en-gb	We will enable people to develop their skills in line with the rapid changes in the global economy, to keep Wales competitive and secure employment in an uncertain world.
cy-gb	Byddwn yn galluogi pobl i ddatblygu eu sgiliau yn unol â’r newidiadau cyflym yn yr economi fyd-eang, er mwyn cadw Cymru yn gystadleuol a sicrhau cyflogaeth mewn byd ansicr.

en-gb	Lifelong learning has never been more important, both for national prosperity and individual development.
cy-gb	Mae dysgu gydol oes yn bwysicach nag erioed ar gyfer ffyniant cenedlaethol a datblygiad unigolion.

en-gb	The advent of the fourth industrial revolution is bringing profound changes to the economy, environment and society, and the challenge for our future resilience is to position Wales to benefit.
cy-gb	Mae dyfodiad y pedwerydd chwyldro diwydiannol yn golygu bod newidiadau mawr i’r economi, i’r amgylchedd ac i’n cymdeithas, a’r her wrth inni geisio sicrhau ein bod yn gydnerth yn y dyfodol yw rhoi Cymru mewn sefyllfa i elwa ar hynny.

en-gb	This means ensuring sufficient opportunities emerge in the new economy to replace those that could be lost in the old economy, and to ensure that people are equipped with the skills to exploit them.
cy-gb	Felly, mae angen sicrhau bod digon o gyfleoedd yn yr economi newydd i gymryd lle’r rheini y gellid eu colli yn yr hen economi, a bod pobl yn meddu ar y sgiliau i fanteisio arnynt.

en-gb	Digital skills will be a particularly vital part of the new economy, and as well as building coding and other aspects of digital literacy into our new curriculum, greater support will be needed for people already in work, or seeking work, to develop these skills.
cy-gb	Bydd sgiliau digidol yn rhan arbennig o bwysig o’r economi newydd, ac yn ogystal â chynnwys codio ac agweddau eraill ar lythrennedd digidol yn ein cwricwlwm newydd, bydd angen mwy o gymorth ar gyfer pobl sydd eisoes mewn gwaith neu sy’n chwilio am waith i’w helpu i ddatblygu’r sgiliau hyn.

en-gb	Good employers place a premium on highly skilled workers and will themselves invest in developing and adapting their workforce.
cy-gb	Mae cyflogwyr da yn chwilio am weithwyr medrus a byddant yn mynd ati o’u rhan eu hunain i fuddsoddi mewn datblygu ac addasu eu gweithlu.

en-gb	Government also has a critical role in providing the training that people and the economy need.
cy-gb	Mae gan y llywodraeth hefyd rôl hollbwysig i’w chwarae o ran darparu’r hyfforddiant y mae eu hangen ar bobl a’r economi.

en-gb	As part of the move to supporting regional growth priorities, we will be more responsive to variations in skill needs across Wales.
cy-gb	Un o’r camau y byddwn yn eu cymryd i gefnogi blaenoriaethau twf rhanbarthol fydd ymateb yn well i’r anghenion sgiliau amrywiol ar draws Cymru.

en-gb	To adapt effectively to this changing world, we need to get the often complex interplay between business, government and educational institutions right.
cy-gb	I addasu’n effeithiol i fyd sy’n prysur newid, mae angen inni sicrhau perthynas briodol rhwng busnesau, llywodraeth a sefydliadau addysgol.

en-gb	work with the regional education consortia, universities, business, industry and the third sector to expand the network of code clubs in every part of Wales .
cy-gb	gweithio gyda chonsortia addysg rhanbarthol, prifysgolion, busnesau, diwydiant a’r trydydd sector i ehangu’r rhwydwaith o glybiau codio  ym mhob rhan o Gymru .

en-gb	enhance our support for part-time and postgraduate students  to make it easier to obtain the higher level skills our economy needs.
cy-gb	gwella’r cymorth rydym yn ei roi i fyfyrwyr rhan-amser ac ôl-radd  er mwyn ei gwneud yn haws iddynt ddatblygu’r sgiliau lefel uchel y mae eu hangen ar ein heconomi.

en-gb	work with the Regional Skills Partnerships to anticipate future skills needs , focusing on priority growth sectors identified within regions and aligning our programmes to those needs.
cy-gb	gweithio gyda’r Partneriaethau Sgiliau Rhanbarthol i ragweld anghenion sgiliau yn y dyfodol , gan ganolbwyntio ar y sectorau twf â blaenoriaeth a nodwyd yn y rhanbarthau a sicrhau bod ein rhaglenni’n diwallu’r anghenion hynny.

en-gb	deliver 100,000 all-age apprenticeships aligned to economic requirements  and use them to raise overall levels of skills in the workplace.
cy-gb	darparu 100,000 o brentisiaethau pob oed a fydd yn diwallu gofynion economaidd , a byddwn yn eu defnyddio i wella’r lefelau cyffredinol o sgiliau yn y gweithle.

en-gb	review all existing skills and work-based learning programmes to ensure they meet the current needs of the economy and can respond flexibly to emerging requirements.
cy-gb	adolygu’r holl raglenni sgiliau a dysgu seiliedig ar waith sydd eisoes yn bodoli  er mwyn sicrhau eu bod yn diwallu anghenion presennol yr economi ac yn gallu ymateb yn hyblyg i ofynion newydd.

en-gb	Our aim is to build a nation where people take pride in their communities, in the Welsh identity and language, and our place in the world.
cy-gb	Ein nod yw meithrin cenedl lle y mae pobl yn ymfalchïo yn eu cymunedau, yn yr hunaniaeth Gymreig a’r iaith Gymraeg, a’n lle yn y byd.

en-gb	We are building the vital links that make it easier for people to come together, for the economy to grow, and for us to become an ever more confident and outward looking nation.
cy-gb	Rydym yn adeiladu’r cysylltiadau hanfodol sy’n ei gwneud yn haws i bobl ddod ynghyd, i’r economi dyfu, ac inni ddod yn genedl fwyfwy hyderus ac allblyg.

en-gb	It is the strength of the links between people, within families, neighbourhoods, workplaces or wider communities, which gives us our sense of belonging and well-being.
cy-gb	Cryfder y cysylltiadau rhwng pobl, ac o fewn teuluoedd, cymdogaethau, gweithleoedd a chymunedau ehangach, sy’n rhoi ymdeimlad o berthyn a llesiant inni.

en-gb	Government cannot create communities, but just as with the economy, we can foster environments where these links are broadened and deepened.
cy-gb	Ni all y llywodraeth greu cymunedau, ond yn yr un modd â chyda’r economi, gallwn greu amgylchedd a fydd yn ehangu ac yn dyfnhau’r cysylltiadau hynny.

en-gb	Communities prosper where people can participate fully and play an active role in shaping their local environment, influencing the decisions which affect them.
cy-gb	Mae cymunedau’n ffynnu os yw pobl yn gallu chwarae rhan lawn a gweithgar ynddynt i lywio eu hamgylchedd lleol, gan ddylanwadu ar y penderfyniadau sy’n effeithio arnynt.

en-gb	People can play many different roles within their communities, and they need to be empowered to do the things that really make a difference.
cy-gb	Gall pobl gymryd nifer o wahanol rolau yn eu cymunedau, ac mae angen eu grymuso i wneud y pethau sydd wir yn gwneud gwahaniaeth.

en-gb	We want a Wales of connected communities, and that means making sure that all the links needed are in place to bring them together.
cy-gb	Rydym eisiau creu Cymru sy’n wlad o gymunedau cysylltiedig, ac mae hynny’n golygu gwneud yn siŵr bod yr holl gysylltiadau angenrheidiol yn eu lle i’w tynnu ynghyd.

en-gb	Transport and digital infrastructure are critical to providing the services we all need to stay healthy, to learn, to access employment, and to build prosperity.
cy-gb	Mae trafnidiaeth a seilwaith digidol yn hanfodol er mwyn darparu’r gwasanaethau y mae eu hangen arnom i barhau’n iach, i ddysgu, i gael gwaith ac i ddatblygu ffyniant.

en-gb	Wales’ connections with the wider world are equally important, not least as we tackle the uncertainties of EU exit.
cy-gb	Mae cysylltiadau Cymru â’r byd ehangach yr un mor bwysig, yn enwedig wrth inni fynd i’r afael ag ansicrwydd gadael yr UE.

en-gb	The strength of our overseas relationships and connectivity will determine our ability to forge new markets and maintain our position as an attractive and competitive place to invest and do business.
cy-gb	Bydd ein gallu i gystadlu mewn marchnadoedd newydd a chadw ein statws fel lle deniadol a chystadleuol i fuddsoddi a chynnal busnes ynddo yn dibynnu ar gryfder ein cysylltiadau tramor ac ar y berthynas rhyngom a gwledydd gwahanol.

en-gb	Therefore the three objectives for this theme are:
cy-gb	Felly, y tri amcan ar gyfer y thema hon yw:

en-gb	building resilient communities, culture and language, delivering modern and connected infrastructure, and promoting and protecting Wales’ place in the world.
cy-gb	datblygu cymunedau, diwylliant ac iaith sy’n gydnerth, darparu seilwaith modern a chysylltiedig, a hyrwyddo a diogelu lle Cymru yn y byd.

en-gb	Build resilient communities, culture, and language
cy-gb	Datblygu cymunedau, diwylliant ac iaith sy’n gydnerth

en-gb	We will build a country characterised by vibrant, welcoming and cohesive communities, with pride in the present and ambition for the future - a truly bilingual nation, celebrating its unique culture, heritage and diversity.
cy-gb	Byddwn yn creu gwlad o gymunedau bywiog, croesawgar a chydlynol, sy’n ymfalchïo yn y presennol ac yn uchelgeisiol am y dyfodol − cenedl wirioneddol ddwyieithog sy’n dathlu ei diwylliant,  ei threftadaeth  a’i hamrywiaeth unigryw.

en-gb	The strongest communities have people who want to step forward to get things done.
cy-gb	Mae gan y cymunedau cryfaf bobl sy’n awyddus i gamu ymlaen i gyflawni pethau.

en-gb	These are individuals who often seek no reward, other than seeing their community prosper.
cy-gb	Unigolion yw’r rhain nad ydynt yn gofyn am unrhyw wobr fel arfer, heblaw gweld eu cymuned yn ffynnu.

en-gb	Government’s role is to support and empower those who want to make a difference, and to make sure they have the space to pursue their vision.
cy-gb	Rôl y llywodraeth yw cefnogi a grymuso’r rheini sydd am wneud gwahaniaeth, a sicrhau eu bod yn gallu gwireddu eu gweledigaeth.

en-gb	Public assets within communities are often key in enabling innovative local initiatives to become a reality.
cy-gb	Mae asedau cyhoeddus mewn cymunedau yn allweddol yn aml er mwyn rhoi mentrau lleol arloesol ar waith.

en-gb	How these are made available to community groups can unlock the potential for communities and leaders to enhance local areas.
cy-gb	Mae’r modd y cânt eu cynnig i grwpiau cymunedol yn gallu datgloi cyfleoedd i gymunedau ac arweinwyr wella ardaloedd lleol.

en-gb	work with communities to help maintain local facilities that bring people together , including pubs, libraries, museums, green spaces, arts centres and leisure centres, helping communities take ownership of assets in their local area.
cy-gb	gweithio gyda chymunedau i helpu i gynnal cyfleusterau lleol sy’n dod â phobl ynghyd , megis tafarndai, llyfrgelloedd, amgueddfeydd, mannau gwyrdd, canolfannau celfyddydol a chanolfannau hamdden, gan helpu cymunedau i berchnogi asedau yn eu hardal leol.

en-gb	identify opportunities for more people to volunteer, including working with the WCVA and the third sector on the  roll-out of a unified volunteer programme, Volunteering Wales .
cy-gb	nodi cyfleoedd i fwy o bobl wirfoddoli, gan gynnwys gweithio gyda Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru a’r trydydd sector i gyflwyno rhaglen wirfoddoli unedig, Gwirfoddoli Cymru .

en-gb	work with communities across Wales to promote and facilitate the use of Welsh in a positive and inclusive manner , improve systematic planning of Welsh language provision, and provide a robust regulatory framework.
cy-gb	gweithio gyda chymunedau ar draws Cymru i hyrwyddo a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg mewn ffordd bositif a chynhwysol , gwella’r broses o gynllunio’r ddarpariaeth Gymraeg mewn ffordd systematig, a darparu fframwaith rheoleiddio cadarn.

en-gb	build the capacity of communities as places which support better health and well-being  using approaches such as social prescribing.
cy-gb	datblygu cymunedau’n  lleoedd sy’n cefnogi gwell iechyd a llesiant  gan ddefnyddio dulliau fel presgripsiynu cymdeithasol.

en-gb	ensure  schools take on a more wide-ranging role as community hubs , offering not just education but a much wider array of community activities, helping to join up their communities and the services people need.
cy-gb	sicrhau bod ysgolion yn chwarae rôl fwy eang fel canolfannau cymunedol , gan gynnig ystod ehangach o weithgareddau cymunedol yn ogystal ag addysg, er mwyn helpu i dynnu cymunedau, a’r gwasanaethau y mae ar bobl eu hangen, at ei gilydd.

en-gb	build a sustainable relationship with the Voluntary Sector , based on the outcomes we all want to achieve for communities and the right funding model to deliver them.
cy-gb	meithrin perthynas gynaliadwy â’r Sector Gwirfoddol , yn seiliedig ar y canlyniadau y mae pob un ohonom am eu cyflawni ar gyfer cymunedau, ac ar y model cyllido cywir ar gyfer gwneud hynny.

en-gb	develop a transformational approach to the learning, teaching and assessment of Welsh with the aim of ensuring that, in future, all learners will be able to use the Welsh language when they leave school .
cy-gb	gweddnewid y modd y caiff y Gymraeg ei dysgu, ei haddysgu a’i hasesu er mwyn sicrhau, yn y dyfodol, fod pob dysgwr yn gallu defnyddio’r Gymraeg pan fydd yn gadael yr ysgol .

en-gb	trial reforms to the democratic process , modernising the elections process and backing votes for those aged 16 and over.
cy-gb	treialu diwygiadau i’r broses ddemocrataidd , gan foderneiddio’r broses etholiadol a chefnogi pleidleisiau ar gyfer pobl 16 oed a hŷn.

en-gb	improve the way we work with community groups and the police to develop safer communities .
cy-gb	gwella’r ffordd rydym yn gweithio gyda grwpiau cymunedol a’r heddlu i ddatblygu cymunedau mwy diogel .

en-gb	work with communities, the voluntary sector and local services to counter the threat of extremism and hate crime  in communities.
cy-gb	gweithio gyda chymunedau, y sector gwirfoddol a’r gwasanaethau lleol i fynd i’r afael â bygythiad eithafiaeth a throseddau casineb  mewn cymunedau.

en-gb	We will invest in the 21st century connections we need to thrive and compete, joining up people, communities, businesses and services to drive prosperity.
cy-gb	Byddwn yn buddsoddi yn y cysylltiadau y mae eu hangen arnom yn yr 21ain ganrif i ffynnu ac i gystadlu, gan gysylltu pobl, cymunedau, busnesau a gwasanaethau  er mwyn ysgogi ffyniant.

en-gb	High quality, modern infrastructure is a key enabler of competitiveness and productivity.
cy-gb	Mae seilwaith modern ac uchel ei ansawdd yn allweddol er mwyn hwyluso cystadleurwydd a chynhyrchiant.

en-gb	Investment can act as a catalyst for wider regeneration and supporting vibrant communities.
cy-gb	Gall buddsoddiad sbarduno adfywio ehangach a helpu i greu cymunedau llewyrchus.

en-gb	The investment needs to be intelligently planned and well delivered to have maximum impact.
cy-gb	Mae angen mynd ati i gynllunio’r buddsoddiad hwnnw mewn ffordd ddeallus a’i ddarparu’n effeithiol er mwyn iddo gael yr effaith fwyaf bosibl.

en-gb	Our approach to regional strengths and diverse economic needs is reflected in our programme for investing in infrastructure.
cy-gb	Mae’n rhaglen ar gyfer buddsoddi mewn seilwaith yn adlewyrchu sut yr ydym yn mynd ati i ymdrin â chryfderau rhanbarthol ac amcanion economaidd gwahanol.

en-gb	Some developments, such as superfast broadband and comprehensive mobile coverage, are nationally important programmes.
cy-gb	Mae rhai datblygiadau, megis band eang cyflym iawn a signal ffonau symudol cynhwysfawr, yn rhaglenni sydd o bwys cenedlaethol.

en-gb	In other areas, there are specific projects which support and enable the growth of regional economies.
cy-gb	Mewn meysydd eraill, mae yna brosiectau penodol sy’n helpu ac yn galluogi economïau rhanbarthol i dyfu.

en-gb	Digital connections that anticipate the needs of the future can help us to change our working patterns, reducing congestion, and supporting our aspirations for lower carbon living.
cy-gb	Gall cysylltiadau digidol sy’n rhagweld anghenion y dyfodol ein helpu i newid ein patrymau gweithio, gan leihau tagfeydd, a chefnogi’n dyheadau o ran byw mewn ffordd sy’n defnyddio llai o garbon.

en-gb	Our attitudes to, and expectations of, transport are likely to change in ways that we cannot currently anticipate.
cy-gb	Mae’n hagweddau at drafnidiaeth, a’n disgwyliadau ohoni, yn debygol o newid mewn ffyrdd na allwn eu rhagweld ar hyn o bryd.

en-gb	With the geography of Wales and the needs of sparsely populated rural communities, cars will remain important, but new powers over buses and the rail franchise mean that we can take a more joined up view across all types of transport, enabling us to reduce our carbon emissions, promote active travel, and get the most from our spending on public transport.
cy-gb	O gofio daearyddiaeth Cymru ac anghenion cymunedau gwledig tenau eu poblogaeth, bydd ceir yn parhau’n bwysig, ond mae pwerau newydd dros fysiau a’r fasnachfraint rheilffyrdd yn golygu y byddwn yn gallu gweithio mewn ffordd fwy cydgysylltiedig ar draws pob math o drafnidiaeth. Bydd hynny, yn ei dro, yn ein galluogi i leihau’n hallyriadau carbon, i hyrwyddo teithio llesol, ac i fanteisio i’r eithaf ar ein gwariant ar drafnidiaeth gyhoeddus.

en-gb	introduce the new  National Infrastructure Commission  for Wales to strengthen the governance and strategic planning of major infrastructure investments.
cy-gb	cyflwyno corff newydd, Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru , er mwyn cryfhau’r gwaith llywodraethu a’r gwaith cynllunio strategol sy’n gysylltiedig â buddsoddiadau mawr mewn seilwaith.

en-gb	require co-ordinated planning of new homes, facilities and infrastructure  by local authorities, health bodies, housing associations and other key partners.
cy-gb	yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol, cyrff iechyd, cymdeithasau tai a phartneriaid allweddol eraill gynllunio cartrefi, cyfleusterau a seilwaith newydd mewn ffordd gydgysylltiedig .

en-gb	deliver  a single National Transport Plan supporting improvements to all the transport infrastructure for Wales, balancing travel needs with the aim of reducing emissions.
cy-gb	rhoi un Cynllun Trafnidiaeth Cenedlaethol ar waith, gan helpu i wella holl seilwaith trafnidiaeth Cymru, a chan gadw’r ddysgl yn wastad rhwng anghenion teithio a’r amcan o leihau allyriadau.

en-gb	create an integrated public transport network , covering the rail and bus networks, which is safe, reliable, affordable and low carbon.
cy-gb	creu rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus integredig , a fydd yn cynnwys y rhwydwaith rheilffyrdd a’r rhwydwaith bysiau, ac a fydd yn ddiogel, yn ddibynadwy, yn fforddiadwy ac yn garbon isel.

en-gb	deliver the South Wales Metro , underpinning the region’s economic development, and spreading jobs and prosperity through more rapid transport, and ensuring that all new and significant developments in the region are sited within easy reach of a station.
cy-gb	darparu Metro De Cymru , a fydd yn ategu datblygiad economaidd y rhanbarth, ac yn lledaenu swyddi a ffyniant drwy ddarparu trafnidiaeth gyflymach, ac a fydd hefyd yn sicrhau bod pob datblygiad newydd ac arwyddocaol yn y rhanbarth o fewn cyrraedd hwylus i orsaf.

en-gb	continue to develop the North Wales Metro  and deliver transport improvements that complement it.
cy-gb	parhau i ddatblygu Metro Gogledd Cymru a byddwn yn gwella trafnidiaeth mewn ffyrdd a fydd yn ei ategu.

en-gb	deliver a significant improvement to the M4 around Newport , as well as enhancements to the A55, the A40 in West Wales and other trunk roads.
cy-gb	sicrhau gwelliant sylweddol i’r M4 yng nghyffiniau Casnewydd , yn ogystal â gwella’r A55, yr A40 yn y Gorllewin, a chefnffyrdd eraill.

en-gb	deliver fast reliable broadband to those parts of Wales not currently served by the market.
cy-gb	darparu band eang cyflym a dibynadwy  yn y rhannau hynny o Gymru nad yw’r farchnad yn darparu gwasanaeth ar eu cyfer.

en-gb	work with the mobile industry and OFCOM to deliver usable and reliable mobile phone connectivity across Wales .
cy-gb	gweithio gyda’r diwydiant ffonau symudol ac OFCOM i ddarparu cysylltedd ffonau symudol y gellir ei ddefnyddio, ac sy’n ddibynadwy, ym mhob cwr o Gymru .

en-gb	help people and businesses make the most of digital connectivity by investing in digital skills  and through our business support programmes.
cy-gb	helpu pobl a busnesau i fanteisio i’r eithaf ar gysylltedd digidol drwy fuddsoddi mewn sgiliau digidol a thrwy’n rhaglenni cymorth  busnes.

en-gb	support  increased use of low emissions vehicles , through investing in a network of charging points.
cy-gb	helpu i hyrwyddo mwy o ddefnydd o gerbydau allyriadau isel drwy fuddsoddi mewn rhwydwaith o bwyntiau gwefru.

en-gb	Promote and protect Wales’ place in the world
cy-gb	Hyrwyddo a diogelu lle Cymru yn y byd

en-gb	We will ensure Wales remains outward-looking and fully engaged on the European and global stage, fostering new relationships for trade and investment, and promoting the best of our nation world-wide.
cy-gb	Byddwn yn sicrhau bod Cymru yn parhau i droi ei golygon  tuag allan a’u bod yn parhau  i chwarae rhan lawn ar y llwyfan Ewropeaidd a’r llwyfan byd-eang, gan feithrin cysylltiadau newydd ym  maes masnach a buddsoddi,  a hyrwyddo’r agweddau gorau ar ein cenedl ledled y byd.

en-gb	EU exit marks a fundamental shift in our international environment.
cy-gb	Mae ymadael â’r UE yn newid ein hamgylchedd rhyngwladol yn sylfaenol.

en-gb	Although the shape of a final deal remains unclear, the implications are far-reaching and long term.
cy-gb	Er nad oes unrhyw eglurder am y cytundeb terfynol, mae’r goblygiadau’n rhai pellgyrhaeddol a hirdymor.

en-gb	Fighting for the best outcome for Wales is a top priority of this government.
cy-gb	Mae brwydro dros y canlyniad gorau i Gymru yn un o brif flaenoriaethau’r llywodraeth hon.

en-gb	Wales is a globally engaged and trading nation.
cy-gb	Mae Cymru yn genedl â chysylltiadau byd-eang sy’n masnachu ledled y byd.

en-gb	Our prosperity depends on international relationships.
cy-gb	Mae’n ffyniant fel cenedl yn dibynnu ar gysylltiadau rhyngwladol.

en-gb	We now need to deliver a step change in our international performance, building on the close relationships already established with nations and regions around the world.
cy-gb	Mae angen inni bellach weddnewid ein perfformiad ar y llwyfan rhyngwladol, gan adeiladu ar y berthynas agos yr ydym eisoes wedi’i meithrin â chenhedloedd a rhanbarthau ledled y byd.

en-gb	The introduction of long-haul flights connecting Wales with the Far East and beyond will be instrumental in improving our international connectivity.
cy-gb	Bydd yr hediadau pellter hir sy’n cysylltu Cymru â’r Dwyrain Pell a thu hwnt yn ffordd bwysig o wella’n cysylltiadau rhyngwladol.

en-gb	Tourism creates a growing share of our wealth, and recognition of Wales around the world is crucial.
cy-gb	Twristiaeth sydd i gyfrif am gyfran gynyddol o’n cyfoeth, ac mae’n hanfodol bod Cymru yn cael ei hadnabod ledled y byd.

en-gb	International sport, and excellence in culture and research, have helped define modern Wales around the world.
cy-gb	Mae chwaraeon rhyngwladol, a rhagoriaeth ym maes diwylliant ac ymchwil, wedi helpu i ddiffinio’r Gymru fodern ym mhob cwr o’r byd.

en-gb	Promoting Wales with renewed energy will make the most of our economic opportunities, and help maintain Wales’ current competitive advantages after EU exit.
cy-gb	O fynd ati’n fwy egnïol i hyrwyddo Cymru, gallwn fanteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd economaidd sydd ar gael inni, a helpu i sicrhau bod Cymru yn cadw’r manteision cystadleuol sydd ganddi ar hyn o bryd, ar ôl i’r DU adael yr UE.

en-gb	With two thirds of Welsh exports currently going to the European market, we will do everything possible to maintain a relationship with the European Single Market that allows companies to maintain free and unfettered access.
cy-gb	Mae dwy ran o dair o allforion Cymru yn mynd i’r farchnad Ewropeaidd ar hyn o bryd, felly byddwn yn gwneud popeth posibl i gynnal perthynas â’r Farchnad Sengl Ewropeaidd sy’n caniatáu i gwmnïau gadw mynediad rhydd a dilyffethair.

en-gb	Our international offices and trade advisers work closely with Welsh businesses to help access new markets in North America, the Middle East, the Far East and elsewhere.
cy-gb	Mae’n swyddfeydd rhyngwladol a’n cynghorwyr masnach yn cydweithio’n agos â busnesau o Gymru i’w helpu i gael troedle mewn marchnadoedd newydd yng Ngogledd America,  y Dwyrain Canol, y Dwyrain Pell a mannau eraill.

en-gb	We are leaving the EU but we are not leaving Europe.
cy-gb	Rydym yn ymadael â’r UE ond nid ydym yn gadael Ewrop.

en-gb	Our reputation as a leader in areas such as sustainability, culture and research must be maintained, and Wales will remain an engaged European – and global - nation.
cy-gb	Mae’n rhaid inni gadw’n henw da mewn meysydd megis cynaliadwyedd, diwylliant ac ymchwil, a rhaid sicrhau bod Cymru fel cenedl  yn parhau i gynnal cysylltiadau Ewropeaidd a  byd-eang.

en-gb	build on the successful Wales brand to reinforce a contemporary, compelling and engaging identity for Wales  that drives the nation forward as a place to do business and study and that inspires the people of Wales to create their future with confidence.
cy-gb	adeiladu ar frand llwyddiannus Cymru er mwyn atgyfnerthu hunaniaeth gyfoes, rymus a deniadol Cymru  a fydd yn hyrwyddo’r genedl fel lle i gynnal busnes ac i astudio ynddo ac a fydd yn ysbrydoli pobl Cymru i fynd ati’n hyderus i greu eu dyfodol.

en-gb	take a  strategic approach to the expansion of our international offices , based on an assessment of economic opportunity for Welsh businesses.
cy-gb	gweithio mewn ffordd strategol i ehangu’n swyddfeydd rhyngwladol , gan wneud hynny ar sail asesiad o’r cyfleoedd economaidd sydd ar gael i fusnesau o Gymru.

en-gb	modernise our global digital presence through a new digital gateway at wales.com , comprising of a network of integrated, international websites that promote a consistent story about Wales.
cy-gb	moderneiddio’n presenoldeb digidol byd-eang drwy borth digidol newydd ar cymru.com , a fydd yn cynnwys rhwydwaith o wefannau rhyngwladol, integredig a fydd yn rhoi neges gyson wrth hyrwyddo Cymru.

en-gb	work with the Department for International Trade to support our exporters to find new markets globally .
cy-gb	gweithio gyda’r Adran Masnach Ryngwladol i helpu’n hallforwyr i ddod o hyd i farchnadoedd newydd ledled y byd .

en-gb	continue to press the UK Government to prioritise full and unfettered access to the EU Single Market and work with the UK Government to promote Wales’ interests  as new international Free Trade Agreements are prepared.
cy-gb	parhau i bwyso ar Lywodraeth y DU i roi blaenoriaeth i sicrhau mynediad rhydd a dilyffethair i Farchnad Sengl yr UE a byddwn yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i hyrwyddo buddiannau Cymru wrth i’r Cytundebau rhyngwladol newydd ar Fasnach Rydd gael eu paratoi.

en-gb	develop new ways to build and maintain European partnerships  through investing in networks and bi-lateral co-operation with partner countries and regions, especially neighbours such as Ireland and Brittany.
cy-gb	datblygu ffyrdd newydd o feithrin a chynnal partneriaethau Ewropeaidd  drwy fuddsoddi mewn rhwydweithiau a chydweithredu gyda gwledydd a rhanbarthau sy’n bartneriaid inni, yn enwedig cymdogion megis Iwerddon a Llydaw.

en-gb	Five Cross Cutting Priorities
cy-gb	Pum Blaenoriaeth Drawsbynciol

en-gb	Early Years
cy-gb	Y Blynyddoedd Cynnar

en-gb	Vision
cy-gb	Y Weledigaeth

en-gb	We want children from all backgrounds to have the best start in life.
cy-gb	Rydym am i blant o bob cefndir gael y dechrau gorau mewn bywyd.

en-gb	Our aim is that everyone will have the opportunity to reach their full potential and lead a healthy, prosperous and fulfilling life, enabling them to participate fully in their communities and contribute to the future economic success of Wales.
cy-gb	Ein nod yw sicrhau bod pawb yn cael y cyfle i wireddu eu llawn botensial a byw bywyd iach a ffyniannus a gwireddu eu dyheadau, gan chwarae rhan lawn yn eu cymunedau a chyfrannu at lwyddiant economaidd Cymru yn y dyfodol.

en-gb	There is substantial evidence to suggest that delivering the right support for all children, particularly those from deprived backgrounds, is the best means of breaking the poverty cycle, and raising aspiration and attainment for everyone.
cy-gb	Mae cryn dystiolaeth i awgrymu mai cynnig y cymorth priodol i bob plentyn, yn enwedig plant sy’n dod o gefndiroedd difreintiedig, yw’r ffordd orau o dorri’r cylch tlodi, ac o godi dyheadau a gwella cyrhaeddiad pawb.

en-gb	This underpins our central ambition of creating prosperity for all, reducing inequality, and promoting well-being.
cy-gb	Dyna yw sail ein huchelgais ganolog, sef creu ffyniant i bawb, lleihau anghydraddoldeb, a hyrwyddo llesiant.

en-gb	Investing in early years is an investment in the economy and workforce of the future.
cy-gb	Mae buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar yn fuddsoddiad yn yr economi ac yng ngweithlu’r dyfodol.

en-gb	By tackling problems early, we are far more likely to stop children encountering difficulties at a later stage, when they can be much harder to solve.
cy-gb	Drwy fynd i’r afael â phroblemau’n gynnar, rydym yn fwy tebygol o lawer o atal plant rhag wynebu anawsterau yn nes ymlaen yn eu bywydau, pan fo’r anawsterau hynny’n gallu bod yn anos o lawer i’w datrys.

en-gb	Childhood
cy-gb	Plentyndod

en-gb	The first few years of a child’s life are critical to laying the foundation for lifelong well-being.
cy-gb	Mae blynyddoedd cyntaf unrhyw blentyn yn hanfodol er mwyn gosod y seiliau ar gyfer llesiant gydol oes.

en-gb	They determine how well children perform in school, how well they relate to others, and ultimately shape the adult they become.
cy-gb	Y blynyddoedd hynny sy’n penderfynu sut mae plant yn dod yn eu blaen yn yr ysgol, sut berthynas sydd rhyngddynt a phobl eraill, a’r blynyddoedd hynny hefyd sydd, yn y pen draw, yn dylanwadu ar y math o oedolion y byddan nhw.

en-gb	A series of adverse childhood experiences (ACEs) can have a devastating effect on development.
cy-gb	Mae cyfres o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod yn gallu cael effaith ddinistriol tu hwnt ar eu datblygiad.

en-gb	This is why it is so important to lay successful foundations from the earliest age.
cy-gb	Dyna pam y mae mor bwysig gosod seiliau llwyddiannus o’r oedran cynharaf un.

en-gb	Parenting
cy-gb	Rhianta

en-gb	Confident, positive and resilient parenting is fundamental to preparing children for life.
cy-gb	Mae rhianta hyderus, cadarnhaol a chadarn yn hanfodol er mwyn paratoi plant ar gyfer bywyd.

en-gb	Parents have by far the greatest influence on their children, but it can at times be an overwhelming experience.
cy-gb	Rhieni sy’n cael y dylanwad mwyaf ar eu plant, a hynny o bell ffordd, ond gall rhianta, ar brydiau, fod yn brofiad sy’n llethu pobl.

en-gb	This is when help and support needs to be on hand, in order to help them create supportive and enriching environments for their children.
cy-gb	Dyna pryd y mae angen i gymorth a chefnogaeth fod wrth law, i’w helpu i greu amgylchedd lle mae eu plant yn cael eu cefnogi a’u cyfoethogi.

en-gb	Our approach is shaped by the understanding that needs vary between people, and vary over time.
cy-gb	Sail ein gwaith yn hyn o beth yw’r ddealltwriaeth bod anghenion pobl yn amrywio, a bod yr anghenion hynny hefyd yn wahanol ar adegau gwahanol.

en-gb	Inequality
cy-gb	Anghydraddoldeb

en-gb	There are still significant gaps between the educational performance of different groups of children, with persistent under-achievement by those from more deprived and disadvantaged backgrounds.
cy-gb	Mae bylchau mawr o hyd rhwng perfformiad addysgol grwpiau gwahanol o blant, ac mae’r rheini sy’n dod o gefndiroedd mwy difreintiedig ac amddifadus yn tangyflawni’n gyson.

en-gb	These are children who will benefit most from a concerted programme of support to give them the best start – an advantage they will carry with them for the rest of their lives.
cy-gb	Dyma’r plant a fydd yn elwa fwyaf ar raglen gymorth bendant a fydd yn rhoi’r dechrau gorau iddynt — rhywbeth a fydd yn fanteisiol iddynt weddill eu hoes.

