en-gb	Eligible donors after circulatory death (DCD) are defined as patients who had treatment withdrawn and death was anticipated within four hours, with no absolute medical contraindications to solid organ donation. ) 
cy-gb	Diffinnir rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol (DCD) sy’n gymwys fel cleifion y cafodd eu triniaeth ei thynnu’n ôl ac y rhagwelwyd y byddent yn marw o fewn pedair awr, heb unrhyw wrtharwyddion meddygol absoliwt i roi organau solet.

en-gb	Wales – Potential deceased organ donation population – 1 April 2016– 31 March 2017
cy-gb	Cymru – Poblogaeth bosibl o roddwyr organau ymadawedig – 1 Ebrill 2016 i 31 Mawrth 2017

en-gb	ONS data
cy-gb	Data SYG

en-gb	2016-17 data:
cy-gb	Data 2016-17:

en-gb	NHSBT, Potential donor audit
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG, archwiliad o roddwyr posibl

en-gb	Potential donor – patients who met the criteria for neurological death tests i.e. those for which neurological death was suspected or patients for whom  treatment was withdrawn and death was anticipated within four hours
cy-gb	Rhoddwyr posibl – cleifion a oedd yn bodloni’r meini prawf i gael profion marwolaeth niwrolegol h.y. y rhai yr amheuwyd bod eu hymennydd wedi marw neu gleifion y cafodd eu triniaeth ei thynnu’n ôl a lle rhagwelwyd y byddent yn marw o fewn pedair awr

en-gb	Eligible donor – potential donor with no absolute medical contraindications to solid organ donation 2016-17 deceased donor data:
cy-gb	Rhoddwyr cymwys – rhoddwyr posibl heb unrhyw wrtharwyddion meddygol absoliwt i roi organau solet 7 Data 2016-17 ar roddwyr ymadawedig:

en-gb	NHSBT, UK transplant registry (from Welsh hospitals)
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG, cofrestr trawsblaniadau’r DU (o ysbytai Cymru)

en-gb	Transplanted to Welsh recipients (based on  residence)
cy-gb	Trawsblannwyd i dderbynwyr yng Nghymru (ar sail ble roeddent yn byw)

en-gb	Organs from Welsh deceased donors
cy-gb	Organau o roddwyr ymadawedig yng Nghymru

en-gb	3.0 Deceased organ donation
cy-gb	3.0 Rhoddwyr organau ymadawedig

en-gb	There was a 21% increase in the number of deceased donors donating in Wales in 20172018 to 74, 13 more than the same period during 2016-17.
cy-gb	Cafwyd cynnydd o 21% yn nifer y rhoddwyr ymadawedig a roddodd organau yng Nghymru yn 2017-2018 i 74, sef 13 yn fwy na’r nifer yn yr un cyfnod yn ystod 2016-17.

en-gb	The number of donors after neurological criteria (DBD) increased by 13% to 45, while the number of donors after circulatory death (DCD) increased by 38% to 29.
cy-gb	Cynyddodd nifer y rhoddwyr ar ôl meini prawf niwrolegol (DBD) 13% i 45, a chynyddodd nifer y rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol (DCD) 38% i 29.

en-gb	The numbers appear to be small however not everyone who dies can be a deceased organ donor as less than 1% of people die in circumstances where they are able to donate their organs.
cy-gb	Mae’r niferoedd yn ymddangos yn fach ond ni all pawb sy’n marw fod yn rhoddwr organau ymadawedig gan fod llai nag 1% o bobl yn marw o dan amgylchiadau sy’n golygu y gallant roi eu horganau.

en-gb	The biggest obstacle to increasing organ donation rates has been to ascertain consent in this small group of individuals.
cy-gb	Y rhwystr mwyaf i wella cyfraddau rhoi organau fu sicrhau cydsyniad yn y grŵp bach hwn o unigolion.

en-gb	During 2017-18 Wales had the highest rate of DBD and DCD donors per million per population (pmp) at 15.8 pmp and 9.6 pmp respectively, compared with the UK average of 14.5 pmp and 9.4 pmp.
cy-gb	Yn ystod 2017-18, Cymru oedd â’r gyfradd uchaf o roddwyr DBD a DCD fesul miliwn o’r boblogaeth, sef 15.8 fesul miliwn o’r boblogaeth am DBD a 9.6 fesul miliwn o’r boblogaeth am DCD, o gymharu â chyfartaledd y DU, sef 14.5 fesul miliwn o’r boblogaeth am DBD a 9.4 fesul miliwn o’r boblogaeth am DCD,

en-gb	Although these figures are encouraging they do highlight the need for the Welsh public to understand why it is so important that anyone that could donate is given the opportunity and family respect and honour their relative’s decision.
cy-gb	Er bod y ffigurau hyn yn galonogol, maent yn tynnu sylw at y ffaith bod angen i’r cyhoedd yng Nghymru ddeall pam ei bod mor bwysig bod unrhyw un a allai roi organau yn cael y cyfle i wneud hynny a bod y teulu yn parchu penderfyniad eu perthynas.

en-gb	Ellie’s story demonstrates what a fine line receiving an organ or missing out means.
cy-gb	Mae hanes Ellie yn dangos beth mae’r ffin denau rhwng cael organ neu golli’r cyfle yn ei olygu.

en-gb	Ellie Lacey (31) from Cardiff started to feel very tired but put it down to the fact that she’d not long got back from our five-month cycling trip around Europe, so didn’t really think anything of it.
cy-gb	Dechreuodd Ellie Lacey (31) o Gaerdydd deimlo’n flinedig iawn ond gan ei bod ond wedi dychwelyd o daith feicio am bum mis o amgylch Ewrop yn ddiweddar, nid oedd yn poeni ryw lawer.

en-gb	After it continued, I  visited my GP to have some blood tests;
cy-gb	Ar ôl i’r blinder barhau, fe es i at fy meddyg teulu i gael rhai profion gwaed;

en-gb	the results showed there was a problem with my liver but the doctor told me it was probably just a virus and I’d get better.
cy-gb	dangosodd y canlyniadau fod problem gyda fy afu ond dywedodd y meddyg wrtha i mai feirws oedd hyn fwy na thebyg ac y byddwn yn gwella.

en-gb	Within a matter of weeks my body had swollen up, started to turn yellow, and I was admitted to hospital in January 2017.
cy-gb	O fewn ychydig wythnosau roedd fy nghorff wedi chwyddo, wedi dechrau troi’n felyn, ac fe ges i fy nerbyn i’r ysbyty ym mis Ionawr 2017.

en-gb	“Like many others, I had never been seriously ill before and was always fit and active.
cy-gb	“Fel llawer o bobl eraill, doeddwn i ddim wedi bod yn ddifrifol wael o’r blaen ac roeddwn bob amser yn iach ac yn heini.

en-gb	My decline was so rapid that I was blue-lighted to the Royal Free Hospital in London and put on the super urgent transplant waiting list a week later.
cy-gb	Fe wnes i ddirywio mor gyflym fel y cefais i fy nghludo mewn ambiwlans i’r Ysbyty Rhydd Brenhinol yn Llundain a fy rhoi ar restr aros tra brys am drawsblaniad wythnos yn ddiweddarach.

en-gb	When an organ became available three days later, it was an extremely emotional moment for me and my family.
cy-gb	Pan gafwyd hyd i organ dridiau’n ddiweddarach, bu’n amser hynod emosiynol i mi a’r teulu.

en-gb	I had my transplant within 2 weeks of being admitted to hospital and thankfully it went well.
cy-gb	Fe ges i fy nhrawsblaniad o fewn pythefnos i fy nerbyn i’r ysbyty a aeth popeth yn iawn, diolch byth.

en-gb	“I think about my donor all the time and like to think that I can live a life full enough for us both.
cy-gb	“Rwy’n meddwl am fy rhoddwr drwy’r amser a hoffwn feddwl y gallaf fyw bywyd digon llawn i’r ddwy ohonon ni.

en-gb	I think the world of her and will never stop being grateful for her decision to give the gift of life.
cy-gb	Rwy’n meddwl y byd ohoni a byddaf yn ddiolchgar iddi am byth oherwydd ei phenderfyniad i roi rhodd bywyd.

en-gb	Her family is my hero, during what must have been a traumatic time;
cy-gb	Ei theulu hi yw fy arwr, yn ystod yr hyn a fyddai’n amser trawmatig, mae’n rhaid;

en-gb	they chose to honour her decision.
cy-gb	fe benderfynon nhw barchu ei phenderfyniad.

en-gb	“What really hit home for me was the fact that my life changed so dramatically within such a short period of time.
cy-gb	“Yr hyn a wnaeth argraff fawr arna i oedd y ffaith bod fy mywyd wedi newid mor 9 gyflym ymhen cyn lleied o amser.

en-gb	“It’s upsetting to find out that some families refuse to support their relative’s consent for organs to be donated.
cy-gb	“Mae’n peri loes cael gwybod bod rhai teuluoedd yn gwrthod cefnogi cydsyniad eu perthynas i roi organau.

en-gb	It hits me hard as I could have been one of those waiting for a life saving organ that didn’t get one in time.  It is so important to decide if you want to donate your organs and chat about organ donation with your family, they need to know what your decision is so they can support your decision if they are ever in that situation.”
cy-gb	Mae wir yn fy mrifo oherwydd gallwn i fod wedi bod yn un o’r rhai sy’n aros am organ i achub eu bywyd nad ydynt yn ei gael mewn pryd, Mae mor bwysig penderfynu p’un a ydych am roi’ch organau a chael trafodaeth am roi organau gyda’ch teulu. Mae angen iddynt wybod beth yw eich penderfyniad fel y gallant gefnogi’ch penderfyniad os byddant byth yn y sefyllfa honno.”

en-gb	Table one illustrates the stages where opportunities were lost pre-donation.
cy-gb	Dengys Tabl 1 y camau lle cafodd cyfleoedd eu colli cyn rhoi organau.

en-gb	The current patient assessment practice in DCD donation results in a significant proportion of DCD patients dropping out of the donation process at the approach stage;
cy-gb	Mae’r arfer asesu claf presennol yn achos rhoddwyr DCD yn golygu bod cyfran sylweddol o gleifion o’r fath yn peidio â bod yn rhan o’r broses rhoi organau ar adeg trafodaeth;

en-gb	this is because a large number of eligible DCD donors are deemed unsuitable for donation due to medical unsuitability and therefore families or appointed representatives are not approached for a formal organ donation discussion
cy-gb	a hynny am fod nifer fawr o roddwyr DCD cymwys yn cael eu hystyried yn anaddas i roi organau oherwydd anaddasrwydd meddygol ac felly ni cheir trafodaeth ffurfiol am roi organau gyda’r teulu na chynrychiolwyr penodedig.

en-gb	3.1 Referral rate
cy-gb	3.1 Cyfradd atgyfeirio

en-gb	All patients  for whom neurological death is suspected or for whom imminent death is anticipated, i.e. receiving assisted ventilation, a clinical decision to withdraw treatment has been made and death is anticipated within four hours, should be referred to a Specialist Nurse - Organ Donation (SN-OD).  For 2017/18 the DBD referral rate was 98.8% consistent with the UK average of 99% and the DCD referral rate was 91.4% slightly above the UK average of 89%.
cy-gb	Dylai pob claf lle yr amheuir marwolaeth niwrolegol neu y rhagwelir y bydd yn marw cyn hir, h.y. mae’n cael cymorth i anadlu, penderfynwyd tynnu triniaeth yn ôl a rhagwelir y bydd yn marw o fewn pedair awr, gael ei atgyfeirio at Nyrs Arbenigol Rhoi Organau, Ar gyfer 2017/18, cafwyd cyfradd atgyfeirio DBD o 98.8% sy’n gyson â chyfartaledd y DU, sef 99% a chyfradd DCD o 91.4% sydd ychydig yn uwch na chyfartaledd y DU, sef 89%.

en-gb	3.2 Approach rate
cy-gb	3.2 Cyfradd cynnal trafodaeth

en-gb	All families of eligible donors were approached with a Specialist Nurse present in 95.5% and 90.1% of DBD and DCD cases, respectively.
cy-gb	Cafodd pob teulu rhoddwr cymwys drafodaeth gyda Nyrs Arbenigol yn bresennol mewn 95.5% DBD a 90.1% o DCD.

en-gb	3.3 How many people are registered on the organ donor register?
cy-gb	3.3 Faint o bobl sydd wedi cofrestru ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau?

en-gb	Even though in Wales we have passed a law which brought in the concept of ‘deemed consent’, it is still possible for people in Wales to record an express decision to be a donor on the Organ Donor Register if they wish to do so.
cy-gb	Er i ni basio deddf yng Nghymru a gyflwynodd y cysyniad o ‘gydsyniad tybiedig’, mae’n bosibl o hyd i bobl yng Nghymru gofnodi penderfyniad datganedig i fod yn rhoddwr ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau.

