adeiladau.

Gwahaniaeth arall yw, ar gyfer y fethodoleg HBAI, dim ond yr elfen llog o forgais ad-dalu sy’n cael ei didynnu fel costau tai, tra yn yr adroddiad Dynameg Incwm, bydd elfennau ad-dalu a llog yn cael eu cynnwys fel rhan o 'costau tai gros'. O'i gymharu â methodoleg HBAI safonol, bydd incwm wedi costau tai'r fath yma o aelwydydd wedi’i tan ddatgan.

Sut caiff anabledd ei ddiffinio?

O 2012/13 cafodd cwestiynau anabledd yr Arolwg Adnoddau Teuluoedd eu hadolygu i adlewyrchu safonau newydd wedi’u cysoni. Yn y data, caiff pobl anabl eu dehongli fel pobl sy’n adrodd unrhyw gyflwr/gyflyrau neu salwch corfforol neu feddyliol sy’n para neu y disgwylir iddo/iddynt bara am 12 mis neu fwy, ac sy’n cyfyngu ar eu gallu i gyflawni gweithgareddau bob dydd, boed ychydig neu lawer iawn. Mae hyn yn unol â diffiniad y Ddeddf Cydraddoldeb.

Sut caiff ethnigrwydd ei ddiffinio?

Mae’r cwestiynau ethnigrwydd a ddefnyddir yn yr Arolwg Adnoddau Teuluoedd yn mabwysiadu safonau’r DU sydd wedi’u cysoni a ddefnyddir mewn arolygon cymdeithasol mawr gan y Llywodraeth, a gyhoeddwyd diwethaf ym mis Awst 2011. Hynny yw, maent yn mabwysiadu’r ffordd safonol o gasglu gwybodaeth ar y ffyrdd y mae pobl yn disgrifio’u hunaniaeth ethnig. Mae unigolion wedi eu dosbarthu yn ôl grŵp ethnig unigolyn cyfeirio’r aelwyd (y deiliad tŷ gyda’r incwm uchaf) sy’n golygu fod gwybodaeth am aelwydydd yn cynnwys ethnigrwydd niferus yn cael ei cholli. Mae niferoedd samplo o fewn grwpiau lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru yn fychan, ac am y rheswm hwn mae angen grwpio rhai grwpiau ethnig lleiafrifol yn y categori cyffredinol “grŵp ethnig heb fod yn wyn”, a chyflwyno dadansoddiad fel canrannau pum mlynedd.

Sut y mesurir tlodi materol?  

Ar gyfer plant, mesurir tlodi materol trwy ofyn ymatebwyr i'r arolwg os oes ganddynt fynediad i 21 o nwyddau a gwasanaethau. Os na allant fforddio eitem benodol maent yn cael sgôr, gydag eitemau mwy cyffredin (sy'n eiddo i fwy o bobl) yn rhoi sgôr pwysedig uwch.

Ystyrir bod plentyn mewn tlodi materol ac incwm isel os ydynt yn byw mewn teulu sydd â chyfanswm sgôr o 25 neu fwy allan o 100, ac incwm cyfwerth aelwyd islaw 70 y cant o gyfartaledd (canolrif) y DU cyn talu costau tai.

Gofynnir ymatebwyr sy'n bensiynwyr oed 65 neu'n hŷn a oes ganddynt fynediad at restr o 15 o nwyddau a gwasanaethau. Os nad oes ganddynt eitem benodol (oherwydd cost, iechyd neu argaeledd) maent yn cael sgôr, gydag eitemau mwy cyffredin (sy'n eiddo i fwy o bobl) yn rhoi sgôr pwysedig uwch. Ystyrir bod bensiynwr mewn tlodi materol os ydynt yn byw mewn teulu sydd â sgôr terfynol o 20 neu fwy allan o 100.

Newid Methodolegol

Wrth gyhoeddi adroddiad HBAI, mae'r Adran Gwaith a Phensiynau yn addasu'r ffigurau incwm ar gyfer chwyddiant. I wneud hyn mae angen iddynt ddefnyddio mesur o chwyddiant. Yn hanesyddol maent wedi defnyddio'r mynegai prisiau manwerthu (RPI) ond yn dilyn cyhoeddiad gan yr Ystadegydd Gwladol nad oedd y fformiwla RPI yn bodloni safonau rhyngwladol, bu newid o'r mynegai prisiau manwerthu i'r mynegai prisiau defnyddwyr (CPI) ar gyfer datganiad 2016.

Felly gwnaeth datganiad 2016 arwain at fan diwygiadau i’r ffigurau. Yn y datganiad eleni maent wedi parhau i ddefnyddio'r CPI ond does dim angen diwygiadau pellach.

Cewch o hyd i gyfiawnhad pellach dros y newid o'r mynegai prisiau manwerthu i'r mynegai prisiau defnyddwyr yn y nodyn ystadegol hwn, a gyhoeddwyd gan yr Adran Gwaith a Phensiynau.

y wybodaeth ddiweddaraf @ystadegaucymru@ystadegaucymru Cofrestrwch i dderbyn ein cylchlythyrCofrestrwch i dderbyn ein cylchlythyr
Rhannu