en-gb	build on our current early years programmes and create a more joined-up, responsive system that puts the unique needs of each child at its heart .
cy-gb	adeiladu ar ein rhaglenni presennol ar gyfer y blynyddoedd cynnar ac yn creu system fwy cydgysylltiedig ac ymatebol a fydd yn rhoi lle canolog i anghenion unigryw pob plentyn .

en-gb	ensure that the early years provision in the new curriculum builds strong key skills, and embeds health awareness, well-being and resilience in children from the earliest stage.
cy-gb	sicrhau bod y ddarpariaeth ar gyfer y blynyddoedd cynnar yn y cwricwlwm newydd yn meithrin sgiliau craidd cryf, ac yn sicrhau bod ymwybyddiaeth am iechyd, llesiant a meithrin cryfder cymeriad yn rhan annatod o fywydau plant o’r cyfnod cynharaf un.

en-gb	ensure  consistent regulation and delivery of pre-school provision .
cy-gb	sicrhau cysondeb o ran y modd y caiff darpariaeth cyn ysgol ei rheoleiddio a’i chyflenwi .

en-gb	deliver extended, coherent support for parenting , drawing together family support programmes, focused on positive parenting and early intervention.
cy-gb	rhoi cymorth cydlynol ac estynedig ar gyfer rhianta , gan ddod â rhaglenni cymorth i deuluoedd ynghyd, a hoelio sylw ar rianta cadarnhaol ac ar ymyrryd yn gynnar.

en-gb	provide working parents of 3 and 4 year olds with 30 hours of free education and childcare  for up to 48 weeks a year, delivered in a way that works for parents and children.
cy-gb	darparu 30 awr o addysg a gofal plant yn rhad ac am ddim  i rieni sy’n gweithio ac sydd â phlant 3 a 4 blwydd oed, a hynny am hyd at 48 wythnos y flwyddyn, gan gynnig y ddarpariaeth mewn ffordd sy’n gweithio i rieni ac i blant.

en-gb	legislate to  ban the physical punishment  of children.
cy-gb	deddfu i wahardd cosbi plant yn gorfforol .

en-gb	create ‘ ACE aware’ public services which take a more preventative approach to avoid ACEs and improve the resilience of children and young people.
cy-gb	creu gwasanaethau cyhoeddus sydd ag ymwybyddiaeth o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod  ac sy’n hoelio mwy o sylw ar atal ac osgoi profiadau o’r fath ac ar feithrin cryfder cymeriad yn ein plant a’n pobl ifanc.

en-gb	pilot Children First areas, to support the better integration of services to reduce the numbers of ACEs and improve the resilience of children and young people.
cy-gb	treialu ardaloedd Rhoi Plant yn Gyntaf, er mwyn helpu i greu gwasanaethau mwy integredig  ac er mwyn lleihau nifer y profiadau niweidiol yn ystod plentyndod a meithrin cryfder cymeriad yn ein plant a’n pobl ifanc.

en-gb	We want everyone to live in a home that meets their needs and supports a healthy, successful and prosperous life.
cy-gb	Rydym am i bawb fyw mewn cartref sy’n diwallu eu hanghenion ac sy’n eu helpu i fyw bywydau iach, llwyddiannus a ffyniannus.

en-gb	Good quality homes are the bedrock of good communities, and form the basis for individuals and families to flourish in all aspects of their lives.
cy-gb	Cartrefi o ansawdd da yw conglfeini cymunedau da, ac maent yn rhoi sylfaen i unigolion a theuluoedd fedru ffynnu ym mhob agwedd ar eu bywydau.

en-gb	Investment in improving the quality of housing is proven to reduce pressures on other public services;
cy-gb	Profwyd bod buddsoddi mewn gwella ansawdd tai yn lleihau pwysau ar wasanaethau cyhoeddus eraill;

en-gb	notably health and social care.
cy-gb	yn enwedig gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol.

en-gb	There is significant evidence showing links between cold, damp homes and respiratory disease and asthma.
cy-gb	Mae cryn dystiolaeth sy’n dangos bod cysylltiadau rhwng cartrefi oer a thamp a chlefyd anadlol ac asthma.

en-gb	These health problems can contribute to adverse childhood experiences as well as having a negative impact on children’s ability to learn.
cy-gb	Gall y problemau iechyd hyn gyfrannu at brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod yn ogystal â chael effaith andwyol ar allu plant i ddysgu.

en-gb	Providing secure, affordable housing is the strongest basis for supporting vulnerable individuals to overcome mental health and substance misuse issues.
cy-gb	Darparu tai diogel a fforddiadwy yw’r ffordd orau i helpu unigolion agored i niwed i oresgyn problemau sy’n gysylltiedig ag iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau.

en-gb	Investing in housing, quality local environment and energy efficiency brings significant economic benefits, creates jobs, and builds stronger communities.
cy-gb	Mae buddsoddi mewn tai, mewn creu amgylchedd lleol o ansawdd da, ac mewn defnyddio ynni’n effeithlon, yn dod â manteision economaidd sylweddol, yn creu swyddi ac yn creu cymunedau cryfach.

en-gb	Homelessness
cy-gb	Digartrefedd

en-gb	It is unacceptable that people are forced to sleep on the streets in a prosperous society.
cy-gb	Mae’n annerbyniol mewn cymdeithas ffyniannus fod pobl yn gorfod cysgu ar y strydoedd.

en-gb	Wherever possible, we will tackle the root causes of homelessness, recognising that prevention plays a major part in avoiding the spiral of decline caused by losing a home.
cy-gb	Pryd bynnag y bo modd, byddwn yn mynd i’r afael â’r hyn sydd wrth wraidd digartrefedd, gan gydnabod bod gan waith i’w atal ran fawr i’w chwarae er mwyn osgoi’r dirywiad graddol sy’n ganlyniad i golli cartref.

en-gb	But when crisis strikes, we must act swiftly to provide a strong safety net, and get people back on their feet as soon as possible.
cy-gb	Ond pan aiff pethau i’r pen, mae’n rhaid inni weithredu’n gyflym i gynnig darpariaeth a fydd yn atal pobl rhag syrthio ac a fydd yn eu helpu yn ôl ar eu traed cyn gynted ag y bo modd.

en-gb	Those living rough often have complex needs and we need to respond to all of them, providing a joined up service, and recognising that not having a home can severely impact the ability to get help.
cy-gb	Yn aml, mae gan y bobl hynny sy’n byw ar y stryd anghenion cymhleth ac mae angen inni ymateb i’r holl anghenion hynny, gan ddarparu gwasanaeth cydgysylltiedig a chydnabod y gall bod yn ddigartref gael effaith ddifrifol ar allu pobl i gael cymorth.

en-gb	Affordable Housing
cy-gb	Tai Fforddiadwy

en-gb	The housing market in Wales, like that across the UK, is under extreme pressure.
cy-gb	Mae’r farchnad dai yng Nghymru, yn union fel y farchnad dai ar draws y DU, o dan bwysau mawr.

en-gb	There is a complex picture of provision, and the challenges that people face vary significantly, depending on income and where they live in Wales.
cy-gb	Mae’r darlun o ran y ddarpariaeth sydd ar gael yn un cymhleth, ac mae’r heriau sy’n wynebu pobl yn amrywio’n fawr, gan ddibynnu ar eu hincwm ac ar ble yng Nghymru y maent yn byw.

en-gb	Government intervention, therefore, needs to be specifically targeted, using all the levers at our disposal, and working with housing associations, local authorities, private house-builders and the private rented sector to maximise supply and respond to different needs.
cy-gb	O’r herwydd, mae gofyn i’r llywodraeth dargedu ei hymyriadau mewn ffordd benodol, ac mae angen inni fanteisio ar yr holl ysgogiadau sydd ar gael inni a chydweithio â chymdeithasau tai, awdurdodau lleol, adeiladwyr tai preifat a’r sector rhentu preifat i sicrhau’r cyflenwad mwyaf posibl o dai, ac ymateb i anghenion gwahanol.

en-gb	Independent Living
cy-gb	Byw’n Annibynnol

en-gb	Good housing plays a critical role in healthy, independent ageing.
cy-gb	Mae gan dai da rôl hollbwysig i’w chwarae o ran  sicrhau bod pobl yn parhau’n iach ac yn annibynnol wrth heneiddio.

en-gb	Enabling people to stay in their homes for longer brings significant health, social and economic benefits.
cy-gb	Mae galluogi pobl i barhau i fyw yn eu cartrefi am gyfnod hirach yn arwain at fanteision sylweddol o ran iechyd a hefyd at fanteision cymdeithasol ac economaidd pwysig.

en-gb	We need the right kind of housing in the right place that matches people’s needs.
cy-gb	Mae angen y math priodol o dai arnom yn y mannau priodol ac mae angen iddynt weddu i anghenion pobl.

en-gb	In some cases these will be purpose-built, in others, through adaptations to existing homes.
cy-gb	Bydd rhai ohonynt yn cael eu hadeiladau i’r pwrpas, a bydd anghenion pobl eraill yn cael eu diwallu drwy addasu cartrefi sy’n bodoli eisoes.

en-gb	deliver our target of 20,000 new affordable homes by 2021, and make more homes available at affordable rent  in every part of Wales.
cy-gb	cyrraedd ein targed o 20,000 o gartrefi fforddiadwy newydd  erbyn 2021, ac yn trefnu bod rhagor o gartrefi ar gael am rent fforddiadwy ym mhob rhan o Gymru.

en-gb	make buying a home more affordable  through the Help to Buy scheme and Rent to Own scheme and bring buying a home in high cost rural areas within reach of local people through Homebuy.
cy-gb	ei gwneud yn haws i bobl fforddio prynu cartref  drwy’r cynllun Cymorth i Brynu a’r cynllun Rhentu i Brynu ac yn sicrhau, drwy’r cynllun Cymorth Prynu, fod modd i bobl prynu cartref mewn ardaloedd gwledig lle mae tai’n ddrud .

en-gb	accelerate our support for new and innovative housing designs  to meet challenges including pressing housing need, fuel poverty, climate change and demographic change.
cy-gb	mynd ati’n gynt i ddarparu cymorth i ddylunio tai mewn ffordd newydd ac arloesol  er mwyn ymateb i’r heriau, sy’n cynnwys yr angen dybryd am dai, tlodi tanwydd, y newid yn yr hinsawdd, a newid demograffig.

en-gb	end Right To Buy and Right to Acquire in order to protect social rented housing for those in need, and give councils and housing associations the confidence to build.
cy-gb	dod â’r Hawl i Brynu a’r Hawl i Gaffael  i ben er mwyn diogelu tai rhent cymdeithasol ar gyfer pobl sydd mewn angen, a rhoi’r hyder i gynghorau a chymdeithasau tai adeiladu tai.

en-gb	work with local authorities to begin council house building at pace and scale for the first time in decades.
cy-gb	gweithio gyda’r awdurdodau lleol i ddechrau adeiladu tai cyngor yn gyflym ac ar raddfa fawr am y tro cyntaf ers degawdau.

en-gb	significantly reduce the number of people forced to sleep on the streets  by focusing on the individual support needs of rough sleepers, and deliver earlier and more effective interventions for those at risk of becoming homeless.
cy-gb	sicrhau gostyngiad sylweddol yn nifer y bobl sy’n gorfod cysgu ar y strydoedd drwy hoelio sylw ar eu hanghenion unigol o ran cymorth, a byddwn yn ymyrryd yn gynt ac mewn ffordd fwy effeithiol yn achos y bobl hynny sydd mewn perygl o fod yn ddigartref.

en-gb	unlock  the potential of SMEs to build homes  and deliver local skilled jobs in all parts of Wales.
cy-gb	datgloi potensial BBaChau i adeiladu cartrefi ac yn sicrhau bod swyddi medrus ar gael yn lleol ym mhob cwr o Gymru.

en-gb	incentivise housing providers to build homes which respond to the challenges of an ageing population and which enable people to live independently and safely in their own homes for longer.
cy-gb	cymell darparwyr tai i adeiladu cartrefi sy’n ymateb i’r heriau sy’n gysylltiedig â phoblogaeth sy’n heneiddio ac sy’n galluogi pobl i fyw’n annibynnol ac yn ddiogel yn eu cartrefi eu hunain am gyfnod hirach.

en-gb	link new housing with major new infrastructure developments , for example the Metro and Wylfa Newydd.
cy-gb	cysylltu tai newydd â datblygiadau seilwaith mawr newydd , er enghraifft, y Metro ac Wylfa Newydd.

en-gb	Social Care
cy-gb	Gofal Cymdeithasol

en-gb	We want Wales to have a high quality and sustainable social care sector, with preventative and integrated services in the community, supporting people to lead independent lives.
cy-gb	Rydym am weld sector gofal cymdeithasol cynaliadwy a safonol yng Nghymru, lle mae gwasanaethau ataliol ac integredig yn cael eu darparu yn y gymuned, gan helpu pobl i fyw bywydau annibynnol.

en-gb	With an ageing population, the demand for and cost of care is projected to increase.
cy-gb	Mae’r boblogaeth yn heneiddio, felly mae costau gofal, a’r galw amdano, yn rhwym o gynyddu.

en-gb	In a sector which can struggle to recruit and retain workers, our aim is to ensure that this demand is met, and care is affordable, whilst improving quality.
cy-gb	Mewn sector sy’n gallu ei chael yn anodd recriwtio a chadw gweithwyr, ein nod yw sicrhau bod y galw hwnnw’n cael ei ddiwallu. Rhaid i’r gofal fod yn fforddiadwy hefyd, ond mae angen sicrhau bod yr ansawdd yn gwella ar yr un pryd.

en-gb	Stepping in to take early action is essential to help children stay in families, and to reduce the impact of physical and mental ill-health.
cy-gb	Mae ymyrryd a gweithredu’n gynnar yn hanfodol er mwyn helpu plant i barhau i fyw gyda’u teuluoedd, ac i leihau effaith afiechyd corfforol ac afiechyd meddwl.

en-gb	It also reduces abuse and neglect and leaves fewer people needing care.
cy-gb	Mae hefyd yn fodd i leihau camdriniaeth ac esgeulustod ac yn golygu nad oes angen gofal ar gynifer o bobl.

en-gb	Children in care should have a secure place to live, receive a good education, safe contact with their family, and be protected from abuse and neglect.
cy-gb	Dylai fod gan blant sydd mewn gofal le diogel i fyw, dylent gael addysg dda, cyswllt diogel â’u teuluoedd, a chael eu hamddiffyn rhag cael eu cam-drin a’u hesgeuluso.

en-gb	They should expect to be listened to and be helped to develop positive relationships.
cy-gb	Dylent fedru disgwyl i bobl wrando arnynt a dylent gael help llaw i feithrin perthynas gadarnhaol â phobl eraill.

en-gb	We need to ensure looked after children receive as much help as possible and enjoy the same early years support and life chances as other children.
cy-gb	Mae angen inni sicrhau bod plant sy’n derbyn gofal yn cael cymaint o gymorth â phosibl, a’u bod yn cael yr un cymorth yn ystod eu blynyddoedd cynnar, a’r un cyfleoedd mewn bywyd, â phlant eraill.

en-gb	Adults
cy-gb	Oedolion

en-gb	Vulnerable adults may need help to access services, and engage in work, training, education or volunteering.
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd angen cymorth ar oedolion agored i niwed i fanteisio ar wasanaethau, ac i weithio, hyfforddi, cael addysg neu wirfoddoli.

en-gb	They may need assistance in finding suitable housing, along with physical and emotional support, in order to be able to live full lives.
cy-gb	Efallai y bydd angen cymorth arnynt i ddod o hyd i dai addas, yn ogystal â chymorth corfforol ac emosiynol, er mwyn iddynt fedru byw bywydau llawn.

en-gb	In particular, young care leavers need intensive support at this key transitional stage of their lives, with attaining appropriate skills, improving employability, and access to safe, secure homes.
cy-gb	Yn benodol, mae angen cymorth dwys ar bobl ifanc sy’n gadael gofal yn ystod y cyfnod allweddol hwn o newid yn eu bywydau. Mae angen cymorth arnynt i feithrin y sgiliau priodol, i wella’u cyflogadwyedd, ac i gael gafael ar gartrefi diogel sy’n rhoi sicrwydd iddynt.

en-gb	Older people
cy-gb	Pobl hŷn

en-gb	Maintaining a good level of physical and mental health into older age aids independence, and reduces social isolation.
cy-gb	Mae cynnal iechyd corfforol ac iechyd meddwl wrth fynd yn hŷn yn helpu pobl i barhau’n annibynnol, ac mae’n golygu bod llai o ohonynt yn dioddef ymdeimlad o fod ar wahân i gymdeithas.

en-gb	It helps society benefit more from the contribution older people can make, capitalising on their knowledge and experience.
cy-gb	Mae’n helpu cymdeithas i elwa mwy ar y cyfraniad y gall pobl hŷn ei wneud, gan fanteisio ar yr wybodaeth a’r profiad sydd ganddynt.

en-gb	Many older people will need additional support to live independently and our goal is to enable them to stay in their own homes for as long as possible.
cy-gb	Bydd angen cymorth ar lawer o bobl hŷn i fyw’n annibynnol, a’n nod yw eu galluogi i barhau i fyw yn eu cartrefi eu hunain cyhyd ag y bo modd.

en-gb	However, if that is no longer possible, we need a care sector which is sustainable, and treats individuals with dignity and respect.
cy-gb	Fodd bynnag, os nad yw hynny’n bosibl bellach, mae angen sector gofal arnom sy’n gynaliadwy ac sy’n trin unigolion ag urddas a pharch.

en-gb	invest in a new innovative care delivery model in the community , building a more diverse sustainable care sector in Wales, working with private and public sector partners.
cy-gb	buddsoddi mewn model newydd ac arloesol o ddarparu gofal yn y gymuned , gan greu sector gofal mwy amrywiol a chynaliadwy yng Nghymru, a chydweithio â phartneriaid yn y sector preifat a’r sector cyhoeddus.

en-gb	establish centres to co-locate support, advice and treatment services , taking advantage of innovative new technologies.
cy-gb	sefydlu canolfannau lle bydd gwasanaethau cymorth, cyngor a thriniaeth yn cael eu cyd-leoli , gan fanteisio ar dechnolegau newydd arloesol.

en-gb	assist care providers to  create sustainable business operation models  in the heart of our communities, including advice and support from Business Wales and the Development Bank of Wales.
cy-gb	helpu darparwyr gofal i greu modelau gweithredu busnes cynaliadwy yng nghalon ein cymunedau, gan gynnwys manteisio ar gyngor a chymorth oddi wrth Busnes Cymru a Banc Datblygu Cymru.

en-gb	develop innovative funding models  to ensure that funding is available in the future to meet social care needs.
cy-gb	datblygu modelau cyllido arloesol er mwyn sicrhau bod cyllid ar gael yn y dyfodol i ddiwallu anghenion gofal cymdeithasol.

en-gb	recognise and incentivise high quality care  through the development of Inspection ratings and funding for Qualification Credit Framework training for care workers who are over 25, encouraging care providers to share good practice and to be centres of excellence.
cy-gb	cydnabod a chymell gofal o ansawdd uchel drwy ddatblygu graddau arolygu a thrwy ddarparu cyllid ar gyfer hyfforddiant o dan y Fframwaith Cymwysterau a Chredydau ar gyfer gweithwyr gofal dros 25 oed, gan annog darparwyr gofal i rannu arferion da ac i fod yn ganolfannau rhagoriaeth.

en-gb	raise the profile and status of social care workers , through improving employment conditions and remuneration, so social care becomes a positive career choice, where people are valued and supported responsibly.
cy-gb	codi proffil a statws gweithwyr gofal cymdeithasol drwy wella amodau cyflogaeth a thâl, fel bod gyrfa mewn gofal cymdeithasol yn datblygu’n ddewis cadarnhaol, a bod pobl yn cael eu gwerthfawrogi a’u cefnogi mewn ffordd gyfrifol.

en-gb	implement an accredited qualification for carers .
cy-gb	cyflwyno cymhwyster achrededig ar gyfer gofalwyr .

en-gb	build more  purpose built housing developments that would allow people to live independently within a protected and sheltered environment, located close to easily accessible public transport.
cy-gb	adeiladu rhagor o ddatblygiadau tai a godir i’r pwrpas ac a fyddai’n caniatáu i bobl fyw’n annibynnol mewn amgylchedd gwarchodedig a gwarchodol, yn agos at drafnidiaeth gyhoeddus hygyrch.

en-gb	raise the  educational attainment and improve life chances of children in care , adopting a child centred approach, through the collaboration of education, social services and others.
cy-gb	gwella cyrhaeddiad addysgol a chyfleoedd bywyd plant sydd mewn gofal , gan roi lle canolog i’r plentyn, drwy sicrhau bod gwasanaethau addysg, gwasanaethau cymdeithasol, a gwasanaethau eraill, yn cydweithio.

en-gb	strengthen edge of care services to provide families with timely support to reduce the numbers needing care provision and provide assistance in the key transitional phase post 16  to access further education, jobs and housing for those leaving care.
cy-gb	cryfhau gwasanaethau ar ffiniau gofal er mwyn rhoi cymorth amserol i deuluoedd a lleihau’r niferoedd y mae angen darparu gofal ar eu cyfer a chynnig cymorth yn y cyfnod allweddol o newid ar ôl i blant sy’n gadael gofal gyrraedd 16 oed , er mwyn iddynt fedru manteisio ar addysg bellach a dod o hyd i swyddi a thai.

en-gb	Better Mental Health
cy-gb	Gwell Iechyd Meddwl

en-gb	We want to ensure that mental health problems are not a barrier to achieving potential in all areas of life.
cy-gb	Rydym am sicrhau nad yw problemau iechyd meddwl yn atal pobl rhag cyrraedd eu potensial ym mhob agwedd ar eu bywydau.

en-gb	One in four will be affected by mental health issues at some point during their lives and for many the support of their family and friends will be enough.
cy-gb	Bydd problemau iechyd meddwl yn effeithio ar un o bob pedwar ohonom ar ryw adeg yn ystod ein bywydau. I lawer ohonom, bydd cymorth ein teuluoedd a’n cyfeillion yn ddigon.

en-gb	However, when more intensive support is needed, we need a system which is easily accessible, and focused on identifying and treating as early as possible, before crisis point is reached.
cy-gb	Fodd bynnag, pan fo angen cymorth mwy dwys ar bobl, mae angen system sydd ar gael yn hwylus ac sy’n hoelio sylw ar adnabod a thrin y cyflwr cyn  gynted ag y bo modd, cyn i faterion fynd i’r pen.

en-gb	Wherever possible, we will give children and young people the tools to cope with the stresses of growing up in a rapidly changing society, where online bullying is a new and worrying phenomenon.
cy-gb	Pryd bynnag y bo modd, byddwn yn arfogi plant a phobl ifanc â’r gallu i ymdopi â’r straen sy’n gysylltiedig â dod i oed mewn cymdeithas sy’n newid yn gyflym, lle mae bwlio ar-lein yn ffenomenon newydd sy’n peri cryn ofid.

en-gb	Referrals to child mental health services have almost doubled over recent years, reflecting greater awareness but also placing a strain on services.
cy-gb	Mae nifer y plant sy’n cael eu hatgyfeirio at wasanaethau iechyd meddwl wedi dyblu bron yn ystod y blynyddoedd diwethaf, sy’n dangos bod mwy o ymwybyddiaeth o afiechyd meddwl, ond mae hefyd yn golygu bod gwasanaethau o dan straen.

en-gb	Schools are in a unique position to identify problems early, and provide support for children and a rapid gateway to further support where appropriate.
cy-gb	Mae ysgolion mewn sefyllfa unigryw i nodi problemau’n gynnar, i roi cymorth i blant ac, os yw hynny’n briodol, i gyfeirio plant at gymorth pellach yn gyflym.

en-gb	The deep intergenerational and family effects of mental health issues should be recognised, and the adverse childhood experiences that can result.
cy-gb	Dylid cydnabod yr effeithiau dwfn y mae problemau iechyd meddwl yn eu cael ar draws y cenedlaethau ac ar deuluoedd, a dylid cydnabod hefyd eu bod yn gallu arwain at brofiadau niweidiol  yn ystod plentyndod.

en-gb	Many people suffer from mental health issues but do not feel able to talk about them openly, or seek help.
cy-gb	Mae llawer o bobl yn dioddef problemau iechyd meddwl ond maent yn teimlo na allant siarad yn agored amdanynt, na gofyn am gymorth.

en-gb	Again, there are positive signs of social change, but more still needs to be done to break down the stigma surrounding mental health conditions.
cy-gb	Unwaith eto, mae arwyddion positif o newid cymdeithasol yn hyn o beth, ond mae dal angen gwneud mwy i chwalu’r stigma sy’n gysylltiedig â chyflyrau iechyd meddwl.

en-gb	Forty per cent of work-related illness is reported as stress and results in an average absence of 24 days.
cy-gb	Mae deugain y cant o’r rheini sy’n dioddef salwch sy’n gysylltiedig â’r gwaith yn nodi mai straen sy’n gyfrifol amdano ac mae’n arwain at fod yn absennol o’r gwaith am 24 diwrnod ar gyfartaledd.

en-gb	Mental health issues vary in their severity, and responses should always be appropriate, proportionate and timely including approaches such as social prescribing, rather than simply treating with medication.
cy-gb	Mae problemau iechyd meddwl yn amrywio o ran eu difrifoldeb, a dylai’r ymatebion fod yn briodol, yn gymesur ac yn amserol bob amser. Dylent gynnwys dulliau megis presgripsiynu cymdeithasol, yn hytrach na thrin â meddyginiaethau yn unig.

en-gb	Remaining mentally and physically active into old age is critical to reducing the risk of developing dementia, other health conditions, and depression as a result of loneliness and isolation.
cy-gb	Mae’n hollbwysig bod pobl hŷn yn dal ati i fod yn gorfforol egnïol ac yn cadw’u meddwl yn effro er mwyn lleihau’r risg o ddatblygu dementia, cyflyrau iechyd eraill, ac iselder oherwydd eu bod yn unig ac yn teimlo ar wahân.

en-gb	Giving people opportunities to remain active provides a benefit to our communities as well as helping people enjoy positive mental health well into their old age.
cy-gb	Mae cynnig cyfleoedd i bobl barhau’n actif o fudd i’n cymunedau yn ogystal â bod yn ffordd i helpu pobl i fwynhau iechyd meddwl da nes iddynt gyrraedd oedran mawr.

en-gb	However, with more people living longer, the number of dementia cases will continue to rise.
cy-gb	Er hynny, gan fod rhagor o bobl yn byw’n hirach, bydd nifer yr achosion o ddementia yn parhau i godi.

en-gb	Alongside dignified care for the individual, we need to recognise the impact on families and carers.
cy-gb	Yn ogystal â darparu gofal sy’n caniatáu i’r unigolyn gadw’i urddas, mae angen inni gydnabod yr effaith ar deuluoedd ac ar ofalwyr.

en-gb	continue our programme  to improve mental health services  for all in Wales, improving the quality and integration of services, addressing mental and physical health needs in tandem and enabling a better transition between different services.
cy-gb	parhau â’n rhaglen i wella gwasanaethau iechyd meddwl i bawb yng Nghymru, gan wella ansawdd gwasanaethau a’u hintegreiddio’n well, mynd i’r afael ag anghenion iechyd meddwl ac iechyd corfforol ar yr un pryd a sicrhau bod modd pontio’n well rhwng gwasanaethau gwahanol.

en-gb	build on the work we have done which has enabled nearly 140,000 people to access support from the new mental health services in primary care since the introduction of the Mental Health Measure, by improving access to psychological therapies  in both primary and secondary care for both adults and children.
cy-gb	adeiladu ar y gwaith yr ydym wedi’i wneud eisoes ac sydd wedi galluogi bron 140,000 o bobl i gael cymorth gan y gwasanaethau iechyd meddwl newydd ym maes gofal sylfaenol ers i’r Mesur Iechyd Meddwl gael ei gyflwyno, drwy wella mynediad at therapïau seicolegol yn y maes gofal sylfaenol ac yn y maes gofal eilaidd, a hynny ar gyfer plant ac oedolion fel ei gilydd.

en-gb	design our new curriculum and assessment arrangement in schools to place real and meaningful focus on well-being , and developing the mental resilience of children and young people.
cy-gb	dylunio’n cwricwlwm a’n trefniadau asesu newydd ar gyfer ysgolion fel eu bod yn rhoi sylw gwirioneddol ac ystyrlon i lesiant , ac yn meithrin cryfder meddyliol mewn plant a phobl ifanc.

en-gb	make sure teachers have the help and support they need to respond to children experiencing difficulties , by ensuring effective links and joint working between schools’ counselling services, education psychologists, children and adolescent mental health services and neurodevelopmental services and designated support for clusters of schools.
cy-gb	gwneud yn siŵr bod athrawon yn cael y cymorth a’r gefnogaeth y mae eu hangen arnynt i ymateb i blant sy’n profi anawsterau , drwy sicrhau bod cysylltiadau a chydweithio effeithiol rhwng gwasanaethau cwnsela ysgolion, seicolegwyr addysg, gwasanaethau iechyd meddwl plant a’r glasoed, a gwasanaethau niwroddatblygiadol, a thrwy ddarparu cymorth dynodedig ar gyfer clystyrau o ysgolion.

en-gb	deliver a new community perinatal mental health service  and review the need for inpatient facilities in Wales, to stop post natal depression worsening and to allow mothers to form a strong early bond with their child.
cy-gb	darparu gwasanaeth iechyd meddwl amenedigol newydd yn y gymuned ac adolygu’r angen am gyfleusterau ar gyfer cleifion preswyl yng Nghymru, er mwyn atal iselder ôl-enedigol rhag gwaethygu a chaniatáu i famau feithrin perthynas gref a chlos gyda’u plentyn o’r dechrau un.

en-gb	help people with dementia and their families and carers to access information, advice and support to maintain their independence  by a joint health service/local authority ‘team around the family approach’. 
cy-gb	helpu pobl â dementia a’u teuluoedd a’u gofalwyr i gael gafael ar wybodaeth, cyngor a chymorth er mwyn iddynt fedru parhau i fod yn annibynnol drwy sicrhau bod y gwasanaeth iechyd/yr awdurdod lleol yn cydweithio i ‘greu tîm o amgylch y teulu’ .

en-gb	deliver a pilot to explore how social prescribing  can help to treat mental health conditions.
cy-gb	treialu cynllun i weld sut y gall presgripsiynu cymdeithasol helpu i drin cyflyrau iechyd meddwl.

en-gb	Skills and Employability
cy-gb	Sgiliau a Chyflogadwyedd

en-gb	We want an economy founded on high quality skills, giving businesses the resources to grow and innovate, and people the ability to prosper.
cy-gb	Rydym yn awyddus i’n heconomi fod yn un sy’n seiliedig ar sgiliau o ansawdd uchel, sy’n darparu’r adnoddau y mae eu hangen ar fusnesau i dyfu ac i arloesi, ac sy’n galluogi pobl i ffynnu.

en-gb	Every person should be equipped with the skills they need to get a job and the opportunity to develop new skills through their working life.
cy-gb	Dylai pob unigolyn feddu ar y sgiliau y mae eu hangen arno i ddod o hyd i swydd, a dylai gael y cyfle i feithrin sgiliau newydd drwy gydol ei fywyd gwaith.

en-gb	Low skill levels are the single biggest barrier to building the Welsh economy we want, and often the biggest barrier for individuals in securing meaningful work.
cy-gb	Lefelau isel o sgiliau yw’r rhwystr mwyaf un sy’n ein hatal rhag creu’r economi a ddymunwn yng Nghymru,  ac yn aml, dyma’r rhwystr mwyaf sy’n atal unigolion  rhag dod o hyd i waith ystyrlon.

en-gb	It is critical we tailor skills support to individuals’ needs, while addressing other barriers such as poor health, transport and caring responsibilities to drive up prosperity levels for all.
cy-gb	Os ydym am sicrhau gwell ffyniant i bawb, mae’n hollbwysig ein bod yn teilwra cymorth sgiliau fel ei fod yn diwallu anghenion unigolion, ond ei fod hefyd, ar yr un pryd, yn mynd i’r afael â rhwystrau eraill, megis iechyd gwael,  trafnidiaeth a chyfrifoldebau gofalu.

en-gb	Employable People
cy-gb	Pobl Gyflogadwy

en-gb	Good skills are a key factor in determining whether people get good jobs.
cy-gb	Mae sgiliau da yn ffactor allweddol sy’n penderfynu a yw pobl yn cael swyddi da ai peidio.

en-gb	We need to make sure that everyone has access to the training they need throughout their lives.
cy-gb	Mae angen inni wneud yn siŵr bod pawb yn gallu cael gafael ar yr hyfforddiant y mae eu hangen arnynt, a hynny drwy gydol eu bywydau.

en-gb	People can follow many routes to higher skills, for example apprenticeships, work-based learning, and further and higher education.
cy-gb	Gall pobl ddilyn sawl trywydd er mwyn meithrin sgiliau uwch, er enghraifft, prentisiaethau, dysgu seiliedig ar waith, ac addysg bellach ac uwch.

en-gb	All of these options need to complement each other to enable people to pursue the careers they want.
cy-gb	Mae angen i’r holl opsiynau hyn ategu ei gilydd er mwyn i bobl fedru dilyn y gyrfaoedd a ddymunant.

en-gb	Our new approach to employability will deliver a seamless referral and support service for people who need basic skills, and people who need to raise their skill levels to get a job or progress in their career.
cy-gb	Byddwn yn gweithio mewn ffordd newydd ym maes cyflogadwyedd drwy ddarparu gwasanaeth cymorth ac atgyfeirio di-dor ar gyfer pobl y mae angen iddynt ddatblygu sgiliau sylfaenol, ac ar gyfer y bobl hynny y mae angen iddynt wella’u sgiliau er mwyn dod o hyd i swydd neu symud ymlaen yn eu gyrfa.

en-gb	Skills for Business
cy-gb	Sgiliau ar gyfer Busnes

en-gb	Good skills unlock growth and innovation for businesses, which means they need to be able to recruit workers with the right skills.
cy-gb	Mae sgiliau da yn datgloi twf ac arloesedd mewn busnesau, sy’n golygu bod angen iddynt fedru recriwtio gweithwyr â’r sgiliau iawn.