en-gb	We know that families are more likely to support donation proceeding when they know what their relative’s decision about donation is. When the patient had not expressed a decision to donate or the patient's ODR status was not known at the time of potential donation the overall consent rate at 31 March 2018 was 48.1% whilst when patient’s decision to be an organ donor on ODR is known at time of potential donation the consent rates rises to 90.7% and 92.3% when the patient’s decision to be an organ donor (by any method) is known at time of potential donation.
cy-gb	Gwyddom fod teuluoedd yn fwy tebygol o gefnogi rhoi organau os ydynt yn gwybod beth yw penderfyniad eu perthynas ynglŷn â hyn. Pan nad oedd claf wedi mynegi penderfyniad i roi organau neu pan nad oedd statws claf ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl, cafwyd cyfradd cydsynio o 48.1% yn gyffredinol ar 31 Mawrth 2018 ond pan fydd penderfyniad claf i roi organau ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl mae’r cyfraddau cydsynio yn codi i 90.7% a 92.3% pan fydd penderfyniad y claf i roi organau (drwy unrhyw ddull) yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl.

en-gb	Figure five shows the percentage of the Welsh population that has recorded a decision on the ODR.
cy-gb	Mae Ffigur 5 yn dangos canran y boblogaeth yng Nghymru sydd wedi cofnodi penderfyniad ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau.

en-gb	The registrations to donate are continuing to increase now at 40% (1,234,025) of the population.
cy-gb	Mae nifer y cofrestriadau yn parhau i godi, ac mae 40% (1,234,025) o’r boblogaeth wedi gwneud hynny bellach.

en-gb	This means that an additional 62,725 people recorded on the register a decision to donate between 1 April 2017 and 31 March 2018.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod 62,725 o bobl eraill wedi cofnodi penderfyniad i roi organau ar y gofrestr rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018.

en-gb	In addition just over 6% of the population had opted out at end of March 2018, (180,924).
cy-gb	Hefyd, roedd ychydig dros 6% o’r boblogaeth wedi optio allan ar ddiwedd mis Mawrth 2018, (180,924).

en-gb	This means that an additional 6,118 people opted out on the register between 1 April 2017 and 31 March 2018
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod 6,118 o bobl eraill wedi optio allan ar y gofrestr rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018

en-gb	source: NHS Blood and Transplant
cy-gb	Ffynhonnell: Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG

en-gb	Gail Butterill (44) from Anglesey knows how important it is to discuss your organ donation decision with loved ones.  She honoured her partner Ifor’s  decision to become an organ donor.
cy-gb	Mae Gail Butterill (44) o Ynys Môn yn gwybod pa mor bwysig yw trafod eich penderfyniad ynglŷn â rhoi organau gyda’ch anwyliaid, Parchodd  benderfyniad ei phartner Ifor i roi organau.

en-gb	Gail explains:
cy-gb	Mae Gail yn esbonio:

en-gb	“Ifor told me that he felt strongly about being an organ donor when we returned to Wales and I knew he kept a donor card.  In January 2017, he  suffered a sudden heart attack at home and was airlifted to hospital.
cy-gb	“Fe ddywedodd Ifor wrtha i ei fod yn teimlo’n gryf ynglŷn â bod yn rhoddwr organau pan ddychwelon ni i Gymru ac roeddwn i’n gwybod ei fod yn  cadw cerdyn rhoddwr, Ym mis Ionawr 2017, cafodd drawiad sydyn ar y galon gartref a’i gludo mewn hofrennydd  i’r ysbyty.

en-gb	Unfortunately, he didn’t make a recovery and died at the age of 72.
cy-gb	Yn anffodus, ni wellhaodd a bu farw yn 72 oed.

en-gb	I found his donor card straight away and knew that he would want us to honour his decision – it was an ob  vious choice.
cy-gb	Fe ddes i o hyd ei gerdyn rhoddwr ar unwaith ac roeddwn igwybod y byddai am i ni barchu ei benderfyniad – roedd yn ddewis amlwg. 

en-gb	“Before Ifor died I wasn’t registered as an organ donor and hadn’t really thought about it.
cy-gb	“Cyn i Ifor farw, nid oeddwn wedi cofrestru fel rhoddwr organau a doeddwn i ddim wedi meddwl am y peth o ddifrif.

en-gb	He inspired me to sign up to the organ donation register and make sure my family know my decision, so the situation is simpler for them.
cy-gb	Gwnaeth fy ysbrydoli i gofrestru ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau a sicrhau bod fy nheulu yn gwybod beth yw fy mhenderfyniad, er mwyn i’r sefyllfa fod yn symlach iddynt.

en-gb	For me, having Ifor’s donor card made the process much easier.
cy-gb	I mi, roedd cerdyn rhoddwr Ifor yn gwneud y broses dipyn yn haws.

en-gb	It became clear how important it is to register your decision, whether it’s to opt-in or out-out, but more importantly to tell loved ones what you want.
cy-gb	Daeth yn amlwg pa mor bwysig yw cofrestruydych yn dewis optio i mewn neu optio allan, ond yn bwysicach oll dylech ’ch penderfyniad, p’un a ddweud wrth eich anwyliaid am eich dymuniad.

en-gb	It will make things much easier for everyone in the long run.”
cy-gb	Bydd yn gwneud pethau’n llawer haws i bawb yn y pen draw.”

en-gb	4.0 What is the consent rate for deceased organ donation?
cy-gb	4.0 Beth yw’r gyfradd cydsynio i fod yn rhoddwr organau ymadawedig?

en-gb	NHSBT data show that consent rates are higher where consent status on the ODR is known.
cy-gb	Mae data Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG yn dangos bod cyfraddau cydsynio’n uwch pan fydd statws cydsynio ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys.

en-gb	This highlights the importance of promoting public awareness of organ donation but also of individuals making their decision known to family and loved ones.
cy-gb	Mae hyn yn tynnu sylw at bwysigrwydd codi ymwybyddiaeth o roi organau ymhlith y cyhoedd, ond hefyd annog unigolion i roi gwybod i’w teuluoedd a’u hanwyliaid am eu penderfyniad.

en-gb	In Wales, the consent rate where ODR status is known has been consistently high and comparable to other UK nations as seen below in figure six.
cy-gb	Yng Nghymru, mae’r gyfradd cydsynio pan fydd statws ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys wedi bod yn gyson uchel ac yn debyg i wledydd eraill y DU, fel y gwelir isod yn Ffigur 6.

en-gb	Table two shows the consent in Wales just prior to the start of the public information campaign and implementation of the Human Transplantation (Wales) Act 2013 up to 31 March 2018.
cy-gb	Mae Tabl 2 yn dangos y gyfradd cydsynio yng Nghymru ychydig cyn dechrau’r ymgyrch gwybodaeth i’r cyhoedd a rhoi Deddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013 ar waith hyd at 31 Mawrth 2018.

en-gb	The consent rate has fluctuated from 59% in 2011/12, a fall to a low of 50% in 2012/13 and then a steady year on year rise to 70% in 2017/18.
cy-gb	Mae’r gyfradd cydsynio wedi amrywio o 59% yn 2011/12, gyda gostyngiad i lefel isel o 50% yn 2012/13 ac yna mae wedi codi’n gyson o flwyddyn i flwyddyn i 70% yn 2017/18.

en-gb	In view of the consistent rise it is likely that the change in the law and public information campaign had a significant affect on the consent rate.
cy-gb	O weld y cynnydd cyson, mae’n debygol bod y newid yn y gyfraith a’r ymgyrch gwybodaeth i’r cyhoedd wedi cael effaith sylweddol ar y gyfradd cydsynio.

en-gb	Unfortunately there has been little change in the number of occasions where consent had been ascertained but the families felt they could not support donation proceeding.
cy-gb	Yn anffodus, ni fu fawr ddim newid yn nifer yr achosion lle mae cydsyniad wedi cael ei gadarnhau ond bod y teuluoedd yn teimlo na allent gefnogi rhoi organau.

en-gb	The overall consent/authorisation rates (combining DBD and DCD) for Wales’s compares favourably with England, Scotland and Northern Ireland at 70%, 66%, 57% and 66%, respectively.
cy-gb	Mae’r cyfraddau cydsynio/awdurdodi cyffredinol (DBD a DCD) yn cymharu’n dda â Lloegr (70%), yr Alban (57%) a Gogledd Iwerddon (66%).

en-gb	Organ donation consent rate in Wales
cy-gb	Cyfradd cydsynio i roi organau yng Nghymru

en-gb	Table three indicates the reasons why the family did not support donation proceeding 2017/18.
cy-gb	Mae Tabl 3 yn dangos y rhesymau pam nad oedd y teulu yn cefnogi’r broses rhoi organau 2017/18

en-gb	He explains:
cy-gb	Esboniodd:

en-gb	“Scott had been a bigwas found unconscious and had to be rushed to hospital where he was cared for  part of my life since I was about 9 years old.
cy-gb	“ 2016 Roedd Scott wedi bod yn rhan fawr o fy mywyd ers pan oeddwn i, cafodd ei gludo ar frys i’r ysbyty ar ôl dod o hyd iddo’ n yn anymwybodol. 

en-gb	The doctor told us straight away that there wasn’t much hope for him.
cy-gb	Dywedodd y meddyg wrthon ni yn syth nad oedd fawr ddim gobaith.

en-gb	I was with my mum, Joanna, when the specialist nurse approached us to ask about organ donation.
cy-gb	Roeddwn gyda fy mam, Joanna, pan ddaeth y nyrs arbenigol aton ni i ofyn am roi organau.

en-gb	Scott hadn’t registered his decision, but my mum just knew that he would have wanted to donate.
cy-gb	Doedd Scott ddim benderfyniad, ond roedd fy mam yn gwybod y byddai wedi dymuno rhoi ei wedi cofrestru ei organau.

en-gb	“We hadn’t discussed it as a family, but I was completely supportive of my
cy-gb	“penderfyniad fy mam i gefnogi cydsyniad tybiedig Scott i roi organau.

en-gb	Not long after Scott’s death, we were told he had saved the lives of three other people. This really put things into perspective for me;
cy-gb	Ychydig ar ôl marwolaeth Scott, cawsom wybod ei fod wedi achub bywydau tri o bobl eraill. Roedd hyn yn wir yn rhoi pethau yn eu cyd-destun i mi;

en-gb	I realised that organ donation is a topic all families need to talk about so that if you are in the unfortunate position to support your relative’ s decision about organ donation you know what that person wanted.
cy-gb	fe sylweddoles i fod rhoi organau yn rhywbeth y mae angen i bob teulu ei drafod felly os ydych yn y sefyllfa anffodus lle mae angen cefnogi penderfyniad eich perthynas ynglŷn â rhoi organau, rydych yn gwybod beth oedd dymuniad y person hwnnw.

en-gb	“Friends and families across Wales should make time to talk about organ donation.
cy-gb	“Dylai ffrindiau a theuluoedd ledled Cymru neilltuo amser i gael trafodaeth am roi 16  organau.

en-gb	We would all accept a second chance at life so why stop someone else from having one?
cy-gb	Fe fydden ni i gyd yn derbyn ail gyfle mewn bywyd felly pam atal rhywun arall rhag cael un?

en-gb	5.0 How many people donate organs in Wales?
cy-gb	5.0 Faint o bobl sy’n rhoi organau yng Nghymru?

en-gb	Between 1 April 2017 and 31 March 2018, there were 74 deceased solid organ donors who died and donated from Welsh hospitals.
cy-gb	Rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018, roedd 74 o roddwyr organau solet ymadawedig a oedd wedi marw ac wedi rhoi organau mewn ysbyty yng Nghymru.

en-gb	241 organs were donated from deceased Welsh donors, but 36 were not transplanted.  Figure nine gives an overview of the organs that were donated.
cy-gb	Cafodd 241 o organau eu rhoi gan roddwyr ymadawedig yng Nghymru, ond ni chafodd 36 eu trawsblannu, Mae Ffigur 9 yn rhoi trosolwg o’r organau a roddwyd.

en-gb	In addition there were a further 42 living organ donation transplants for Welsh residents.
cy-gb	Hefyd, roedd 42 o drawsblaniadau organau byw i breswylwyr yng Nghymru.

en-gb	A number of these will have been transplanted in English hospitals.
cy-gb	Bydd nifer o’r rhain wedi cael eu trawsblannu mewn ysbytai yn Lloegr.

en-gb	There were 31 living organ donors from Welsh hospitals.
cy-gb	Cafwyd 31 o roddwyr organau byw o ysbytai yng Nghymru.

en-gb	5.1 How many deceased organ donors are there and what is the number of organs donated?
cy-gb	5.1 Faint o roddwyr organau ymadawedig sydd a faint o organau sy’n cael eu rhoi?

en-gb	Progress continues with performance in donation rates with the combined consent rate the highest in the UK and whilst it cannot be definitively said that this is all due to the impact of the legislation, we know that deemed consent is working in practice and that there were 33 donors in 2017/18  whose consent was deemed.
cy-gb	Mae’r cynnydd o ran cyfraddau rhoi organau yn parhau, gyda’r gyfradd cydsynio gyfunol uchaf yn y DU ac er na ellir dweud yn bendant mai’r ddeddfwriaeth sy’n gyfrifol am hyn, gwyddom fod cydsyniad tybiedig yn gweithio’n ymarferol a bod 33 o roddwyr yn 2017/18 yn dilyn cydsyniad tybiedig.

en-gb	We are mindful donor numbers are small in Wales and it may be several more years’ to truly see what impact the introduction of the opt out system has in terms of organ donors and organs donated.
cy-gb	Rydym yn ystyriol o’r ffaith mai niferoedd bach o roddwyr sydd yng Nghymru ac y gall gymryd sawl blwyddyn eto cyn i ni weld beth yw effaith cyflwyno’r system optio allan mewn gwirionedd o ran rhoddwyr organau ac organau a roddir,

en-gb	The Key findings from the latest wave (15) of research from the Wales Omnibus Survey (Feb -March 2018) include:
cy-gb	Ymhlith y canfyddiadau allweddol o ymchwil ddiweddaraf (rhif 15) Arolwg Omnibws Cymru (Chwefror-Mawrth 2018) mae’r canlynol:

en-gb	82% unprompted awareness of the changes to organ donation (up from 70%)
cy-gb	roedd 82% yn ymwybodol yn ddigymell o’r newidiadau i’r system rhoi organau (wedi cynyddu o 70%)

en-gb	79% unprompted correct understanding of the system
cy-gb	roedd 79% yn deall y system yn gywir yn ddigymell

en-gb	73% agree that if an individual does not register a decision that families should be encouraged to support deemed consent (up from 69%)
cy-gb	roedd 73% yn cytuno, os nad yw unigolyn yn cofrestru penderfyniad, y dylid annog teuluoedd i gefnogi cydsyniad tybiedig (wedi cynyddu o 69%)

en-gb	57% awareness of the TV advert / 39% for radio advert
cy-gb	roedd 57% yn ymwybodol o’r hysbyseb ar y teledu / roedd 39% yn ymwybodol o’r hysbyseb ar y radio

en-gb	40% of people who had seen / heard the advert have had the chat
cy-gb	roedd 40% o bobl a oedd wedi gweld / clywed yr hysbyseb wedi cael sgwrs

en-gb	55% of people have had the discussion with family (up from 51%)
cy-gb	roedd 55% o bobl wedi cael trafodaeth gyda’r teulu (wedi cynyddu o 51%)

en-gb	5.2 How many living organ donors are there?
cy-gb	5.2 Faint o roddwyr organau byw sydd?

en-gb	Living organ donation plays a vital role in saving and transforming lives and offers patients with end stage kidney disease the possibility of a successful transplant.
cy-gb	Mae rhoddwyr organau byw yn chwarae rôl hanfodol o ran achub a thrawsnewid bywydau, ac maent yn cynnig cyfle i gael trawsblaniad llwyddiannus i gleifion â chlefyd yr arennau ar ei gam olaf.

en-gb	In the UK 97% of living donors donate a kidney.
cy-gb	Yn y DU, mae 97% o roddwyr byw yn rhoi aren.

en-gb	Living donations contribute to approximately one third of the organs that are available for transplant every year in both Wales and the UK.
cy-gb	Mae’r organau a gaiff eu rhoi gan roddwyr byw yn cyfrannu at oddeutu traean o’r organau sydd ar gael i’w trawsblannu bob blwyddyn yng Nghymru ac yn y DU.

en-gb	Most living kidney donor transplants are 'directed'.
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o drawsblaniadau aren yn rhai ‘cyfeiriedig’.

en-gb	This means that a kidney is donated to a specific recipient known to the donor - a close family member or friend.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod y rhoddwr yn rhoi aren i rywun y mae’n ei adnabod – aelod o’r teulu neu ffrind.

en-gb	The number of living donors residing in Wales is relatively small, just 31 for 2017/18 and a decrease from 36 in 2016/17.
cy-gb	Mae nifer y rhoddwyr byw sy’n preswylio yng Nghymru yn gymharol fach, dim ond 31 ar gyfer 2017/18, sydd wedi lleihau o 36 yn 2016/17.

en-gb	When the number of donors per million population is considered, Wales performance is consistent with other parts of the UK, with the exception of Northern Ireland, who on a per million population basis perform very well.
cy-gb	Pan gaiff nifer y rhoddwyr fesul mil o’r boblogaeth ei hystyried, mae perfformiad Cymru’n gyson â rhannau eraill o’r DU, ac eithrio Gogledd Iwerddon, sy’n perfformio’n dda iawn fesul mil o’r boblogaeth.

en-gb	Ann Marsden works as a Living Donor Transplant Co-ordinator at the University Hospital of Wales in Cardiff.  She has helped to facilitate over 500 life-saving kidney transplants involving living donors over the past 16 years.
cy-gb	Mae Ann Marsden yn gweithio fel Cydlynydd Trawsblannu Rhoddwyr Byw yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd, Dros yr 16 mlynedd diwethaf mae wedi helpu i hwyluso dros 500 o drawsblaniadau aren, a oedd yn cynnwys rhoddwyr byw, sydd wedi achub bywydau.

en-gb	She says:
cy-gb	Medd:

en-gb	“Kidney failure can affect any one of us at any time and living kidney donation can often be the best long-term form of treatment for a patient with kidney disease, especially if the transplant can be performed before the need for kidney dialysis.
cy-gb	“Gall methiant yr arennau effeithio ar unrhyw un ohonon ni ar unrhyw adeg ac chael aren gan roddwr byw yn aml yw’r math gorau o driniaeth yn yr hirdymor i glaf sydd â chlefyd yr arennau, yn enwedig os gellir trawsblannu angen dialysis arennol.

en-gb	The operation success rate is excellent and patients receiving a kidney from a living donor can expect to benefit from a fully functioning kidney for 15 to 20 years on average.
cy-gb	Mae cyfradd llwyddo’ r llawdriniaeth yn ardderchog a gall ’r organ cyn bod cleifion sy’n cael aren gan roddwr byw ddisgwyl cael budd o aren gwbl weithredol am 15 i 20 mlynedd ar gyfartaledd.

en-gb	It is such a positive experience for I’ve seen first-hand how this selfless act of giving can transform the life of everyone involved and hugely rewarding for people on the support team like me.
cy-gb	Mae’n brofiad mor gadarnhaol i bawb dan sylw ac yn hynod foddhaus i bobl ar y tîm cymorth fel minnau.

en-gb	Andrew Thomas (55) from Pengam, Caerphilly, was a fighting fit karate instructor who was living life to the full until he became seriously unwell from kidney failure.
cy-gb	Roedd Andrew Thomas (55) o Bengam. Caerffili, yn hyrwyddwr carate cyn iached â’r gneuen a oedd yn byw bywyd llawn pan aeth yn ddifrifol sâl oherwydd methiant yr arennau,

en-gb	Andrew’s life was transformed thanks to his brother Paul, as he explains:
cy-gb	Cafodd bywyd Andrew ei drawsnewid, diolch i’w frawd Paul, fel mae’n esbonio:

en-gb	“When I was in my late twenties I contracted Sarcoidosis, a disease that affects the lungs.
cy-gb	“Pan oeddwn yn fy ugeiniau hwyr fe es i’n sâl gyda Sarcoidosis, sef clefyd sy’n effeithio ar yr ysgyfaint.

en-gb	This shows how important organ donation can be as a transplant could be needed at any age.”
cy-gb	Mae hyn yn dangos pa mor bwysig yw rhoi organau oherwydd gallai fod angen trawsblaniad ar unrhyw oedran.”

en-gb	6.0 How many Welsh residents are on the organ transplant waiting list?
cy-gb	6.0 Faint o breswylwyr yng Nghymru sydd ar y rhestr aros am drawsblaniad organ?

en-gb	As of 31 March 2018 compared to 31 March 2017 the number of Welsh residents waiting for a:-
cy-gb	Ar 31 Mawrth 2018, o gymharu â 31 Mawrth 2017, roedd nifer y preswylwyr yng Nghymru a oedd yn aros am:-

en-gb	Transplant decreased to 234 from 243.
cy-gb	Trawsblaniad wedi lleihau i 234 o 243

en-gb	Kidney transplant increased to 174 from 170
cy-gb	Trawsblaniad aren wedi cynyddu i 174 o 170

en-gb	Kidney and Pancreas combined increased to 15 from 14
cy-gb	Trawsblaniad aren a phancreas gyda’i gilydd wedi cynyddu i 15 o 14

en-gb	Pancreas increased by 1 to 2 
cy-gb	Trawsblaniad pancreas wedi cynyddu 1 i 2

en-gb	  Heart increased to 10 from 7
cy-gb	Trawsblaniad y galon wedi cynyddu i 10 o 7

en-gb	Lungs decreased to 18 from 23
cy-gb	Trawsblaniad ysgyfaint wedi lleihau i 18 o 23

en-gb	Heart lung combined decreased to 1 from 2
cy-gb	Trawsblaniad y galon a’r ysgyfaint wedi lleihau i 1 o 2

en-gb	Liver decreased  13 from 24
cy-gb	Trawsblaniad yr afu wedi gostwng 13 o 24

en-gb	Hazel Mock (40) from Penllergaer, was determined to lead a full, sporty and healthy lifestyle until complications related to her Type 1 Diabetes became so severe that a pancreas tralife with her family.transplant became her only chance of leading a normal
cy-gb	Roedd Hazel Mock (40) o Benlleegnïol ac iach nes i gymhlethdodau a oedd yn ymwneud â ’r-gaer yn benderfynol o fyw bywyd llawn, ’i diabetes Math 1 fynd mor ddifrifol ac mai trawsblaniad pancreas oedd ei hunig obaith o fyw bywyd normal gyda’i theulu,

en-gb	“After my second child was born I started having severe low blood sugar levels, up to twelve times a day and I would lose consciousness.
cy-gb	“Ar ôl genedigaeth fy ail blentyn fe ddechreuodd fy lefelau siwgr yn y gwaed fynd yn isel, hyd at 12 gwaith y dydd, a byddwn yn mynd yn anymwybodol.

en-gb	There wouldn’t be any warning bef ore I would collapse.
cy-gb	Doeddwn i ddim yn cael unrhyw rybudd cyn llewygu.

en-gb	It was very frightening for my young children and worrying for my husband who’d have to stay up at night taking care of me.
cy-gb	Roedd yn codi dychryn mawr ar fy mhlant bach ac yn achos pryder i fy ngŵr a oedd yn gorfod aros i fyny drwy ’ r nos er mwyn gofalu amdana i.

en-gb	Once I collapsed by a main road when I was by myself with the children aged two and four at the time.
cy-gb	Un tro, fe wnes i lewygu wrth brif ffordd pan oeddwn ar fy mhen fy hun gyda’r plant a oedd yn 2 ac yn 4 oed ar y pryd.

en-gb	“Things came to a head when we were about to go on a family holiday last year and I suffe red an extremely severe episode of low blood sugar levels which the paramedic told me I nearly hadn’t survived.
cy-gb	“Fe aeth pethau i’r pen pan oedden ni ar fin mynd ar wyliau fel teulu y llynedd ac fe es i drwy gyfnod difrifol o lefelau isel o siwgr yn y gwaed a dywedodd y parafeddyg wrtha i mi bron â marw.

en-gb	Luckily, I had already been referred to the transplant team to talk about a pancreas transplant because of the severe episodes of dangerously low blood sugar levels.
cy-gb	Yn ffodus, roeddwn eisoes wedi cael fy hatgyfeirio at y tîm trawsblannu er mwyn siarad am drawsblaniad pancreas oherwydd y cyfnodau difrifol o lefelau peryglus o isel o siwgr yn y gwaed.

en-gb	By this stage, I’d had to go off work sick because my sugar level control made it impossible to have a normal routine, so it was a relief when I was added to the transplant waiting list.
cy-gb	Erbyn hyn, roeddwn wedi gorfod rhoisiwgr yn ei gwneud yn amhosibl i mi gadw at drefn feunyddiol, felly roedd yn ’r gorau i weithio am fod rheoli lefel y rhyddhad pan gafodd fy enw ei ychwanegu at y rhestr aros am drawsblaniad.

en-gb	I was lucky because they managed to find a pancreas for me in just three months.
cy-gb	Roeddwn yn ffodus am eu bod wedi llwyddo i ddod o hyd i bancreas i mi ymhen tri mis yn unig.

en-gb	“Things have to worry about the terrible low blood sugar levels any more, I was able to go  changed completely since my transplant operation. I don’t have back to work again, and it’s made a huge difference for us as a family.
cy-gb	“Mae pethau wedi newid yn llwyr ers fy llawdriniaeth drawsblannu. Does dim rhaid i mi boeni am y lefelau ofnadwy o isel o siwgr yn y gwaed rhagor, roeddwn yn gallu dychwelyd i weithio unwaith eto, ac mae wedi gwneud gwahaniaeth enfawr i ni fel teulu.

en-gb	Now I can do so much more with the children, they don’t have to worry about me, and my husband isn’t stressed or exhausted from taking care of me every night.
cy-gb	Erbyn hplant, does dim rhaid iddyn nhw boeni amdana i, ac nid yw fy ngŵr dan straen yn, gallaf wneud cymaint mwy gyda’r nac wedi blino ar ôl gofalu amdana i bob nos.