en-gb	Businesses also have a responsibility to invest in their workforce to benefit themselves, their workers and the wider economy.
cy-gb	Mae cyfrifoldeb ar fusnesau hefyd i fuddsoddi yn eu gweithlu er eu budd eu hunain, ac er budd eu gweithwyr a’r economi ehangach.

en-gb	As a government we are committed to link the training we provide even more closely to the needs of the Welsh economy.
cy-gb	Fel llywodraeth, rydym wedi ymrwymo i sicrhau cysylltiad hyd yn oed yn fwy clos rhwng yr hyfforddiant a ddarparwn ac anghenion economi Cymru.

en-gb	Strong Economy
cy-gb	Economi Gref

en-gb	Good skills make Wales a more attractive destination for investors, bringing with them the higher-end, higher-paying jobs we need.
cy-gb	Mae sgiliau da yn golygu bod Cymru yn lle mwy deniadol ar gyfer buddsoddwyr sy’n dod â’r swyddi uwch eu safon a’r cyflogau uwch y mae eu hangen arnom.

en-gb	Better and more transferable skills help people to move more easily between jobs, progressing from lowerpaying roles with limited prospects.
cy-gb	Mae sgiliau gwell a mwy trosglwyddadwy yn helpu pobl i symud yn haws rhwng swyddi, gan symud ymlaen o swyddi cyflog is lle nad oes fawr o ddyfodol.

en-gb	The higher the skill levels, the more resilient our economy will be, and better able to ride out economic shocks.
cy-gb	Po uchaf y lefelau sgiliau, y cryfaf y bydd ein heconomi, a’r mwyaf abl i ddod drwyddi ar ôl cyfnodau economaidd anodd.

en-gb	Leaving the European Union will mean we must redouble our efforts to build an even more competitive economy, and higher skills are at the core of this.
cy-gb	Bydd gadael yr Undeb Ewropeaidd yn golygu y bydd yn rhaid inni ymdrechu’n galetach fyth i greu economi hyd yn oed yn fwy cystadleuol, ac mae lefelau uwch o sgiliau yn hollbwysig yn hynny o beth.

en-gb	Automation remains a growing threat to jobs, but the best defence will be people with the ability to work better and smarter than machines and able to solve the problems they can’t.
cy-gb	Mae awtomatiaeth yn parhau’n fygythiad cynyddol i swyddi, ond y ffordd orau i’n hamddiffyn ein hunain fydd sicrhau bod pobl yn gallu gweithio’n well ac mewn ffordd fwy clyfar na pheiriannau a’u bod yn gallu datrys y problemau na all peiriannau fynd i’r afael â nhw.

en-gb	deliver a school curriculum which meets the skills needs of individuals and the wider Welsh economy .
cy-gb	darparu cwricwlwm ysgolion sy’n diwallu anghenion unigolion ac economi ehangach Cymru o ran sgiliau .

en-gb	ensure that our skills provision through schools, further and higher education and work-based learning reflects current employer needs  and keeps pace with the economy of the future.
cy-gb	sicrhau bod ein darpariaeth meithrin sgiliau drwy ysgolion, addysg bellach ac uwch, a dysgu seiliedig ar waith, yn adlewyrchu anghenion presennol cyflogwyr ac yn parhau i ddiwallu anghenion economi’r dyfodol.

en-gb	promote closer links between  schools, colleges, universities and employers and businesses, public services, and the NHS  to better anticipate the skills needs over the coming years.
cy-gb	meithrin cysylltiadau agosach rhwng ysgolion, colegau, prifysgolion a chyflogwyr a busnesau, gwasanaethau cyhoeddus, a’r GIG  fel bod modd rhagweld anghenion o ran sgiliau yn well yn ystod y blynyddoedd sydd i ddod.

en-gb	reform our economic development and skills provision to work on a regional basis , building on the three employer-led Regional Skills Partnerships.
cy-gb	diwygio’n darpariaeth datblygu economaidd a meithrin sgiliau er mwyn gweithio’n rhanbarthol , gan adeiladu ar y tair Partneriaeth Sgiliau Ranbarthol sy’n cael eu harwain gan gyflogwyr.

en-gb	reconfigure our current offer into a new employability programme that is simpler and more responsive  to the needs of individuals and employers.
cy-gb	ad-drefnu’r arlwy presennol a chreu rhaglen gyflogadwyedd newydd a symlach sy’n ymateb yn well  i anghenion unigolion a chyflogwyr.

en-gb	set out a common approach to identifying the needs of the individual as part of a new approach to employability , identifying those with employment support needs at the earliest possible stage and making the referral process more seamless and less daunting.
cy-gb	sefydlu dull cyffredin o nodi anghenion yr unigolyn a fydd yn rhan o ffordd newydd o weithredu ym maes cyflogadwyedd , gan adnabod yr unigolion hynny y mae arnynt angen cymorth cyflogaeth mor gynnar â phosibl  a chan sicrhau bod y broses atgyfeirio yn un ddi-dor ac yn llai brawychus i bobl.

en-gb	provide  tailored, community outreach  for those who face multiple barriers to work.
cy-gb	darparu gwasanaeth allgymorth cymunedol wedi’i deilwra  ar gyfer y bobl hynny sy’n wynebu nifer o rwystrau sy’n eu hatal rhag gweithio.

en-gb	use the Valleys as a test bed for a placebased approach to enhancing employability , including extending the Flexible Skills Programme to drive a focus on engaging employers in deprived areas.
cy-gb	mynd ati yn y Cymoedd i dreialu dull seiliedig ar leoedd o wella cyflogadwyedd , gan gynnwys ehangu’r Rhaglen Sgiliau Hyblyg er mwyn hoelio sylw ar ennyn diddordeb cyflogwyr mewn ardaloedd difreintiedig.

en-gb	improve health and employment outcomes through  employers, health services and employment services  working together more effectively, including supporting employees at risk of long-term sickness to stay in work through our In Work scheme.
cy-gb	gwella canlyniadau iechyd a chyflogaeth drwy sicrhau bod cyflogwyr, gwasanaethau iechyd a gwasanaethau cyflogaeth yn cydweithio’n fwy effeithiol, gan gynnwys helpu gweithwyr cyflogedig sydd mewn perygl o ddioddef salwch hirdymor i barhau mewn gwaith drwy’n cynllun Mewn Gwaith.

en-gb	© Crown copyright 2017          WG32422       Digital ISBN:
cy-gb	© Hawlfraint y Goron 2017          WG32422       ISBN Digidol:

en-gb	978 1 4734 9922 5
cy-gb	978 1 4734 9923 2

en-gb	Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales
cy-gb	Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru

en-gb	FOREWORD
cy-gb	RHAGAIR

en-gb	Culture is important.
cy-gb	Mae diwylliant yn bwysig.

en-gb	I am making this statement because I wish to…
cy-gb	Rwyf yn gwneud y datganiad hwn oherwydd fy mod yn dymuno…

en-gb	• Remind people how important culture is.
cy-gb	• Atgoffa pobl o bwysigrwydd diwylliant.

en-gb	At times like these it is more important than ever to people and communities; a vital buttress that protects and enhances our quality of life. • Promote more debate within Welsh politics and society about the value of culture, and how best we can work together to nurture and promote it. • Encourage bright ideas and initiatives, from whatever source. • Set out my ambitions for culture for this Assembly term, and unite our efforts across Government to extract maximum value from our investment in Culture.
cy-gb	Ar adegau fel hyn, mae’n bwysicach nag erioed i bobl a chymunedau; mae’n gonglfaen hollbwysig sy’n gwarchod ac yn gwella ansawdd ein bywydau. • Symbylu mwy o drafodaeth yn y byd gwleidyddol a’n cymdeithas yma yng Nghymru am werth diwylliant, a sut orau i gydweithio i’w feithrin a’i hyrwyddo. • Annog syniadau a mentrau da, o le bynnag y dônt. • Nodi fy nyheadau i o ran diwylliant ar gyfer tymor y Cynulliad hwn, a chyd-ymdrechu ar draws y Llywodraeth i gael y gwerth mwyaf posibl o’n buddsoddiad mewn diwylliant.

en-gb	The Welsh Government is fully committed to culture.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn gwbl ymrwymedig i ddiwylliant.

en-gb	By ‘culture’, or ‘diwylliant’ in Welsh, we mean the arts, music, literature and heritage or put another way, all of the creative activities that give people purpose, and a sense of belonging and identity.
cy-gb	Wrth sôn am ‘ddiwylliant’, rydym yn sôn am y celfyddydau, cerddoriaeth, llenyddiaeth a threftadaeth, neu mewn geiriau eraill, yr holl weithgareddau creadigol sy’n rhoi pwrpas ac ymdeimlad o berthyn a hunaniaeth i bobl.

en-gb	We see culture as a priority.
cy-gb	Rydym yn ystyried diwylliant yn flaenoriaeth.

en-gb	We believe in it for its own sake, and in supporting it with public funds.
cy-gb	Rydym yn credu ynddo er ei fwyn ei hun ac mewn defnyddio arian cyhoeddus i’w gefnogi.

en-gb	Culture is central to our society and our sense of nationhood, and embodies both our national languages and their respective cultures.
cy-gb	Mae diwylliant yn ganolog i’n cymdeithas ac i’n hymdeimlad o berthyn i genedl, ac mae’n fynegiant o’n dwy iaith genedlaethol a’r diwylliannau sy’n perthyn iddyn nhw.

en-gb	We also believe in artistic and cultural freedom, which is why we support ‘the arm’s length principle’.
cy-gb	Rydym yn credu hefyd mewn rhyddid artistig a diwylliannol, a dyna pam yr ydym yn cefnogi’r ‘egwyddor hyd braich’.

en-gb	Culture empowers.
cy-gb	Mae diwylliant yn grymuso.

en-gb	It is hugely important in developing confidence, skills, and employability.
cy-gb	Mae’n hynod bwysig o ran datblygu hyder, sgiliau a chyflogadwyedd.

en-gb	Culture is also increasingly important to our economy, and it makes a vital contribution to other key areas of public life, including health, education, and regeneration.
cy-gb	Mae diwylliant hefyd yn gynyddol bwysig i’n heconomi, ac mae’n gwneud cyfraniad hollbwysig i feysydd allweddol eraill o fywyd cyhoeddus, gan gynnwys iechyd, addysg, ac adfywio.

en-gb	All this is reflected in our Well-being of Future Generations Act 2015, in which ‘a vibrant culture’ is one of the seven national goals.
cy-gb	Adlewyrchir hyn i gyd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015, lle mae ‘diwylliant bywiog’ yn un o’r saith nod cenedlaethol.

en-gb	As the goal is described this is about creating ‘a society that promotes and protects culture, heritage and the Welsh language, and which encourages people to participate in the arts, and sports and recreation’.
cy-gb	Y nod yn hyn o beth yw creu ‘cymdeithas sy’n hyrwyddo ac yn gwarchod diwylliant, treftadaeth a’r Gymraeg ac sy’n annog pobl i gyfranogi yn y celfyddydau, a chwaraeon a gweithgareddau hamdden’.

en-gb	However there is work to be done to re-unite our country.
cy-gb	Fodd bynnag, mae gennym waith i’w wneud os ydym am greu undod yn ein gwlad.

en-gb	The result of the Referendum on EU membership showed that we have a divided society.
cy-gb	Dangosodd canlyniad y Refferendwm ar aelodaeth o’r EU fod ein cymdeithas yn un ranedig.

en-gb	We need to reconcile divisions, and ensure people feel connected and enfranchised.
cy-gb	Mae angen i ni adfer y rhaniadau, meithrin ymdeimlad o berthyn mewn pobl ac ymdeimlad eu bod yn cael eu grymuso.

en-gb	Persuading more people to take part in creative (and physical) activity is vital, if we are to get them to re-connect and believe that they have a stake in Welsh society.
cy-gb	Mae dwyn perswâd ar ragor o bobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau creadigol (a chorfforol) yn hollbwysig os ydym am iddyn nhw ailfeithrin ymdeimlad o berthyn i gymdeithas Cymru a chredu bod ganddyn nhw ran ynddi.

en-gb	Taking part brings all kinds of benefits.
cy-gb	Mae cymryd rhan mewn gweithgareddau o’r fath yn cynnig manteision o bob math.

en-gb	It brings enjoyment, but it also helps people to become more confident, and to find out about themselves and their communities.
cy-gb	Mae’n dod â mwynhad, ond mae hefyd yn helpu pobl i fagu hyder ac i ddeall mwy amdanyn nhw eu hunain a’u cymunedau.

en-gb	It can boost personal, physical and mental well being.
cy-gb	Gall roi hwb i les personol, corfforol a meddyliol.

en-gb	We start from a good base, but we should aim higher: I want Wales to be the most creatively active nation in Europe.
cy-gb	Mae gennym sylfaen dda i adeiladu arni ond dylem anelu’n uwch: Rwyf am sicrhau mai Cymru yw’r genedl fwyaf creadigol weithgar yn Ewrop.

en-gb	2 I am determined that we should continue to send a confident, outward-facing message to the rest of Europe and beyond.
cy-gb	Rwy’n benderfynol y dylem barhau i ddangos i weddill Ewrop a thu hwnt ein bod yn wlad hyderus sy’n troi ei golygon tuag allan.

en-gb	Wales welcomes you.
cy-gb	Mae croeso i chi yng Nghymru.

en-gb	We value cultural exchange.
cy-gb	Rydym yn gwerthfawrogi cyfnewid diwylliannol.

en-gb	We are a vibrant, innovative and forward looking country.
cy-gb	Rydym yn wlad fywiog, arloesol a blaengar.

en-gb	We want you to visit, and to experience what we have to offer.
cy-gb	Rydym eisiau i chi ymweld â ni i brofi’r hyn sydd gennym i’w gynnig.

en-gb	My vision is of a Wales where culture is central to the nation’s life and well-being, a place where talent is revealed, nurtured and shared.
cy-gb	Mae gennyf weledigaeth o Gymru lle mae diwylliant yn ganolog i fywyd a lles y genedl, lle mae talent yn cael ei datgelu, ei meithrin a’i rhannu.

en-gb	Unless we strive to be creative and active we will never be as healthy, fulfilled or as happy as we’d wish.
cy-gb	Os na wnawn ni ymdrechu i fod yn greadigol ac yn egnïol, ni fyddwn byth mor iach, bodlon na hapus ag y byddem yn dymuno.

en-gb	The current landscape: where we are now
cy-gb	Y sefyllfa bresennol: ble rydym ni nawr

en-gb	We have tremendous assets, which is a tribute to public investment, and to the sector’s work, notably over the past 2 decades.
cy-gb	Mae gennym asedau anhygoel, sy’n deyrnged i fuddsoddiad cyhoeddus ac i waith y sector, yn enwedig dros y 2 ddegawd diwethaf.

en-gb	In many ways the current cultural landscape is very positive.
cy-gb	Mae’r sefyllfa ddiwylliannol bresennol yn un gadarnhaol iawn mewn sawl ffordd.

en-gb	Wales has a long cultural tradition, great talent and innovation.
cy-gb	Mae gan Gymru draddodiad diwylliannol hir, talent ragorol a’r gallu i fod yn arloesol.

en-gb	We have some excellent infrastructure, and we have a rich, vibrant, bilingual offer.
cy-gb	Mae gennym seilwaith ardderchog, ac rydym yn cynnig arlwy dwyieithog, cyfoethog a bywiog.

en-gb	Levels of attendance at cultural events, and active participation in cultural pursuits, are high – in 2015, some 79% of adults attended at least one arts event, whilst 40% participated in artistic activities.1 There is also a really strong connection between our natural heritage and our cultural heritage and identity.
cy-gb	Mae lefelau presenoldeb mewn digwyddiadau diwylliannol, a’r niferoedd sy’n cymryd rhan weithredol mewn mentrau diwylliannol, yn uchel – yn 2015, aeth rhyw 79% o oedolion i o leiaf un digwyddiad celfyddydol, a chymerodd 40% ran mewn gweithgareddau artistig.1 Mae cysylltiad cryf iawn hefyd rhwng ein treftadaeth naturiol a’n treftadaeth ddiwylliannol a’n hunaniaeth.

en-gb	Our landscape continues to frame, and inspire, much of our contemporary cultural output.
cy-gb	Mae’r cefndir hwn yn dal i lywio llawer o’n cynnyrch diwylliannol cyfoes ac i ddylanwadu arno.

en-gb	We have world class attractions, such as our three UNESCO World Heritage Sites, and Cadw’s castles and monuments.
cy-gb	Mae gennym atyniadau byd-enwog, megis tri Safle Treftadaeth y Byd UNESCO, a chestyll a henebion Cadw.

en-gb	We have state of the art facilities like the Wales Millennium Centre, the National Waterfront Museum, Pontio, the Glamorgan Archives, BBC Roath Lock and Pinewood studios.
cy-gb	Mae gennym gyfleusterau celfyddydau o’r radd flaenaf, megis Canolfan Mileniwm Cymru, Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Pontio, Archifau Morgannwg, Porth y Rhath y BBC a stiwdios Pinewood.

en-gb	And of course we have outstanding collections like those at our seven National Museum sites, at the National Library and our national digital archive the People’s Collection, in Côf Cymru our online record of Designated Historic Assets, in the Coflein online catalogue of archaeology, buildings, industrial and maritime heritage, and in places like the Glynn Vivian Art Gallery, Oriel Mostyn, and Oriel Kyffin Williams.
cy-gb	Ac wrth gwrs, mae gennym gasgliadau rhagorol megis y rheini ar y saith safle sy’n rhan o’n Hamgueddfa Genedlaethol; y rheini yn y Llyfrgell Genedlaethol a’n harchif ddigidol genedlaethol yng Nghasgliad y Werin; yn Cof Cymru, ein cofnod ar-lein o Asedau Hanesyddol Dynodedig; yng nghatalog ar-lein Coflein o dreftadaeth archaeolegol, adeiladau, a threftadaeth ddiwydiannol a morol; ac mewn lleoedd megis Oriel Gelf Glynn Vivian, Oriel Mostyn, ac Oriel Kyffin Williams.

en-gb	Wales is producing world class output in many different fields, for example Welsh National Opera, National Theatre Wales, Theatr Clwyd, BBC National Orchestra of Wales, Artes Mundi, Cardiff Singer of the World, and TV and film productions including Dr Who and Sherlock.
cy-gb	Mae Cymru’n cynnig arlwy o safon fyd-eang mewn llawer o feysydd gwahanol, er enghraifft, Opera Genedlaethol Cymru, National Theatre Wales, Theatr Clwyd, Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, Artes Mundi, Canwr y Byd Caerdydd, a chynyrchiadau teledu a ffilm, gan gynnwys Dr Who a Sherlock.

en-gb	It also hosts a rich variety of events and festivals, including the national, local, and youth eisteddfodau, and the Hay, Green Man, Wakestock and Number 6 festivals.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnal amrywiaeth gyfoethog o ddigwyddiadau a gwyliau, gan gynnwys yr eisteddfodau cenedlaethol, yr eisteddfodau lleol a’r eisteddfodau ar gyfer pobl ifanc, ynghyd â Gwyl y Gelli, Gwyl y Dyn Gwyrdd, Wakestock a Gwyl Rhif 6.

en-gb	All of this is helping to attract more and more people to visit Wales, drawn in part by their desire to experience our special and distinctive culture.
cy-gb	Mae hyn oll yn helpu i ddenu mwy a mwy o bobl i ymweld â Chymru, yn rhannol oherwydd eu hawydd i brofi ein diwylliant arbennig ac unigryw.

en-gb	Added to this, our creative industries are the fastest growing sector of our economy.
cy-gb	Hefyd, ein diwydiannau creadigol yw’r sector economaidd sy’n tyfu gyflymaf.

en-gb	And hundreds of our artists, curators, archivists, musicians and dancers are working in schools, hospitals, and in the community to develop people’s creativity, confidence and well-being.
cy-gb	Ac mae cannoedd o’n hartistiaid, curaduron, archifwyr, cerddorion a dawnswyr yn gweithio mewn ysgolion, ysbytai ac yn y gymuned i feithrin creadigrwydd, hyder a lles pobl.

en-gb	So there is a huge amount to enjoy and to celebrate.
cy-gb	Felly mae llawer iawn i’w fwynhau a’i ddathlu.

en-gb	But…
cy-gb	Ond…

en-gb	…there is real uncertainty and anxiety, notably over EU funding and reductions in local authority support.
cy-gb	…mae ansicrwydd a phryder gwirioneddol, yn enwedig o ran arian yr UE a’r gostyngiadau yn y cymorth a roddir gan awdurdodau lleol.

en-gb	Due to these pressures, the sector is losing experienced and specialist staff, which is putting its professionalism at risk.
cy-gb	Oherwydd y pwysau hyn, mae’r sector yn colli staff profiadol ac arbenigol, sy’n peryglu ei broffesiynoldeb.

en-gb	As public funding falls, there is a clear need for the culture sector to up its game still further on fundraising, marketing, and income generation.
cy-gb	Wrth i arian cyhoeddus grebachu, mae angen clir i’r sector diwylliant feithrin ei allu i godi arian, i farchnata ac i greu incwm.

en-gb	3 Although we are making progress, there are still too many people who feel that culture is elitist, or that experiencing or taking part in it ‘is not for them’.
cy-gb	Er ein bod yn llwyddo i wneud cynnydd, mae gormod o bobl o hyd yn teimlo mai peth elitaidd yw diwylliant, neu nad yw ei brofi neu gymryd rhan ynddo yn rhywbeth iddyn nhw.

en-gb	Whilst digital technology is revolutionising the way people create and consume culture, there are still parts of our country that feel disconnected.
cy-gb	Er bod technoleg ddigidol yn gweddnewid sut mae pobl yn creu ac yn mwynhau diwylliant, mae yna rannau o’n gwlad o hyd lle mae pobl yn teimlo allan ohoni.

en-gb	Similarly, whilst technology is becoming ever cheaper and more personalised, there are parts of the culture sector that have yet to exploit its potential.
cy-gb	Yn yr un modd, er bod technoleg hyd yn oed yn rhatach ac yn fwy personol erbyn hyn, mae yna rannau o’r sector diwylliant sydd heb fanteisio ar y potensial hwnnw eto.

en-gb	Whilst there is growing evidence of the effectiveness of cultural activity in helping to address other key agendas, such as health and well-being, regeneration and tackling disadvantage, and much good work is going on, I believe the culture sector can contribute even more in these areas.
cy-gb	Er bod tystiolaeth gynyddol i ddangos bod gweithgarwch diwylliannol yn helpu i fynd i’r afael ag agendâu allweddol eraill, megis iechyd a lles, adfywio a mynd i’r afael ag anfantais, ac er bod llawer o waith da yn cael ei wneud, rwyf yn credu y gall y sector diwylliannol wneud hyd yn oed fwy o gyfraniad yn hynny o beth.

en-gb	How culture contributes to other agendas
cy-gb	Sut mae diwylliant yn cyfrannu at agendâu eraill

en-gb	At a time like this it would be easy to say that we cannot afford to invest in culture, that it is some kind of ‘luxury spending’ that can no longer be justified. To adopt that approach would be a serious mistake.
cy-gb	Mewn cyfnod fel hwn, byddai’n hawdd dweud na allwn fforddio buddsoddi mewn diwylliant, mai rhyw fath o ‘wario ar foethau’ ydyw na ellir ei gyfiawnhau bellach.Camgymeriad difrifol fyddai meddwl hynny.

en-gb	Culture is important, and has intrinsic worth.
cy-gb	Mae diwylliant yn bwysig, ac mae iddo werth cynhenid.

en-gb	But we should also recognise its growing value to our economy, and the vital contribution that it can make in the effective delivery of other areas of public policy.
cy-gb	Ond dylem hefyd gydnabod ei werth cynyddol i’n heconomi a’r cyfraniad hollbwysig y gall ei wneud mewn meysydd polisi cyhoeddus eraill.

en-gb	The remainder of this document summarises that contribution, grouped around the four key themes within our Programme for Government.
cy-gb	Rydym yn mynd ati yng ngweddill y ddogfen hon i grynhoi’r cyfraniad hwnnw, gan wneud hynny ar sail pedair thema allweddol yn ein Rhaglen Lywodraethu.

en-gb	It then suggests ways in which the culture sector, with the right backing and encouragement, can do even more.
cy-gb	Rydym yn awgrymu wedyn sut y gall y sector diwylliant, gyda’r cymorth a’r anogaeth briodol, wneud mwy fyth.

en-gb	Finally, it lists the actions we as a Government intend to take during this Assembly term to support the culture sector, and the contributions we are looking for from our partners.
cy-gb	Yn olaf, rydym yn rhestru’r camau yr ydym ni fel Llywodraeth yn bwriadu eu cymryd yn ystod tymor y Cynulliad hwn i gefnogi’r sector diwylliant, a’r cyfraniadau yr ydym yn awyddus i’n partneriaid eu gwneud.

en-gb	If we work together, we can build an even more creative nation, known for its vibrant, bilingual culture that can be enjoyed by everyone.
cy-gb	Drwy gydweithio, gallwn greu gwlad sy’n fwy creadigol fyth, ac sy’n enwog am ei diwylliant dwyieithog bywiog sydd ar gael i bawb ei fwynhau.

en-gb	Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure
cy-gb	Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith

en-gb	“ Culture is ordinary: that is where we must start” Raymond Williams (1958)
cy-gb	“ Culture is ordinary: that is where we must start” Raymond Williams (1958)

en-gb	4 5 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy-gb	4 5 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	6 Prosperous & Secure
cy-gb	6 Ffyniannus a Diogel

en-gb	Economy
cy-gb	Yr Economi

en-gb	The creative industries are a vital engine of our economy.
cy-gb	Mae’r diwydiannau creadigol yn rhan o’r tân sy’n gyrru’n heconomi.

en-gb	They contribute jobs and wealth and help to put Wales on the map, raising its image world-wide.
cy-gb	Maent yn cyfrannu swyddi a chyfoeth ac yn helpu i roi Cymru ar y map, gan ddenu mwy o sylw ym mhob cwr o’r byd.

en-gb	The latest figures (2014) show that we have over 5,300 creative businesses, which generate over £2.1 billion annual turnover, and give employment to over 49,000 people.
cy-gb	Mae’r ffigurau diweddaraf (2014) yn dangos bod gennym dros 5,300 o fusnesau creadigol sydd â throsiant blynyddol o fwy na £2.1 biliwn ac sy’n creu gwaith ar gyfer mwy na 49,000 o bobl.

en-gb	The culture sector produces talented individuals with transferable skills that benefit our creative industries.
cy-gb	Mae’r sector diwylliant yn creu unigolion talentog â sgiliau trosglwyddadwy sydd o fudd i’n diwydiannau creadigol.

en-gb	The not-for-profit culture sector can develop digital initiatives from which the commercial creative industries subsequently benefit.
cy-gb	Gall y sector diwylliant dielw ddatblygu mentrau digidol sydd o fudd wedyn i’r diwydiannau creadigol masnachol.

en-gb	Cultural organisations are more able to experiment with new forms of digital media outside of a commercial setting, so successful initiatives can then be used commercially.
cy-gb	Mae sefydliadau diwylliannol yn fwy abl i arbrofi â ffurfiau newydd o gyfryngau digidol y tu allan i leoliadau masnachol, gan greu mentrau llwyddiannus y gellir eu defnyddio’n fasnachol wedyn.

en-gb	Our heritage organisations are increasingly making sites available and accessible for filming, which generates revenue, and showcases those sites to a global audience.
cy-gb	Mae mwy a mwy o’n sefydliadau treftadaeth yn caniatáu mynediad ar gyfer ffilmio, sy’n cynhyrchu refeniw, ac sy’n dangos y safleoedd hynny i gynulleidfa fyd-eang.

en-gb	Successful productions like Hinterland, The Library Suicides, Jack to a King: the Swansea Story, Poet in New York, Stella, and the Oscar nominated Y Syrcas all show the scope for more productions which serve as a ‘shop window’ for Wales’ culture and tourism.
cy-gb	Mae cynyrchiadau llwyddiannus megis Y Gwyll/Hinterland, Y Llyfrgell/The Library Suicides, Jack to a King: the Swansea Story, Poet in New York, Stella, a’r Syrcas, a enwebwyd am Oscar, i gyd yn dangos bod lle i ragor o gynyrchiadau sy’n ffenestr i ddiwylliant a thwristiaeth Cymru.

en-gb	Looking ahead: we plan to establish ‘Creative Wales’ to support the creative industries; this new body will sustain at least 850 jobs and £40 million a year in production expenditure.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol: rydym yn bwriadu sefydlu ‘Cymru Greadigol’ i gefnogi’r diwydiannau creadigol; bydd y corff newydd hwn yn cynnal o leiaf 850 o swyddi a gwariant o £40 miliwn y flwyddyn ar gynyrchiadau.

en-gb	We will help recipients of start-up and entrepreneurship support to operate within shared creative spaces, and promote closer collaboration with the education sector to ensure a constant pipeline of skills to boost the growth of the creative sector.
cy-gb	Byddwn yn helpu’r rheini a fydd yn cael cymorth entrepreneuriaeth a chymorth i ddechrau prosiectau i weithio mewn mannau creadigol a rennir, a byddwn yn hyrwyddo cydweithio agosach â’r sector addysg er mwyn sicrhau cyflenwad cyson o sgiliau i hyrwyddo twf y sector creadigol.

en-gb	Our events industry is a key sector in its own right.
cy-gb	Mae ein diwydiant digwyddiadau yn sector allweddol ynddo’i hun.

en-gb	Cultural events are one of the two key elements, alongside sporting events.
cy-gb	Mae digwyddiadau diwylliannol yn un o’r ddwy elfen allweddol, ochr yn ochr â digwyddiadau chwaraeon.

en-gb	It is a highly skilled sector which provides good quality jobs and training.
cy-gb	Mae’r sector yn un lle mae lefelau uchel o sgiliau ac mae’n cynnig swyddi a hyfforddiant o ansawdd.

en-gb	Welsh Government supported cultural events alone supported over 500 jobs in the wider tourism economy during 2015.
cy-gb	Cefnogwyd dros 500 o swyddi yn yr economi dwristiaeth ehangach yn ystod 2015 gan y digwyddiadau diwylliannol hynny a gafodd gymorth gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	There is also a significant social impact from hosting events and festivals.
cy-gb	Mae cynnal digwyddiadau a gwyliau yn cael effaith gymdeithasol o bwys hefyd.

en-gb	They have the power to connect to people and communities from all backgrounds, and to promote participation.
cy-gb	Mae gan y digwyddiadau a’r gwyliau hynny y gallu i gysylltu â phobl a chymunedau o bob cefndir, ac i hyrwyddo cyfranogiad.

en-gb	One example is volunteering: almost 1,500 volunteers helped to deliver the cultural events we supported in 2015.
cy-gb	Un enghraifft yw gwirfoddoli: helpodd bron 1,500 o wirfoddolwyr i gynnal y digwyddiadau diwylliannol a gefnogwyd gennym yn 2015.

en-gb	Another benefit is return visits – for example concerts or festivals at historic sites can encourage a whole new audience to those sites.
cy-gb	Un o’r manteision eraill yw ail ymweliadau – er enghraifft, gall cyngherddau neu wyliau mewn lleoliadau hanesyddol annog cynulleidfa gwbl newydd i ymweld â’r safleoedd hynny.

en-gb	Events can also provide a high profile platform for promoting the Welsh language.
cy-gb	Gall digwyddiadau hefyd fod yn llwyfan proffil uchel ar gyfer hyrwyddo’r Gymraeg.

en-gb	Looking ahead, many of our more prominent events are recognised as national and international leaders in their field.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, cydnabyddir bod llawer o’n digwyddiadau mwy amlwg yn arweinwyr cenedlaethol a rhyngwladol yn eu maes.

en-gb	However examples such as the Hay, Green Man and No.6 Festivals are at or close to full visitor capacity.
cy-gb	Fodd bynnag, mae enghreifftiau megis Gwyl y Gelli, Gwyl y Dyn Gwyrdd a Gwyl Rhif 6 yn llawn, neu’n agos at fod yn llawn eisoes.

en-gb	So the coming challenge will be to protect what makes them special and distinctive, whilst finding ways to develop and exploit their virtual, off-site, digital audience, through greater use of live- streaming and webinars.
cy-gb	Felly, yr her sydd o’n blaenau fydd amddiffyn yr hyn sy’n eu gwneud yn arbennig ac yn unigryw, gan ddod o hyd i ffyrdd o ddatblygu ac ymelwa ar eu rhith-gynulleidfa ddigidol, oddi ar y safle, drwy ddefnyddio mwy ar ffrydiau byw a gweminarau.

en-gb	Examples
cy-gb	Enghreifftiau

en-gb	Pinewood studios
cy-gb	Stiwdios Pinewood

en-gb	www.pinewoodgroup.com/our- studios/uk/pinewood-studio-wales
cy-gb	www.pinewoodgroup.com/our- studios/uk/pinewood-studio-wales

en-gb	BBC Roath Lock
cy-gb	Stiwdios BBC Porth y Rhath

en-gb	www.roathlock.com
cy-gb	www.roathlock.com

en-gb	Do Lectures
cy-gb	Do Lectures

en-gb	www.thedolectures.com
cy-gb	www.thedolectures.com

en-gb	Focus Wales
cy-gb	Focus Wales

en-gb	www.focuswales.com
cy-gb	www.focuswales.com/hafan/

en-gb	Green Man
cy-gb	Gwyl y Dyn Gwyrdd

en-gb	www.greenman.net
cy-gb	www.greenman.net

en-gb	Gregynog Festival
cy-gb	Gwyl Gregynog

en-gb	www.gregynogfestival.org
cy-gb	www.gregynogfestival.org/cymraeg/

en-gb	Hay Festival
cy-gb	Gwyl y Gelli

en-gb	www.hayfestival.com/wales
cy-gb	www.hayfestival.com/gymraeg

en-gb	Gwenfflam Caernarfon Alight
cy-gb	Gwenfflam Caernarfon

en-gb	7 Tourism
cy-gb	7 Twristiaeth

en-gb	But it will also depend on visitors knowing what we have, and when.
cy-gb	Ond bydd yn dibynnu hefyd ar sicrhau bod ymwelwyr yn gwybod beth sydd gennym i’w gynnig, a phryd.

en-gb	We need to pique their curiosity, and tempt them with the opportunity to enjoy an authentic and distinctive experience of what our culture and our people have to offer.
cy-gb	Mae angen i ni ennyn eu chwilfrydedd a’u temtio â’r cyfle i fwynhau profiad dilys ac unigryw o’r hyn y mae gan ein pobl a’n diwylliant i’w gynnig.

en-gb	Future challenges include using digital platforms to promote easier access to information.
cy-gb	Mae heriau’r dyfodol yn cynnwys defnyddio llwyfannau digidol i’w gwneud yn haws i bobl ddod o hyd i wybodaeth.

en-gb	We must also ensure that the cultural riches of Wales are featured and written about in the mainstream media and popular press.
cy-gb	Mae’n rhaid i ni sicrhau hefyd fod cyfoeth diwylliannol Cymru yn cael sylw yn y cyfrynngau prif ffrwd a’r wasg boblogaidd.

en-gb	Major events will continue to lure visitors.
cy-gb	Bydd digwyddiadau mawr yn parhau i ddenu ymwelwyr.

en-gb	But we also need to brand activity more clearly, and invent new cultural tourism products, such as the proposed A55 Culture Corridor.
cy-gb	Ond mae angen i ni hefyd frandio gweithgarwch yn gliriach, a chreu cynhyrchion twristiaeth ddiwylliannol newydd, megis y Coridor Diwylliant arfaethedig ar yr A55.

en-gb	We also need to encourage our heritage and cultural institutions to work together more, to maximise their commercial performance. The establishment of ‘Historic Wales’ will help us to achieve this.
cy-gb	Mae angen i ni hefyd annog ein sefydliadau treftadaeth a diwylliannol i gydweithio mwy, er mwyn sicrhau’r perfformiad masnachol gorau posibl. Bydd sefydlu ‘Cymru Hanesyddol’ yn ein helpu i gyflawni hynny.

en-gb	We need to maximise the economic potential of our historic sites.
cy-gb	Mae angen i ni sicrhau bod potensial economaidd ein safleoedd hanesyddol yn cael ei wireddu i’r eithaf.

en-gb	There is great potential – for example the recent investment in world-class visitor facilities at Harlech Castle resulted in an increase of over 25% in visitors to Harlech in just one year.
cy-gb	Mae yna gryn botensial – er enghraifft, arweiniodd y buddsoddiad diweddar mewn cyfleusterau o’r radd flaenaf yng Nghastell Harlech at gynnydd o dros 25% yn nifer yr ymwelwyr â Harlech mewn blwyddyn yn unig.

en-gb	Culture is at the heart of the new Wales brand, which aims to harness our creativity to reveal new stories that complement our country’s rich culture.
cy-gb	Mae diwylliant yn rhan greiddiol o frand newydd Cymru, ac mae’r brand hwnnw am harneisio’n creadigrwydd i greu straeon newydd a fydd yn ychwanegu at ein diwylliant cyfoethog.

en-gb	Parts of the culture sector are very significant tourism attractions, boosting visitor numbers, generating demand for transport, accommodation, catering and other tourism-related business. £150 million per year is spent on holidays where culture and heritage is the main activity.
cy-gb	Mae rhannau o’r sector diwylliant yn atyniadau twristiaeth hynod bwysig, sy’n hybu nifer yr ymwelwyr ac yn creu galw am wasanaethau trafnidiaeth, llety, arlwyo a busnesau eraill sy’n gysylltiedig â thwristiaeth.

en-gb	More and more people are visiting Wales to experience our culture and cultural heritage.
cy-gb	Mae mwy a mwy o bobl yn ymweld â Chymru i brofi’n diwylliant a’n treftadaeth ddiwylliannol.

en-gb	That includes our food and drink, essentials of life which are distinctive and create memories.
cy-gb	Mae hynny’n cynnwys ein bwyd a’n diod, hanfodion bywyd sy’n unigryw ac yn creu atgofion.

en-gb	Developing tourism also means developing food tourism, with action plans in place, and activities underway, to raise visitors’ opportunities to sample our fare.
cy-gb	Mae datblygu twristiaeth yn golygu bod angen datblygu twristiaeth bwyd hefyd, a chreu cynlluniau gweithredu a threfnu gweithgareddau er mwyn cynnig mwy o gyfleoedd i ymwelwyr flasu’r hyn sydd gennym i’w gynnig.

en-gb	This in turn helps to develop our growing food and drink industry.
cy-gb	Mae hynny yn ei dro yn helpu i ddatblygu’n diwydiant bwyd a diod, sy’n prysur dyfu.

en-gb	Our tourism sector supported employment of 132,400 people in 2015 and contributed a GVA (Gross Value Added) of £2.8 billion in 2014 2.
cy-gb	Cafodd 132,400 o bobl eu cyflogi yn ein sector twristiaeth yn 2015 a chyfrannodd at Werth Ychwanegol Gros (GVA) o £2.8 biliwn yn 20142.

en-gb	Cultural tourism is a vital component of this: 61% of overseas visitors cite our historic sites as a key reason for their visit to Wales.
cy-gb	Mae twristiaeth ddiwylliannol yn elfen hanfodol o hyn: mae 61% o ymwelwyr tramor yn dweud mai’n safleoedd hanesyddol yw un o’r rhesymau allweddol dros eu hymweliad â Chymru.

en-gb	Looking ahead, our success in developing cultural tourism will depend on investing in the visitor experience, including good quality accommodation at our landmark cultural attractions.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, bydd ein llwyddiant wrth ddatblygu twristiaeth ddiwylliannol yn dibynnu ar fuddsoddi yn y profiad a gynigir i ymwelwyr, gan gynnwys llety o ansawdd yn ein hatyniadau diwylliannol pwysig.

en-gb	Harlech Castle
cy-gb	Castell Harlech

en-gb	www.cadw.gov.wales/daysout/ harlechcastle/?lang=en
cy-gb	www.cadw.gov.wales/daysout/ harlechcastle/?skip=1&lang=cy

en-gb	Dylan Thomas 100
cy-gb	Dylan Thomas 100

en-gb	www.dylanthomas.com/dylan- thomas-100
cy-gb	www.dylanthomas.com/cy/

en-gb	St Fagans National History Museum
cy-gb	Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan

en-gb	www.museum.wales/stfagans
cy-gb	www.amgueddfa.cymru/sainffagan/

en-gb	8 Regeneration
cy-gb	8 Adfywio

en-gb	The way that culture can be a catalyst for re-generation is a defining characteristic of our time.
cy-gb	Mae’r modd y gall diwylliant sbarduno adfywio yn nodwedd sy’n diffinio’r oes sydd ohoni.

en-gb	The quality of a locality’s cultural facilities has a powerful influence on business people when they are thinking about where they should base their companies.
cy-gb	Mae ansawdd y cyfleusterau diwylliannol mewn ardal yn dylanwadu’n fawr ar bobl fusnes pan fyddant yn ystyried ble i leoli eu cwmnïau.

en-gb	Business decision-makers want a good quality of life for themselves, their families and for their employees.
cy-gb	Mae pobl sy’n gwneud penderfyniadau busnes am gael safon dda o fyw iddyn nhw eu hunain ac i’w teuluoedd a’u gweithwyr.

en-gb	People prefer to live and work in areas they find attractive and distinctive.
cy-gb	Mae’n well gan bobl fyw a gweithio mewn ardaloedd deniadol ac unigryw.

en-gb	There is great potential for the cultural and creative sectors to support the new city deals and place-based regeneration generally.
cy-gb	Mae llawer iawn o botensial i’r sectorau diwylliannol a chreadigol gefnogi’r bargeinion dinesig newydd a’r gwaith adfywio cyffredinol sy’n seiliedig ar le.

en-gb	It is an opportunity that must not be missed.
cy-gb	Mae’n gyfle na ddylid ei golli.

en-gb	There is much we can learn from what has been achieved in other UK cities such as Manchester, Edinburgh, Liverpool and Stoke-on- Trent, and also from cities overseas, like Barcelona and Bilbao.
cy-gb	Mae llawer y gallwn ei ddysgu o’r hyn a gyflawnwyd mewn dinasoedd eraill yn y DU, megis Manceinion, Caeredin, Lerpwl a Stoke-on-Trent, ac mewn dinasoedd tramor, megis Barcelona a Bilbao.

en-gb	Culture, in its many different forms makes a key contribution towards creating diverse, vibrant, and viable places.
cy-gb	Mae diwylliant, yn ei amryfal ffurfiau, yn gwneud cyfraniad allweddol at greu lleoedd amrywiol, llewyrchus, llawn addewid.

en-gb	New or refurbished venues, galleries and museums can be the catalyst for further regeneration, and the establishment of ‘cultural quarters’ in our town and city centres, which in turn helps to create further vibrancy and diversity.
cy-gb	Gall lleoliadau, orielau ac amgueddfeydd newydd, neu waith i’w hadnewyddu, sbarduno rhagor o adfywio, ac arwain at sefydlu ‘ardaloedd diwylliannol’ yng nghanol ein trefi a’n dinasoedd. Mae hynny, yn ei dro, yn helpu i greu rhagor o fywiogrwydd ac amrywiaeth.

en-gb	Similarly, our heritage sites and historic places have an important part to play in supporting regeneration.
cy-gb	Yn yr un modd, mae gan ein safleoedd treftadaeth a’n lleoedd hanesyddol ran bwysig i’w chwarae o safbwynt cefnogi adfywio.

en-gb	They are at the heart of identity and distinctiveness, and can make a decisive contribution to quality of place.
cy-gb	Maent yn rhan greiddiol o hunaniaeth a hynodrwydd, ac maent yn gallu gwneud cyfraniad pendant at ansawdd lle.

en-gb	One example is Caernarfon, where enhancements to the townscape are creating a vibrant and fitting setting for the castle, which is a world heritage site.
cy-gb	Un enghraifft yw Caernarfon, lle mae gwelliannau i’r drefwedd yn creu lleoliad bywiog a phriodol i’r castell, sy’n safle treftadaeth y byd.

en-gb	Looking ahead, the culture sector has the potential to play a defining role in major regeneration projects such as the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, mae gan y sector diwylliant y potensial i chwarae rhan bwysig mewn prosiectau adfywio mawr megis dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe.

en-gb	But, as we know from a previous generation of EU funded capital investment across Wales, these developments cannot succeed solely on the basis of the physical infrastructure they create.
cy-gb	Ond, fel y gwyddom o genhedlaeth flaenorol o fuddsoddiad cyfalaf a ariannwyd gan yr UE ledled Cymru, ni all y datblygiadau hyn lwyddo ar sail eu seilwaith ffisegol yn unig.

en-gb	If genuine transformation is to be achieved, hearts and minds will need to be won over, by taking a holistic view of the way that a city or region lives and breathes, and the well-being it creates.
cy-gb	I weddnewid pethau go iawn, bydd angen ennill calonnau a meddyliau, drwy edrych mewn ffordd holistig ar y modd y mae dinas neu ranbarth yn byw ac yn anadlu, a’r lles y mae’n ei greu.

en-gb	This can only be achieved if all citizens feel they have a stake in liveable places.
cy-gb	Yr unig ffordd o gyflawni hyn yw i’r holl ddinasyddion deimlo eu bod yn rhan o leoedd y gellir byw ynddynt.

en-gb	Culture holds a key, at all levels in regeneration and place making, but only if it is mobilised, supported and cherished.
cy-gb	Mae diwylliant yn allwedd, ar bob lefel o adfywio a chreu lle, ond dim ond os caiff ei ddefnyddio, ei gefnogi a’i goleddu.

en-gb	Wales Millennium Centre
cy-gb	Canolfan Mileniwm Cymru

en-gb	(Cardiff Bay)
cy-gb	(Bae Caerdydd)

en-gb	www.wmc.org.uk
cy-gb	www.wmc.org.uk/?lang=cy-GB

en-gb	Caernarfon Waterfront Regeneration Initiative
cy-gb	Menter Adfywio Glannau a Chanol Tref Caernarfon

en-gb	www.gwynedd.llyw.cymru/ en/Businesses/Regeneration/ Caernarfon-Waterfront-and-Town- Centre-Regeneration-Initiative.aspx
cy-gb	www.gwynedd.llyw.cymru/cy/ Busnesau/Adfywio/Menter- Adfywio-Glannau-a-Chanol-Tref- Caernarfon.aspx

en-gb	Wrexham Arts Hub
cy-gb	Canolbwynt Celfyddydau a Diwylliant Wrecsam

en-gb	Pontypridd YMCA (The Hub)
cy-gb	YMCA Pontypridd (The Hub)

en-gb	Swansea High Street culture quarter
cy-gb	Ardal ddiwylliannol Stryd Fawr Abertawe

en-gb	Denbigh Townscape Heritage Initiative
cy-gb	Menter Treftadaeth Treflun Ddinbych

en-gb	www.dcfw.org/denbigh- townscape-heritage-initiative- denbighshire
cy-gb	www.dcfw.org/denbigh- townscape-heritage-initiative- denbighshire/

en-gb	The BBC at Central Square (Cardiff)
cy-gb	Y BBC yn y Sgwâr Canolog (Caerdydd)

en-gb	www.centralsquarecardiff.co.uk
cy-gb	www.centralsquarecardiff.co.uk

en-gb	9 International calling card.
cy-gb	9 Rhyngwladol

en-gb	Part of ensuring that we as the Welsh Government have a clear agenda for international engagement will be to work more closely with Wales’ international activists in the cultural sector.
cy-gb	Bydd sicrhau bod gennym ni yn Llywodraeth Cymru agenda glir ar gyfer ymgysylltu rhyngwladol yn cynnwys gweithio'n agosach â'r rheini yn y sector diwylliannol yng Nghymru sy'n gweithredu ar lefel ryngwladol.

en-gb	Following the recent Referendum, the potential reduction in freedom of movement of people, goods and services to and from the EU is a major concern.
cy-gb	Yn dilyn y Refferendwm diweddar, mae’r posibilrwydd y bydd gan bobl, nwyddau a gwasanaethau lai o ryddid i symud i’r UE ac o’r UE, yn destun cryn bryder.

en-gb	Any new restrictions could make it very difficult to bring some creative organisations and professionals into Wales.
cy-gb	Gallai unrhyw gyfyngiadau newydd olygu y bydd yn anodd iawn denu sefydliadau a gweithwyr proffesiynol creadigol i Gymru.

en-gb	We need to support such practitioners to continue to work here, for example by securing a cultural exemption clause to restrictions on freedom of movement.
cy-gb	Mae angen i ni gynorthwyo ymarferwyr o’r fath i barhau i weithio yma, er enghraifft drwy sicrhau cymal a fydd yn eithrio gweithgareddau diwylliannol o’r cyfyngiadau ar y rhyddid i symud.

en-gb	We must also ensure that any loss in EU funding for our culture sector is replaced by UK national funds. Our culture has always been one of our greatest exports.
cy-gb	Mae’n rhaid i ni sicrhau hefyd ein bod yn cael cyllid o gronfeydd y DU ar gyfer ein sector diwylliannol yn lle unrhyw arian Ewropeaidd a gollir. Mae ein diwylliant bob amser wedi bod yn un o’n hallforion pwysicaf.

en-gb	In recent years, some cultural organisations and practitioners have played a prominent role in helping to promote Wales, and its culture, to the world; for example Wales at the Smithsonian (2009), Womex (2013), and Wales in Venice (2003 to the present).
cy-gb	Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae rhai sefydliadau ac ymarferwyr diwylliannol wedi chwarae rhan amlwg mewn helpu i hybu Cymru, a’i diwylliant, i’r byd; er enghraifft Cymru yng Ngwyl y Smithsonian (2009), Womex (2013), a Chymru yn Fenis (2003 hyd heddiw).

en-gb	However in ‘post-Brexit’ Wales, soft power will have an increasingly important role to play, if we are to convince others that Wales is a modern, outward-facing nation, for them to visit and do business with.
cy-gb	Fodd bynnag yng Nghymru ar ôl Brexit, bydd mynd ati i gymell yn dawel yn fwyfwy pwysig os ydym am argyhoeddi eraill bod Cymru yn wlad gyfoes, sy’n edrych tuag allan, iddyn nhw ymweld â hi a gwneud busnes â hi.

en-gb	If our soft power can be deployed effectively, there are huge potential benefits in terms of developing trade, helping to attract inward investment, and encouraging more tourism from overseas.
cy-gb	Os gellir defnyddio ein cymell tawel yn effeithiol, mae buddion posibl enfawr o ran datblygu masnach, gan helpu i ddenu mewnfuddsoddiad ac annog mwy o dwristiaeth o dramor.

en-gb	Looking ahead, we must further develop our relationship with bodies including the British Council, Visit Britain, and the international arm of the Arts Council of Wales, Wales Arts International.
cy-gb	Wrth edrych i'r dyfodol, mae’n rhaid i ni ddatblygu ein perthynas â chyrff, gan gynnwys y British Council, Visit Britain, a braich ryngwladol Cyngor Celfyddydau Cymru, Celfyddydau Rhyngwladol Cymru.

en-gb	From trade missions to diplomatic visits, international showcases to educational exchange, the culture of Wales should be an important
cy-gb	Dylai diwylliant Cymru fod yn nodwedd bwysig o ymgyrchoedd masnach, ymweliadau diplomyddol, arddangosfeydd rhyngwladol a chyfnewid addysgol.

en-gb	NoFit State in Australia
cy-gb	NoFit State yn Awstralia

en-gb	www.nofitstate.org/blog/admin/ bianco-goes-australia
cy-gb	www.nofitstate.org/blog/admin/ bianco-goes-australia

en-gb	Wales in Venice
cy-gb	Cymru yn Fenis

en-gb	www.arts.wales/artsinwales/ venice
cy-gb	www.arts.wales/artsinwales/fenis

en-gb	Wales in Edinburgh
cy-gb	Cymru yng Nghaeredin

en-gb	www.wai.org.uk/wales-in- edinburgh
cy-gb	www.wai.org.uk/wales-in- edinburgh?diablo.lang=cym

en-gb	National Museum Wales in China
cy-gb	Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn Tsieina

en-gb	www.museum.wales/blog/2011- 10-31/Chongqing-and-Wales
cy-gb	www.amgueddfa.cymru/blog/2011- 10-31/Chongqing-and-Wales/

en-gb	BBC National Orchestra of Wales in Patagonia www.bbc.co.uk/news/uk- wales-34687319
cy-gb	Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC ym Mhatagonia www.bbc.co.uk/news/uk- wales-34687319

en-gb	10 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy-gb	10 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	11 Healthy & Active
cy-gb	11 Iach ac Egnïol

en-gb	Health and social care
cy-gb	Iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	Engaging with creative activity can have a positive impact on health and well being.
cy-gb	Gall cymryd rhan mewn gweithgarwch creadigol gael effaith gadarnhaol ar iechyd a lles.

en-gb	By supplementing medicine and care, cultural and creative activities can improve the health of people who experience mental or physical health problems.
cy-gb	O’u defnyddio i ategu meddyginiaeth a gofal, gall gweithgareddau diwylliannol a chreadigol wella iechyd pobl sydd â phroblemau iechyd meddwl neu gorfforol.

en-gb	Well-being, in its widest sense, is a key outcome of arts and cultural activity.
cy-gb	Mae llesiant, yn ei ystyr ehangaf, yn un o ganlyniadau allweddol gweithgarwch ym maes y celfyddydau a diwylliant.

en-gb	Creativity, culture and the arts can help raise aspiration, confidence, a sense of community and cohesion, and individual and community well-being.
cy-gb	Gall creadigrwydd, diwylliant a’r celfyddydau helpu pobl i anelu’n uwch. Gallant feithrin hyder ac ymdeimlad o gymuned a chydlyniant, a hybu lles unigolion a’r gymuned.

en-gb	They can contribute to improved public health.
cy-gb	Gallant gyfrannu at wella iechyd cyhoeddus.

en-gb	Creative activity can promote healthy living and lifestyles, positive
cy-gb	Gall gweithgarwch creadigol hybu byw’n iach a ffyrdd iach o fyw, a gall hyrwyddo negeseuon cadarnhaol am faterion yn ymwneud ag iechyd cyhoeddus.

en-gb	messages around public health issues, and contribute to health, well-being and prevention.
cy-gb	Gall gyfrannu at iechyd, llesiant ac at atal afiechyd.

en-gb	It can also improve the mental, emotional and physical state of Health Service users, improve health and social care environments for staff and service users, and help medical staff, carers, patients and families to communicate more effectively with each other.
cy-gb	Gall hefyd wella cyflwr meddyliol, emosiynol a chorfforol defnyddwyr y Gwasanaeth Iechyd, gwella amgylcheddau iechyd a gofal cymdeithasol i staff a defnyddwyr y gwasanaethau, a helpu staff meddygol, gofalwyr, cleifion a theuluoedd i gyfathrebu yn fwy effeithiol â’i gilydd.

en-gb	There is already a diverse range of individuals and organisations working in this field.
cy-gb	Mae amrywiaeth eang o unigolion a sefydliadau yn gweithio yn y maes hwn eisoes.

en-gb	These include arts therapists, researchers and curators who manage arts and culture programmes in hospitals.
cy-gb	Yn eu plith y mae therapyddion celfyddydau, ymchwilwyr a churaduron sy’n rheoli rhaglenni celfyddydau a diwylliant mewn ysbytai.

en-gb	There are also many individuals and organisations who work in the community to provide cultural opportunities for people experiencing ill-health, or who require long-term social care.
cy-gb	Mae yna hefyd lawer o unigolion a sefydliadau sy’n gweithio yn y gymuned i ddarparu cyfleoedd diwylliannol i bobl sy’n sâl, neu i bobl y mae angen gofal cymdeithasol arnynt yn yr hirdymor.

en-gb	These include libraries, choirs, painting clubs and dance groups.
cy-gb	Yn eu plith y mae llyfrgelloedd, corau, clybiau peintio a grwpiau dawnsio.

en-gb	In these ways, the culture sector is playing a vital part in keeping people well and for some, in avoiding the need for expensive medical interventions.
cy-gb	Drwy wneud hyn, mae’r sector diwylliant yn chwarae rhan hanfodol wrth gadw pobl yn iach ac, yn achos rhai ohonynt, mae’n golygu eu bod yn osgoi’r angen am ymyriadau meddygol costus.

en-gb	Looking ahead, there is scope for the culture sector to play a significant role in shifting the emphasis of our health care system – from one focusing on ill-health, to well-being and prevention.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, gall y sector diwylliant chwarae rhan bwysig wrth newid pwyslais ein system gofal iechyd – o system sy’n canolbwyntio ar afiechyd, i system sy’n canolbwyntio ar les ac ar atal afiechyd.

en-gb	There is already much good work going on.
cy-gb	Mae llawer o waith da yn cael ei wneud eisoes.

en-gb	Throughout the Welsh NHS, cultural interventions are helping to improve healthcare environments and to provide better quality facilities for patients and staff – for example arts therapists, researchers, and curators who manage cultural programmes in hospitals, and targeted programmes in the community like the Wales Council for Voluntary Action and Cwm Taf Health Board ‘Wales Well-being Bond’.
cy-gb	Ar draws GIG Cymru, mae ymyriadau diwylliannol yn helpu i wella amgylcheddau gofal iechyd ac i ddarparu cyfleusterau o ansawdd gwell i gleifion a staff – er enghraifft therapyddion celfyddydau, ymchwilwyr, a churaduron sy’n rheoli rhaglenni diwylliannol mewn ysbytai, a rhaglenni wedi’u targedu yn y gymuned, megis ‘Bond Lles Cymru’ sy’n cael ei ddarparu gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru a Bwrdd Iechyd Cwm Taf.

en-gb	We will be extending this work under our new Programme for Government, by encouraging such interventions, by expanding the ‘social prescription scheme’ aimed at improving mental and physical health.
cy-gb	Byddwn yn ehangu’r gwaith hwn o dan ein Rhaglen Lywodraethu newydd, drwy annog ymyriadau o’r fath, drwy ehangu’r ‘cynllun rhagnodi cymdeithasol’ sydd â’r nod o wella iechyd meddwl ac iechyd chorfforol.

en-gb	This will help us to meet our Well-being goal of a ‘healthier Wales, in which people’s physical and mental well-being is maximised and in which choices and behaviours that benefit future health are understood’.
cy-gb	Bydd hynny’n ein helpu i gyrraedd ein nod llesiant ‘Cymru iachach, lle mae llesiant corfforol a meddyliol pobl cystal â phosibl a lle deellir dewisiadau ac ymddygiadau sydd o fudd i iechyd yn y dyfodol’.

en-gb	There is also scope for more collaboration between the sports and culture sectors.
cy-gb	Mae lle hefyd i fwy o gydweithredu rhwng y sector chwaraeon a’r sector diwylliant.

en-gb	The two sectors can help each other – as evidenced for example by the National Trust’s hosting of park runs and heritage walks, and the work of dance companies like Rubicon in introducing contemporary dance to boys and girls, during PE lessons.
cy-gb	Gall y ddau sector helpu’i gilydd – un enghraifft yw’r gweithgareddau rhedeg a’r teithiau cerdded diwylliannol y mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn eu cynnal mewn parciau, ac un arall yw’r gwaith sy’n cael ei wneud gan gwmnïau dawns fel Rubicon wrth iddo gyflwyno dawnsio cyfoes i fechgyn a merched yn ystod gwersi ymarfer corff.

en-gb	More broadly, programmes that use sportsmen and women to promote literacy in schools, and Welsh Gymnastics’ ambitious social enterprise schemes are signposting future potential opportunities for the sectors to work together.
cy-gb	Yn fwy cyffredinol, mae rhaglenni sy’n defnyddio dynion a menywod o fyd chwaraeon i hyrwyddo llythrennedd mewn ysgolion, a’r cynlluniau mentrau cymdeithasol uchelgeisiol sydd gan Gymnasteg Cymru, yn tynnu sylw at gyfleoedd posibl i’r sectorau gydweithio.

en-gb	We will look to both sectors, and the sponsored bodies, to take this work further.
cy-gb	Byddwn yn disgwyl i’r ddau sector, a’r cyrff a noddir, ddatblygu mwy ar y gwaith hwn.

en-gb	Betsi Cadwaladr UHB Arts in Health and Well-being programme www.wales.nhs.uk/sitesplus/861/ page/84956
cy-gb	Rhaglen y Celfyddydau mewn Iechyd a Lles BIP Betsi Cadwaladr www.wales.nhs.uk/sitesplus/861/ page/84956

en-gb	cARTrefu arts in social care www.ageuk.org.uk/cymru/health-- wellbeing/cartrefu
cy-gb	Celfyddydau mewn gofal cymdeithasol cARTrefu www.ageuk.org.uk/cymru/health-- wellbeing/cartrefu

en-gb	Better with Books’ scheme www.nhsdirect.wales. nhs.uk/lifestylewellbeing/ bookprescriptionwales
cy-gb	Cynllun ‘Llyfrau Llesol’ www.nhsdirect.wales. nhs.uk/lifestylewellbeing/ bookprescriptionwales?locale=cy

en-gb	WCVA Wales Wellbeing Bond
cy-gb	Bond Lles CGGC

en-gb	www.wcva.org.uk/media/2294746/ wales_wellbeing_bond_-_cwm_taf_ overview.pdf
cy-gb	www.wcva.org.uk/media/2294746/ wales_wellbeing_bond_-_cwm_taf_ overview.pdf

en-gb	‘Singing for the Brain’, Canolfan Gerdd William Mathias/ Alzheimer’s Society project
cy-gb	‘Singing for the Brain’, Canolfan Gerdd William Mathias/ prosiect Cymdeithas Alzheimer

en-gb	Ambitious & Learning
cy-gb	Uchelgais a Dysgu

en-gb	For many young people, culture is the catalyst for developing independent critical thought.
cy-gb	I lawer o bobl ifanc, diwylliant yw’r sbardun sy’n eu symbylu i ddatblygu meddwl beirniadol annibynnol.

en-gb	It inspires them with ambition and confidence.
cy-gb	Mae’n eu hysbrydoli, gan roi uchelgais a hyder iddynt.

en-gb	It challenges poverty of aspiration, and helps to break the cycle of deprivation caused by low educational achievement.
cy-gb	Mae’n herio diffyg dyheadau, ac yn helpu i dorri’r cylch amddifadedd sy’n ganlyniad i gyflawniad addysgol isel.

en-gb	It can be the key that unlocks the door to further and higher education, and to eventual employment.
cy-gb	Gall fod yn allwedd sy’n agor y drws i addysg bellach ac uwch, ac yn y pen draw i gyflogaeth.

en-gb	Our joint £20 million programme with the Arts Council of Wales, ‘Creative Learning through the Arts’ is changing the profile of the arts and culture within our schools.
cy-gb	Mae’r rhaglen sydd gennym ar y cyd â Chyngor Celfyddydau Cymru, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, sy’n werth £20 miliwn, yn newid proffil y celfyddydau a diwylliant yn ein hysgolion.

en-gb	This programme is putting creativity and the arts at the heart of young people’s learning.
cy-gb	Mae’r rhaglen hon yn rhoi creadigrwydd a’r celfyddydau wrth wraidd addysg pobl ifanc.

en-gb	Two years into this 5 year initiative there is growing evidence that the programme is improving attainment, increasing opportunities, and enabling learners and teachers to develop their skills and creativity.
cy-gb	Ar ôl dwy flynedd o’r rhaglen pum mlynedd hon, mae tystiolaeth gynyddol bod y rhaglen yn gwella cyrhaeddiad, yn creu mwy o gyfleoedd ac yn galluogi dysgwyr ac athrawon i ddatblygu eu sgiliau a’u creadigrwydd.

en-gb	It was praised by Professor Graham Donaldson in his ‘Successful Futures’ report.
cy-gb	Fe’i canmolwyd gan yr Athro Graham Donaldson yn ei adroddiad ‘Dyfodol Llwyddiannus’.

en-gb	This recommended that our new national curriculum should have six Areas of Learning and Experience, and that one of these should be The Expressive arts, alongside Health and well-being; Humanities; Languages, literacy and communication;
cy-gb	Roedd yr adroddiad hwnnw’n argymell y dylai’n cwricwlwm cenedlaethol newydd gynnwys chwe Maes Dysgu a Phrofiad, ac y dylai’r Celfyddydau Mynegiannol fod yn un o’r ohonynt, ynghyd ag Iechyd a Lles; Dyniaethau; Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu; Mathemateg a Rhifedd; a Gwyddoniaeth a Thechnoleg.

en-gb	13 Mathematics and numeracy; and Science and technology.
cy-gb	13 Wrth edrych i’r dyfodol, un dasg allweddol fydd parhau i sicrhau bod y rhaglen newid sydd ar waith fel rhan o’n menter, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, yn ymwreiddio.

en-gb	As we look ahead, a key task will be to continue to embed the programme of change underway in our joint 5-year, £20 million initiative, ‘Creative Learning Through the Arts’.
cy-gb	Bydd y fenter honno, sy’n werth £20 miliwn, yn para am gyfnod o 5 mlynedd.

en-gb	We will support schools in the delivery of the new curriculum through the integration of creative teaching methodologies, supporting teachers in the enhancement of their own creative skills.
cy-gb	Byddwn yn helpu ysgolion i gyflwyno’r cwricwlwm newydd drwy integreiddio dulliau addysgu creadigol, gan helpu athrawon i wella eu sgiliau creadigol eu hunain.

en-gb	We want schools in Wales to be creative, inspiring environments in which culture enlivens and animates school life.
cy-gb	Rydym am i ysgolion yng Nghymru fod yn fannau creadigol sy’n ysbrydoli pobl, lle mae diwylliant yn bywiogi ac yn bywiocáu bywyd ysgol.

en-gb	We will also create and help to resource a National Endowment for Music, to help young people to realise their musical talents.
cy-gb	Byddwn hefyd yn creu ac yn helpu i gyllido Gwaddol Cenedlaethol ar gyfer Cerddoriaeth i helpu pobl ifanc i wireddu eu doniau cerddorol.

en-gb	Skills
cy-gb	Sgiliau

en-gb	The cultural sector has a part to play in developing the skills of Wales’s wider workforce.
cy-gb	Mae gan y sector diwylliannol rôl i’w chwarae o ran datblygu sgiliau gweithlu ehangach Cymru.

en-gb	Creativity is permeating more and more areas of social and economic activity.
cy-gb	Mae creadigrwydd yn treiddio i fwy a mwy o feysydd gweithgarwch cymdeithasol ac economaidd.

en-gb	The dominant global companies used to be concerned with industry and manufacturing, but nowadays they are mainly in the fields of communications, information, entertainment, science and technology.
cy-gb	Ers talwm, diwydiant a gweithgynhyrchu oedd byd y prif gwmnïau byd-eang, ond erbyn hyn maen nhw’n gweithio’n bennaf ym meysydd cyfathrebu, gwybodaeth, adloniant, gwyddoniaeth a thechnoleg.

en-gb	These areas of work all require high degrees of creative imagination and entrepreneurial vision, qualities that culture and the arts are ideally placed to nurture and promote.
cy-gb	Ym mhob un o’r meysydd gwaith hyn, mae angen llawer o ddychymyg creadigol a gweledigaeth flaengar – rhinweddau y mae diwylliant a’r celfyddydau mewn sefyllfa ddelfrydol i’w meithrin a’u hyrwyddo.

en-gb	Increasingly, employers emphasise the need for qualities and aptitudes that academic qualifications don’t always produce: creativity, communication, empathy, flexibility, and team-working.
cy-gb	Mae cyflogwyr yn rhoi mwy a mwy o bwyslais ar yr angen am rinweddau a galluoedd nad ydynt bob tro'n cael eu meithrin gan gymwysterau academaidd: creadigrwydd, cyfathrebu, empathi, hyblygrwydd, a gwaith tîm.

en-gb	The cultural sector also has a crucial role in helping people who for one reason or another are not in education, employment or training.
cy-gb	Mae gan y sector diwylliannol hefyd rôl hollbwysig i’w chwarae o ran helpu pobl nad ydynt, am ba reswm bynnag, mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant.

en-gb	Initiatives like the Arts Council of Wales’s ‘Reach the Heights’ programme have shown how effective cultural bodies can be in re- engaging young people who are not in employment, education or training, or at risk of this, and at helping them to acquire the ‘soft’ skills they need, such as confidence and improved communication, to re-engage with the workforce.
cy-gb	Mae mentrau megis rhaglen ‘Cyrraedd y Nod’ Cyngor Celfyddydau Cymru wedi dangos pa mor effeithiol y gall cyrff diwylliannol fod wrth ennyn diddordeb pobl ifanc nad ydynt mewn cyflogaeth, addysg neu hyfforddiant, neu sydd mewn perygl o fod felly, a’u helpu i feithrin y sgiliau ‘meddal’ y mae eu hangen arnynt, megis hyder a’r gallu i gyfathrebu’n well, er mwyn dod yn rhan o’r gweithlu.