en-gb	This year we went on holiday and it was brilliant because we were actually able to enjoy it.
cy-gb	Eleni, fe aethom ar ein gwyliau ac roedd yn wych am ein bod wir yn gallu mwynhau’r cyfan.

en-gb	We could go on long walks without any risk and eat when we wanted to, not when we needed to for my blood sugar levels.
cy-gb	Roeddem yn gallu cerdded yn bell heb unrhyw risg a bwyta pryd roeddem am gael pryd o fwyd, yn hytrach na phryd roedd angen bwyta oherwydd fy lefelau o siwgr yn y gwaed.

en-gb	We just didn’t have to worry about things.”
cy-gb	Yn syml, doedd dim angen i ni boeni am bethau.”

en-gb	I look forward to saying ‘thank you’ to their loved ones because their generosity has completely improved the quality of life for my whole family.
cy-gb	Rwy’n edrych ymlaen at ddweud ‘diolch yn fawr’ wrth ei anwyliaid am fod eu haelioni wedi newid ansawdd bywyd fy nheulu cyfan er gwell.

en-gb	6.1 How many die whilst on the transplant waiting list?
cy-gb	6.1 Faint o bobl sy’n marw tra byddant ar y rhestr aros am drawsblaniad?

en-gb	Organ transplantation is often the only treatment for end stage organ failure and although end stage kidney disease patients can be treated through other renal replacement therapies, kidney transplantation is generally accepted as the best treatment for quality of life.
cy-gb	Yn aml, trawsblannu organ yw’r unig driniaeth ar gam olaf methiant organ ac, er y gellir trin cleifion â chlefyd cam olaf yr arennau â therapïau amnewid arennol eraill, derbynnir yn gyffredinol mai trawsblannu aren yw’r driniaeth orau i wella ansawdd bywyd.

en-gb	Unfortunately due to a shortage of organs many patients don’t get the life saving transplant.
cy-gb	Yn anffodus, am fod organau’n brin, ni chaiff llawer o gleifion y trawsblaniad a all achub eu bywydau.

en-gb	In Wales the number of Welsh residents who died waiting for a transplant in 2017/18 decreased to 16 from 24 in 2016/17.
cy-gb	Yng Nghymru, gwnaeth nifer y preswylwyr yng Nghymru a fu farw tra’n aros am drawsblaniad yn 2017/18 leihau i 16 o 24 yn 2016/17.

en-gb	There continue to be more people waiting than the number of organs available.
cy-gb	Mae mwy o bobl o hyd yn aros am drawsblaniad na nifer yr organau sydd ar gael.

en-gb	The push to reverse this trend continues.
cy-gb	Mae’r ymgais i wyrdroi’r duedd hon yn parhau.

en-gb	. Data source:
cy-gb	. Ffynhonnell data:

en-gb	7.0 Update Number of Welsh residents receiving a transplant by type
cy-gb	7.0 Nifer y preswylwyr yng Nghymru a gafodd drawsblaniad yn ôl math – Diweddariad

en-gb	Figure 13 shows the number of transplants for Welsh residents by organ type.
cy-gb	Mae Ffigur 13 yn dangos nifer y preswylwyr yng Nghymru a gafodd drawsblaniad yn ôl math o organ.

en-gb	Between 2016/17 and 2017/18, there has been an increase of 40% in the number of pancreas transplants,  an increase of 8% in the total number of liver transplants,  an increase of 11% in the total number of cardiothoracic organ transplants.
cy-gb	Rhwng 2016/17 a 2017/18, bu cynnydd o 40% yn nifer y trawsblaniadau pancreas, cynnydd o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau afu, cynnydd o 11% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau o organau cardiothorasig, Bu lleihad bach o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau aren a gyflawnwyd, gan mai dim ond un uned drawsblannu sydd yng Nghymru.

en-gb	There has been a small fall of 8% in the total number of kidney transplants performed, as Wales only has one transplant unit this likely represents the declining and relatively small waiting list for kidney transplants.  The number of transplants performed on Welsh residents does not correspond to the increase in donor numbers as organs donated in Wales may be used for patients in other parts of the UK, and vice versa.
cy-gb	Mae’n debygol bod hyn yn adlewyrchu’r rhestr aros gymharol fach am drawsblaniadau aren sy’n mynd tuag i lawr,  Nid yw nifer y trawsblaniadau a gyflawnwyd ar breswylwyr yng Nghymru yn cyfateb i’r cynnydd yn nifer y rhoddwyr gan fod organau a roddwyd yng Nghymru yn gallu cael eu defnyddio ar gyfer cleifion mewn rhannau eraill o’r DU, ac fel arall.

en-gb	Rhys Llewelyn, from Aberdare, now 31 is making the most of opportunities and living life to the full.
cy-gb	Mae Rhys Llewelyn, o Aberdâr, sy’n 31 oed erbyn hyn, yn manteisio i’r eithaf  ar bob cyfle ac yn byw bywyd llawn.

en-gb	He explains:
cy-gb	Mae’n esbonio:

en-gb	“I was diagnosed with cardiomyopathy – a disease of the heart muscle – at just three months old and my parents were warned that I was unlikely to see my first birthday.
cy-gb	“Fe ges i ddiagnosis o gardiomyopathi - clefyd cyhyr y galon - pan oeddwn  ond yn dri mis oed, a rhybuddiwyd fy rhieni ei bod yn annhebygol y byddwn  yn byw tan fy mhen-blwydd cyntaf.

en-gb	Doctors managed the condition with medication for 25 years which allowed me to lead a relatively normal life, but I couldn’t play contact sports and would get out of breath easily.
cy-gb	Fe lwyddodd y meddygon i reoli’r cyflwr â  meddyginiaeth am 25 mlynedd a oedd yn golygu fy mod yn gallu byw bywyd cymharol normal, ond doeddwn i ddim yn gallu chwarae chwaraeon cyswllt a  byddwn yn colli fy ngwynt yn hawdd.

en-gb	“When I was 21 I had to be fitted with an internal defibrillator after I fainted at the doctor’s.
cy-gb	“Pan oeddwn yn 21 oed roedd rhaid gosod diffibriliwr mewnol ar ôl llewygu yn y feddygfa.

en-gb	A few years later I developed flu-like symptoms but assumed I’d just been overdoing it.
cy-gb	Ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, fe ddatblyges i  symptomau tebyg i’r ffliw ond roeddwn yn cymryd fy mod ond wedi bod yn  gorwneud pethau.

en-gb	I was referred to the hospital where the consultant carried out an echocardiogram.
cy-gb	Fe ges i fy atgyfeirio at yr ysbyty lle cynhaliodd y meddyg  ymgynghorol ecocardiogram.

en-gb	I could tell it was bad news straight away from the look on his face.
cy-gb	Roeddwn yn gallu dweud yn syth o edrych ar ei wyneb mai newyddion drwg oedd.

en-gb	He told me my heart was failing.
cy-gb	Fe ddywedodd wrtha i fod fy nghalon yn  methu.

en-gb	“I was placed on the transplant waiting list when it was confirmed that this was the only option to save me.
cy-gb	“Fe roddwyd fy enw ar y rhestr aros am drawsblaniad pan gadarnhawyd mai dyna oedd yr unig opsiwn i achub fy mywyd.

en-gb	It was a struggle to even walk to the corner shop because I felt so unwell;
cy-gb	Roedd yn anodd hyd yn oed  cerdded i siop y gornel am fy mod yn teimlo mor sâl;

en-gb	I was coughing up blood and endured a handful of long term stays in hospital.
cy-gb	roeddwn yn pesychu  gwaed ac roedd rhaid i mi aros yn yr ysbyty am gyfnodau hir sawl gwaith.

en-gb	I ended up admitting myself to hospital because I was so weak I could barely stay awake.
cy-gb	Yn  y diwedd fe fu’n rhaid i mi ofyn am gael fy nerbyn i’r ysbyty am fy mod mor wan a phrin fy mod yn gallu aros yn effro.

en-gb	They said my heart was struggling to work and put me on the transplant priority list because I needed a new heart within a few weeks or I wouldn’t make it.
cy-gb	Fe ddywedon nhw fod fy nghalon  yn cael anhawster gweithio ac fe roddwyd fy enw ar y rhestr am drawsblaniad  â blaenoriaeth am fod angen calon newydd arna i o fewn ychydig wythnosau  neu ni fyddwn yn goroesi.

en-gb	“It was incredibly emotional when they found a heart for me.
cy-gb	“Roedd yn emosiynol tu hwnt pan gawson nhw galon i mi.

en-gb	I had been so close to dying - thinking that someone I didn’t know was now saving my life was sad and joyful all at the same time.
cy-gb	Roeddwn wedi bod  mor agos at farwolaeth - roedd meddwl bod rhywun nad oeddwn yn ei nabod  bellach yn achub fy mywyd yn rhywbeth trist a llawen ar yr un pryd.

en-gb	There were a couple of setbacks after the operation and I needed to have more surgery, so I couldn’t leave hospital for six weeks.
cy-gb	Fe ges i sawl problem ar ôl y llawdriniaeth ac roedd angen i mi gael rhagor o  lawdriniaeth, felly allwn i ddim gadael yr ysbyty am chwe wythnos.

en-gb	Luckily, I managed to return to work just a couple of months later and, after nine months; I took on the challenge of climbing Mount Snowdon to raise money for British Heart Foundation Cymru.
cy-gb	Yn ffodus,  fe lwyddes i ddychwelyd i weithio ychydig o fisoedd yn ddiweddarach ac, ar ôl  naw mis, fe dderbynies i’r her o ddringo’r Wyddfa er mwyn codi arian i Sefydliad Prydeinig y Galon yng Nghymru.

en-gb	8.0 Paediatric/ neonatal organ donation/transplantation
cy-gb	8.0 Rhoi/trawsblannu organau pediatrig/newydd-anedig

en-gb	The organ donation process does not differ for children, although their consent cannot be deemed, but the logistics, emotions and reactions can be difficult.
cy-gb	Nid yw’r broses rhoi organau yn wahanol i blant, ond ni ellir tybio eu bod yn cydsynio, ond gall y logisteg, yr emosiynau a’r ymatebion fod yn anodd.

en-gb	NHSBT’s Paediatric and Neonatal Donation strategy supported by Welsh Government acknowledges, address and embrace these issues in its attempt to significantly improve rates of paediatric donation in the UK.
cy-gb	Mae strategaeth Rhoddwyr Pediatrig a Newydd-anedig Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG a gefnogir gan Lywodraeth Cymru yn cydnabod y materion hyn, yn mynd i’r afael â hwy ac yn eu derbyn yn ei hymgais i wella cyfraddau rhoddwyr pediatrig yn sylweddol yn y DU.

en-gb	Paediatric donation in Wales is very small in number, UK wide just 57 donors were below the age of 17 representing 4% of the total number of UK donors.
cy-gb	Nifer fach iawn o roddwyr pediatrig a welir yng Nghymru. Ar lefel y DU dim ond 57 o roddwyr oedd o dan 17 oed, sef 4% o gyfanswm nifer y rhoddwyr yn y DU.

en-gb	Although a rare event for those children and neonates who have been admitted to critical care and who will not survive the illness; if the decision has been made to withdraw treatment or test using neurological criteria, they may (following discussion with parents) be suitable to donate organs for transplantation.
cy-gb	Er mai anaml y mae hyn yn digwydd, i’r plant a’r babanod newydd-anedig hynny sydd wedi cael eu derbyn i gael gofal critigol ac na fyddant yn goroesi’r salwch, os gwnaed y penderfyniad i dynnu triniaeth yn ôl neu wneud profion ar sail meini prawf niwrolegol, gallant (ar ôl trafodaeth â’r rhieni) fod yn rhoddwyr organau addas at ddibenion trawsblannu.

en-gb	The topic of donation has become a routine part of paediatric end of life care and all eligible donors in 2017/18 were referred to the specialist nurses.
cy-gb	Mae sôn am roi organau wedi dod yn rhan arferol o ofal diwedd oes pediatrig ac atgyfeiriwyd pob rhoddwr cymwys yn 2017/18 at y nyrsys arbenigol.

en-gb	An average of 4.0 organs was donated per paediatric DCD donor whilst there were no DBD donors.
cy-gb	Roedd 4.0 o organau wedi cael eu rhoi fesul rhoddwr DCD ar gyfartaledd ond nid oedd unrhyw roddwyr DBD.

en-gb	All Welsh paediatric patients in need of a transplant are referred to and transplanted in hospitals in England.
cy-gb	Caiff pob claf pediatrig o Gymru y mae angen trawsblaniad arno ei atgyfeirio at ysbytai yn Lloegr lle y byddant yn cael y trawsblaniad.