en-gb	A further role lies in maintaining the sector’s own skills base.
cy-gb	Swyddogaeth arall yw cynnal sylfaen sgiliau y sector ei hun.

en-gb	Creative and Cultural Skills, as the national skills academy, has a vital role in attracting young people to work in the creative sector, and to help that sector to flourish.But cultural providers also have an important part to play.
cy-gb	Mae gan Sgiliau Creadigol a Diwylliannol, yr academi sgiliau genedlaethol, ran hollbwysig i’w chwarae o safbwynt denu pobl ifanc i weithio yn y sector creadigol a helpu’r sector hwnnw i ffynnu. Ond mae gan ddarparwyr diwylliannol ran bwysig i’w chwarae yn hyn o beth hefyd.

en-gb	Cadw, for example, helps to ensure that specialist traditional skills are retained for the benefit of future generations by actively engaging in traditional skills development.
cy-gb	Mae Cadw, er enghraifft, yn helpu i sicrhau bod sgiliau traddodiadol arbenigol yn cael eu cadw er budd cenedlaethau’r dyfodol drwy fynd ati i ddatblygu sgiliau traddodiadol.

en-gb	Its in-house conservation crafts team Cadwraeth Cymru, has 25 skilled conservators.
cy-gb	Mae gan ei dîm crefftau cadwraeth mewnol, Cadwraeth Cymru, 25 o gadwraethwyr medrus.

en-gb	Cadw also uses its Historic Buildings Grant scheme to lever skills development and access opportunities.
cy-gb	Mae Cadw hefyd yn defnyddio ei gynllun Grant Adeiladau Hanesyddol i greu cyfleoedd i ddatblygu a meithrin sgiliau.

en-gb	The national arts companies also have an important responsibility to support skills development within their specific art forms; this is something the Wales Millennium Centre, for example, 14 has been active in doing through placements, mentoring of partner venues, and provision of sectorial training.
cy-gb	Mae cyfrifoldeb ar y cwmnïau celfyddydol cenedlaethol pwysig hefyd i helpu i ddatblygu sgiliau yn y ffurfiau penodol o gelfyddyd y maen nhw’n ymwneud â nhw; mae hwn yn rhywbeth y mae Canolfan Mileniwm Cymru, er enghraifft, wedi mynd ati i’w wneud drwy gynnig lleoliadau gwaith, drwy fentora safleoedd sy’n bartneriaid, a thrwy ddarparu hyfforddiant i’r sector.

en-gb	Looking ahead, we must nurture the skills and creativity of all young people, but also stretch those who are more able and talented.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, mae’n rhaid i ni feithrin sgiliau a chreadigrwydd ein holl bobl ifanc, ac ymestyn y rhai mwy abl a thalentog.

en-gb	From the earliest ages we can develop important skills and disciplines, but we also need pathways for these young people to move effectively into further and higher education or the world of work.
cy-gb	Gallwn ddatblygu sgiliau a disgyblaethau pwysig o’r oedrannau cynharaf un, ond mae hefyd angen llwybrau i’r bobl ifanc hyn fedru symud ymlaen yn effeithiol i addysg bellach ac uwch neu i fyd gwaith.

en-gb	We must encourage our universities and colleges in their efforts to build nationally significant centres of learning and research.
cy-gb	Mae’n rhaid i ni annog ein prifysgolion a’n colegau yn eu hymdrechion i adeiladu canolfannau dysgu ac ymchwil o bwys cenedlaethol.

en-gb	We have a strong base to build upon.
cy-gb	Mae gennym sylfaen gref i adeiladu arni.

en-gb	The University of South Wales’ Faculty of Creative Industries, for instance, has more than 3,000 learners studying in the fields of theatre, performance, sound and music, animation, games, visual effects, journalism, media, film, art, design, fashion and photography.
cy-gb	Er enghraifft, mae gan Gyfadran y Diwylliannau Creadigol ym Mhrifysgol De Cymru fwy na 3,000 o ddysgwyr yn astudio ym meysydd theatr, perfformio, sain a cherddoriaeth, animeiddio, gemau, effeithiau gweledol, newyddiaduraeth, y cyfryngau, ffilm, y celfyddydau, dylunio, ffasiwn a ffotograffiaeth.

en-gb	The Royal Welsh College of Music and Drama, as our National Conservatoire, delivers advanced training for the most talented Welsh students alongside learners from the rest of the UK and overseas.
cy-gb	Mae Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ein Conservatoire Cenedlaethol, yn cynnig hyfforddiant uwch i’r dysgwyr mwyaf dawnus o Gymru ochr yn ochr â dysgwyr o weddill y DU a thramor.

en-gb	Such training equips graduates to take up positions in the cultural system of Wales and elsewhere.
cy-gb	Mae hyfforddiant o’r fath yn rhoi’r gallu i raddedigion gael swyddi yn y system ddiwylliannol yng Nghymru a thu hwnt.

en-gb	The culture and creative industries sectors should work more closely with universities and colleges to help design and deliver industry-accredited courses which are focused on the needs of the relevant industries.
cy-gb	Dylai’r sector diwylliannol a’r sector diwydiannau creadigol gydweithio’n agosach â phrifysgolion a cholegau i helpu i ddylunio a darparu cyrsiau sy’n cael eu hachredu gan yr amryfal ddiwydiannau ac sy’n canolbwyntio ar eu hanghenion.

en-gb	We also need the culture and creative industries sectors to be more proactive at promoting the careers that they can offer, and to develop more apprenticeships, traineeships and mentoring opportunities.
cy-gb	Mae angen hefyd i’r sectorau diwylliant a’r diwydiannau creadigol fynd ati’n fwy rhagweithiol i hyrwyddo’r gyrfaoedd y gallant eu cynnig, ac i ddatblygu rhagor o brentisiaethau, hyfforddeiaethau a chyfleoedd mentora.

en-gb	There is a particular need to develop the supply chain for the creative sector.
cy-gb	Mae angen arbennig i ddatblygu’r gadwyn gyflenwi ar gyfer y sector creadigol.

en-gb	At present, there are not enough skilled technical staff in Wales to support our growing TV and film production sector.
cy-gb	Ar hyn o bryd, nid oes digon o staff technegol medrus yng Nghymru i gefnogi’n sector cynhyrchu rhaglenni teledu a ffilmiau, sy’n prysur dyfu.

en-gb	These shortages fluctuate rapidly over time and range, from carpenters to accountants to hair and make up artists; this highlights the need for proactive and agile programmes to train and retrain people.
cy-gb	Mae’r bylchau hyn o ran sgiliau yn newid yn gyflym dros amser, ac yn amrywio o seiri a chyfrifyddion i artistiaid gwallt a cholur; mae hyn yn dangos bod angen rhaglenni mwy rhagweithiol a hyblyg i hyfforddi ac ailhyfforddi pobl.

en-gb	Lead Creative Schools
cy-gb	Ysgolion Creadigol Arweiniol

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-lead-creative- schools-scheme
cy-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/cynllun-yr-ysgolion- creadigol-arweiniol?diablo.lang=cym

en-gb	Experiencing the Arts Fund
cy-gb	Cronfa Profi’r Celfyddydau

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-all-wales- arts-and-education-programme/ experiencing-the-arts
cy-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-all-wales- arts-and-education-programme/ experiencing-the-arts

en-gb	Every Child a Library Member
cy-gb	Pob Plentyn yn Aelod o’r Llyfrgel

en-gb	www.libraries.wales/schools
cy-gb	www.llyfrgelloedd.cymru/ysgolion/

en-gb	Summer Reading Challenge;
cy-gb	Sialens Ddarllen yr Haf

en-gb	www.libraries.wales/staff-toolkit/ summer-reading-challenge-2016
cy-gb	www.lyfrgelloedd.cymru/staff-toolkit/ sialens-ddarllen-yr-haf-2016/

en-gb	Sistema Cymru: Codi’r To
cy-gb	Sistema Cymru: Codi’r To

en-gb	www.sistemaeurope.org/wales
cy-gb	www.sistemaeurope.org/wales

en-gb	Cadw education programme
cy-gb	Rhaglen addysg Cadw

en-gb	www.cadw.gov.wales/ learning/?lang=en
cy-gb	www.cadw.gov.wales/ learning/?skip=1&lang=cy

en-gb	Cadw Cadwraeth Cymru
cy-gb	Cadw Cadwraeth Cymru

en-gb	ACW ‘Reach the Heights’ programme
cy-gb	Rhaglen ‘Cyrraedd y Nod’ Cyngor Celfyddydau Cymru

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ research/latest-research/reach-the- heights-participation-programme
cy-gb	www.arts.wales/arts-in-wales/ inspire/reach/reach-the-heights

en-gb	Wales Millennium Centre Creative Apprenticeship Scheme
cy-gb	Cynllun Prentisiaethau Creadigol Canolfan Mileniwm Cymru

en-gb	www.andrewlloydwebberfoundation. com/grants-awarded/wales- millennium-centre
cy-gb	www.andrewlloydwebberfoundation. com/grants-awarded/wales- millennium-centre

en-gb	United & Connected
cy-gb	Unedig a Chysylltiedig

en-gb	Tackling poverty and disadvantage
cy-gb	Trechu tlodi ac anfantais

en-gb	As Baroness Andrews set out in her 2014 ‘Culture and Poverty’ report, the culture sector has a vital role to play in tackling poverty and disadvantage.
cy-gb	Fel y nododd y Farwnes Andrews yn ei hadroddiad ‘Diwylliant a Thlodi’ yn 2014, mae gan y sector diwylliant ran hollbwysig i’w chwarae wrth drechu tlodi ac anfantais.

en-gb	Our ‘Fusion Programme’ is showing how culture can empower disenfranchised and alienated people, and give them a voice.
cy-gb	Mae ein ‘Rhaglen Cyfuno’ yn dangos sut y gall diwylliant rymuso pobl ddifreintiedig sydd wedi ymddieithrio, a rhoi llais iddynt.

en-gb	This programme is breaking down barriers, and identifying new ways to encourage people to visit and participate in cultural sites and projects.
cy-gb	Mae’r rhaglen hon yn chwalu rhwystrau, ac yn nodi ffyrdd newydd o annog pobl i ymweld â safleoedd diwylliannol a chymryd rhan mewn prosiectau diwylliannol.

en-gb	Of the 1,500 people involved in Fusion projects in 2015, nearly a third took part in courses, volunteered, or achieved a new skill or qualification.
cy-gb	O’r 1,500 o bobl a gymerodd ran ym mhrosiectau Cyfuno yn 2015, cymerodd bron traean ohonynt ran mewn cyrsiau neu weithgareddau gwirfoddoli, neu buont wrthi’n ennill sgil neu gymhwyster newydd.

en-gb	This is a radical new way of focussing our cultural investment on those most in need.
cy-gb	Mae hon yn ffordd newydd radical o sicrhau bod ein buddsoddiad diwylliannol yn canolbwyntio ar y bobl mwyaf anghenus.

en-gb	By co-ordinating joined-up working at a local level, with only a relatively small investment, the cultural sector has shown it can innovate and collaborate to provide better outcomes for people needing support.
cy-gb	Drwy gydlynu a chydgysylltu gwaith ar y lefel leol, mae’r sector diwylliannol wedi dangos ei fod, drwy fuddsoddi symiau cymharol fach yn unig, yn gallu arloesi a chydweithredu i ddarparu gwell canlyniadau i bobl y mae angen cymorth arnynt.

en-gb	Looking ahead, we will strengthen the Fusion programme by focussing on activities that promote pathways into employment.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, byddwn yn cryfhau’r rhaglen Cyfuno drwy ganolbwyntio ar weithgareddau sy’n hyrwyddo llwybrau at gyflogaeth.

en-gb	Cultural bodies can play an even greater role in providing structured volunteering opportunities, training placements and accredited learning, all of which increase confidence, motivation and employability through the acquisition of vital skills.
cy-gb	Gall cyrff diwylliannol chwarae hyd yn oed fwy o ran yn hyn o beth drwy ddarparu cyfleoedd gwirfoddoli strwythuredig, a lleoliadau hyfforddiant a dysgu achrededig. Drwy roi cyfle i bobl ennill sgiliau, mae’r rhain i gyd yn meithrin hyder, yn gwella cymhelliant ac yn helpu i greu pobl y gellir eu cyflogi.

en-gb	We will continue to evaluate the impact and effectiveness of the programme, on a continuous basis.
cy-gb	Byddwn yn mynd ati’n barhaus i werthuso effaith ac effeithiolrwydd y rhaglen.

en-gb	National Library ‘Cynefin’ project
cy-gb	Prosiect ‘Cynefin’ y Llyfrgell Genedlaethol

en-gb	www.cynefin.archiveswales.org.uk
cy-gb	www.cynefin.archiveswales.org.uk/cy/

en-gb	‘Kids in Museums’
cy-gb	'Kids in Museums'

en-gb	www.kidsinmuseums.org.uk/ manifesto-wales
cy-gb	www.kidsinmuseums.org.uk/ manifesto-wales

en-gb	‘Young Promoters’
cy-gb	Hyrwyddwyr Ifanc

en-gb	www.nightout.org.uk/night-out/night- out-young-promoters-scheme.aspx
cy-gb	www.nosonallan.org.uk/noson-allan/ cynllun-hyrwyddwyr-ifanc.aspx

en-gb	Fusion: ‘Positive Identity’(Newport)
cy-gb	Cyfuno: ‘Positive Identity’ (Casnewydd)

en-gb	www.facebook.com/UrbanCircle
cy-gb	www.facebook.com/UrbanCircle

en-gb	Fusion: Oriel Crafters /‘ Make Trips’ (Wrexham)
cy-gb	Cyfuno: Oriel Crafters/prosiect ‘Make Trips’ (Wrecsam)

en-gb	www.wrexham.gov.uk/english/ community/arts_centre/arts_centre_ home.htm
cy-gb	www.wrexham.gov.uk/welsh/ community_w/arts_centre/arts_ centre_home_w.htm

en-gb	Equalities
cy-gb	Cydraddoldeb

en-gb	Hijinx Unity Festival
cy-gb	Gwyl Undod Hijinx

en-gb	www.hijinx.org.uk/unity
cy-gb	www.hijinx.org.uk/unity

en-gb	Disability Arts Cymru
cy-gb	Celfyddydau Anabledd Cymru

en-gb	www.disabilityartscymru.co.uk
cy-gb	www.disabilityartscymru.co.uk/cy/

en-gb	The Iris Prize
cy-gb	Gwobr Iris

en-gb	www.irisprize.org
cy-gb	www.irisprize.org

en-gb	The Hynt scheme
cy-gb	Cynllun Hynt

en-gb	www.hynt.co.uk/en
cy-gb	www.hynt.co.uk/cy/

en-gb	Gwanwyn Festival
cy-gb	Gwyl y Gwanwyn

en-gb	www.gwanwyn.org.uk
cy-gb	www.gwanwyn.org.uk

en-gb	Cultural organisations and activities play a particularly important role in bringing people and communities together.
cy-gb	Mae gan sefydliadau a gweithgareddau diwylliannol rôl arbennig o bwysig i’w chwarae o ran dod â phobl a chymunedau at ei gilydd.

en-gb	Involvement in the arts, culture and heritage enables different and excluded voices to be heard, unlike in so many other walks of life.
cy-gb	Mae cymryd rhan yn y celfyddydau, mewn diwylliant a threftadaeth yn golygu bod lleisiau gwahanol a lleisiau sydd wedi’u hallgáu yn cael cyfle i lefaru, sy’n wahanol i’r sefyllfa mewn cynifer o agweddau eraill ar fywyd.

en-gb	Many such organisations are doing excellent work to encourage groups who, for one reason or another, have felt excluded from cultural venues and activities, to access or participate in them.
cy-gb	Mae llawer o sefydliadau o’r fath yn gwneud gwaith rhagorol i annog grwpiau sydd, am ryw reswm neu’i gilydd, yn teimlo nad oes lle iddyn nhw mewn lleoliadau a gweithgareddau diwylliannol, fynd i’r lleoliadau hynny neu i gymryd rhan yn y gweithgareddau hynny.

en-gb	This includes, for example, people with disabilities, people from black and minority ethnic communities and older people.
cy-gb	Mae’r grwpiau hynny’n cynnwys, er enghraifft, pobl ag anableddau, pobl o gymunedau du a lleiafrifoedd ethnig, a phobl hyn.

en-gb	Such initiatives include free or discounted ticket prices, special showings and taster sessions, and tailored projects in the community.
cy-gb	Mae mentrau o’r fath yn cynnwys tocynnau am ddim neu am ostyngiad, perfformiadau arbennig a sesiynau blasu, a phrosiectau wedi’u teilwra yn y gymuned.

en-gb	Looking ahead, despite the sector’s special role in promoting the equalities agenda, many cultural bodies still have work to do, to become truly representative of the communities they serve, and to ensure that their work is fully accessible to everyone.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, er gwaethaf y rôl arbennig sydd gan y sector i’w chwarae o ran hyrwyddo’r agenda cydraddoldeb, mae gan lawer o gyrff diwylliannol waith i’w wneud o hyd i wir gynrychioli’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu, ac i sicrhau bod eu gwaith ar gael i bawb.

en-gb	Overall, the sector needs to develop a workforce that better reflects the diversity of Wales, to improve representation in its governance structures, and to increase the diversity of its audiences, participants and users.
cy-gb	Yn gyffredinol, mae angen i’r sector ddatblygu gweithlu sy’n adlewyrchu amrywiaeth Cymru’n well, mae angen iddo wella cynrychiolaeth yn ei strwythurau llywodraethu, ac i sicrhau mwy o amrywiaeth yn ei gynulleidfaoedd, ac o ran y bobl sy’n cymryd rhan ynddo ac yn ei ddefnyddio.

en-gb	By doing this, the culture sector will help us to meet our well-being goal of a more equal Wales, where people are enabled to fulfil their potential, no matter what their background or circumstances.
cy-gb	Drwy wneud hynny, bydd y sector diwylliant yn ein helpu i gyrraedd ein nod llesiant o Gymru sy’n fwy cyfartal, lle mae pobl yn cael eu galluogi i gyflawni eu potensial ni waeth beth fo’u cefndir neu eu hamgylchiadau.

en-gb	17 The Welsh language
cy-gb	17 Y Gymraeg

en-gb	The media also plays an important part in supporting the language. The range and standard of Welsh-language programming on S4C and BBC Radio Cymru helps maintain Welsh as a modern language.
cy-gb	Mae perthynas annatod rhwng diwylliant Cymru a’r Gymraeg, ac mae gan y sector diwylliant rôl hanfodol i’w chware o ran cefnogi’n strategaeth ar gyfer y Gymraeg.

en-gb	The broadcasters also help to increase awareness of the language among those who can and cannot speak Welsh.
cy-gb	Mae’r rôl honno’n cynnwys darparu rhagor o weithgareddau Cymraeg i blant a phobl ifanc ac atgyfnerthu sefyllfa’r Gymraeg yn y gymuned.

en-gb	Although broadcasting is not devolved, the Welsh Government is committed to doing all it can to ensure that Welsh-language broadcasting continues to thrive.
cy-gb	Mae’r Eisteddfod Genedlaethol ac Eisteddfodau lleol ac Urdd Gobaith Cymru, yn chwarae rhan arbennig o bwysig, nid yn unig o ran cynnal yr iaith a sicrhau ei bod yn tyfu, ond hefyd o ran annog rhagor o bobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau diwylliannol ar lawr gwlad.

en-gb	Our continued financial support for a Welsh language daily on-line news service also contributes to our aspiration of seeing plurality of news services in Welsh.
cy-gb	Mae gan sefydliadau ac adnoddau cymunedol eraill hefyd ran hollbwysig i’w chwarae wrth gefnogi’r iaith; er enghraifft llyfrgelloedd lleol, lle gall pobl fanteisio ar lyfrau a deunyddiau Cymraeg, a gweithgareddau Cymraeg eraill megis grwpiau darllen.

en-gb	Looking ahead, the culture sector has an important role to play in supporting our goal of having one million Welsh speakers by 2050.
cy-gb	Mae gan y cyfryngau hefyd ran bwysig i’w chwarae wrth gefnogi’r iaith.

en-gb	If we are to achieve this, the sector must do more to support the provision of activities in Welsh, and to develop distinct events and activities which celebrate and raise awareness of ‘diwylliant’, our unique Welsh language culture.
cy-gb	Mae amrywiaeth a safon y rhaglenni Cymraeg ar S4C a BBC Radio Cymru yn helpu i gadw’r Gymraeg yn iaith gyfoes. Mae’r darlledwyr hefyd yn helpu i godi ymwybyddiaeth o’r iaith ymhlith siaradwyr Cymraeg a’r di-Gymraeg.

en-gb	It should also ensure that both diwylliant, and culture, are woven into any major events as part of how we project ourselves to the world at large.
cy-gb	Er nad yw darlledu yn fater sydd wedi’i ddatganoli, mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i wneud popeth posibl i sicrhau bod darlledu cyfrwng Cymraeg yn parhau i ffynnu.

en-gb	There is an intrinsic relationship between the culture of Wales and the Welsh language, and the culture sector has a crucial role in supporting our Welsh language strategy.
cy-gb	Rydym yn parhau i roi cymorth ariannol i wasanaeth newyddion ar-lein dyddiol cyfrwng Cymraeg ac mae hynny hefyd yn cyfrannu at ein dyhead i weld mwy o wasanaethau newyddion yn Gymraeg.

en-gb	This includes increasing the provision of Welsh- medium activities for children and young people, and strengthening the position of the Welsh language in the community.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, mae gan y sector diwylliant ran bwysig i’w chwarae o ran cefnogi’n nod o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

en-gb	The National and local Eisteddfodau, and Urdd Gobaith Cymru, have a particularly significant role, not only in maintaining and growing the language, but also in increasing participation in cultural activity at a grass roots level.
cy-gb	I gyrraedd y nod hwnnw, mae’n rhaid i’r sector wneud mwy i helpu i ddarparu gweithgareddau yn Gymraeg, ac i ddatblygu digwyddiadau a gweithgareddau penodol sy’n dathlu ac yn codi ymwybyddiaeth o’n diwylliant Cymraeg unigryw.

en-gb	Other community organisations and resources also play a vital role in supporting the language; for example local libraries, which provide access to Welsh books and materials, and other Welsh language activities such as reading groups.
cy-gb	Dylai hefyd sicrhau bod diwylliant Cymraeg, a diwylliant Cymru, yn cael eu plethu i mewn i unrhyw ddigwyddiadau pwysig a’u bod yn rhan o sut yr ydym yn cyflwyno’n hunain i’r byd a'r betws.

en-gb	Urdd Gobaith Cymru
cy-gb	Urdd Gobaith Cymru

en-gb	www.urdd.cymru/cy
cy-gb	www.urdd.cymru/cy

en-gb	Theatr Genedlaethol
cy-gb	Theatr Genedlaethol Cymru

en-gb	www.theatr.cymru
cy-gb	www.theatr.cymru

en-gb	Theatr Bara Caws
cy-gb	Theatr Bara Caws

en-gb	www.theatrbaracaws.com
cy-gb	www.theatrbaracaws.com

en-gb	Creature Battle Lab’ (gaming)
cy-gb	Creature Battle Lab (gêm gyfrifiadurol)

en-gb	Sain Records digitisation project
cy-gb	Prosiect digideiddio Cwmni Recordiau Sain

en-gb	Ballet Cymru/S4C dance campaign
cy-gb	Ymgyrch ddawns Ballet Cymru/S4C

en-gb	18 Volunteering
cy-gb	18 Gwirfoddoli

en-gb	There are around 4,000 amateur arts, crafts and heritage groups across Wales, everything from choirs, orchestras, brass bands, amateur theatre groups, archivists and curators, to folk dancers, lace makers, quilters and painters.
cy-gb	Mae tua 4,000 o grwpiau celfyddydau, crefftau a threftadaeth amatur ledled Cymru, gan gynnwys corau, cerddorfeydd, bandiau pres, grwpiau theatr amatur, archifwyr a churaduron, dawnswyr gwerin, gwneuthurwyr les, cwiltwyr a pheintwyr.

en-gb	Most of these are local voluntary organisations; they receive no public funding, and are largely self-sufficient, covering costs through member fees and income from ticket sales.
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o’r rhain yn sefydliadau gwirfoddol lleol; nid ydynt yn cael unrhyw arian cyhoeddus, ac maent, ar y cyfan, yn hunangynhaliol, ac yn talu costau drwy ffioedd aelodaeth ac incwm a geir drwy werthu tocynnau.

en-gb	Most creative participation happens in such groups, and an estimated 650,000 people regularly participate in them.
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o gyfranogiad creadigol yn digwydd mewn grwpiau o’r fath, ac amcangyfrifir bod 650,000 o bobl yn cymryd rhan ynddynt yn rheolaidd.

en-gb	This kind of voluntary activity is about self-improvement, networking and having fun.
cy-gb	Hanfod y math hwn o weithgarwch gwirfoddol yw gwella’ch hun, rhwydweithio a chael hwyl.

en-gb	Such groups give people who would not otherwise participate in culture, arts and heritage the opportunity to do so within their local community.
cy-gb	Mae grwpiau o’r fath yn rhoi cyfle i bobl na fyddent yn cymryd rhan mewn diwylliant, y celfyddydau a threftadaeth fel arall, wneud hynny yn eu cymuned leol.

en-gb	At a time when there is huge competition for time and money, such groups are thriving by utilising the expertise, experience and relationships of their members, friends, families and the local community.
cy-gb	Ar adeg pan fo cynifer o bethau’n cystadlu am amser ac arian, mae grwpiau o’r fath yn ffynnu drwy ddefnyddio arbenigedd a phrofiad eu haelodau, eu ffrindiau, eu teuluoedd a’r gymuned leol, a hefyd y berthynas sydd ganddynt ag eraill.

en-gb	Looking ahead, we must promote the individual and community benefits of cultural volunteering, highlighting the many ways that people from all walks of life can get involved.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, mae’n rhaid i ni hyrwyddo manteision gwirfoddoli diwylliannol i’r unigolyn ac i’r gymuned, gan dynnu sylw at yr amryfal ffyrdd y gall pobl o bob cefndir wneud hynny.

en-gb	Volunteers can do so much to sustain the cultural activities on which local communities depend.
cy-gb	Gall gwirfoddolwyr wneud cymaint i gynnal y gweithgareddau diwylliannol y mae cymunedau lleol yn dibynnu arnynt.

en-gb	Community Asset Transfers are finding new ways of putting important local facilities into the hands of local people.
cy-gb	Mae Trosglwyddo Asedau Cymunedol yn dod o hyd i ffyrdd newydd o roi cyfleusterau lleol pwysig yn nwylo’r bobl leol.

en-gb	We are committed to supporting this activity.
cy-gb	Rydym wedi ymrwymo i gefnogi’r gweithgarwch hwnnw.

en-gb	We will also keep a careful eye on the rules and regulations of licensing that can sometimes make the difference between something of local value happening or not.
cy-gb	Byddwn hefyd yn cadw golwg ofalus ar y rheolau a’r rheoliadau trwyddedu sydd, weithiau, yn penderfynu a yw rhywbeth o werth lleol yn digwydd ai peidio.

en-gb	There is scope for all parts of the culture sector to create more, good-quality volunteering opportunities, for example by training volunteers to digitise collections.
cy-gb	Gall pob rhan o’r sector diwylliant greu rhagor o gyfleoedd gwirfoddoli o safon, er enghraifft, drwy hyfforddi gwirfoddolwyr i ddigideiddio casgliadau.

en-gb	National Eisteddfod/ Eisteddfod Genedlaethol
cy-gb	Eisteddfod Genedlaethol

en-gb	www.eisteddfod.wales
cy-gb	www.eisteddfod.cymru

en-gb	National Library Cynefin project www.cynefin.archiveswales.org.uk
cy-gb	Prosiect ‘Cynefin’ y Llyfrgell Genedlaethol www.cynefin.archiveswales.org.uk/ cy/

en-gb	National Library of Wales ‘Helping us to Achieve’ project
cy-gb	Prosiect ‘Helpwch Ni i Gyflawni’ Llyfrgell Genedlaethol

en-gb	www.llgc.org.uk/about-nlw/work- with-us/volunteer Blaenavon World Heritage Youth Ambassadors
cy-gb	www.llgc.org.uk/about-nlw/work- with-us/volunteerwww.llgc.org. uk/cy/am-llgc/gweithio-gyda-ni/ gwirfoddoli/

en-gb	www.visitblaenavon.co.uk/en/ Education/YouthAmbassadors/ Youth-Ambassadors.aspx
cy-gb	Llysgenhadon Safle Treftadaeth Byd Blaenafon www.visitblaenavon.co.uk/en/ Education/YouthAmbassadors/ Youth-Ambassadors.aspxEducation/ YouthAmbassadors/Youth- Ambassadors.aspx

en-gb	19 Digital
cy-gb	19 Digidol

en-gb	The last 10 years have seen unprecedented growth in digital channels and a proliferation of online content.
cy-gb	Yn ystod y 10 mlynedd diwethaf, bu twf nas gwelwyd ei debyg o’r blaen yn nifer y sianeli digidol, a gwelwyd cynnydd aruthrol yn y cynnwys sydd ar gael ar-lein.

en-gb	In the culture sphere, mobile phones, webcams and computer software have democratized the means of production.
cy-gb	Ym maes diwylliant, mae ffonau symudol, gwe-gamerâu a meddalwedd gyfrifiadurol wedi democrateiddio’r dull o gynhyrchu.

en-gb	Now, everyone is a potential author, musician or filmmaker.
cy-gb	Erbyn hyn, gall pawb fod yn awdur, yn gerddor neu’n rhywun sy’n gwneud ffilmiau.

en-gb	Technology is getting smaller, cheaper, more powerful, and more personal; it is changing how we consume content, and offering new ways for exchanging views, ideas and content.
cy-gb	Mae technoleg yn llai o ran maint, yn rhatach, yn fwy pwerus ac yn fwy personol; mae’n newid y modd yr ydym yn defnyddio cynnwys, ac yn cynnig ffyrdd newydd o gyfnewid safbwyntiau, syniadau a chynnwys.

en-gb	The Welsh Government, and others like the Arts Council of Wales through its Digital Innovation Fund, are incentivizing new ways of harnessing the power of digital, whilst libraries and community centres are helping people to access digital culture, and acquire digital expertise.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru, ac eraill, megis Cyngor Celfyddydau Cymru drwy ei Gronfa Arloesedd Digidol, yn annog ffyrdd newydd o fanteisio ar rym digidol, ac mae llyfrgelloedd a chanolfannau cymunedol yn helpu pobl i fanteisio ar ddiwylliant digidol, ac i ddatblygu arbenigedd digidol.

en-gb	Looking ahead, digital technology represents a huge opportunity for the creative and cultural sector.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, mae technoleg ddigidol yn gyfle enfawr i’r sector creadigol a diwylliannol.

en-gb	It needs to do more to promote and share its offer, and to exploit its IP.
cy-gb	Mae angen iddo wneud mwy i hyrwyddo a rhannu’r hyn sydd ganddo i’w gynnig, ac i fanteisio ar ei ddarparwr rhyngrwyd.

en-gb	For example we have amazing cultural collections, but many of these are in storage.
cy-gb	Er enghraifft, mae gennym gasgliadau diwylliannol anhygoel, ond mae llawer ohonynt mewn storfeydd.

en-gb	The public has a right to see this work, and digital platforms are a great way to make this happen.
cy-gb	Mae gan y cyhoedd yr hawl i weld y gwaith hwn, ac mae llwyfannau digidol yn ffordd wych o gyflawni hynny.

en-gb	Media and broadcasting
cy-gb	Cyfryngau a darlledu

en-gb	The role of the public service broadcasters in Wales is particularly important, due to the weakness of the print media sector.
cy-gb	Mae swyddogaeth darlledwyr gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn arbennig o bwysig, a hynny oherwydd gwendid y sector cyfryngau print.

en-gb	Unfortunately there is limited coverage of Welsh public life and society – including culture – in the UK newspapers and on the UK broadcast services which comprise the main media outlets in Wales.
cy-gb	Yn anffodus, prin yw’r ymdriniaeth â bywyd a chymdeithas Cymru – gan gynnwys ei diwylliant – ym mhapurau newydd y DU ac ar wasanaethau darlledu y DU, sef y prif ddarparwyr ym maes y cyfryngau yng Nghymru.

en-gb	The People’s Collection
cy-gb	Casgliad y Werin

en-gb	www.peoplescollection.wales
cy-gb	www.casgliadywerin.cymru/

en-gb	Sibrwd
cy-gb	Sibrwd

en-gb	www.sibrwd.com
cy-gb	www.sibrwd.com

en-gb	UCAN GO
cy-gb	UCAN GO

en-gb	www.nesta.org.uk/our-projects/ digital-rd-fund-arts-wales-case- studies/ucan-go
cy-gb	www.nesta.org.uk/our-projects/ digital-rd-fund-arts-wales-case- studies/ucan-go

en-gb	Cadw’s CGI dragon
cy-gb	Draig CGI Cadw

en-gb	www.cadw.gov.wales/about/news/ caerphilly-dragon-unleashed-to- support-wales/?lang=en
cy-gb	http://cadw.gov.wales/about/news/ caerphilly-dragon-unleashed-to- support-wales/?skip=1&lang=cy

en-gb	All-Wales Digital Library Service
cy-gb	Gwasanaeth Llyfrgell Ddigidol Cymru Gyfan

en-gb	www.libraries.wales/my-digital- library
cy-gb	https://llyfrgelloedd.cymru/

en-gb	National Theatre Wales community
cy-gb	Cymuned National Theatre Wales

en-gb	www.community.nationaltheatre wales.org
cy-gb	www.community. nationaltheatrewales.org

en-gb	20 20 The portrayal of Wales in UK media does not reflect the cultural diversity and richness of our nation.
cy-gb	20 20 Nid yw’r ddelwedd o Gymru a bortreadir yng nghyfryngau’r DU yn adlewyrchu amrywiaeth ddiwylliannol a chyfoeth ein gwlad.