en-gb	For Hollie Baher life since she was a baby. She was born with smaller than average kidneys, iley from Caerphilly, dealing with health problems has been a big part of which led to full blown kidney failure by the age of 13 and her first transplant in 2006.  Her health declined again in 2014 and left Hollie in need of a second kidney transplant at the age of 23.
cy-gb	I Hollie Bailey o Gaerffili, mae delio â phroblemau iechyd wedi bod yn rhan fawr o'i bywyd ers pan oedd yn faban. Cafodd ei geni ag arennau llai na ’ r cyffredin, a  ’i arweiniodd at fethiant llwyr yr arennau erbyn 13 oed a’i thrawsblaniad cyntaf yn 2006, Dirywiodd ei hiechyd unwaith eto yn 2014 a oedd yn golygu bod angen ail drawsblaniad aren ar Hollie pan oedd yn 23 oed.

en-gb	“Having enjoyed a normal life for so many years after my first kidney transplant, I found it incredibly hard to deal with the sudden decline in my transplant kid years on.
cy-gb	“Ar ôl mwynhau bywyd normal am gymaint o flynyddoedd ar ôl fy nhrawsblaniad aren cyntaf, roedd yn anodd tu hwnt i mi ymdopi âdrawsblannwyd ddeng mlynedd yn ddiweddarach.

en-gb	Not to mention the intensive daily dialysis treatments and the prospect of a ney ten lengthy wait for my second transplant to become available,” says Hollie.
cy-gb	Heb sôn am y triniaethau dialysis ’r dirywiad sydyn yn yr aren a dyddiol dwys adrawsblaniad ar gael,’r posibilrwydd y byddwn yn gorf” medd Hollie, “ Cafodd fy mam a fy llystad eu profi i weld a od aros yn hir cyn bod ail

en-gb	“Both my mum and step dad got tested as possible donors and I was so relieved when my stepfather was confirmed as a match.  I’ll always be grateful for the gift he has given me.
cy-gb	oeddent yn rhoddwyr posibl ac roedd yn gymaint o ryddhad pan gadarnhawyd bod fy llys tad yn cydweddu, Byddaf bob amser yn ddiolchgar am y rhodd a roddodd i mi.

en-gb	Since my kidney transplant, I am back to full health and enjoying working full-time once again - something I could never have done before the operation, as I was so tired all of the time.
cy-gb	Ers fy nhrawsblaniad aren, rwy’n hollol iach ac yn mwynhau gweithio’n llawn amser unwaith eto mod mor flinedig drwy– rhywbeth na allwn  byth fod wedi’ r amser.

en-gb	I now have the energy to enjoy time with my family and friends.”
cy-gb	Erbyn hyn, mae gen i ddigon o egni i fwynhau tr ’i wneud cyn y llawdriniaeth, gan fy eulio amser gyda fy nheulu a ffrindiau.”

en-gb	7.0 Conclusions and looking ahead
cy-gb	7.0 Casgliadau ac edrych i’r dyfodol

en-gb	We have delivered many improvements to help achieve the ambition of the Taking Organ Transplantation to 2020  strategy and the Welsh Action plan which aspires Wales to be amongst the best performers in the world.
cy-gb	Rydym wedi cyflwyno llawer o welliannau er mwyn helpu i gyflawni uchelgais strategaeth Trawsblannu Organau: Ymlaen at 2020 - Cynllun Gweithredu Cymru i fod ymhlith y goreuon yn y byd.

en-gb	The latest figures show that we have made excellent progress with the highest ever number of donors from Welsh hospitals combined with a steady rise in the consent rate resulting in Wales having the highest consent rate for the whole of the UK.
cy-gb	Mae’r ffigurau diweddaraf yn dangos ein bod wedi gwneud cynnydd rhagorol o ran sicrhau’r nifer fwyaf erioed o roddwyr o ysbytai yng Nghymru ynghyd â chynnydd cyson yn y gyfradd cydsynio sy’n golygu mai Cymru sydd â’r gyfradd cydsynio uchaf yn y DU gyfan.

en-gb	We continue to work hard to maximise every opportunity for organ donation to ensure that more patients have the opportunity of a successful transplant and we are clearly moving in the right direction, but there’s always more work to do.
cy-gb	Rydym yn parhau i weithio’n galed i sicrhau bod pob cyfle posibl ar gael i bobl roi organau er mwyn sicrhau bod mwy o gleifion yn cael y cyfle i gael trawsblaniad llwyddiannus ac rydym yn amlwg yn symud i’r cyfeiriad cywir, ond mae mwy o waith i’w wneud bob amser.

en-gb	We will continue to promote the role of the family in organ donation.  It is important for family members to understand their role is to support their relative’s decision with respect to organ donation, whether their consent is expressed, or deemed to have been given.  We will continue to encourage people in Wales to talk about organ donation and make their decision known to their next of kin.
cy-gb	Byddwn yn parhau i hyrwyddo rôl y teulu yn y broses rhoi organau, Mae’n bwysig bod aelodau o’r teulu yn deall mai eu rôl hwy yw cefnogi penderfyniad eu perthynas o ran rhoi organau, p’un a yw cydsyniad wedi cael ei ddatgan neu ei dybio, Byddwn yn parhau i annog pobl yng Nghymru i gael trafodaeth am roi organau a dweud wrth eu perthynas agosaf beth yw eu penderfyniad,

en-gb	We will focus more energy in promoting living organ donation and work with Black, Asian and Minority Ethnic communities to raise awareness of the need for and generate family discussion about supporting organ donation.
cy-gb	Byddwn yn gwneud mwy o ymdrech i hyrwyddo rhoddwyr organau byw a gweithio gyda chymunedau Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig er mwyn codi ymwybyddiaeth o’r angen am gefnogi’r broses rhoi organau a chael trafodaeth gyda’r teulu.

en-gb	We appreciate it is a very personal decision to either donate or not donate organs however many lives can be saved and changed forever as a result.
cy-gb	Sylweddolwn mai penderfyniad personol iawn yw’r penderfyniad i roi organau ai peidio ond mae modd achub llawer o fywydau neu eu newid am byth o ganlyniad i wneud hynny.

en-gb	We will be forever grateful to the individuals and families who support donation and transform the lives of those so desperately in need.
cy-gb	Byddwn bob amser yn ddiolchgar i’r unigolion a’r teuluoedd sy’n cefnogi’r broses rhoi organau ac sy’n trawsnewid bywydau’r rhai y mae angen dybryd arnynt.

en-gb	This handbook is intended to be a helpful document, however, it is not intended to be an authoritative or definitive statement of Welsh Government and Assembly procedure and practice.  
cy-gb	Paratowyd y llawlyfr hwn fel dogfen gynorthwyol, ond nid yw wedi’i gynllunio i fod yn ddatganiad awdurdodol na therfynol o weithdrefn ac arferion Llywodraeth a Chynulliad Cymru.  

en-gb	This Legislation Handbook has been prepared to provide advice and guidance to those working on Assembly Bills.
cy-gb	Paratowyd y Llawlyfr Deddfwriaeth hwn i gynnig cyngor a chyfarwyddyd i’r rheini sy’n gweithio ar Filiau’r Cynulliad.

en-gb	This handbook covers the processes to be undertaken and the procedures to be followed in preparing primary legislation and taking it through the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae’r llawlyfr hwn yn trafod y prosesau i’w cyflawni a’r gweithdrefnau i’w dilyn wrth baratoi deddfwriaeth sylfaenol a mynd â hi trwy Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	It aims to set out what is required of Bill teams at each stage of the process, from seeking inclusion in the Government’s legislative programme through to commencing an Act of the Assembly.
cy-gb	Ei nod yw cyflwyno’r hyn sy’n ofynnol gan dimau Biliau ym mhob cyfnod o’r broses, o geisio cynnwys Bil yn rhaglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth hyd at gychwyn Deddf Cynulliad.

en-gb	The Legislative Programme and Governance Unit (LPGU) should always be consulted on matters of Bill procedure.
cy-gb	Dylid ymgynghori ag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant bob amser ar faterion yn ymwneud â gweithdrefnau Bil.

en-gb	LPGU in turn may consult with the Assembly Commission.
cy-gb	Gall Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn ei thro ymgynghori â Chomisiwn y Cynulliad.

en-gb	This guidance has been written with the needs of Bill teams in mind.
cy-gb	Ysgrifennwyd y canllaw hwn gydag anghenion timau Biliau mewn golwg.

en-gb	It describes the main features of the usual process, but not every situation can be covered – it is certainly true that every Bill is different.
cy-gb	Mae’n disgrifio prif nodweddion y broses arferol, ond ni ellir trafod pob sefyllfa – mae’n sicr yn wir fod pob Bil yn wahanol.

en-gb	The different phases of work and the different Stages of Assembly consideration are dealt with in chronological order.
cy-gb	Ymdrinnir â’r gwahanol gyfnodau gwaith a’r gwahanol gyfnodau o ystyriaeth y Cynulliad mewn trefn gronolegol.

en-gb	Bill teams who are starting out on the process of preparing legislation, particularly those new to Bill work, are advised to read through the main chapters to familiarise themselves with the tasks ahead so as to help them plan effectively.
cy-gb	Cynghorir timau Biliau sy’n dechrau’r broses o baratoi deddfwriaeth, yn enwedig y rhai sy’n newydd i waith Biliau, i ddarllen drwy’r prif benodau i ymgyfarwyddo â’r tasgau sydd i ddod er mwyn eu helpu i gynllunio’n effeithiol.

en-gb	The guidance is also designed for officials to consult quickly as they progress through the legislative process to identify key points and actions for each phase of work.
cy-gb	Mae’r canllaw hefyd wedi ei ddylunio i swyddogion gyfeirio ato’n gyflym wrth iddynt symud drwy’r broses ddeddfwriaethol i nodi pwyntiau a chamau gweithredu allweddol ar gyfer pob cyfnod gwaith.

en-gb	This guide does not deal with –
cy-gb	Nid yw’r canllaw hwn yn ymdrin â –

en-gb	Private Bills (Bills promoted by a body outside of the Assembly and distinct from Member Bills which are public Bills), Hybrid Bills or Consolidation Bills.
cy-gb	Biliau Preifat (Biliau a hyrwyddir gan gorff y tu allan i’r Cynulliad ac sydd ar wahân i Filiau Aelodau sy’n Filiau cyhoeddus), Biliau Hybrid neu Filiau Cydgrynhoi.

en-gb	Guidance should be sought from Legal Services in the first instance or LPGU.
cy-gb	Dylid ceisio cyfarwyddyd gan Gwasanaethau Cyfreithiol yn y lle cyntaf neu gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant.

en-gb	Subordinate legislation, other than issues related to delegated powers in Assembly Bills.
cy-gb	Is-ddeddfwriaeth, ac eithrio materion sy’n gysylltiedig â phwerau dirprwyedig mewn Biliau’r Cynulliad.

en-gb	UK Parliamentary procedure.
cy-gb	Gweithdrefn Senedd y DU.

en-gb	Bills relating exclusively to Scotland or Northern Ireland.
cy-gb	Biliau sy’n ymwneud â’r Alban a Gogledd Iwerddon yn unig.

en-gb	Examples 
cy-gb	Enghreifftiau 

en-gb	Examples of past Bills, Policy Instructions, White Papers, Explanatory Memoranda and Explanatory Notes, etc. are available from LPGU.
cy-gb	Mae enghreifftiau o Filiau, Cyfarwyddiadau Polisi, Papurau Gwyn, Memoranda Esboniadol a Nodiadau Esboniadol, etc blaenorol ar gael gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant.

en-gb	Presentation 
cy-gb	Cyflwyniad 

en-gb	Throughout this guidance the National Assembly for Wales is referred to as ‘the Assembly’ and the Welsh Government is referred to as ‘the Government’.
cy-gb	Cyfeirir at Gynulliad Cenedlaethol Cymru fel ‘y Cynulliad’ drwy’r canllaw hwn, a chyfeirir at Lywodraeth Cymru fel ‘y Llywodraeth’.

en-gb	This guidance is primarily concerned with Government Bills (i.e. those brought forward by the Government), and reference to a “Bill” should be read as referring to a Government Bill unless the context otherwise dictates.
cy-gb	Mae’r canllaw hwn yn ymwneud â Biliau’r Llywodraeth yn bennaf (h.y. y rheini a ddatblygir gan y Llywodraeth), a dylid ystyried mai cyfeirio at Fil Llywodraeth y mae pob cyfeiriad at “Fil” oni bai bod y cyd-destun yn awgrymu’n wahanol.

en-gb	A list of key words and phrases used in the Legislation Handbook is given at Appendix A.
cy-gb	Rhoddir rhestr o eiriau ac ymadroddion allweddol a ddefnyddir yn y Llawlyfr Deddfwriaeth yn Atodiad A.

en-gb	Keeping the Legislation Handbook up to date 
cy-gb	Cadw’r Llawlyfr Deddfwriaeth yn gyfredol 

en-gb	The Legislation Handbook will be reviewed periodically, and, where necessary, updated or corrected to reflect changes in procedure and practice as they occur.
cy-gb	Bydd y Llawlyfr Deddfwriaeth yn cael ei adolygu’n achlysurol a, phan fo angen, yn cael ei ddiweddaru neu ei gywiro i adlewyrchu newidiadau i weithdrefn ac arferion fel y byddant yn digwydd.