en-gb	The public service broadcasters have a crucial role in reflecting and enhancing the culture of Wales, in both English and Welsh.
cy-gb	Mae gan y darlledwyr gwasanaethau cyhoeddus swyddogaeth hanfodol i’w chwarae o ran adlewyrchu ac atgyfnerthu diwylliant Cymru, yn y Gymraeg a’r Saesneg fel ei gilydd.

en-gb	It is crucial that this continues, but also that provision is increased.
cy-gb	Mae’n hanfodol bod y rôl honno’n parhau a bod y ddarpariaeth yn cynyddu.

en-gb	The new BBC Charter gives the BBC a stronger public purpose to reflect, represent and serve the diverse communities of Wales; it also reaffirms its partnership with S4C and provides a strong financial settlement in relation to the licence fee element of S4C’s funding, which is vitally important for S4C to continue to develop its services.
cy-gb	Mae Siarter newydd y BBC yn rhoi pwrpas cyhoeddus cryfach i’r BBC adlewyrchu, cynrychioli a gwasanaethu cymunedau amrywiol Cymru; mae hefyd yn atgyfnerthu ei phartneriaeth ag S4C ac yn rhoi setliad ariannol cadarn o ran yr elfen o gyllid S4C a ddaw o ffi’r drwydded, sy’n hanfodol bwysig er mwyn i S4C barhau i ddatblygu ei gwasanaethau.

en-gb	Looking ahead, we should press for more and better content and programming made for Wales, in Wales and about all aspects of Welsh life, including our culture and heritage.
cy-gb	Wrth edrych i’r dyfodol, dylem bwyso am fwy o gynnwys a rhaglenni gwell sydd wedi eu creu ar gyfer Cymru, yng Nghymru ac sy’n ymwneud â phob agwedd ar fywyd Cymru, gan gynnwys ein diwylliant a’n treftadaeth.

en-gb	Important partnerships have been developed during recent years and this needs to be extended to other bodies.
cy-gb	Datblygwyd partneriaethau pwysig yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae angen mynd ati i feithrin partneriaethau â chyrff eraill.

en-gb	The Memorandum of Understanding between the Arts Council of Wales and S4C has provided a platform for the two organisations to identify and co- invest in creative talent that works in the medium of Welsh, as well as finding new ways for artistic events and projects to find audiences.
cy-gb	Mae’r Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth rhwng Cyngor Celfyddydau Cymru ac S4C wedi darparu llwyfan i’r ddau sefydliad nodi a chyd-fuddsoddi mewn talent greadigol sy’n gweithio drwy gyfrwng y Gymraeg, yn ogystal â chanfod ffyrdd newydd i ddigwyddiadau a phrosiectau artistig ddod o hyd i gynulleidfaoedd.

en-gb	Similarly, the Public Value Partnership agreed between BBC Cymru Wales and our Arts Council provides opportunities to identify and nurture creative talent, encourage the commissioning of new work, and to grow digital and craft skills across the creative sector.
cy-gb	Yn yr un modd, mae’r Bartneriaeth Gwerth Cyhoeddus y cytunwyd arni rhwng BBC Cymru Wales a Chyngor y Celfyddydau yn cynnig cyfleoedd i nodi ac i feithrin talent greadigol, i annog darparwyr i gomisiynu gwaith newydd, ac i feithrin sgiliau digidol a sgiliau crefft ar draws y sector creadigol.

en-gb	Y Gwyll / Hinterland
cy-gb	Y Gwyll / Hinterland

en-gb	www.s4c.cymru/en/drama/y-gwyll
cy-gb	www.s4c.cymru/en/drama/y-gwyll

en-gb	Coast and Country
cy-gb	Coast and Country

en-gb	www.itv.com/walesprogrammes/ coast-and-country
cy-gb	www.itv.com/walesprogrammes/ coast-and-country

en-gb	Fferm Factor
cy-gb	Fferm Factor

en-gb	www.s4c.cymru/en/entertainment/ fferm-ffactor
cy-gb	www.s4c.cymru/cy/adloniant/ fferm-ffactor

en-gb	What more needs to be done?
cy-gb	Beth arall mae angen ei wneud?

en-gb	How can we monitor progress?
cy-gb	Sut gallwn ni fonitro cynnydd?

en-gb	To get to where we wish to be will require action, investment and collaboration by national and local government, by the sponsored bodies, and by the many different parts of ‘the culture family’.
cy-gb	Bydd gofyn i lywodraeth genedlaethol a lleol, cyrff noddedig, ac amryfal rannau’r ‘teulu diwylliannol’ weithredu, buddsoddi a chydweithio er mwyn cyrraedd y nod.

en-gb	This section summarises the actions the Welsh Government will take, but also what we will encourage others to do, to help the culture sector to thrive and develop over the coming period.
cy-gb	Awn ati yn yr adran hon i grynhoi’r camau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd, a hefyd yr hyn y byddwn yn annog eraill i’w wneud i helpu’r sector diwylliant i ffynnu ac i ddatblygu yn ystod y cyfnod nesaf.

en-gb	Finally, we describe how we will we monitor and evaluate the progress that is being made.
cy-gb	Yn olaf, rydym yn disgrifio sut y byddwn yn monitro ac yn gwerthuso’r cynnydd a wneir.

en-gb	What the Welsh Government will do
cy-gb	Yr hyn y bydd Llywodraeth Cymru yn ei wneud

en-gb	We will deliver our new programme commitments for Culture, which include a number focused on tackling disadvantage, health, education, and economic development – see Annex 1 which details our new commitments.
cy-gb	Byddwn yn cyflawni’r ymrwymiadau Diwylliant sydd yn ein rhaglen newydd. Mae nifer ohonynt yn canolbwyntio ar fynd i’r afael ag anfantais, iechyd, addysg a datblygiad economaidd.

en-gb	In addition to our published programme, we will
cy-gb	Gweler Atodiad 1, sy’n manylu ar ein hymrwymiadau newydd.

en-gb	• Encourage local authorities to make the case for culture, and work with them, and other partners, to identify more equitable ways to fund regional and national facilities. • Press the UK Government for a full replacement of EU funds beyond 2020, including monies that have been available to support culture, including Creative Europe, Erasmus +, etc. • Make greater use of our ‘soft power’ by continuing to promote international cultural exchange, and where appropriate, by using our cultural resources to support our efforts to promote overseas trade and inward investment.
cy-gb	Yn ogystal â’r hyn sy’n cael ei nodi yn y rhaglen a gyhoeddwyd, byddwn yn: • Annog awdurdodau lleol i ddadlau’r achos dros ddiwylliant, a byddwn yn gweithio gyda nhw, a phartneriaid eraill, i ddod o hyd i ffyrdd tecach o ariannu cyfleusterau rhanbarthol a chenedlaethol. • Pwyso ar Lywodraeth y DU i dalu’n llawn yr arian y byddwn yn ei golli o gronfeydd yr UE ar ôl 2020, gan gynnwys arian sydd wedi bod ar gael i gefnogi diwylliant, megis Ewrop Greadigol, Erasmus +, etc. • Defnyddio mwy ar ein dulliau ‘cymell tawel’ drwy barhau i hyrwyddo cyfnewid diwylliannol rhyngwladol a, lle bo hynny’n briodol, drwy ddefnyddio’n hadnoddau diwylliannol i gefnogi’n hymdrechion i hyrwyddo masnach dramor a mewnfuddsoddiad.

en-gb	• Do more to promote cultural tourism and the major events that invigorate cultural life.
cy-gb	• Gwneud rhagor i hyrwyddo twristiaeth ddiwylliannol a’r digwyddiadau mawr sy’n bywiogi bywyd diwylliannol.

en-gb	What we expect from others
cy-gb	Yr hyn yr ydym yn ei ddisgwyl gan eraill

en-gb	The Well-being of Future Generations Act 2015 calls on us to work in collaboration with others to help us meet our well-being objectives.
cy-gb	Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn galw arnom i gydweithio ag eraill i’n helpu i gyrraedd ein hamcanion llesiant.

en-gb	This way of working will be key to achieving the goals within this statement – we need to work collaboratively with our partners in local government, our sponsored bodies, and those working in the culture sector.
cy-gb	Bydd hynny’n hollbwysig os ydym am gyflawni’r nodau yn y datganiad hwn – mae angen i ni gydweithio â’n partneriaid ym maes llywodraeth leol, gyda’r cyrff a noddir, a chyrff sy’n gweithio yn y sector diwylliant.

en-gb	We look to all of them to help us with this agenda, in the following ways:
cy-gb	Rydym yn disgwyl i bob un ohonynt ein helpu gyda’r agenda hon yn y ffyrdd isod:

en-gb	Local government
cy-gb	Llywodraeth Leol

en-gb	Local government support for culture is vital, not just to avoid cuts and closures, but for maintaining the well-being of their communities.
cy-gb	Mae’n hanfodol bod llywodraeth leol yn cefnogi diwylliant , nid dim ond er mwyn osgoi toriadau a chau cyfleusterau, ond hefyd er mwyn cynnal llesiant eu cymunedau.

en-gb	We urge authorities to respond positively, by:
cy-gb	Rydym yn annog awdurdodau i ymateb yn bositif drwy:

en-gb	• Using the duties within the Well-being of Future Generations Act as the basis, articulating and leading a local strategy for culture that provides a framework for co operation in which individuals, organisations and institutions can achieve outcomes together. • Consulting and engaging with their communities before taking major decisions about the future ownership, management or continued operation of cultural services and facilities. • Enabling the creative use of public assets for social purposes, in ways that do not drive up their hard pressed revenue budgets.
cy-gb	• Ddefnyddio’r dyletswyddau yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn sail ar gyfer eu gwaith yn hyn o beth, gan lunio ac arwain strategaeth leol ar gyfer diwylliant sy’n darparu fframwaith ar gyfer cydweithio lle gall unigolion, sefydliadau a mudiadau gyflawni canlyniadau ar y cyd. • Ymgynghori ac ymgysylltu â’u cymunedau cyn gwneud penderfyniadau mawr am berchenogaeth a rheolaeth ar wasanaethau a chyfleusterau diwylliannol yn y dyfodol, a chyn gwneud penderfyniadau ynghylch parhau i’w darparu. • Hwyluso defnydd creadigol o asedau cyhoeddus at ddibenion cymdeithasol mewn ffyrdd nad ydynt yn arwain at bwysau mawr ar gyllidebau refeniw.

en-gb	Sponsored Bodies and Lottery Distributors
cy-gb	Cyrff a Noddir a Dosbarthwyr y Loteri

en-gb	The Arts Council of Wales, the National Library of Wales, National Museum Wales, the Welsh Books Council and the Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, all have a key part to play as funders and enablers, as does the Heritage Lottery Fund and, to a lesser but still significant extent, the Big Lottery Fund.
cy-gb	Mae gan Gyngor Celfyddydau Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Amgueddfa Cymru, Cyngor Llyfrau Cymru a Chomisiwn Brenhinol Henebion Cymru, i gyd rôl allweddol i’w chwarae o ran ariannu a galluogi gweithgareddau. Mae gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri hithau ei rhan, ac, i raddau llai ond graddau sydd dal yn arwyddocaol, y Gronfa Loteri Fawr.

en-gb	We look to these bodies to:
cy-gb	Disgwyliwn i’r cyrff hyn:

en-gb	• Facilitate a greater contribution by the Culture sector to tackling poverty, and to supporting the health and social care, education, equalities, regeneration and skills and employment agendas. • Encourage the culture sector to be more proactive in pursuing new forms of income, in developing their business and marketing skills, and in exploiting digital technology.
cy-gb	• Hwyluso gwell cyfraniad gan y sector Diwylliant i drechu tlodi, ac o ran cefnogi agendâu iechyd a gofal cymdeithasol, addysg, cydraddoldeb, adfywio, sgiliau a chyflogaeth. • Annog y sector diwylliant i fod yn fwy rhagweithiol wrth fynd ar drywydd ffurfiau newydd o incwm, wrth ddatblygu ei sgiliau busnes a marchnata, ac wrth fanteisio i’r eithaf ar dechnoleg ddigidol.

en-gb	As part of this, these agencies should review and refine their fundraising and business advice services, to help the sector to diversify its income base. • Work together to develop more innovative and collaborative approaches towards investment in culture; for example, ways in which Lottery distributors might co-fund cultural and place-based regeneration projects.
cy-gb	Yn rhan o hynny, dylai’r asiantaethau hyn adolygu a mireinio eu gwasanaethau codi arian a chyngor busnes, er mwyn helpu’r sector i amrywio ei sylfaen incwm. • Cydweithio i ddatblygu dulliau mwy arloesol a chydweithredol o fuddsoddi mewn diwylliant; er enghraifft, sut y gallai dosbarthwyr y Loteri gydariannu prosiectau diwylliannol ac adfywio sy’n seiliedig ar le.

en-gb	23 Cultural organisations
cy-gb	23 Sefydliadau diwylliannol

en-gb	We hope the culture sector will respond positively to all the themes within this Statement, but there are several key areas where we look to it to respond.
cy-gb	Rydym yn gobeithio y bydd y sector diwylliant yn ymateb yn gadarnhaol i’r holl themâu yn y Datganiad hwn, ond mae yna sawl maes allweddol lle’r ydym yn disgwyl iddo ymateb.

en-gb	We look to cultural organisations to:
cy-gb	Rydym yn disgwyl i sefydliadau diwylliannol:

en-gb	• Help to persuade more people to enjoy and take part in creative activity, to help Wales become the most creatively active nation in Europe, and to contribute to our programme of open access to cultural opportunities for young people. • Work to improve their sustainability, reach and resilience by developing their commercial, marketing and fundraising capacity, and by working to fully exploit the potential of digital technology, including the virtual audience (through live-streaming, webinars, etc). • Work with partners to enhance the visitor experience at our cultural attractions.
cy-gb	• Helpu i annog rhagor o bobl i fwynhau a chymryd rhan mewn gweithgarwch creadigol, er mwyn helpu i sicrhau mai Cymru fydd y wlad fwyaf creadigol weithgar yn Ewrop, ac rydym yn disgwyl iddynt gyfrannu at ein rhaglen o gynnig mynediad agored i gyfleoedd diwylliannol i bobl ifanc. • Gweithio i fod yn fwy cynaliadwy, i gyrraedd rhagor o bobl ac i fod yn fwy cydnerth drwy ddatblygu eu gallu masnachol a’u gallu i farchnata a chodi arian, a thrwy weithio i fanteisio’n llawn ar botensial technoleg ddigidol, gan gynnwys y rhith-gynulleidfa (drwy ffrydio byw, gweminarau, etc). • Gweithio gyda phartneriaid i wella profiad ymwelwyr yn ein hatyniadau diwylliannol.

en-gb	Assist Visit Wales, and others to develop more opportunities for ‘cultural tourism’. • Contribute to regeneration programmes, including the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions, the Valleys Taskforce and the Mersey- Dee growth deal, by working in partnership with local authorities, other cultural bodies, and other stakeholders. • Work with health boards and health professionals to develop more well-being and preventative health initiatives. • Contribute to ‘Fusion’, our national programme for tackling poverty through culture, and ‘Creative Learning through the Arts’, our national programme for increasing cultural opportunities in schools and improving pupils’ attainment through creativity.
cy-gb	Cynorthwyo Croeso Cymru, ac eraill, i ddatblygu rhagor o gyfleoedd ar gyfer ‘twristiaeth ddiwylliannol’. • Cyfrannu at raglenni adfywio, gan gynnwys dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe, Tasglu’r Cymoedd, a Bargen Twf Mersi a Dyfrdwy, drwy weithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol, cyrff diwylliannol eraill, a rhanddeiliaid eraill. • Gweithio gyda byrddau iechyd a gweithwyr iechyd proffesiynol i ddatblygu rhagor o fentrau lles ac iechyd ataliol. • Cyfrannu at ‘Cyfuno’, ein rhaglen genedlaethol i drechu tlodi drwy ddiwylliant, a ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, ein rhaglen genedlaethol i gynnig rhagor o gyfleoedd diwylliannol mewn ysgolion ac i wella cyrhaeddiad disgyblion drwy greadigrwydd.

en-gb	Monitoring and evaluation
cy-gb	Monitro a gwerthuso

en-gb	It will be important to monitor and evaluate the progress being made in implementing the goals set out in this Statement.
cy-gb	Bydd hi’n bwysig monitro a gwerthuso’r cynnydd a wneir o ran cyflawni’r amcanion a nodir yn y Datganiad hwn.

en-gb	Almost by definition, some cultural activities, and the outcomes from them, are difficult to measure objectively.
cy-gb	Mae bron yn anochel bod rhai gweithgareddau diwylliannol, a’u canlyniadau, yn anodd eu mesur yn wrthrychol.

en-gb	Nonetheless, we recognise the need to improve the evidence base on the effectiveness of cultural interventions, especially where these contribute to key policy areas such as health, education and the economy.
cy-gb	Serch hynny, rydym yn cydnabod bod angen gwella’r dystiolaeth sydd ar gael am effeithiolrwydd ymyriadau diwylliannol, yn arbennig pan fo’r rheini’n cyfrannu at feysydd polisi allweddol megis iechyd, addysg a’r economi.

en-gb	In order to do this, we will:
cy-gb	Er mwyn gwneud hynny, byddwn yn:

en-gb	• Monitor and report on progress against the actions in this Statement. • Develop a coordinated Research, Evidence and Evaluation Plan for Culture in Wales, led by Welsh Government, incorporating the commissioning of culture related research.
cy-gb	• Monitro ac yn adrodd ar y cynnydd a wneir ar yr holl gamau gweithredu yn y Datganiad hwn. • Datblygu Cynllun Ymchwil, Tystiolaeth a Gwerthuso cydlynol ar gyfer Diwylliant yng Nghymru, dan arweiniad Llywodraeth Cymru, a fydd yn cynnwys comisiynu gwaith ymchwil ym maes diwylliant.

en-gb	This will draw together the research and evaluation work of Welsh Government and its sponsored bodies, to inform cultural policy making.
cy-gb	Bydd y cynllun hwnnw’n tynnu ynghyd y gwaith ymchwil a gwerthuso a wnaed gan Lywodraeth Cymru a’r cyrff a noddir ganddi, er mwyn llywio polisïau diwylliannol.

en-gb	24 Welsh Government programme commitments for Culture
cy-gb	24 Ymrwymiadau rhaglen Llywodraeth Cymru ar gyfer Diwylliant

en-gb	ANNEX 1
cy-gb	ATODIAD 1

en-gb	PROSPEROUS & SECURE
cy-gb	FFYNIANNUS A DIOGEL

en-gb	We will exploit the unparalleled success of the Creative Industries in Wales to promote the country across the UK and the world.
cy-gb	Byddwn yn manteisio ar lwyddiant digyffelyb y Diwydiannau Creadigol yng Nghymru er mwyn hybu’r wlad ledled y DU ac ym mhedwar ban byd.

en-gb	We will set up ‘Creative Wales’ to support the sector in Wales.
cy-gb	Byddwn yn sefydlu ‘Cymru Greadigol’ i gefnogi’r sector yng Nghymru.

en-gb	In doing so, we will aim to sustain at least 850 jobs and £40 million a year in production expenditure.
cy-gb	Wrth wneud hynny, ein nod bydd cynnal o leiaf 850 o swyddi a £40 miliwn y flwyddyn o wariant ar gynyrchiadau.

en-gb	We will build on the unprecedented success of the Year of Adventure by designating 2017 as the ‘Year of Legends’.
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ar lwyddiant digyffelyb y ‘Flwyddyn Antur’ drwy ddynodi 2017 yn ‘Flwyddyn Chwedlau’.

en-gb	We will exploit 2018 as ‘the Year of the Sea’, in order to invest in our seaside towns.
cy-gb	Bydd 2018 yn ‘Flwyddyn y Môr’, ac yn gyfle i fuddsoddi yn ein trefi glan môr.

en-gb	We will ensure closer collaboration with the education sector, to ensure a constant pipeline of skills to support the creative industries sector’s growth.
cy-gb	Byddwn yn sicrhau cydweithrediad agosach â’r sector addysg, er mwyn sicrhau cyflenwad cyson o sgiliau i gefnogi twf y sector diwydiannau creadigol.

en-gb	We will promote the work of the Llangollen International Musical Eisteddfod in bringing together different nations.
cy-gb	Byddwn yn hyrwyddo gwaith Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen i ddod â chenhedloedd gwahanol at ei gilydd.

en-gb	Other related work
cy-gb	Gwaith cysylltiedig arall

en-gb	We will look to develop more cultural tourism routes and trails, by investing in the visitor experience, and accommodation provision, at our landmark cultural attractions.
cy-gb	Byddwn yn ceisio datblygu rhagor o lwybrau twristiaeth ddiwylliannol drwy fuddsoddi ym mhrofiad yr ymwelwyr ac mewn darparu llety yn ein hatyniadau diwylliannol pwysig.

en-gb	Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales. December 2016 25 We will work to develop and exploit virtual, off-site, digital audiences for major events, for example through live-streaming and webinars, and identify and develop opportunities for establishing new ‘Made in Wales’ events.
cy-gb	Yng nghyswllt digwyddiadau mawr, byddwn yn gweithio i ddatblygu a manteisio ar rith-gynulleidfaoedd digidol, nad ydynt ar y safle, er enghraifft, drwy ffrydio byw a gweminarau, a byddwn yn nodi ac yn datblygu cyfleoedd i sefydlu digwyddiadau newydd a ‘Wnaed yng Nghymru’.

en-gb	We will work to facilitate an appropriate contribution by the culture sector to the regeneration of the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions.
cy-gb	Byddwn yn gweithio i hwyluso cyfraniad priodol gan y sector diwylliant i adfywio dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe.

en-gb	We will develop our relationship with the British Council, Wales Arts International and Visit Britain, to ensure that we maximise the opportunities to promote Welsh culture overseas; ensure that Wales has appropriate representation in relevant UK initiatives.
cy-gb	Byddwn yn datblygu’n perthynas â’r British Council, Celfyddydau Rhyngwladol Cymru a Visit Britain, er mwyn sicrhau ein bod yn manteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd i hyrwyddo diwylliant Cymru dramor; byddwn yn sicrhau bod Cymru yn cael ei chynrychioli’n briodol mewn mentrau perthnasol gan y DU.

en-gb	HEALTHY & ACTIVE
cy-gb	IACH AC EGNÏOL

en-gb	We will introduce a new Wales Well-being Bond aimed at improving mental and physical health.
cy-gb	Byddwn yn cyflwyno Bond Lles newydd ar gyfer Cymru â’r nod o wella iechyd meddwl a chorfforol.

en-gb	We will continue to work to end the stigma of mental illness and work with schools, employers and other partners to improve well-being at work, in education and in our communities.
cy-gb	Byddwn yn parhau i weithio i ddileu’r stigma sy’n gysylltiedig â salwch meddwl ac yn gweithio gydag ysgolion, cyflogwyr a phartneriaid eraill i wella lles yn y gweithle, ym myd addysg ac yn ein cymunedau.

en-gb	AMBITIOUS & LEARNING
cy-gb	UCHELGAIS A DYSGU

en-gb	Create a minimum of 100,000 high quality all age apprenticeships.
cy-gb	Creu o leiaf 100,000 o brentisiaethau o safon uchel i bobl o bob oedran.

en-gb	Set new conditions of funding for sports and cultural organisations that receive public monies to support young people from deprived backgrounds.
cy-gb	Pennu amodau newydd yn ymwneud â chefnogi pobl ifanc o gefndiroedd difreintiedig wrth ariannu sefydliadau chwaraeon a diwylliannol sy’n cael arian cyhoeddus.

en-gb	Extend our programme of open access to cultural opportunities for young people.
cy-gb	Ehangu ein rhaglen mynediad agored i gynnwys cyfleoedd diwylliannol ar gyfer pobl ifanc.

en-gb	We will create and help to capitalise a National Endowment for Music, to help young people to realise their musical potential.
cy-gb	Byddwn yn creu ac yn helpu i ddarparu cyllid cyfalaf ar gyfer Cronfa Gwaddol Cenedlaethol ar gyfer Cerddoriaeth i helpu pobl ifanc i wireddu eu potensial cerddorol.

en-gb	We will continue and consolidate, the work under our 5-year, £20 million initiative, ‘Creative Learning Through the Arts’.
cy-gb	Byddwn yn parhau â’r gwaith a wnaed o dan ein menter 5 mlynedd, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, sy'n werth £20 miliwn, a byddwn yn atgyfnerthu’r gwaith hwnnw.

en-gb	We will support schools in the delivery of the new curriculum and in the development of more creative teaching methodologies.
cy-gb	Byddwn yn rhoi cymorth i ysgolion gyflwyno’r cwricwlwm newydd ac i ddatblygu dulliau addysgu mwy creadigol.

en-gb	UNITED & CONNECTED
cy-gb	UNEDIG A CHYSYLLTIEDIG

en-gb	We will seek to increase investment in the arts by creating a Challenge Fund, initially for arts and sports organisations, to match fund their projects and to fuse creativity and digital exploitation.
cy-gb	Byddwn yn ceisio cynyddu buddsoddiad yn y celfyddydau drwy gyflwyno Cronfa Her, ar gyfer sefydliadau ym maes y celfyddydau a chwaraeon yn y lle cyntaf, er mwyn darparu cyllid cyfatebol ar gyfer eu prosiectau a chyfuno creadigrwydd â datblygiadau digidol.

en-gb	We will create ‘Historic Wales’ to enhance the commercial functions of the Welsh heritage sector and promote the relevance of national institutions to people’s lives.
cy-gb	Byddwn yn creu ‘Cymru Hanesyddol’ er mwyn gwella swyddogaethau masnachol y sector treftadaeth yng Nghymru a byddwn yn ceisio sicrhau bod sefydliadau cenedlaethol yn fwy perthnasol i fywydau pobl.

en-gb	Working with partners, we will create the ‘A55 Culture Corridor’, promoting the tourism value of our world-class castles, mountains, coast, towns and countryside, and turning it in to one of the major cultural routes in Europe.
cy-gb	Gan weithio gyda phartneriaid, byddwn yn creu ‘Coridor Diwylliant yr A55’, er mwyn hyrwyddo gwerth ein cestyll , ein mynyddoedd, ein harfordir, ein trefi a’n cefn gwlad, sydd o safon fyd-eang, i dwristiaeth, a byddwn yn troi’r coridor hwnnw’n un o lwybrau diwylliannol mawr Ewrop.

en-gb	Invest more than £1 million each year in the continued transformation of our libraries and local museums.
cy-gb	Byddwn yn buddsoddi dros £1 filiwn y flwyddyn er mwyn parhau â’r gwaith o weddnewid ein llyfrgelloedd a’n hamgueddfeydd lleol.

en-gb	We will carry out feasibility studies on establishing a National Art Gallery, and a Football Museum in North Wales – reflecting our agreement with Plaid Cymru on the draft budget for 2017/18.
cy-gb	26 Byddwn yn cynnal astudiaethau dichonoldeb ar sefydlu Oriel Gelfyddyd Genedlaethol, ac Amgueddfa Bêl-droed yn y Gogledd – gan adlewyrchu’n cytundeb gyda Phlaid Cymru ar y gyllideb ddrafft ar gyfer 2017-18.

en-gb	We will look to offer three-year funding settlements, in order to give a greater degree of security and certainty to 26 national sponsored bodies, such as Arts Council Wales and Sport Wales with the caveat that our spending power is dependent on what the UK Government offers Wales.
cy-gb	Byddwn yn ceisio cynnig setliadau ariannol dros gyfnod o dair blynedd er mwyn rhoi mwy o gadernid a sicrwydd i gyrff cenedlaethol a noddir, megis Cyngor Celfyddydau Cymru a Chwaraeon Cymru, ond gan rybuddio ar yr un pryd fod ein grym gwario yn dibynnu ar yr hyn y mae Llywodraeth y DU yn ei gynnig i Gymru.

en-gb	We will continue to work with the National Eisteddfod, as one of the premier cultural events in Europe, on modernisation and marketing.
cy-gb	Byddwn yn parhau i weithio gyda’r Eisteddfod Genedlaethol, sy’n un o’r prif ddigwyddiadau diwylliannol yn Ewrop, i’w moderneiddio a’i marchnata.

en-gb	We will press for fair funding of public service broadcasting through the medium of Welsh and English.
cy-gb	Byddwn yn pwyso am gyllid teg ar gyfer darlledu gwasanaeth cyhoeddus drwy gyfrwng y Gymraeg a’r Saesneg.

en-gb	We will place a particular focus on supporting community crowdfunding projects as a means of promoting Wales as a destination, encouraging digital literacy and growing the digital economy.
cy-gb	Byddwn yn rhoi pwyslais penodol ar gefnogi prosiectau cyllido torfol cymunedol fel ffordd o hyrwyddo Cymru fel cyrchfan, gan annog llythrennedd digidol a thyfu’r economi ddigidol.

en-gb	We will explore the options for supporting online and print media.
cy-gb	Byddwn yn archwilio’r dewisiadau ar gyfer cefnogi cyfryngau ar-lein a phrint.

en-gb	We will strengthen the Fusion programme by focussing on activities that promote pathways into employment.
cy-gb	Byddwn yn atgyfnerthu’r rhaglen Cyfuno drwy ganolbwyntio ar weithgareddau sy’n hyrwyddo llwybrau at gyflogaeth.

en-gb	We will implement the provisions of the Historic Environment (Wales) Act 2016 and the associated advice and guidance that will provide more effective protection to listed buildings and scheduled monuments; improve the sustainable management of the historic environment; and introduce greater transparency and accountability into decisions taken on the historic environment.
cy-gb	Byddwn yn gweithredu darpariaethau Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016, ynghyd â’r cyngor a’r arweiniad cysylltiedig, fel y bo modd gwarchod adeiladau a henebion rhestredig mewn ffordd fwy effeithiol; byddwn yn gwella rheolaeth gynaliadwy ar yr amgylchedd hanesyddol; ac yn cyflwyno gwell tryloywder ac atebolrwydd wrth wneud penderfyniadau am yr amgylchedd hanesyddol.

en-gb	We will continue to support Community Asset Transfers as a way of placing important local facilities into the hands of local people.
cy-gb	Byddwn yn parhau i gefnogi Trosglwyddo Asedau Cymunedol fel ffordd o roi cyfleusterau lleol pwysig yn nwylo’r bobl leol.

en-gb	We will press for more and better broadcasting content, and programming, made for Wales, in Wales and about all aspects of Welsh life, including our culture and heritage.
cy-gb	Byddwn yn pwyso am ragor o gynnwys darlledu ac am gynnwys darlledu o ansawdd gwell, ac am raglenni a wnaed yng Nghymru ar gyfer Cymru, ac sy’n ymdrin â phob agwedd ar fywyd Cymru, gan gynnwys ein diwylliant a’n treftadaeth.

en-gb	27 Image Credits
cy-gb	27 Credyd Lluniau

en-gb	Amgueddfa Cymru China (p.10)
cy-gb	Amgueddfa Cymru China (t.10)

en-gb	Arts Alive Wales, Portfolio (image: Toril Brancher, p.22)
cy-gb	Arts Alive Wales, Portfolio (llun: Toril Brancher, t.22)

en-gb	Awr Ddaear/Earth Hour, Head4Arts (image: Mark Lewis, WWF Cymru, p.13)
cy-gb	Awr Ddaear, Head4Arts (llun: Mark Lewis, WWF Cymru, t.13)

en-gb	BBC Roath Lock, Front View (image: Betina Skovbro, p.07)
cy-gb	Stiwdios y BBC Porth y Rhath, Wyneb Blaen (llun: Betina Skovbro, t.07)

en-gb	Big Splash, The Riverfront (image: Creative Fez, p.01)
cy-gb	Big Splash, Glan yr Afon (llun: Creative Fez, t.01)

en-gb	Cadw Cadwraeth Cymru, Crown Copyright (images: p.14)
cy-gb	Cadw Cadwraeth Cymru, Hawlfraint y Goron (lluniau, t.14)

en-gb	Cynefin Project, National Library of Wales (p.19)
cy-gb	Prosiect Cynefin, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (t.19)

en-gb	DilynFi, Cwmni’r Frân Wen (image: Geraint Thomas, p.27)
cy-gb	DilynFi, Cwmni’r Frân Wen (llun: Geraint Thomas, t.27)

en-gb	Dylan Thomas 100, Writing Shed (image: Literature Wales, p.08)
cy-gb	Dylan Thomas 100, Writing Shed (llun: Llenyddiaeth Cymru, t.08)

en-gb	Ensemble Cello, Canolfan Gerdd William Mathias (image: Geraint Thomas Panorama, p.05)
cy-gb	Ensemble Cello, Canolfan Gerdd William Mathias (llun: Geraint Thomas Panorama, t.05)

en-gb	Expressions Associates Dance Company, Artis Community (image: SpringBox Photography, p.26)
cy-gb	Cwmni Dawns Expressions Associates, Artis Community (llun: SpringBox Photography, t.26)

en-gb	Family Matinee for BBC Get Creative in March 2016, National Dance Company Wales (image: Catherine Gomez, p.05)
cy-gb	Matinee i'r Teulu ar gyfer Get Creative y BBC ym mis Mawrth, Cwmni Dawns Cenedlaethol Cymru (llun: Catherine Gomez, t.05)

en-gb	FiDiFi, Cwmni’r Frân Wen (image: Kristina Banholzer, p.11)
cy-gb	FiDiFi, Cwmni’r Frân Wen (llun: Kristina Banholzer, t.11)

en-gb	From the Station to the Sea, Coastal Housing and Volcano Theatre (p.23)
cy-gb	From the Station to the Sea, Coastal Housing and Volcano Theatre (t.23)

en-gb	Green Man Festival (image: Jenna Foxton/Fanatic, p.07)
cy-gb	Gwyl y Dyn Gwyrdd (llun: Jenna Foxton/Fanatic, t.07)

en-gb	Hinterland, by kind permission of S4C (image: Warren Orchard, p.21)
cy-gb	Y Gwyll, drwy garedigrwydd S4C (llun: Warren Orchard, t.21)

en-gb	Jambyls, Eisteddfod yr Urdd 2016 (image: Irfon Bennett, p.18)
cy-gb	Jambyls, Eisteddfod yr Urdd 2016 (llun: Irfon Bennett, t.18)

en-gb	Only The Brave, Wales Millennium Centre (image: Helen Maybanks, p.05)
cy-gb	Only The Brave, Canolfan Mileniwm Cymru (llun: Helen Maybanks, t.05)

en-gb	Pontio Open Day (image: Iolo Penri, p.18)
cy-gb	Diwrnod Agored Pontio (llun: Iolo Penri, t.18)

en-gb	Silly Kings audience (image: National Theatre Wales, p.20)
cy-gb	Cynulleidfa Silly Kings (llun: National Theatre Wales, t.20)

en-gb	Singing and Dementia (image: Betsi Cadwaladr University Health Board Communications, p.12)
cy-gb	Canu a Dementia (llun: Tîm Cyfathrebu Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, t.12)

en-gb	TEAM (image: National Theatre Wales, p.20)
cy-gb	TEAM (llun: National Theatre Wales, t.20)

en-gb	The Company of Trees, Helen Sear, Wales in Venice 2015 (p.06)
cy-gb	The Company of Trees, Helen Sear, Cymru yn Fenis 2015 (t.06)

en-gb	Unusual Stage School DAC (image: Rachel Stelmach, p.17)
cy-gb	Unusual Stage School Celfyddydau Anabledd Cymru (llun: Rachel Stelmach, t.17)

en-gb	What Is Craft? (image: Ruthin Craft Centre, p.16)
cy-gb	Beth yw Crefft? (llun: Canolfan Grefftau Rhuthun, t.16)

en-gb	Welsh Language Writing Group DAC (p.27)
cy-gb	Grwp Ysgrifennu Cymraeg Celfyddydau Anabledd Cymru (t.27)

en-gb	© Crown copyright 2016 WG30393 Digital ISBN 978-1-4734-8316-3
cy-gb	© Hawlfraint y Goron 2017 WG31221 ISBN digidol 978 1 4734 xxxx x

en-gb	Number:
cy-gb	Rhif :

en-gb	Consultation – summary of response
cy-gb	Ymgynghoriad – Crynodeb o’r Ymatebion

en-gb	Geological Disposal of Radioactive Waste
cy-gb	Gwaredu Gwastraff Ymbelydrol yn Ddaearegol

en-gb	Working with Communities
cy-gb	Gweithio gyda Chymunedau

en-gb	Mae’r ddogfen yma hefyd ar gael yn Gymraeg.
cy-gb	Mae’r ddogfen yma hefyd ar gael yn Gymraeg.

en-gb	This document is also available in Welsh.
cy-gb	This document is also available in Welsh.

en-gb	© Crown Copyright  Digital ISBN 978-1-78964-466-1
cy-gb	© Crown Copyright  Digital ISBN 978-1-78964-524-8

en-gb	Page
cy-gb	Tudalen

en-gb	Chapter 1 - Analysis of the responses received to the Consultation questions & the Welsh Government response
cy-gb	Pennod 1 – Dadansoddiad o’r ymatebion a dderbyniwyd i gwestiynau’r Ymgynghoriad ac ymateb Llywodraeth Cymru

en-gb	Chapter 2 - Themes arising other than in response to questions in the consultation & the Welsh Government responses
cy-gb	Pennod 2 - Themâu sy’n codi ar wahân i’r rhai mewn ymateb i’r cwestiynau yn yr ymgynghoriad ac ymatebion Llywodraeth Cymru

en-gb	Annex 1 - List of consultation questions
cy-gb	Atodiad 1 – Rhestr o gwestiynau’r ymgynghoriad

en-gb	Radioactive waste disposal is a devolved matter:
cy-gb	Mae gwaredu gwastraff ymbelydrol yn fater datganoledig:

en-gb	the Welsh Government is therefore responsible for determining the policy for disposal of radioactive waste in Wales.
cy-gb	felly Llywodraeth Cymru sy’n gyfrifol am benderfynu ar bolisi gwaredu gwastraff ymbelydrol yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Government Policy on the Management and Disposal of Higher Activity Radioactive Waste (HAW) was published in May 2015  and adopted geological disposal as the long term management option for HAW and confirmed that the Welsh Government considers that this can only be delivered in Wales on the basis of voluntary engagement with a potential host community.
cy-gb	Cyhoeddwyd polisi Llywodraeth Cymru ar Reoli a Gwaredu Gwastraff Ymbelydrol Uwch ei Actifedd (GUA) ym mis Mai 2015.Roedd y polisi’n mabwysiadu gwaredu daearegol fel yr opsiwn gorau yn yr hirdymor ar gyfer rheoli GUA ac yn cadarnhau barn Llywodraeth Cymru mai’r unig ffordd o gyflawni hyn yng Nghymru yw drwy gymunedau a allai gynnig lleoliad yn ymgysylltu o’u gwirfodd.

en-gb	https://gov.wales/docs/desh/policy/150519 - policy - on - the - management - and - disposal - of - higher - activity radioactive - waste - en.pdf
cy-gb	https://llyw.cymru/docs/desh/policy/150519-policy-on-the-management-and-disposal-of-higher-activityradioactive-waste-cy.pdf

en-gb	The Welsh Government policy statement issued on 19 May 2015  also set down the background to the decision to adopt a policy for geological disposal.
cy-gb	Roedd datganiad polisi Llywodraeth Cymru a gyhoeddwyd ar 19 Mai 2015  hefyd yn rhoi cefndir y penderfyniad i fabwysiadu polisi gwaredu daearegol.

en-gb	The main drivers behind the new policy included:
cy-gb	Roedd y prif resymau dros y polisi newydd yn cynnwys:

en-gb	https://gov.wales/about/cabinet/cabinetstatements/previous - administration/2015/haw/?lang=en
cy-gb	https://llyw.cymru/about/cabinet/cabinetstatements/previous-administration/2015/haw/?skip=1&lang=cy

en-gb	the need to ensure compliance with the Spent Fuel and Radioactive Waste Directive;
cy-gb	yr angen i sicrhau cydymffurfiad â’r Gyfarwyddeb Gweddillion Tanwydd a Gwastraff Ymbelydrol;

en-gb	consistency with the Welsh Government’s position on supporting new nuclear power stations on existing sites in Wales;
cy-gb	yr angen i sicrhau cysondeb â safiad Llywodraeth Cymru ynglŷn â chefnogi gorsafoedd pŵer niwclear newydd ar safleoedd sy’n bodoli’n barod yng Nghymru;

en-gb	and intergenerational equity requiring decisions to be taken by the current generation for the disposal of the 60 year legacy of waste which had arisen from historic civil and military uses of radioactive materials.
cy-gb	pontio’r cenedlaethau, hynny yw bod y genhedlaeth bresennol yn gorfod penderfynu sut i waredu’r gwastraff sydd wedi’i etifeddu yn dilyn 60 mlynedd o ddefnyddio deunydd ymbelydrol at ddibenion sifil a milwrol yn y gorffennol.

en-gb	The Welsh Government consultation ‘Geological Disposal of Radioactive Waste:
cy-gb	Agorodd ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ‘Gwaredu Gwastraff Ymbelydrol yn Ddaearegol:

en-gb	Working with Potential Host Communities’ opened on 25 January 2018.
cy-gb	Gweithio gyda Chymunedau a allai fod yn Fodlon Cynnig Lleoliad’ ar 25 Ionawr 2018.

en-gb	The consultation ran for 12 weeks and closed on 20 April 2018.
cy-gb	Roedd yr ymgynghoriad ar agor am 12 wythnos a daeth i ben ar 20 Ebrill 2018.

en-gb	There were 26 written responses and 29 online responses.
cy-gb	Derbyniwyd 26 o ymatebion ysgrifenedig a 29 o ymatebion ar-lein.

en-gb	Responses to the consultation are published on the Welsh Government website. The responses are published in the language in which they were received.
cy-gb	Cyhoeddir yr ymatebion i’r ymgynghoriad ar wefan Llywodraeth Cymru yn yr iaith y cawsant eu derbyn.

en-gb	Where requested, details of the respondents have been withheld.
cy-gb	Os gofynnodd yr ymatebwyr i ni guddio eu manylion, rydym wedi gwneud hynny.

en-gb	Where supplementary materials were provided, they have not been published although they were considered.
cy-gb	Os darparwyd deunyddiau ategol, nid ydynt wedi cael eu cyhoeddi, ond maent wedi cael eu hystyried.

en-gb	Supplementary materials can be made available upon request.
cy-gb	Mae’r deunyddiau ategol ar gael i unrhyw un sy’n gwneud cais amdanynt.

en-gb	The consultation questions are listed at Annex 1 for ease of reference.
cy-gb	Rhestrir cwestiynau’r ymgynghoriad yn Atodiad 1 fel bod modd cyfeirio atynt yn rhwydd.

en-gb	The official response form and the online response form afforded the opportunity to those responding to say whether they agreed, mostly agreed or disagreed with questions 1 to 9.
cy-gb	Roedd y ffurflen ymateb swyddogol a’r ffurflen ymateb ar-lein yn rhoi cyfle i’r rhai a oedd yn ymateb ddweud a oeddent yn cytuno, yn cytuno gan mwyaf neu’n anghytuno â chwestiynau 1 i 9.

en-gb	Most of the online responses recorded this as there were automatic prompts.
cy-gb	Roedd y rhan fwyaf o’r ymatebion ar-lein yn cofnodi hyn gan fod y system yn eu cymell i wneud hynny’n awtomatig.

en-gb	However, the tick boxes were used less frequently in written submissions (7 out of 26 responses):
cy-gb	Fodd bynnag, ni ddefnyddiwyd y blychau ticio mor aml mewn cyflwyniadau ysgrifenedig (7 allan o 26 ymateb):

en-gb	Written / Email Responses
cy-gb	Ymatebion Ysgrifenedig / Ebost

en-gb	Mostly Agree
cy-gb	Cytuno gan mwyaf

en-gb	Online Responses
cy-gb	Ymatebion Ar-lein

en-gb	* A list of the consultation questions can be found at Annex 1 at the end of this document.
cy-gb	* Mae rhestr o gwestiynau’r ymgynghoriad i’w gweld yn Atodiad 1 ar ddiwedd y ddogfen hon.

en-gb	It should be noted that the responses came in many different forms.
cy-gb	Dylid nodi bod ffurf yr ymatebion yn amrywio’n fawr.

en-gb	For example, some of the responses were brief emails whilst others used the official response form.
cy-gb	Er enghraifft, roedd rhai o’r ymatebion yn negeseuon ebost byr tra roedd eraill wedi defnyddio’r ffurflen ymateb swyddogol.

en-gb	There was a high level of variability in the length and detail of responses.
cy-gb	Roedd hyd a manylder yr ymatebion hefyd yn amrywio.

en-gb	This applied equally to the online responses – some of which simply recorded whether they agreed or not with the questions whilst others addressed the questions in detail.
cy-gb	Roedd hyn yn wir hefyd am yr ymatebion ar-lein - roedd rhai ohonynt yn nodi’n syml a oeddent yn cytuno â’r cwestiynau ai peidio tra roedd eraill yn rhoi sylw manwl i’r cwestiynau.

en-gb	The figures above should not necessarily be considered as reflective of the detailed views expressed in the consultation responses in general.
cy-gb	Ni ddylai’r ffigurau uchod o reidrwydd gael eu hystyried fel adlewyrchiad o’r safbwyntiau manwl a fynegwyd yn yr ymatebion cyffredinol i’r ymgynghoriad.

en-gb	These figures reflect the tick boxes on the official response form and on the online response form.
cy-gb	Mae’r ffigurau hyn yn adlewyrchu’r blychau ticio ar y ffurflen ymateb swyddogol a’r ffurflen ymateb ar-lein.

en-gb	The majority of online responders ticked a choice because they were automatically prompted to do so;
cy-gb	Roedd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr ar-lein wedi rhoi tic wrth eu dewis oherwydd bod y system yn gofyn iddynt wneud hynny’n awtomatig;

en-gb	this was not the case with responses received by email or post.
cy-gb	nid oedd hynny’n digwydd yn achos ymatebion a dderbyniwyd drwy ebost neu drwy’r post.

en-gb	Some online responses opposed every aspect of the consultation.
cy-gb	Roedd rhai o’r ymatebwyr ar-lein yn gwrthwynebu pob agwedd ar yr ymgynghoriad.

en-gb	The Welsh Government is grateful to the organisations and individuals that took the time to respond to this consultation.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ddiolchgar i’r sefydliadau a’r unigolion a gymerodd amser i ymateb i’r ymgynghoriad hwn.

en-gb	Analysis of the responses received to the Consultation questions & the Welsh Government response
cy-gb	Dadansoddiad o’r ymatebion a dderbyniwyd i gwestiynau’r Ymgynghoriad ac ymateb Llywodraeth Cymru

en-gb	The responses received to this consultation have been published on the Welsh Government website.
cy-gb	Mae’r ymatebion a dderbyniwyd i’r ymgynghoriad hwn wedi cael eu cyhoeddi ar wefan Llywodraeth Cymru.

en-gb	A summary of the responses received to each question can be found in this section.
cy-gb	Mae crynodeb o’r ymatebion a dderbyniwyd i bob cwestiwn i’w weld yn yr adran hon.

en-gb	This document summarises the responses received on each question and also highlights the main issues which have come out of the consultation.
cy-gb	Mae’r ddogfen hon yn crynhoi’r ymatebion a dderbyniwyd i bob cwestiwn ac yn tynnu sylw at y prif faterion sy’n deillio o’r ymgynghoriad.

en-gb	The Welsh Government consideration of the main themes raised can be found in Chapter 2.
cy-gb	Mae ystyriaeth Llywodraeth Cymru o’r prif themâu i’w gweld ym Mhennod 2.

en-gb	Please note that many of these issues have previously been addressed in the Welsh Government response to the Call for Evidence  and consultations  regarding radioactive waste.
cy-gb	Mae llawer o’r materion hyn wedi cael eu trafod o’r blaen yn ymateb Llywodraeth Cymru i’r Cais am Dystiolaeth  ac mewn ymgyngoriadau  ynglŷn â gwastraff ymbelydrol.

en-gb	The Government Response will focus on the issues pertinent to the questions raised and new themes that have emerged in the consultation responses.
cy-gb	Bydd Ymateb y Llywodraeth yn canolbwyntio ar y materion sy’n berthnasol i’r cwestiynau a godwyd a themâu newydd a ddaeth i’r amlwg yn yr ymatebion i’r ymgynghoriad.

en-gb	See Chapter 2 of the Welsh Government consultation document ‘Review of Welsh Government Policy on the Management & Disposal of Higher Activity Radioactive Waste  - https://beta.gov.wales/sites/default/files/consultations/2018 - 01/141023haw - consultation - en.pdf
cy-gb	Gweler Pennod 2 o ddogfen ymgynghori Llywodraeth Cymru ‘Adolygiad o’r Polisi Presennol ar Waredu Gwastraff Ymbelydrol Uwch ei Actifedd’  - https://beta.llyw.cymru/sites/default/files/consultations/2018-01/141023hawconsultation-cy.pdf

en-gb	https://beta.gov.wales/sites/default/files/consultations/2018 - 01/150527 - haw - consultation - responses - en.pdf and https://beta.gov.wales/sites/default/files/consultations/2018 - 01/151210summary - of - responses - en.pdf
cy-gb	https://beta.llyw.cymru/sites/default/files/consultations/2018-01/150528-haw-consultation-responses-cy.pdf a https://beta.llyw.cymru/sites/default/files/consultations/2018-01/151210summary-of-responses-cy.pdf

en-gb	Question 1(a)
cy-gb	Cwestiwn 1(a)

en-gb	Formative engagement is the process for identifying a potential host community as explained in paragraphs 62 to 71.
cy-gb	Ymgysylltu ffurfiannol yw’r broses ar gyfer nodi cymuned a allai gynnig lleoliad fel yr esbonnir ym mharagraffau 62 i 71.

en-gb	1(a) Do you agree with the proposed approach of identifying communities?
cy-gb	1(a) Ydych chi’n cytuno â’r ffordd arfaethedig o nodi cymunedau?

en-gb	Do you have any alternative solutions that we should consider?
cy-gb	A oes gennych unrhyw ddulliau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Some responses considered the definition of “community” to be vague.
cy-gb	Roedd rhai o’r ymatebion yn credu bod y diffiniad o “gymuned” yn annelwig.

en-gb	Some responses felt it was important to have a flexible definition whilst others preferred something more prescriptive.
cy-gb	Teimlai rhai ei bod yn bwysig cael diffiniad hyblyg tra roedd eraill yn ffafrio rhywbeth mwy cyfarwyddol.

en-gb	There was a consensus that the focus of the “community” with regards the Potential Host Community should be the areas that would be impacted by the development of a GDF.
cy-gb	Roedd consensws y dylai’r “gymuned”, yng nghyswllt Cymunedau a Allai Gynnig Lleoliad, olygu’r ardaloedd a fyddai’n cael eu heffeithio pe bai Cyfleuster Gwaredu Daearegol (CGD) yn cael ei ddatblygu.

en-gb	However, some responses considered that a community should represent a wider area than that which would be immediately impacted.
cy-gb	Er hyn, roedd rhai ymatebion o’r farn y dylai cymuned gynrychioli ardal ehangach na’r ardal a fyddai’n cael ei heffeithio’n uniongyrchol.

en-gb	It was noted that formative engagement in Sweden has been cited as an example of international best practice.
cy-gb	Nodwyd bod cyfeiriad at ymgysylltu ffurfiannol yn Sweden fel enghraifft o ymarfer da rhyngwladol.

en-gb	Welsh Government response:
cy-gb	Ymateb Llywodraeth Cymru:

en-gb	The Welsh Government consider it important that the method used to identify communities is sufficiently flexible to allow for differences between communities that might be interested in entering formative engagement.
cy-gb	Cred Llywodraeth Cymru ei bod yn bwysig bod y dull a ddefnyddir i nodi cymunedau yn ddigon hyblyg i ystyried gwahaniaethau rhwng cymunedau a allai fod â diddordeb mewn bod yn rhan o ymgysylltu ffurfiannol.

en-gb	It is also important that the arrangements in Wales are compatible with those in England to ensure that there is fair treatment wherever the community might be based.
cy-gb	Mae’n bwysig hefyd bod y trefniadau yng Nghymru yn gydnaws â’r rhai sydd yn Lloegr er mwyn sicrhau triniaeth deg i bob cymuned.

en-gb	The delivery body, Radioactive Waste Management Ltd (RWM), will provide detailed guidance on how it will engage and work with communities in due course.
cy-gb	Bydd y corff cyflawni, Radioactive Waste Management Ltd (RWM), yn darparu canllawiau manwl i egluro sut y bydd yn ymgysylltu ac yn gweithio gyda chymunedau maes o law.

en-gb	The Search Area is the geographical area within which RWM will seek to identify potentially suitable sites to host a GDF.
cy-gb	Yr Ardal Chwilio yw’r ardal ddaearyddol lle bydd RWM yn ceisio nodi safleoedd addas posibl ar gyfer CGD.

en-gb	An interested party could initiate discussions and, should they wish to proceed, form a Working Group.
cy-gb	Gallai parti sydd â diddordeb gychwyn trafodaethau, a phe bai’n dymuno symud ymlaen, gallai ffurfio Gweithgor.

en-gb	The Working Group would put forward proposals for a Search Area and look to establish a Community Partnership, which would require any local authorities with community council areas in the proposed Search Area to be involved to enable that land to be considered in the siting process.
cy-gb	Byddai’r Gweithgor yn cyflwyno cynigion ar gyfer Ardal Chwilio ac yn ceisio sefydlu Partneriaeth Gymunedol, a fyddai’n golygu bod rhaid cynnwys unrhyw awdurdodau lleol sydd ag ardaloedd cynghorau cymuned yn yr Ardal Chwilio arfaethedig er mwyn gallu ystyried y tir hwnnw yn y broses leoli.

en-gb	The Search Area might begin with a small or large area of land and then, following extensive scoping work, be narrowed down or expanded.
cy-gb	Gallai’r Ardal Chwilio ddechrau â darn bach neu fawr o dir ac yna, ar ôl gwaith cwmpasu helaeth, gallai gael ei lleihau neu ei hehangu.

en-gb	As the siting process evolves over time it is likely that the Search Area will be narrowed down to a Potential Host Community.
cy-gb	Wrth i’r broses leoli esblygu dros gyfnod mae’n debyg y bydd yr Ardal Chwilio’n cael ei lleihau i Gymuned a Allai Gynnig Lleoliad.

en-gb	Welsh Government believes that it is for those who will be directly impacted by a GDF to determine whether or not they are willing to host it.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu mai’r rhai hynny a fydd yn cael eu heffeithio’n uniongyrchol gan CGD ddylai gael penderfynu a ydynt yn barod i’w dderbyn ai peidio.

en-gb	Therefore, it is proposed that only community council areas where the following might be located should be a part of the Potential Host Community and able to participate in the Test of Public Support:
cy-gb	Felly, cynigir mai dim ond ardaloedd cynghorau cymuned lle gallai’r canlynol gael eu lleoli ddylai fod yn rhan o Gymuned a Allai Gynnig Lleoliad a gallu cymryd rhan yn y Prawf o Gefnogaeth y Cyhoedd:

en-gb	Proposed surface and underground elements of a GDF;
cy-gb	elfennau arfaethedig o CGD ar yr wyneb ac o dan y ddaear;

en-gb	Any associated development which is relevant to the GDF facility and any land required to mitigate impacts;
cy-gb	unrhyw ddatblygiad cysylltiedig sy’n berthnasol i’r cyfleuster CGD ac unrhyw dir sydd ei angen er mwyn lliniaru effeithiau;

en-gb	Transport links/routes from the geological disposal facility site to the nearest port, railhead or primary road network (i.e. out to where minor roads meet the nearest A roads);
cy-gb	cysylltiadau/llwybrau trafnidiaeth o safle’r cyfleuster gwaredu daearegol i’r porthladd, y pen rheilffordd neu’r rhwydwaith o brif ffyrdd agosaf (h.y. allan i’r man lle mae’r isffyrdd yn cwrdd â’r ffyrdd Dosbarth A agosaf);

en-gb	Direct physical impacts associated with underground investigations, construction and operation of the geological disposal facility (identified through environmental assessment work carried out to support RWM’s engagement with communities and its planning permission applications).
cy-gb	effeithiau ffisegol uniongyrchol sy’n gysylltiedig ag ymchwiliadau o dan y ddaear, adeiladu a gweithredu’r cyfleuster gwaredu daearegol (a nodwyd drwy waith asesu amgylcheddol a wnaethpwyd i gefnogi ymgysylltiad RWM â chymunedau a’i geisiadau am ganiatâd cynllunio).

en-gb	With regards the Swedish example of formative engagement being considered as best practice, RWM participate in information sharing with international partners, such as the delivery body in Sweden, in order to learn lessons from organisations that have experience in this field.
cy-gb	O ran yr enghraifft o Sweden, lle mae ymgysylltu ffurfiannol yn cael ei ystyried fel ymarfer gorau, mae RWM yn cymryd rhan mewn gweithgareddau rhannu gwybodaeth â phartneriaid rhyngwladol, fel y corff cyflawni yn Sweden, er mwyn dysgu gwersi gan sefydliadau sydd â phrofiad yn y maes hwn.

en-gb	Question 1(b)
cy-gb	Cwestiwn 1(b)

en-gb	Do you agree with the proposals for an independent chair and independent facilitators and evaluators to help with the formative engagement activities?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno â’r cynigion ar gyfer cadeirydd annibynnol a hwyluswyr a gwerthuswyr annibynnol i helpu gyda’r gweithgareddau ymgysylltu ffurfiannol?

en-gb	Are there any other approaches we should consider?
cy-gb	A oes unrhyw ymagweddau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Some responses pointed out the importance of ensuring that the facilitation team is genuinely independent and not appointed by either central or local government.
cy-gb	Roedd rhai o’r ymatebion yn nodi ei bod yn bwysig sicrhau bod y tîm hwyluso’n wirioneddol annibynnol ac nad yw wedi cael ei benodi gan y llywodraeth ganolog na llywodraeth leol.

en-gb	It was suggested that Government should learn from the experience of the West Cumbrian MRWS (Managing Radioactive Waste Safely) Partnership.
cy-gb	Awgrymwyd y dylai’r Llywodraeth ddysgu o brofiad y rhaglen MRWS, sef y Bartneriaeth Rheoli Gwastraff Ymbelydrol yng Ngorllewin Cumbria.

en-gb	It was suggested that the Chair and independent facilitators should reflect the linguistic situation of the community concerned.
cy-gb	Awgrymwyd y dylai’r Cadeirydd a’r hwyluswyr annibynnol adlewyrchu sefyllfa ieithyddol y gymuned dan sylw.

en-gb	In some areas it will be very important to ensure Welsh language provision to encourage and enable accurate input from all parties involved.
cy-gb	Mewn rhai ardaloedd bydd yn bwysig iawn sicrhau darpariaeth Gymraeg er mwyn annog a galluogi mewnbwn cywir gan bob parti.

en-gb	Following discussions with Department for Business, Energy & Industrial Strategy (BEIS) it has now been decided to replace the term formative engagement team with Working Group as this is more readily understood by the public.
cy-gb	Yn dilyn trafodaethau gyda’r Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol (BEIS) penderfynwyd defnyddio’r term Gweithgor yn lle’r term tîm ymgysylltu ffurfiannol gan fod hynny’n llawer cliriach i’r cyhoedd.

en-gb	The Welsh Government Working with Communities policy explains that the Working Group should comprise the interested party, RWM, an independent chair and an independent facilitator.
cy-gb	Mae polisi Gweithio gyda Chymunedau Llywodraeth Cymru yn egluro y dylai’r Gweithgor gynnwys y parti sydd â diddordeb, RWM, cadeirydd annibynnol a hwylusydd annibynnol.

en-gb	Relevant local authority(ies) will be invited to participate but their involvement will not be required at this stage.
cy-gb	Gwahoddir yr awdurdod(au) lleol perthnasol i gymryd rhan ond nid yw hynny’n ofynnol yn y cam hwn o’r broses.

en-gb	RWM is fully aware of the importance of ensuring that discussions can be conducted bilingually.
cy-gb	Mae RWM yn ymwybodol iawn ei bod yn bwysig sicrhau bod modd cynnal trafodaethau’n ddwyieithog.

en-gb	RWM understand the importance of stakeholders being able to communicate in their preferred language and will ensure that suitable provision is made or arranged.
cy-gb	Mae RWM yn deall ei bod yn bwysig bod rhanddeiliaid yn gallu cyfathrebu yn eu dewis iaith a bydd yn sicrhau bod darpariaeth addas ar gael neu’n cael ei threfnu.

en-gb	In some communities whether or not the independent Chair and facilitators are fully bilingual might be an important consideration.
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd cael Cadeirydd a hwyluswyr annibynnol sy’n rhugl yn y ddwy iaith yn ystyriaeth bwysig mewn rhai cymunedau.

en-gb	RWM’s public-facing material relevant to Wales, is already bilingual and they appreciate the importance of ensuring that material made available to a potential host community, interested party, or stakeholder in Wales can be provided in both Welsh and English.
cy-gb	Mae deunydd cyhoeddus RWM sy’n berthnasol i Gymru eisoes yn ddwyieithog, ac mae’r cwmni’n sylweddoli pa mor bwysig yw sicrhau bod modd darparu deunydd sydd ar gael i gymunedau a allai gynnig lleoliad, partïon sydd â diddordeb, neu randdeiliaid yng Nghymru yn y Gymraeg a’r Saesneg.

en-gb	Question 1 (c)
cy-gb	Cwestiwn 1 (c)

en-gb	Do you agree with the proposed membership of the formative engagement team?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno â’r aelodaeth arfaethedig o’r tîm ymgysylltu ffurfiannol?

en-gb	Are there any other potential members that should be considered?
cy-gb	A oes unrhyw aelodau posibl eraill y dylid eu hystyried?

en-gb	Please give your reasons for proposing additional members.
cy-gb	Rhowch eich rhesymau dros gynnig aelodau ychwanegol.

en-gb	Some responses suggested that a flexible approach to membership is taken and that specialists can be brought in as required i.e. there could be a ‘core team’ for formative engagement which may wish to co-opt additional members to cover particular specialisms. It was considered that an independent chair and facilitators working with the formative engagement team would build trust and develop meaningful conversation.
cy-gb	Awgrymodd rhai o’r ymatebwyr y dylai’r aelodaeth fod yn hyblyg ac y dylid gallu dod ag arbenigwyr i mewn yn ôl y galw h.y. gellid cael ‘tîm craidd’ ar gyfer ymgysylltu ffurfiannol a fyddai o bosibl yn hoffi cyfethol aelodau ychwanegol ar gyfer meysydd arbenigol penodol. Teimlid y byddai cael cadeirydd a hwyluswyr annibynnol i weithio gyda’r tîm ymgysylltu ffurfiannol yn meithrin ymddiriedaeth ac yn datblygu sgwrs ystyrlon.

en-gb	It was suggested that nongovernmental organisations should be considered for membership on the formative engagement team.
cy-gb	Awgrymwyd y dylid ystyried cyrff anllywodraethol ar gyfer aelodaeth o’r tîm ymgysylltu ffurfiannol.

en-gb	It was also suggested that local planning authorities (LPAs) and specialist minerals planners should form part of the formative engagement team.
cy-gb	Awgrymwyd hefyd y dylai awdurdodau cynllunio lleol a chynllunwyr mwynau arbenigol fod yn rhan o’r tîm ymgysylltu ffurfiannol.

en-gb	The role of the formative engagement team (now Working Group) is to engage with the wider community and following a consideration of local issues, including technical, geographical, political and cultural aspects,  help define a Search Area and form a Community Partnership.
cy-gb	Swyddogaeth y tîm ymgysylltu ffurfiannol (Gweithgor bellach) yw ymgysylltu â’r gymuned ehangach ac ar ôl ystyried materion lleol, gan gynnwys agweddau technegol, daearyddol, gwleidyddol a diwylliannol,  helpu i ddiffinio Ardal Chwilio a ffurfio Partneriaeth Gymunedol.

en-gb	The suggested membership of the Working Group in the consultation document is not prescriptive and other parties can be considered.
cy-gb	Nid yw’r aelodaeth a awgrymir ar gyfer y Gweithgor yn y ddogfen ymgynghori yn gyfarwyddol a gellir ystyried partïon eraill.

en-gb	Do you agree with the proposed approach for defining a Search Area?
cy-gb	A ydych chi’n cytuno â’r dull arfaethedig o ddiffinio Ardal Chwilio?

en-gb	Are there any other approaches we should consider?
cy-gb	A oes unrhyw ddulliau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Several responses did not agree with the proposed approach and considered that ‘best geology’ should be considered first and volunteer communities sought within those areas with the most suitable geological containment.
cy-gb	Roedd llawer o’r ymatebion yn anghytuno â’r dull arfaethedig ac roeddent yn credu y dylid ystyried y ‘ddaeareg orau’ yn gyntaf a chwilio am gymunedau fyddai’n gwirfoddoli yn yr ardaloedd hynny sydd â’r cyfyngiant daearegol mwyaf addas.

en-gb	The level of knowledge of the geology at depth of much of the UK is not sufficiently detailed to support a ‘screening out/in’ and therefore a ‘best geology’ process.
cy-gb	Nid yw’r wybodaeth sydd ar gael am ddaeareg ddofn rhannau helaeth o’r DU yn ddigon manwl i gefnogi proses ‘sgrinio allan/i mewn’ ac, o ganlyniad, proses ‘daeareg orau’.

en-gb	Without further, detailed, site-specific investigative work, it is not possible to identify areas of the country that would definitely be suitable for hosting a GDF.
cy-gb	Heb ragor o waith ymchwil manwl ar safleoedd penodol, nid yw’n bosibl nodi rhannau o’r wlad a fyddai’n bendant yn addas ar gyfer CGD.

en-gb	The amount known about any potential site in the early stages of evaluation is likely to be low.
cy-gb	Mae’n debyg mai ychydig iawn o wybodaeth fydd ar gael am unrhyw safle posibl yng nghamau cynnar y broses werthuso.

en-gb	The case for the suitability of the site for a GDF must be built by progressively detailed investigation of the site.
cy-gb	Rhaid i’r achos o blaid addasrwydd y safle ar gyfer CGD gael ei adeiladu drwy ymchwiliad cynyddol fanylach o’r safle.

en-gb	These investigations would cover not only the site’s geological suitability, but also its ability to host the surface facilities of a GDF, and to be accessible to the level of transport needed for both construction and operation.
cy-gb	Byddai’r ymchwiliadau hyn yn edrych ar addasrwydd y safle o safbwynt daearegol, a hefyd ar ei allu i gynnal y cyfleusterau CGD fyddai’n cael eu lleoli ar yr wyneb, a bod yn hygyrch i’r holl drafnidiaeth y byddai ei hangen ar gyfer y gwaith adeiladu a gweithredu.

en-gb	However, there will be more information about the geology across England, Wales and Northern Ireland available to communities at the start of the process than was previously the case.
cy-gb	Er hyn, bydd rhagor o wybodaeth am ddaeareg ardaloedd yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon ar gael i gymunedau ar ddechrau’r broses nag a oedd ar gael o’r blaen.

en-gb	For example, there will be updated National Geological Screening  data available that will share what is known about geology relevant to the safety of a GDF for Wales, England and Northern Ireland.
cy-gb	Er enghraifft, bydd data Sgrinio Daearegol Cenedlaethol  wedi’u diweddaru ar gael a fydd yn rhannu gwybodaeth am ddaeareg sy’n berthnasol i ddiogelwch CGD yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

en-gb	https://www.gov.uk/guidance/about - national - geological - screening - ngs
cy-gb	https://www.gov.uk/guidance/about - national - geological - screening - ngs.cy

en-gb	Although the geological screening outputs include Northern Ireland because this was a commitment in the 2014 White Paper issued by the UK Government and the Northern Ireland Executive, they will only be used initially for England and Wales.
cy-gb	Er bod allbynnau’r sgrinio daearegol yn cynnwys Gogledd Iwerddon, oherwydd bod hyn yn ymrwymiad ym Mhapur Gwyn 2014 a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon, dim ond ar gyfer Cymru a Lloegr y byddant yn cael eu defnyddio i ddechrau.

en-gb	Future policy decisions in relation to geological disposal in Northern Ireland would be a matter for the Northern Ireland  Executive, which is currently suspended.
cy-gb	Mater i Weithrediaeth Gogledd Iwerddon, sydd wedi’i gohirio ar hyn o bryd, fyddai penderfyniadau polisi yn ymwneud â gwaredu daearegol yng Ngogledd Iwerddon yn y dyfodol.