en-gb	Whilst LPGU will also endeavour to alert current Bill teams to relevant changes, the electronic version of the Legislation Handbook is the most up-to-date version.
cy-gb	Er y bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant hefyd yn ymdrechu i hysbysu timau Biliau presennol am newidiadau perthnasol, fersiwn electronig y Llawlyfr Deddfwriaeth yw’r fersiwn fwyaf cyfredol.

en-gb	Chapter 1 – Acts of the Assembly and the Government’s legislative programme 
cy-gb	Pennod 1 – Deddfau’r Cynulliad a rhaglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth 

en-gb	This Chapter explains what is meant by an ‘Act of the Assembly’ as well as what is meant by the ‘legislative programme’ and how proposals for Bills are included within it. 
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn esbonio’r hyn a olygir gan ‘Ddeddf Cynulliad’ yn ogystal â’r hyn a olygir gan y ‘rhaglen ddeddfwriaethol’ a sut y mae cynigion ar gyfer Biliau wedi eu cynnwys ynddi. 

en-gb	Acts of the Assembly 
cy-gb	Deddfau’r Cynulliad 

en-gb	The Government of Wales Act 2006 (GoWA 2006) provides for the Assembly to make laws, known as ‘Acts of the Assembly’.
cy-gb	Mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn darparu fel y caiff y Cynulliad wneud cyfreithiau, sy’n cael eu galw yn ‘Ddeddfau’r Cynulliad’.

en-gb	A Bill is a draft law.
cy-gb	Cyfraith ddrafft yw Bil.

en-gb	Once a Bill has been considered and passed by the Assembly, and given Royal Assent, it becomes an Act of the Assembly, and law.
cy-gb	Ar ôl i Fil gael ei ystyried a’i basio gan y Cynulliad, a derbyn Cydsyniad Brenhinol, daw’n Ddeddf Cynulliad, ac yn gyfraith.

en-gb	It (or provisions of it) may come into effect (or force) immediately on Royal Assent, or the time when it is to come into effect may be left to the Welsh Ministers to decide by order.
cy-gb	Gall y Ddeddf (neu ddarpariaethau ohoni) ddod i effaith (neu i rym) ar unwaith wrth gael Cydsyniad Brenhinol, neu gellid gadael i Weinidogion Cymru benderfynu drwy orchymyn pryd y dylai ddod i effaith.

en-gb	This is referred to as commencement.
cy-gb	Cyfeirir at hyn fel cychwyn.

en-gb	An Act of the Assembly is a single legislative instrument comprising of a Welsh and an English text.
cy-gb	Un offeryn deddfwriaethol yw Deddf Cynulliad sy’n cynnwys testun Cymraeg a Saesneg.

en-gb	Bills are introduced into the Assembly in Welsh and in English, considered in Welsh and English, and if amended, amended in Welsh and English.
cy-gb	Caiff Biliau eu cyflwyno i’r Cynulliad yn Gymraeg ac yn Saesneg, eu hystyried yn Gymraeg ac yn Saesneg, ac os cânt eu diwygio, eu diwygio yn Gymraeg ac yn Saesneg.

en-gb	GoWA 2006 provides that the Welsh and English texts of an Act of the Assembly enacted in Welsh and English are to be treated for all purposes as being of equal standing.
cy-gb	Mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn darparu y dylai testunau Cymraeg a Saesneg Deddf Cynulliad a ddeddfir yn Gymraeg ac yn Saesneg gael eu trin ar sail gyfartal at bob diben.

en-gb	The Assembly can only make laws within its powers, or ‘legislative competence’.
cy-gb	Gall y Cynulliad ond wneud deddfau sydd o fewn ei bwerau, neu 'gymhwysedd deddfwriaethol'.

en-gb	The tests for the Assembly’s legislative competence are set out in section 108A of GoWA 2006.
cy-gb	Gellir gweld y profion ar gyfer cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad yn adran 108A o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

en-gb	The Assembly can make any law that does not:
cy-gb	Gall y Cynulliad wneud unrhyw gyfraith nad yw yn:

en-gb	(a) extend otherwise than only to England and Wales (so the Assembly cannot make laws which are enforceable outside the joint jurisdiction of England and Wales);
cy-gb	(a) ymestyn ymhellach na Chymru a Lloegr yn unig (felly nid oes modd i'r Cynulliad wneud cyfreithiau sy'n orfodadwy y tu hwnt i awdurdodaeth Cymru a Lloegr ar y cyd);

en-gb	(b) apply, or change functions exercisable, otherwise than in relation to Wales;
cy-gb	(b) cymhwyso, neu newid swyddogaethau arferadwy, ac eithrio mewn perthynas â Chymru;

en-gb	(c) relate to any of the reserved matters listed in Schedule 7A to GoWA 2006;
cy-gb	(c) ymwneud ag unrhyw un o'r materion a gedwir yn ôl sydd wedi'u rhestru yn Atodlen 7A i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006;

en-gb	(d) breach any of the restrictions in Schedule 7B to GoWA 2006 (e.g. a requirement for  Minister of the Crown consent to changing the functions of a reserved authority); or
cy-gb	(d) torri unrhyw un o'r cyfyngiadau yn Atodlen 7B i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (er enghraifft y gofyniad am ganiatâd Gweinidog y Goron i newid swyddogaethau awdurdod a gadwyd yn ôl); neu

en-gb	(e) breach EU law or Convention (human) rights.
cy-gb	(e) torri cyfraith yr UE neu Gonfensiwn hawliau (dynol).

en-gb	Although the UK Government triggered Article 50 of the Treaty on European Union on 29 March 2017, the UK remains part of the EU at the time of writing and GoWA 2006 continues to require Acts of the Assembly to be compatible with EU law.
cy-gb	Er bod Llywodraeth y DU wedi tanio Erthygl 50 Cytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd ar 29 Mawrth 2017, mae’r DU yn dal i fod yn rhan o’r UE ar yr adeg y caiff y geiriau yma eu hysgrifennu ac mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn parhau i’w gwneud yn ofynnol i Ddeddfau’r Cynulliad fod yn gydnaws â chyfraith yr UE.

en-gb	The handbook will be updated to reflect any changes to this requirement in the future.
cy-gb	Bydd y llawlyfr yn cael ei ddiweddaru i adlewyrchu unrhyw newidiadau i’r gofyniad hwn yn y dyfodol.

en-gb	In addition, the Supreme Court has said that an Act of the Assembly may be outside the legislative competence of the Assembly if it breaches fundamental common law rights or the rule of law.
cy-gb	Hefyd, mae’r Goruchaf Lys wedi dweud y gallai Deddf Cynulliad fod y tu allan i gymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad os yw’n torri hawliau sylfaenol y gyfraith gyffredin neu reolaeth y gyfraith.

en-gb	The tests are complex.
cy-gb	Mae'r profion yn rai cymhleth.

en-gb	For example, there is some scope to make provision otherwise than in relation to Wales where necessary to enforce, or make effective etc. another, devolved provision.
cy-gb	Er enghraifft, mae rhywfaint o le i wneud darpariaeth sy'n ymestyn ymhellach nag i Gymru yn unig lle bo angen hynny er mwyn gorfodi, neu roi effaith i ddarpariaeth arall sydd wedi'i datganoli.

en-gb	And there are circumstances in which a provision may engage, or touch on, a reserved matter without ‘relating to’ it.
cy-gb	Ac mewn rhai amgylchiadau gall darpariaeth fod yn gysylltiedig, neu gyffwrdd ar fater a gedwir yn ôl heb 'ymwneud' â'r mater hwnnw.

en-gb	1.5 Advice should be sought from Legal Services at an early stage if it is considered that a proposed Bill provision potentially engages any of these restrictions.
cy-gb	1.5 Dylid gofyn am gyngor Gwasanaethau Cyfreithiol yn gynnar yn y broses os credir bod darpariaeth arfaethedig yn y Bil o bosib yn cyffwrdd ag un o'r cyfyngiadau hyn.

en-gb	The Welsh and English texts of all Acts of the Assembly can be found at http://www.legislation.gov.uk/anaw.
cy-gb	Mae testunau Cymraeg a Saesneg holl Ddeddfau’r Cynulliad ar gael yn http://www.legislation.gov.uk/cy/anaw.

en-gb	The Government’s approach to legislation 
cy-gb	Dull y Llywodraeth o ymdrin â deddfwriaeth 

en-gb	Legislation is just one of a number of ways of giving effect to a policy proposal; it is necessary when the law needs to be changed – all legislation is policy, but not all policy is legislation.
cy-gb	Dim ond un o nifer o ffyrdd o roi effaith i gynnig polisi yw deddfwriaeth; mae’n angenrheidiol pan fo angen newid y gyfraith – mae pob darn o ddeddfwriaeth yn bolisi, ond nid yw pob polisi yn ddarn o ddeddfwriaeth.

en-gb	Our aim is to produce good law:
cy-gb	Ein nod yw cynhyrchu cyfraith dda:

en-gb	that is, law which is necessary, clear, coherent, effective and accessible.
cy-gb	hynny yw, cyfraith sy’n angenrheidiol, yn eglur, yn ystyrlon, yn effeithiol ac yn hygyrch.

en-gb	This aim should be a feature of the thinking at each phase of the Bill’s development.
cy-gb	Dylai’r nod hwn fod yn nodwedd o’r ystyriaethau yn ystod pob cyfnod o ddatblygiad Bil.

en-gb	The legislative programme comprises those policy proposals which the Government intends to bring forward as draft legislation (i.e.
cy-gb	Mae’r rhaglen ddeddfwriaethol yn cynnwys y cynigion polisi hynny y mae’r Llywodraeth yn bwriadu eu datblygu fel deddfwriaeth ddrafft (h.y.

en-gb	Bills) and introduce into the Assembly so they may become Acts of the Assembly.
cy-gb	Biliau) a’u cyflwyno i’r Cynulliad fel y gallant ddod yn Ddeddfau’r Cynulliad.

en-gb	The other legislative vehicles, which enable the Government to take forward policies which are not included in the legislative programme, are subordinate legislation; and, where appropriate, UK Parliamentary Bills and Transfer of Functions Orders and Orders in Council.
cy-gb	Y cyfryngau deddfwriaethol eraill sy’n galluogi’r Llywodraeth i fwrw ymlaen â pholisïau nad ydynt wedi eu cynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol yw is-ddeddfwriaeth a, lle y bo’n briodol, Biliau Senedd y DU a Gorchmynion Trosglwyddo Swyddogaethau a Gorchmynion yn y Cyfrin Gyngor.

en-gb	Preparing the legislative programme 
cy-gb	Paratoi’r rhaglen ddeddfwriaethol 

en-gb	The Government has indicated that in the Fifth Assembly there will be an annual statement on the legislative programme which will set out those Bills to be introduced in the following 12 months.
cy-gb	Mae’r Llywodraeth wedi dweud y bydd datganiad blynyddol yn cael ei wneud ar y rhaglen ddeddfwriaethol yn y Pumed Cynulliad a fydd yn nodi’r Biliau hynny i’w cyflwyno yn ystod y 12 mis canlynol.

en-gb	The Government has also stated that the Welsh Government should normally introduce no more than 5 or 6 Bills each year; should not normally introduce Bills in the final 12 months of an Assembly Term; and should continue to prioritise its legislative proposals in the context of the legislative programme as a whole.
cy-gb	Mae’r Llywodraeth hefyd wedi nodi y dylai Llywodraeth Cymru gyflwyno dim mwy na 5 neu 6 o Filiau bob blwyddyn fel arfer; na ddylai gyflwyno Biliau yn ystod 12 mis olaf Tymor y Cynulliad fel arfer; ac y dylai barhau i flaenoriaethu ei chynigion deddfwriaethol yng nghyd-destun y rhaglen ddeddfwriaethol yn ei chyfanrwydd.

en-gb	The legislative programme comprises of legislative proposals put forward by Ministers and the Counsel General.
cy-gb	Mae’r rhaglen ddeddfwriaethol yn cynnwys cynigion deddfwriaethol a wneir gan Weinidogion a’r Cwnsler Cyffredinol.

en-gb	These proposals are considered by the First Minister, who then proposes a legislative programme to Cabinet.
cy-gb	Caiff y cynigion hyn eu hystyried gan y Prif Weinidog, sydd wedyn yn cynnig rhaglen ddeddfwriaethol i’r Cabinet.

en-gb	Cabinet may also consider provisional plans for future years of the legislative programme.
cy-gb	Gall y Cabinet hefyd ystyried cynlluniau dros dro ar gyfer blynyddoedd sydd i ddod y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	Cabinet agree the final legislative programme which is announced by the First Minister in his annual statement on the legislative programme.
cy-gb	Bydd y Cabinet yn cytuno ar y rhaglen ddeddfwriaethol derfynol a fydd yn cael ei chyhoeddi gan y Prif Weinidog yn ei ddatganiad blynyddol ar y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	Responsibility for supporting the First Minister in preparing the Legislative Programme sits with the Legislative Programme and Governance Unit (LPGU).
cy-gb	Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant sy’n gyfrifol am gynorthwyo’r Prif Weinidog i baratoi’r Rhaglen Ddeddfwriaethol.

en-gb	In addition to the planned work, the legislative programme also includes contingency to allow time for the Government consideration of Member Bills and other non-Government legislation.
cy-gb	Yn ogystal â’r gwaith a gynlluniwyd, mae’r rhaglen ddeddfwriaethol hefyd yn cynnwys trefniadau wrth gefn i roi amser i’r Llywodraeth ystyried Biliau Aelodau a deddfwriaeth Anllywodraethol arall.

en-gb	Links to the First Minister’s statements on the legislative programme are available on the Government’s website .
cy-gb	Mae dolenni i ddatganiadau’r Prif Weinidog ar y rhaglen ddeddfwriaethol ar gael ar wefan  y Llywodraeth.

en-gb	Chapter 2 – Overview of preparing a Bill  
cy-gb	Pennod 2 – Trosolwg o baratoi Bil  

en-gb	This Chapter is intended to provide an at-a-glance overview of preparing a Bill and accompanying documentation in Welsh and English before it is introduced into the Assembly. 
cy-gb	Diben y Bennod hon yw cynnig cipolwg cryno ar y broses o baratoi Bil a dogfennau cysylltiedig yn Gymraeg ac yn Saesneg cyn cyflwyno’r Bil i’r Cynulliad. 

en-gb	It is important to remember that it is not a definitive account.  
cy-gb	Mae’n bwysig cofio, felly, nad yw’r Bennod yn rhoi cofnod hollgynhwysol o’r broses honno.  

en-gb	It is designed to signpost readers to other Chapters within this Volume of the Handbook where detailed guidance is available. 
cy-gb	Mae wedi ei chynllunio i gyfeirio darllenwyr at Benodau eraill yn y Gyfrol hon o’r Llawlyfr lle mae canllawiau manwl i’w cael. 

en-gb	Chapter 13 gives an Overview of the Stages of Assembly consideration. 
cy-gb	Mae Pennod 13 yn cynnig Trosolwg o’r Cyfnodau o ystyriaeth gan y Cynulliad. 

en-gb	Working on an Assembly Bill 
cy-gb	Gweithio ar Fil Cynulliad 

en-gb	The group of officials working on a Bill is commonly known as the ‘Bill team’.
cy-gb	Mae’r grŵp o swyddogion sy’n gweithio ar Fil yn cael ei adnabod fel arfer fel ‘tîm y Bil’.

en-gb	Chapter 3 of this Handbook provides advice on the composition and resourcing of a Bill team, together with an explanation of the other individuals and teams who contribute to the development, preparation and consideration of an Assembly Bill.
cy-gb	Mae Pennod 3 y Llawlyfr hwn yn rhoi gwybodaeth am gyfansoddiad ac adnoddau tîm Bil, ynghyd ag esboniad o’r unigolion a’r timau eraill sy’n cyfrannu at ddatblygu, paratoi ac ystyried Bil Cynulliad.

en-gb	Bill management and governance is an essential element to delivery of a Bill, and further guidance on the principles, approach and documentation associated with this is given in Chapter 4 of this Handbook.
cy-gb	Mae rheoli a llywodraethu Bil yn elfen hanfodol o ddarparu Bil, a cheir rhagor o ganllawiau ar yr egwyddorion, y dull a’r dogfennau sy’n gysylltiedig â hyn ym Mhennod 4 y Llawlyfr hwn.

en-gb	Key phases of work prior to introduction of the Bill 
cy-gb	Cyfnodau gwaith allweddol cyn cyflwyno’r Bil 

en-gb	The key phases of work in preparing the Bill are explained in the table below, they are set out in sequential order and include signposts to further reading.
cy-gb	Esbonnir y cyfnodau gwaith allweddol wrth baratoi’r Bil yn y tabl isod, ac maent wedi eu cyflwyno mewn trefn ddilyniannol ac yn cynnwys cyfeiriadau at ddeunyddiau pellach i’w darllen.

en-gb	Phase of work 
cy-gb	Cyfnod gwaith 

en-gb	What is happening in this phase 
cy-gb	Beth sy’n digwydd yn y cyfnod hwn 

en-gb	Signpost to further reading 
cy-gb	Cyfeiriad at ddeunyddiau pellach 

en-gb	Development of the policy
cy-gb	Datblygu’r polisi

en-gb	During this phase the team is developing and setting out the policy goals and implications of legislation.
cy-gb	Mae’r tîm yn datblygu ac yn cyflwyno’r nodau polisi a goblygiadau’r ddeddfwriaeth yn ystod y cyfnod hwn.

en-gb	The impact of the policy will need to be evaluated, and options for delivery considered.
cy-gb	Bydd angen gwerthuso effaith y polisi ac ystyried opsiynau ar gyfer ei ddarparu.

en-gb	There will be consultation with stakeholders.
cy-gb	Ymgynghorir â rhanddeiliaid.

en-gb	Chapter 5 signposts to guidance on impact assessments, and Chapter 6 gives guidance on preparing the Regulatory Impact Assessment (RIA).
cy-gb	Mae Pennod 5 yn cyfeirio at ganllawiau ar asesiadau effaith, a Phennod 6 yn cynnig canllaw ar baratoi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol (RIA).

en-gb	Chapter 7 gives guidance on policy development, as part of the wider guidance on instructing the drafter.
cy-gb	Mae Pennod 7 yn cynnig canllaw ar ddatblygu polisi, fel rhan o’r canllaw ehangach ar gyfarwyddo’r drafftiwr.

en-gb	Instructing the drafter
cy-gb	Cyfarwyddo’r drafftiwr

en-gb	The team will be developing a very detailed policy explanation of what the Bill will need to do, and providing analysis of legal implications and any existing legislative framework.
cy-gb	Bydd y tîm yn datblygu esboniad polisi manwl iawn o’r hyn y bydd angen i’r Bil ei wneud, ac yn darparu dadansoddiad o oblygiadau cyfreithiol ac unrhyw fframwaith deddfwriaethol presennol.

en-gb	This is to inform the drafter of the Bill what the Bill will need to do.
cy-gb	Mae hyn er mwyn hysbysu drafftiwr y Bil am yr hyn y bydd angen i’r Bil ei wneud.

en-gb	Chapter 7 gives guidance on instructing.
cy-gb	Mae Pennod 7 yn cynnig canllaw ar gyfarwyddo.

en-gb	Consideration should also be given to Chapter 9 on delegated powers and Chapter 18 on commencement – both matters will need to be covered in the instructions.
cy-gb	Dylid rhoi ystyriaeth hefyd i Bennod 9 ar bwerau dirprwyedig a Phennod 18 ar gychwyn – bydd angen rhoi sylw i’r ddau fater yn y cyfarwyddiadau.

en-gb	Drafting and translation of the Bill and the Explanatory Memorandum
cy-gb	Drafftio a chyfieithu’r Bil a’r Memorandwm Esboniadol

en-gb	Bills are usually prepared in Welsh and English by specialist drafters and translators.
cy-gb	Caiff Biliau eu paratoi yn Gymraeg ac yn Saesneg gan ddrafftwyr a chyfieithwyr arbenigol fel arfer.

en-gb	The Explanatory Memorandum (which includes the RIA) and the Explanatory Notes to the Bill are usually prepared, in both Welsh and English, by the Bill team including the translators.
cy-gb	Caiff y Memorandwm Esboniadol (sy’n cynnwys yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol) a’r Nodiadau Esboniadol i’r Bil eu paratoi, yn Gymraeg ac yn Saesneg, gan dîm y Bil gan gynnwys y cyfieithwyr fel arfer.

en-gb	Where there are powers in the Bill to make subordinate legislation, the Bill team will usually need to prepare a document in Welsh and English to explain to the Assembly how the powers are expected to be used – a statement of policy intent (SoPI).
cy-gb	Pan fo pwerau yn y Bil i wneud is-ddeddfwriaeth, bydd angen fel arfer i dîm y Bil baratoi dogfen yn Gymraeg ac yn Saesneg i esbonio i’r Cynulliad sut y disgwylir i’r pwerau gael eu defnyddio – datganiad o fwriad y polisi.

en-gb	Chapter 7 gives guidance on working with the drafter during the preparation of the Bill.
cy-gb	Mae Pennod 7 yn cynnig canllaw ar weithio gyda’r drafftiwr wrth baratoi’r Bil.

en-gb	Guidance on RIAs is given in Chapter 6, and Chapter 8 gives guidance regarding the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Rhoddir canllaw ar yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol ym Mhennod 6, ac mae Pennod 8 yn cynnig canllaw ar y Memorandwm Esboniadol.

en-gb	Chapter 9 provides guidance on preparing Explanatory Notes.
cy-gb	Mae Pennod 9 yn cynnig canllaw ar baratoi Nodiadau Esboniadol.

en-gb	Chapter 10 provides guidance on delegated powers generally, and Chapter 11 explains the statements of policy intent for subordinate legislation.
cy-gb	Mae Pennod 10 yn cynnig canllaw ar bwerau dirprwyedig yn gyffredinol, ac mae Pennod 11 yn esbonio’r datganiadau o fwriad y polisi ar gyfer is-ddeddfwriaeth.

en-gb	Clearances prior to introduction
cy-gb	Awdurdodi cyn cyflwyno

en-gb	Pre-introduction assessment meetings take place.
cy-gb	Cynhelir cyfarfodydd asesu cyn-cyflwyno.

en-gb	Ministerial clearances of the Bill and Explanatory Memorandum in Welsh and English prior to introduction are secured.
cy-gb	Rhaid sicrhau Awdurdodiad Gweinidogol ar gyfer y Bil a’r Memorandwm Esboniadol yn Gymraeg ac yn Saesneg cyn cyflwyno.

en-gb	The documents are then sent to the Llywydd in Welsh and English for her determination prior to introduction.
cy-gb	Anfonir y dogfennau at y Llywydd  yn Gymraeg ac yn Saesneg wedyn er mwyn iddi benderfynu arnynt cyn eu cyflwyno.

en-gb	Chapter 14 includes guidance on the steps taken prior to introduction of the Bill.
cy-gb	Mae Pennod 14 yn cynnwys canllaw ar y camau a gymerir cyn cyflwyno’r Bil.

en-gb	It is not possible to provide a general guide to the length of time necessary to develop a Bill ready for introduction in both Welsh and English – it is certainly months rather than weeks.
cy-gb	Nid yw’n bosibl cynnig canllaw cyffredinol ar y cyfnod o amser sydd ei angen i ddatblygu Bil sy’n barod i gael ei gyflwyno yn Gymraeg ac yn Saesneg – mae’n sicr yn gyfnod o fisoedd yn hytrach nag wythnosau.

en-gb	For some Bills a couple of years may be required, for others eight to twelve months may be more appropriate.
cy-gb	Efallai y bydd angen blwyddyn neu ddwy ar gyfer rhai Biliau, ac efallai y bydd wyth i ddeuddeng mis yn fwy priodol i eraill.

en-gb	Occasionally, in very exceptional circumstances there will be a need to introduce emergency or ‘fast-track’ Bills, where different timescales are likely to apply (see chapter 16).
cy-gb	Weithiau, o dan amgylchiadau eithriadol iawn, bydd angen cyflwyno Biliau brys neu ‘garlam’, lle mae gwahanol amserlenni yn debygol o fod yn berthnasol (gweler pennod 16).

en-gb	Advice on understanding the likely timescales for an individual Bill is available from the Legislative Programme and Governance Unit (LPGU).
cy-gb	Mae cyngor ar ddeall yr amserlenni tebygol ar gyfer Bil unigol ar gael gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant.

en-gb	Chapter 3 – Who is who in the legislative process 
cy-gb	Pennod 3 – Pwy yw pwy yn y broses ddeddfwriaethol 

en-gb	This Chapter sets out the main individuals or groups within the Government involved in the preparation and consideration of a Bill.  
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn nodi’r prif unigolion neu grwpiau yn y Llywodraeth sy’n cymryd rhan yn y gwaith o baratoi ac ystyried Bil.  

en-gb	It is not an exhaustive list and Bill teams will need to consider who else will also need to be involved. 
cy-gb	Nid yw’n rhestr drwyadl a bydd angen i dimau Biliau ystyried pwy arall y bydd angen eu cynnwys. 

en-gb	Ministers involved in Bills 
cy-gb	Gweinidogion sy’n gysylltiedig â Biliau 

en-gb	The First Minister is responsible for the Government’s legislative programme, and therefore he takes a close interest in the development and delivery of Government Bills.
cy-gb	Y Prif Weinidog sy’n gyfrifol am raglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth, ac felly mae’n cymryd diddordeb agos yn natblygiad a darpariaeth Biliau’r Llywodraeth.