en-gb	Do you agree with the proposed approach to forming a Community Partnership that is supported by a Community Stakeholder Forum?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno â’r dull arfaethedig o ffurfio Partneriaeth Gymunedol sy’n cael ei chynorthwyo gan Fforwm Rhanddeiliaid Cymunedol?

en-gb	Are there other approaches we should consider?
cy-gb	A oes dulliau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Some responses considered that the detailed design and implementation of the proposal to create these bodies is key to the process and that it is therefore important to ensure that the direction of this partnership is not driven by strong personalities or those with financial or other interests in ensuring that construction either does or does not proceed.
cy-gb	Roedd rhai o’r ymatebion yn credu bod cynllun manwl a gweithrediad y cynnig i greu’r cyrff hyn yn allweddol i’r broses ac, o ganlyniad, ei bod yn bwysig sicrhau nad yw cyfeiriad y bartneriaeth hon yn cael ei bennu gan bersonoliaethau cryf na chan y rhai sydd â diddordeb ariannol neu ddiddordeb arall mewn sicrhau bod y gwaith adeiladu yn mynd yn ei flaen neu ddim yn mynd yn ei flaen.

en-gb	It was suggested that the delivery body will need to be able to engage meaningfully with the community on issues important and specific to them and that the power of its formation lies with the Community Partnership’s members.
cy-gb	Awgrymwyd y bydd angen i’r corff cyflawni allu ymgysylltu’n ystyrlon â’r gymuned ynglŷn â materion sy’n bwysig ac yn benodol iddynt hwy ac y dylai’r grym i’w ffurfio fod yn nwylo aelodau’r Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	Engagement needs to be socially interactive and understandable to all age groups.
cy-gb	Mae angen i’r ymgysylltu fod yn seiliedig ar ryngweithio cymdeithasol a dylai fod yn ddealladwy i bob grŵp oedran.

en-gb	Flexibility is important and suggested membership outlined in the consultation should not be considered as prescriptive.
cy-gb	Mae hyblygrwydd yn bwysig ac ni ddylai’r aelodaeth a awgrymir yn yr ymgynghoriad gael ei hystyried yn gyfarwyddol.

en-gb	Continuity in membership should be sought where possible.
cy-gb	Dylid ceisio sicrhau cysondeb o ran aelodaeth os yw hynny’n bosibl.

en-gb	Some respondents felt that it was important for the delivery body to be a member whilst others felt this to be inappropriate as they were perceived to have a vested interest in the construction of a GDF.
cy-gb	Teimlai rhai o’r ymatebwyr ei bod yn bwysig i’r corff cyflawni fod yn aelod, ond teimlai eraill nad oedd hyn yn briodol oherwydd ei fod yn cael ei weld fel corff a fyddai’n elwa’n bersonol pe bai CGD yn cael ei adeiladu.

en-gb	It has been emphasised in several responses that the discussions must progress at a pace that the wider community is content with.
cy-gb	Pwysleisiwyd mewn llawer o ymatebion bod rhaid i’r trafodaethau fynd yn eu blaenau ar gyflymder y mae’r gymuned ehangach yn fodlon ag ef.

en-gb	The Community Partnership needs to consider impacts outside of the immediate vicinity e.g. transport.
cy-gb	Mae angen i’r Bartneriaeth Gymunedol ystyried effeithiau y tu allan i’r cylch uniongyrchol e.e. trafnidiaeth.

en-gb	The Partnership should evolve as the project is developed and should aim to be as simple, streamlined, flexible, open and transparent as possible i.e. should not slavishly follow any potentially bureaucratic process if it is not required.
cy-gb	Dylai’r Bartneriaeth esblygu wrth i’r prosiect gael ei ddatblygu a dylai geisio bod mor syml, clir, hyblyg, agored a thryloyw ag sy’n bosibl h.y. ni ddylai lynu’n gaeth at unrhyw broses fiwrocrataidd bosibl os nad yw hynny’n ofynnol.

en-gb	Strong opposition was presented with regards the potential for a GDF being constructed in a National Park or an Area of Outstanding Natural Beauty (AONB).
cy-gb	Mynegwyd gwrthwynebiad cryf i’r posibilrwydd o adeiladu CGD mewn Parc Cenedlaethol neu Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol (AHNE).

en-gb	It was suggested that at the very least the National Park Authority should have an equivalent role to the one proposed for local authorities on a Community Partnership.
cy-gb	Awgrymwyd y dylai Awdurdod Parc Cenedlaethol gael swyddogaeth a fyddai o leiaf yn cyfateb i’r un a fwriedir ar gyfer awdurdodau lleol mewn Partneriaeth Gymunedol.

en-gb	The Welsh Government Working with Communities policy will require RWM to be a part of the Community Partnership.
cy-gb	Bydd polisi Gweithio gyda Chymunedau Llywodraeth Cymru yn golygu ei bod yn ofynnol i RWM fod yn rhan o’r Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	Whilst a member of the Community Partnership, RWM will play no role in representing the community.
cy-gb	Er y bydd yn aelod o’r Bartneriaeth Gymunedol, ni fydd RWM yn cynrychioli’r gymuned mewn unrhyw ffordd.

en-gb	A lesson learned from the previous siting policy in England (which concluded in Cumbria in 2013) was that the community did not have sufficient access to RWM’s expertise on geological disposal and that this should be addressed in any future process.
cy-gb	Un o’r gwersi a ddysgwyd o’r polisi lleoli blaenorol yn Lloegr (a gwblhawyd yn Cumbria yn 2013) oedd nad oedd y gymuned yn cael mynediad digonol at arbenigedd RWM ar waredu daearegol ac y dylid rhoi sylw i hyn mewn unrhyw broses yn y dyfodol.

en-gb	RWM’s involvement in the Community Partnership will enable the other members to effectively scrutinise and contribute to their proposals and should help ensure that all the community’s questions and concerns are attended to.
cy-gb	Bydd cynnwys RWM yn y Bartneriaeth Gymunedol yn galluogi’r aelodau eraill i graffu a chyfrannu’n effeithiol at eu cynigion a dylai helpu i sicrhau bod sylw’n cael ei roi i holl gwestiynau a phryderon y gymuned.

en-gb	RWM can help facilitate access to information and expertise on geological disposal and put the Community Partnership in contact with experts from RWM or other organisations.
cy-gb	Gall RWM helpu i hwyluso mynediad at wybodaeth ac arbenigedd am waredu daearegol a rhoi’r Bartneriaeth Gymunedol mewn cysylltiad ag arbenigwyr o RWM neu sefydliadau eraill.

en-gb	The Welsh Government considers it important that the Community Partnership is well placed to represent the interests of the wider community.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu ei bod yn bwysig bod y Bartneriaeth Gymunedol mewn sefyllfa dda i allu cynrychioli buddiannau’r gymuned ehangach.

en-gb	Therefore, as suggested, it should be constructed in a way that ensures all voices are heard.
cy-gb	Felly, fel yr awgrymwyd, dylai gael ei ffurfio mewn ffordd sy’n sicrhau bod pob llais yn cael ei glywed.

en-gb	The Welsh Government considers it vital that discussions progress at a speed that the community feels comfortable with and agree that it is appropriate for the Community Partnership to evolve as discussions progress and that unnecessary bureaucracy is avoided.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu ei bod yn hanfodol bod trafodaethau’n symud ymlaen ar gyflymder y mae’r gymuned yn teimlo’n gyfforddus ag ef ac mae’n cytuno ei bod yn briodol i’r Bartneriaeth Gymunedol esblygu wrth i’r trafodaethau symud ymlaen a bod angen osgoi biwrocratiaeth ddiangen.

en-gb	If a National Park or an AONB is within the Search Area or the Potential Host Community then someone to represent their interests should be invited to join the Community Partnership.
cy-gb	Os yw Parc Cenedlaethol neu AHNE o fewn Ardal Chwilio neu yn y Gymuned a Allai Gynnig Lleoliad yna dylid gwahodd rhywun a allai gynrychioli eu buddiannau i ymuno â’r Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	The Welsh Government does not agree that they should have an equivalent role to local authorities, who are elected representatives of the local community.
cy-gb	Nid yw Llywodraeth Cymru yn cytuno y dylent gael swyddogaeth sy’n cyfateb i un awdurdodau lleol, sy’n cynnwys cynrychiolwyr etholedig y gymuned leol.

en-gb	Do you consider the process outlined in paragraphs 100 – 102 and detailed elsewhere in the consultation paper provides a suitably defined role for relevant local authorities in the siting process?
cy-gb	Ydych chi’n ystyried bod y broses a nodir uchod ac a gaiff ei hamlinellu ym mharagraffau 100 – 102 ac mewn rhannau eraill o’r papur ymgynghori yn cynnig swyddogaeth sydd wedi’i diffinio’n addas i awdurdodau lleol perthnasol yn y broses leoli?

en-gb	Are there alternatives that we should consider?
cy-gb	A oes dewisiadau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Some respondents suggested that greater clarity was required as to the exact role of local authorities 6  in the siting process.
cy-gb	Awgrymodd rhai o’r ymatebwyr bod angen mwy o eglurder ynglŷn ag union swyddogaeth awdurdodau lleol  yn y broses leoli.

en-gb	There was general acknowledgement that it was vital for local authorities to be involved in the process but differing opinions on how central their role should be.
cy-gb	Roedd y rhan fwyaf yn cydnabod ei bod yn hanfodol bod awdurdodau lleol yn ymwneud â’r broses, ond roedd y farn ynglŷn â pha mor ganolog ddylai eu swyddogaeth fod yn amrywio.

en-gb	Others suggested that whilst local authorities should be engaged from an early stage they should not be compelled to join the Community Partnership.
cy-gb	Awgrymodd eraill ei bod yn iawn i awdurdodau lleol gael eu cynnwys yn gynnar yn y broses ond na ddylai fod yn orfodol iddynt ymuno â’r Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	Some respondents felt it was important that local authorities should have an explicit right of veto whilst others considered that they should not.
cy-gb	Teimlai rhai o’r ymatebwyr ei bod yn bwysig bod yr awdurdodau lleol yn cael hawl benodol i ddefnyddio feto, ond roedd eraill yn teimlo na ddylent gael yr hawl hon.

en-gb	Concerns were raised that should a local authority have an effective right of veto it could lock a community into discussions as it would be able to control the Right of Withdrawal and the timing of the Test of Public
cy-gb	Mynegwyd pryder y gallai awdurdod lleol, pe bai ganddo hawl i ddefnyddio feto gloi cymuned mewn trafodaethau gan y byddai’n gallu rheoli’r hawl i dynnu’n ôl ac amseriad y Prawf o

en-gb	6 6  The term local authority is used throughout this document – this refers to the 22 unitary authorities in Wales:
cy-gb	Defnyddir y term awdurdod lleol drwy gydol y ddogfen hon – mae’n cyfeirio at y 22 awdurdod unedol sydd yng Nghymru:

en-gb	https://gov.wales/topics/localgovernment/unitary - authorities/?lang=en
cy-gb	https://llyw.cymru/topics/localgovernment/unitary-authorities/?skip=1&lang=cy

en-gb	Support.
cy-gb	Gefnogaeth y Cyhoedd.

en-gb	Alternatively, it was considered that a local authority veto could prevent meaningful discussions from taking place.
cy-gb	Neu, teimlid y gallai feto gan awdurdod lleol atal trafodaethau ystyrlon rhag digwydd.

en-gb	Some respondents considered that elected officials would represent voters whilst others were concerned that local and political interests might stymie an important part of national infrastructure.
cy-gb	Teimlai rhai o’r ymatebwyr y byddai swyddogion etholedig yn cynrychioli pleidleiswyr ond roedd eraill yn bryderus y gallai buddiannau lleol a gwleidyddol atal rhan bwysig o seilwaith cenedlaethol.

en-gb	Concerns were expressed that elected representatives might overlook risks to human health and local ecology and overly focus on potential economic dividends from a GDF.
cy-gb	Mynegwyd pryder y gallai cynrychiolwyr etholedig beidio â rhoi sylw digonol i’r perygl i iechyd pobl ac i’r ecoleg leol a rhoi gormod o bwyslais ar fudd economaidd posibl CGD.

en-gb	Given the likely length of discussions about hosting a GDF concerns were raised that this could lead to changes in local authority councillors and leadership that might potentially have a significant impact upon discussions.
cy-gb	Roedd pryder y gallai’r trafodaethau ynglŷn â derbyn CGD gymryd llawer iawn o amser, a phe bai cynghorwyr ac arweinyddiaeth yr awdurdodau lleol yn newid gallai hynny gael effaith fawr ar y trafodaethau.

en-gb	Concerns were raised that Welsh Government proposals undermined the role of community councils and they might have limited ability to prevent a GDF in their locality.
cy-gb	Mynegwyd pryder bod cynigion Llywodraeth Cymru yn tanseilio swyddogaeth cynghorau cymuned ac mai ychydig iawn y byddent yn gallu ei wneud o bosibl i atal CGD yn eu hardal.

en-gb	The Welsh Government acknowledges the concerns about the lack of clarity of the role of local authorities in the consultation.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y pryder ynglŷn â diffyg eglurder ynghylch swyddogaeth awdurdodau lleol yn yr ymgynghoriad.

en-gb	The Working with Communities policy paper will make the role of local authorities clearer.
cy-gb	Bydd y papur polisi Gweithio gyda Chymunedau yn gwneud swyddogaeth awdurdodau lleol yn gliriach.

en-gb	In summary, a local authority will not be required to take part during the initial discussions nor on the Working Group (formerly the formative engagement team) although they will be invited to participate in the latter.
cy-gb	Yn fyr, ni fydd yn ofynnol i awdurdod lleol gymryd rhan yn y trafodaethau cychwynnol nac yn y Gweithgor (y tîm ymgysylltu ffurfiannol cyn hyn) er y bydd yn derbyn gwahoddiad i gymryd rhan yn y Gweithgor.

en-gb	A Community Partnership can only be formed and continue to operate if a relevant local authority or local authorities are included in its membership.
cy-gb	Ni ellir ffurfio Partneriaeth Gymunedol, ac ni all barhau i weithredu, os nad yw ei haelodaeth yn cynnwys awdurdod lleol neu awdurdodau lleol perthnasol.

en-gb	If a local authority on the Community Partnership decides to leave the partnership then the siting process will end in the community council areas covered by that local authority.
cy-gb	Os bydd awdurdod lleol sy’n aelod o’r Bartneriaeth Gymunedol yn penderfynu gadael y bartneriaeth bydd y broses leoli yn canfod ei hun yn yr ardaloedd cynghorau cymuned sydd o fewn yr awdurdod lleol hwnnw.

en-gb	Neither a Right of Withdrawal nor a Test of Public Support can be enacted without the support of the relevant local authority or authorities on the Community Partnership.
cy-gb	Ni ellir gweithredu Hawl i Dynnu’n Ôl na Phrawf o Gefnogaeth y Cyhoedd heb gefnogaeth yr awdurdod lleol neu’r awdurdodau lleol perthnasol ar y Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	It would be inappropriate for a local authority to take these decisions without being fully engaged in the process.
cy-gb	Byddai’n amhriodol i awdurdod lleol wneud y penderfyniadau hyn heb ymgysylltu’n llawn â’r broses.

en-gb	There could potentially be multiple community council areas within the Search Area so it might therefore prove difficult for all community councils that wish to be involved in the process to be represented individually.
cy-gb	Gallai’r Ardal Chwilio gynnwys nifer o ardaloedd cynghorau cymuned felly mae’n bosibl y byddai’n anodd i’r holl gynghorau cymuned sy’n dymuno bod yn rhan o’r broses gael eu cynrychioli’n unigol.

en-gb	However, the Welsh Government consider that it would be appropriate for a representative of affected community councils to be invited to join the Community Partnership.
cy-gb	Er hyn, mae Llywodraeth Cymru yn credu y byddai’n briodol gwahodd cynrychiolydd o gynghorau cymuned sy’n cael eu heffeithio i ymuno â’r Bartneriaeth Gymunedol.

en-gb	Once the Potential Host Community is known, consideration should be given to including representatives from specific community council area(s).
cy-gb	Pan fydd y Gymuned a Allai Gynnig Lleoliad yn hysbys, dylid ystyried cynnwys cynrychiolwyr o ardal(oedd) cyngor cymuned penodol.

en-gb	Do you agree that, in Wales, the community council area or group of community council areas should be the basis for identifying a Potential Host  Community?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno mai ardal cyngor cymuned neu grŵp o ardaloedd cyngor cymuned, yng Nghymru, ddylai fod yn sail i nodi cymuned a allai gynnig lleoliad?

en-gb	Are alternative ways of identifying the boundary of a potential host community preferable?
cy-gb	A yw ffyrdd eraill o nodi ffin cymuned a allai gynnig lleoliad yn well?

en-gb	Please give your reasons.
cy-gb	Rhowch eich rhesymau.

en-gb	Some concerns were raised about the use of community council areas, for the example they might be too small or the local community might be unaware of the boundary or boundaries involved.
cy-gb	Mynegwyd rhywfaint o bryder ynglŷn â’r defnydd o ardaloedd cynghorau cymuned, er enghraifft efallai y byddent yn rhy fach neu efallai na fyddai’r gymuned leol yn ymwybodol o’r ffin neu’r ffiniau dan sylw.

en-gb	No alternatives were proposed and some responses suggested that the use of any administrative boundaries might not accurately capture the appropriate area for engagement and decision making.
cy-gb	Ni chynigiwyd dewisiadau eraill ac roedd rhai o’r ymatebion yn awgrymu na fyddai unrhyw ffiniau gweinyddol a ddefnyddid yn nodi’r ardal briodol ar gyfer ymgysylltu a gwneud penderfyniadau yn gywir.

en-gb	The Welsh Government accepts that there are issues with whichever type of administrative boundaries are used but still considers that community council areas are the most appropriate type of boundary to use in Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn derbyn bod problemau â pha bynnag ffiniau gweinyddol a ddefnyddir, ond mae’n dal i gredu mai ardaloedd cynghorau cymuned yw’r math mwyaf priodol o ffin i’w defnyddio yng Nghymru.

en-gb	With regard to concerns that the area would not be big enough, this should not be an issue as the Potential Host Community will cover all the community council areas in which the following are located:
cy-gb	O ran y pryder na fyddai’r ardal yn ddigon mawr, ni ddylai hyn fod yn broblem gan y bydd y Gymuned a Allai Gynnig Lleoliad yn cynnwys yr holl ardaloedd cynghorau cymuned y mae’r canlynol wedi’u lleoli ynddynt:

en-gb	Proposed surface and underground elements of a GDF ;
cy-gb	elfennau arfaethedig o CGD ar yr wyneb ac o dan y ddaear;

en-gb	any associated development which is relevant to the GDF and any land required to mitigate impacts;
cy-gb	unrhyw ddatblygiad cysylltiedig sy’n berthnasol i’r cyfleuster CGD ac unrhyw dir sydd ei angen er mwyn lliniaru effeithiau;

en-gb	transport links/routes from the geological disposal facility site to the nearest port, railhead or primary road network (i.e. out to where minor roads meet the nearest A roads);
cy-gb	cysylltiadau/llwybrau trafnidiaeth o safle’r cyfleuster gwaredu daearegol i’r porthladd, y pen rheilffordd neu’r rhwydwaith o brif ffyrdd agosaf (h.y. allan i’r man lle mae’r isffyrdd yn cwrdd â’r ffyrdd Dosbarth A agosaf);

en-gb	direct physical impacts associated with underground investigations,  construction and operation of the GDF (identified through environmental assessment work carried out to support RWM’s engagement with communities and its planning permission applications).
cy-gb	effeithiau ffisegol uniongyrchol sy’n gysylltiedig ag ymchwiliadau o dan y ddaear, adeiladu a gweithredu’r cyfleuster gwaredu daearegol (a nodwyd drwy waith asesu amgylcheddol a wnaethpwyd i gefnogi ymgysylltiad RWM â chymunedau a’i geisiadau caniatâd cynllunio).

en-gb	Do you agree with the proposed approach to the way community investment funding would be provided?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno â’r dull arfaethedig o ddarparu cyllid buddsoddi cymunedol?

en-gb	Are there alternatives that we should consider?
cy-gb	A oes dulliau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Concerns were raised that the investment funding might encourage a community to volunteer solely for economic reasons.
cy-gb	Mynegwyd pryder y gallai’r cyllid buddsoddi annog cymuned i wirfoddoli am resymau economaidd yn unig.

en-gb	It was also suggested that communities should be deterred from volunteering simply to access community investment funding.
cy-gb	Awgrymwyd hefyd y dylid atal cymunedau rhag gwirfoddoli dim ond er mwyn cael mynediad at gyllid buddsoddi cymunedol.

en-gb	It was stated that the Finnish Government did not offer any direct investment for potential host communities.
cy-gb	Nodwyd nad oedd Llywodraeth y Ffindir yn cynnig unrhyw fuddsoddiad uniongyrchol i gymunedau a allai gynnig lleoliad.

en-gb	Some respondents considered the investment funding to be bribery.
cy-gb	Roedd rhai o’r ymatebwyr yn gweld y cyllid buddsoddi fel llwgrwobrwyaeth.

en-gb	A question was raised about the  effects of inflation on the funds available as this could be considerable over the timescales of the project and that greater clarity on this issue is required.
cy-gb	Gofynnwyd cwestiwn ynglŷn ag effeithiau chwyddiant ar y cyllid a oedd ar gael.  Gallai hwn fod yn swm sylweddol dros gyfnod y prosiect ac roedd angen mwy o eglurder ynglŷn â hyn.

en-gb	It was noted that the proposals are consistent with previous publicly-funded community investment schemes that have been successfully implemented.
cy-gb	Nodwyd bod y cynigion yn gyson â chynlluniau buddsoddi cymunedol blaenorol yn defnyddio cyllid cyhoeddus sydd wedi cael eu gweithredu’n llwyddiannus.

en-gb	An argument was made that the Community Investment Funding should be additional to other planned investment and should not be used to cover any shortfall in local authority funding
cy-gb	Dadleuwyd y dylai’r Cyllid Buddsoddi Cymunedol fod yn ychwanegol at fuddsoddiad arall sydd wedi’i gynllunio ac na ddylai gael ei ddefnyddio i wneud iawn am unrhyw ddiffyg yng nghyllid yr awdurdod lleol.

en-gb	It was suggested that the Welsh Government should commission research on the potential negative impacts of a GDF on the local area on e.g. tourism and local businesses (especially food related).
cy-gb	Awgrymwyd y dylai Llywodraeth Cymru gomisiynu ymchwil i effeithiau negyddol posibl CGD ar yr ardal leol e.e. ar dwristiaeth a busnesau lleol (yn enwedig busnesau sy’n gysylltiedig â bwyd).

en-gb	A GDF is a multi-billion pound infrastructure investment and is likely to have a positive effect on the local economy.
cy-gb	Mae CGD yn fuddsoddiad gwerth biliynau o bunnoedd mewn seilwaith ac mae’n debygol o gael effaith gadarnhaol ar yr economi leol.

en-gb	The UK Government estimates that a GDF will provide jobs and benefits to the economy for more than 100 years.
cy-gb	Mae Llywodraeth y DU yn amcangyfrif y bydd CGD yn darparu swyddi a budd i’r economi am dros 100 mlynedd.

en-gb	It will directly employ around 600 skilled, well-paid staff per year, over the duration of the project, with workforce numbers rising to more than 1,000 during construction and early operations.
cy-gb	Bydd yn cynnig cyflogaeth uniongyrchol i tua 600 o staff medrus, fydd yn cael cyflog da, bob blwyddyn dros gyfnod y prosiect, a bydd niferoedd y gweithlu’n cynyddu i dros 1,000 yn ystod y cam adeiladu a’r gweithrediadau cynnar.

en-gb	In addition, it is also likely to involve major investments in local transport facilities and other infrastructure and create secondary benefits within industry, local education resources and local service industries.
cy-gb	Yn ychwanegol at hyn, mae hefyd yn debygol o olygu buddsoddiadau sylweddol mewn cyfleusterau trafnidiaeth lleol a seilwaith arall a chreu buddion eilaidd ym maes diwydiant, adnoddau addysg lleol a diwydiannau gwasanaeth lleol.

en-gb	However, these benefits will not materialise for a number of years.
cy-gb	Er hyn, ni fydd y buddion hyn i’w gweld am nifer o flynyddoedd.

en-gb	The UK Government is therefore making available Community Investment Funding to those communities that form Community Partnerships and participate in the siting process.
cy-gb	Mae Llywodraeth y DU felly’n sicrhau bod Cyllid Buddsoddi Cymunedol ar gael i’r cymunedau hynny sy’n ffurfio Partneriaethau Cymunedol ac yn cymryd rhan yn y broses leoli.

en-gb	The UK Government has decided that community funding will not be adjusted to take account of inflation.
cy-gb	Mae Llywodraeth y DU wedi penderfynu na fydd cyllid cymunedol yn cael ei addasu i ystyried chwyddiant.

en-gb	A Community Partnership could commission research as to whether a GDF might impact upon local tourism or businesses.
cy-gb	Gallai Partneriaeth Gymunedol gomisiynu ymchwil i ganfod a fyddai CGD yn cael effaith ar dwristiaeth neu fusnesau lleol.

en-gb	Do you agree with the proposed arrangements for managing community investment funding?
cy-gb	Ydych chi’n cytuno â’r trefniadau arfaethedig ar gyfer rheoli cyllid buddsoddi cymunedol?

en-gb	Are there alternatives that we should consider?
cy-gb	A oes trefniadau eraill y dylem eu hystyried?

en-gb	Some respondents cited the importance of the Community Investment Funding being managed and being seen to be managed independently of RWM and in a way that is transparent and can be scrutinised.
cy-gb	Dywedodd rhai o’r ymatebwyr ei bod yn bwysig bod y Cyllid Buddsoddi Cymunedol yn cael ei reoli, ac yn cael ei weld yn cael ei reoli, yn annibynnol ar RWM ac mewn ffordd dryloyw y gellir craffu arni.

en-gb	It was suggested that dissenting voices should be funded throughout the process to provide a challenge function.
cy-gb	Awgrymwyd y dylid cyllido lleisiau anghydsyniol drwy gydol y broses er mwyn darparu swyddogaeth herio.

en-gb	It was also suggested that Community Investment Funding was a distraction from the main decision of whether or not to host a GDF.
cy-gb	Awgrymwyd hefyd bod Cyllid Buddsoddi Cymunedol yn tynnu sylw oddi wrth y prif benderfyniad, sef a ddylid derbyn CGD ai peidio.

en-gb	The Welsh Government’s preference is that Community Investment Funding should be administered by a body separate to RWM.
cy-gb	Byddai’n well gan Lywodraeth Cymru weld y Cyllid Buddsoddi Cymunedol yn cael ei weinyddu gan gorff ar wahân i RWM.

en-gb	This body could be an appropriate community or public body if it had the necessary skill set, legal status and complies with all relevant procurement rules.
cy-gb	Gallai’r corff hwn fod yn gorff cymunedol neu gyhoeddus priodol pe bai ganddo’r set sgiliau angenrheidiol a statws cyfreithiol, a phe bai’n cydymffurfio â’r holl reolau caffael perthnasol.

en-gb	The body that administers the funding would need to be a ‘legal entity’ and enter into an agreement(s) with RWM.
cy-gb	Byddai angen i’r corff a fyddai’n gweinyddu’r cyllid fod yn ‘endid cyfreithiol’ a byddai angen iddo wneud cytundeb(au) gydag RWM.

en-gb	This formal separation from RWM, who will provide the Community Investment Funding, is to aid transparency and to demonstrate that the Community Partnership can, within certain parameters which will  be set out in the Welsh Government’s Working with Communities policy, determine how the money is spent...
cy-gb	Pwrpas y gwahanu ffurfiol hwn oddi wrth RWM, a fydd yn darparu’r Cyllid Buddsoddi Cymunedol, yw hybu tryloywder a dangos y gall y Bartneriaeth Gymunedol, â pharamedrau penodol a fydd yn cael eu nodi ym mholisi Gweithio gyda Chymunedau Llywodraeth Cymru, benderfynu sut i wario’r arian.

en-gb	The Community Partnership will have the opportunity to commission reports and research from various sources including those that might oppose geological disposal.
cy-gb	Bydd y Bartneriaeth Gymunedol yn cael cyfle i gomisiynu adroddiadau ac ymchwil o ffynonellau amrywiol gan gynnwys y rhai hynny a allai wrthwynebu gwaredu daearegol.

en-gb	Welsh Government does not consider Community Investment Funding to be a distraction from the wider discussion within a community as to whether or not to host a GDF.
cy-gb	Nid yw Llywodraeth Cymru yn credu y bydd Cyllid Buddsoddi Cymunedol yn tynnu sylw oddi wrth y drafodaeth ehangach mewn cymuned ynglŷn ag a ddylid derbyn CGD ai peidio.

en-gb	As explained at question 6 above, Community Investment Funding is offered in recognition that discussions and exploratory work are likely to last for a number of years and therefore the benefits of a GDF being built in a community may not be realised for some time.
cy-gb	Fel yr eglurwyd yng nghwestiwn 6 uchod, cynigir Cyllid Buddsoddi Cymunedol fel cydnabyddiaeth bod trafodaethau a gwaith archwilio yn debygol o bara am flynyddoedd a bod posibilrwydd felly na fydd manteision adeiladu CGD mewn cymuned i’w gweld am beth amser.

en-gb	Should the arrangements to provide communities with access to third party expert views, outlined in the UK Government and the Northern Ireland administration jointly issued 2014 White Paper and discussed above, be extended to include communities in Wales?
cy-gb	A ddylai’r trefniadau i alluogi cymunedau i gael barn arbenigol trydydd parti, a nodir ym Mhapur Gwyn 2014 a gyhoeddwyd ar y cyd rhwng Llywodraeth y DU a gweinyddiaeth Gogledd Iwerddon, ac a drafodwyd uchod, gael eu hymestyn i gynnwys cymunedau yng Nghymru?

en-gb	Several respondents expressed scepticism about the independence of the learned societies and there was support for allowing communities to approach other experts.
cy-gb	Mynegwyd amheuaeth gan nifer o’r ymatebwyr ynglŷn ag annibyniaeth y cymdeithasau dysgedig a chefnogid y syniad o ganiatáu i gymunedau gysylltu ag arbenigwyr eraill.

en-gb	Other responses suggested that the issues that could be covered by learned societies could not be considered to be comprehensive and doubts were raised about their level of expertise on nuclear issues.
cy-gb	Roedd ymatebion eraill yn awgrymu na ellid ystyried y materion y gallai cymdeithasau dysgedig ymdrin â hwy fel rhai cynhwysfawr a chodwyd amheuaeth ynglŷn â lefel eu harbenigedd am faterion niwclear.

en-gb	There was strong support for allowing communities to access independent expertise from within the UK or abroad.
cy-gb	Roedd cefnogaeth gref i’r syniad o ganiatáu i gymunedau gael mynediad at arbenigedd annibynnol yn y DU neu dramor.

en-gb	Concern was raised that it was insufficiently clear who had the commissioning power to secure independent expertise and it was suggested that proponents, opponents and neutrals should all have the capacity to do such.
cy-gb	Mynegwyd pryder nad oedd yn ddigon clir pwy oedd â’r pŵer comisiynu i sicrhau arbenigedd annibynnol ac awgrymwyd y dylai cynigwyr, gwrthwynebwyr a phartïon niwtral i gyd allu gwneud hynny.

en-gb	The Community Partnership will be able to seek opinion or commission research from a variety of sources.
cy-gb	Bydd y Bartneriaeth Gymunedol yn gallu gofyn am farn neu gomisiynu ymchwil o ffynonellau amrywiol.

en-gb	This includes advice provided by or via RWM but this would not preclude the Community Partnership from seeking and procuring advice directly where this is required.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cyngor a roddir gan neu drwy RWM ond ni fyddai hyn yn atal y Bartneriaeth Gymunedol rhag ceisio a chaffael cyngor yn uniongyrchol os oes angen.

en-gb	Given that the Community Partnership may receive a large volume of complex, scientific / technical advice which might sometimes be conflicting, Welsh Government feels it is important that the Community Partnership has access to independent expert views to resolve issues that are contested or unresolved.
cy-gb	Gan ei bod yn bosibl y bydd y Bartneriaeth Gymunedol yn derbyn llawer iawn o gyngor cymhleth, gwyddonol / technegol a allai fod yn croesddweud ei gilydd weithiau, teimla Llywodraeth Cymru ei bod yn bwysig bod y Bartneriaeth Gymunedol yn cael mynediad at farn arbenigol annibynnol er mwyn datrys materion y mae dadlau yn eu cylch neu sydd heb eu datrys.

en-gb	Members of the community will be able to recommend that the Community Partnership refer issues to a number of Learned Societies through a mechanism that has been established in conjunction with the UK Government
cy-gb	Bydd aelodau o’r gymuned yn gallu argymell bod y Bartneriaeth Gymunedol yn cyfeirio materion at nifer o Gymdeithasau Dysgedig drwy fecanwaith a sefydlwyd ar y cyd â Llywodraeth y DU.

en-gb	The Welsh Government consultation stated that the “members of the Learned Societies who agree to be part of this mechanism will not make decisions, provide recommendations or give advice on any aspect of GDF policy.
cy-gb	Roedd ymgynghoriad Llywodraeth Cymru yn nodi, “Ni fydd yr aelodau o’r Cymdeithasau Dysgedig sy’n cytuno i fod yn rhan o’r mecanwaith hwn yn gwneud penderfyniadau, darparu argymhellion na rhoi cyngor.

en-gb	Rather, they will be asked to offer a third party expert view on contested and unresolved technical and/or scientific issues, which the requester can use to inform their own processes or considerations.”
cy-gb	Yn hytrach, gofynnir iddynt gynnig barn arbenigol trydydd parti ar faterion technegol a gwyddonol, y gall y sawl a ofynnodd amdani ei defnyddio i ddarparu gwybodaeth ar gyfer ei brosesau neu ystyriaethau ei hun.”

en-gb	A committee will be formed of these Learned Societies for them to identify the appropriate expert (depending on the subject matter) who will be asked to provide a view.
cy-gb	Bydd pwyllgor o’r Cymdeithasau Dysgedig hyn yn cael ei ffurfio er mwyn iddynt nodi arbenigwr priodol (gan ddibynnu ar y pwnc) y gofynnir iddo fynegi barn.

en-gb	This may be an individual or collective view from a group of people.
cy-gb	Gall hon fod yn farn unigol neu’n farn y cytunir arni gan grŵp o bobl.