en-gb	His agreement must be sought for –
cy-gb	Mae’n rhaid cael ei gytundeb ar gyfer –

en-gb	seeking Cabinet agreement for a Bill to be included within the legislative programme;
cy-gb	ceisio cytundeb y Cabinet i Fil gael ei gynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol;

en-gb	the policy aims of the Bill, including any changes to it;
cy-gb	nodau polisi’r Bil, gan gynnwys unrhyw newidiadau iddo;

en-gb	the timetable for the Bill, including any changes to it;
cy-gb	amserlen y Bil, gan gynnwys unrhyw newidiadau iddo;

en-gb	the date of introduction of the Bill into the Assembly; and
cy-gb	dyddiad cyflwyno’r Bil i’r Cynulliad;

en-gb	proposed Government amendments to the Bill, once it has been introduced.
cy-gb	gwelliannau arfaethedig y Llywodraeth i’r Bil ar ôl iddo gael ei gyflwyno.

en-gb	For Government Bills the Lead Minister  for the Bill, sometimes also referred to as the Minister in charge of the Bill, is usually the Minister with portfolio responsibility for the policy of the Bill.
cy-gb	Ar gyfer Biliau’r Llywodraeth, y Gweinidog â chyfrifoldeb portffolio am bolisi’r Bil yw’r Gweinidog Arweiniol  ar gyfer y Bil fel arfer, y cyfeirir ato weithiau hefyd fel y Gweinidog sy’n gyfrifol am y Bil.

en-gb	When the Lead Minister introduces the Bill into the Assembly they will become known, to the Assembly for this purpose, as the Member in charge (of the Bill).
cy-gb	Pan fydd y Gweinidog Arweiniol yn cyflwyno’r Bil i’r Cynulliad, bydd yn cael ei adnabod, gan y Cynulliad at y diben hwn, fel yr Aelod Cyfrifol (am y Bil).

en-gb	Further advice on the Member in charge is given below.
cy-gb	Mae rhagor o wybodaeth am yr Aelod Cyfrifol i’w chael isod.

en-gb	The term Minister(s) is used throughout the handbook to refer to both Ministers and Deputy Ministers.
cy-gb	Defnyddir y term Gweinidog(ion) drwy’r llawlyfr i gyfeirio at y Gweinidogion a'r Dirprwy Weinidogion.

en-gb	Where specific reference is made to either one, it will be made explicit in the guidance.
cy-gb	Pan fydd cyfeiriad penodol yn cael ei wneud at y naill neu'r llall, bydd yn cael ei wneud yn eglur yn y canllaw.

en-gb	There are occasions when more than one portfolio Cabinet Minister has an interest in the policy of the Bill.
cy-gb	Ceir achlysuron pan fydd gan fwy nag un Gweinidog Cabinet fuddiant ym mholisi’r Bil.

en-gb	This could be because –
cy-gb	Gallai hyn fod oherwydd –

en-gb	the Bill is being used as an opportunity to deliver policy which sits within the portfolio of another Minister, for example legislative changes required in relation to the appointment of HM Inspectors being included in an education Bill;
cy-gb	bod y Bil yn cael ei ddefnyddio fel cyfle i ddarparu polisi sy’n rhan o bortffolio Gweinidog arall, er enghraifft newidiadau deddfwriaethol sy’n ofynnol mewn perthynas â phenodi Arolygwyr EM yn cael eu cynnwys mewn Bil addysg;

en-gb	a mechanism for delivery of the policy intention of the Bill sits within the portfolio of another Minister, for example the inclusion in a housing Bill of a council tax premium on empty homes as a mechanism to make more housing stock available.
cy-gb	bod mecanwaith ar gyfer darparu bwriad polisi’r Bil yn rhan o bortffolio Gweinidog arall, er enghraifft cynnwys premiwm y dreth gyngor ar gartrefi gwag mewn Bil tai fel mecanwaith i sicrhau bod mwy o stoc dai ar gael.

en-gb	In such cases the First Minister will have determined who the Lead Minister for the Bill is.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, bydd y Prif Weinidog wedi penderfynu pwy yw’r Gweinidog Arweiniol ar gyfer y Bil.

en-gb	Policy responsibility will continue to sit with the portfolio Minister, and their agreement should be sought in relation to policy decisions for those aspects of the Bill.
cy-gb	Gweinidog y portffolio fydd gyfrifol am bolisi o hyd, a dylid ceisio ei gytundeb ar gyfer penderfyniadau polisi yn ymwneud â’r agweddau hynny ar y Bil.

en-gb	However it will be for the Lead Minister of the Bill to take the Bill through the Assembly, and therefore their agreement will also be required.
cy-gb	Fodd bynnag, cyfrifoldeb Gweinidog Arweiniol y Bil fydd mynd â’r Bil drwy’r Cynulliad, ac felly bydd angen ei gytundeb ef hefyd.

en-gb	Where the Lead for a Bill is a Deputy Minister, the Minister with portfolio responsibilities will also be involved in key decisions regarding policy, timetable and financial matters.
cy-gb	Pan fo’r Arweinydd ar gyfer Bil yn Ddirprwy Weinidog, bydd y Gweinidog â chyfrifoldebau portffolio hefyd yn cymryd rhan mewn penderfyniadau allweddol ynghylch polisi, amserlen a materion ariannol.

en-gb	All advice submitted to the Deputy Minister should also be copied to the Minister with portfolio responsibility.
cy-gb	Dylai’r holl gyngor a gyflwynir i’r Dirprwy Weinidog hefyd gael ei gopïo i’r Gweinidog â chyfrifoldeb portffolio.

en-gb	The practical working arrangements should be discussed at the outset of the project, with advice sought where necessary from the relevant Private Office.
cy-gb	Dylid trafod manylion ymarferol y trefniadau gweithio ar ddechrau’r prosiect, gan ofyn am gyngor yn ôl yr angen gan y Swyddfa Breifat berthnasol.

en-gb	Bill teams should be aware that there are also other occasions when more than one portfolio Minister has an interest in a Bill (Government or non-Government), in particular where:
cy-gb	Dylai timau Biliau fod yn ymwybodol bod achlysuron eraill hefyd pan fo gan fwy nag un Gweinidog portffolio fuddiant mewn Bil (Llywodraeth neu Anllywodraethol), yn enwedig pan fo:

en-gb	budget responsibility for one or more aspects of the Bill sits under a different Minister to the Lead Minister.
cy-gb	cyfrifoldeb cyllidebol am un neu fwy o agweddau ar y Bil gan wahanol Weinidog i’r Gweinidog Arweiniol.

en-gb	In such cases the agreement of the Minister with financial responsibility should be sought to those cost implications falling to their area(s);
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, dylid ceisio cytundeb y Gweinidog â chyfrifoldeb ariannol mewn perthynas â’r goblygiadau cost hynny sy’n disgyn yn ei faes/feysydd;

en-gb	the policy of the Bill is cross-cutting in nature.
cy-gb	polisi’r Bil yn drawsbynciol ei natur.

en-gb	The Lead Minister will have overall responsibility for the Bill, but will wish to ensure that where the Bill affects the portfolio of other Ministers they are informed and involved in the development of the Bill.
cy-gb	Bydd gan y Gweinidog Arweiniol gyfrifoldeb cyffredinol am y Bil, ond bydd yn dymuno sicrhau ei fod yn cael ei hysbysu a’i gynnwys yn natblygiad y Bil pan fydd y Bil yn effeithio ar bortffolio Gweinidogion eraill.

en-gb	For non-Government Bills it is usual for one Minister to be the Lead Minister for responding to the Bill during the Assembly’s consideration of that Bill.
cy-gb	Ar gyfer Biliau Anllywodraethol, mae’n arferol i un Gweinidog fod y Gweinidog Arweiniol ar gyfer ymateb i’r Bil yn ystod ystyriaeth y Cynulliad o’r Bil hwnnw.

en-gb	Sometimes they will also be involved in engagement with the prospective Member in charge of that Bill prior to the Bill’s introduction (for example, discussions with the Member who has been given leave to introduce a Bill by the Assembly, but who has not yet introduced that Bill).
cy-gb	Weithiau, bydd hefyd yn cymryd rhan yn y broses o gysylltu â’r Aelod Cyfrifol arfaethedig am y Bil hwnnw cyn cyflwyno’r Bil (er enghraifft, trafodaethau gyda’r Aelod sydd wedi cael caniatâd i gyflwyno Bil gan y Cynulliad, ond nad yw wedi cyflwyno’r Bil hwnnw eto).

en-gb	The Lead Minister for non-Government Bills is usually the Minister with portfolio responsibility for the subject matter of the Bill; there are occasions when this would fall to more than one Minister, and again in those cases the First Minister will determine the Lead Minister.
cy-gb	Y Gweinidog sydd â chyfrifoldeb portffolio am bwnc y Bil fydd y Gweinidog Arweiniol ar gyfer Biliau Anllywodraethol fel arfer, ond bydd mwy nag un Gweinidog yn cymryd y cyfrifoldeb hwn mewn rhai achosion. Unwaith eto, y Prif Weinidog fydd yn penderfynu pwy fydd y Gweinidog Arweiniol yn yr achosion hynny.

en-gb	Counsel General
cy-gb	Y Cwnsler Cyffredinol

en-gb	The Counsel General is the Government’s Law Officer; he is responsible for the provision of legal advice to the First Minister and the rest of the Government.
cy-gb	Y Cwnsler Cyffredinol yw Swyddog y Gyfraith y Llywodraeth, ac mae’n gyfrifol am ddarparu cyngor cyfreithiol i’r Prif Weinidog ac i weddill y Llywodraeth.

en-gb	The Counsel General’s legal advice is the final and authoritative legal advice within the Government.
cy-gb	Cyngor cyfreithiol y Cwnsler Cyffredinol yw’r cyngor cyfreithiol terfynol ac awdurdodol yn y Llywodraeth.

en-gb	Once a Bill is passed by the Assembly the Counsel General must decide whether to exercise his power under section 112 of the Government of Wales Act 2006 (GoWA 2006) to refer the question whether a Bill or any provision of the Bill would be within the Assembly’s powers to the Supreme Court for decision (see Chapter 17).
cy-gb	Ar ôl i Fil gael ei basio gan y Cynulliad, mae’n rhaid i’r Cwnsler Cyffredinol benderfynu a ddylai arfer ei bŵer o dan adran 112 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 i atgyfeirio’r cwestiwn a fyddai Bil neu unrhyw ddarpariaeth o’r Bil o fewn pwerau’r Cynulliad i’r Goruchaf Lys benderfynu (gweler Pennod 17).

en-gb	In exercising this function the Ministerial Code provides that the Counsel General acts independently of the Government.
cy-gb	Wrth arfer y swyddogaeth hon, mae Cod y Gweinidogion yn darparu bod y Cwnsler Cyffredinol yn gweithredu’n annibynnol ar y Llywodraeth.

en-gb	The Counsel General also has the power under section 111B of GoWA 2006 to refer to the Supreme Court the question of whether a Bill (or any provision of it) relates to a ‘protected subject-matter’.
cy-gb	Mae gan y Cwnsler Cyffredinol hefyd y pŵer o dan adran 111B o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 i atgyfeirio at y Goruchaf Lys i benderfynu a yw Bil (neu unrhyw ddarpariaeth ynddo) yn ymwneud â 'phynciau gwarchodedig'.

en-gb	The list of ‘protected subject-matters’ is set out at section 111A(2) of GoWA 2006.
cy-gb	Gellir gweld y rhestr o 'bynciau gwarchodedig' yn adran 111A(2) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

en-gb	It includes the franchise for Assembly elections; the system by which Assembly members are returned; the specification or number of constituencies and regions or other electoral areas, and the numbers of members to be returned in each electoral area.
cy-gb	Mae'n cynnwys etholfraint ar gyfer etholiadau'r Cynulliad; y system ar gyfer ethol aelodau Cynulliad; manyleb neu nifer yr etholaethau a rhanbarthau neu ardaloedd etholiadol eraill, a nifer yr aelodau i'w hethol ym mhob ardal etholiadol.

en-gb	It also includes provision to change the name of the Assembly; and the number of persons who may hold the office of Welsh Minister or Deputy Welsh Minister.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys darpariaeth i newid enw'r Cynulliad; a nifer y personau all ddal swydd Gweinidog Cymru neu Ddirprwy Weinidog Cymru.

en-gb	A Bill which contains provision about a protected subject-matter can only be passed if at least two-thirds of the total number of Assembly members vote for it at the final stage (a ‘super-majority’).
cy-gb	Er mwyn i Fil sy'n cynnwys darpariaeth am bwnc gwarchodedig gael ei basio, rhaid i o leiaf dwy ran o dair o gyfanswm aelodau'r Cynulliad bleidleisio drosto yn y cyfnod olaf ('uwch-fwyafrif').

en-gb	Member in charge (of the Bill) 
cy-gb	Aelod Cyfrifol (am y Bil) 

en-gb	Any Bill introduced to the Assembly has a Member in charge of it (in accordance with Standing Order 24).
cy-gb	Mae Aelod Cyfrifol ar gyfer pob Bil a gyflwynir i’r Cynulliad (yn unol â Rheol Sefydlog 24).

en-gb	For Government Bills, the Member in charge is:
cy-gb	Yn achos Biliau’r Llywodraeth, yr Aelod Cyfrifol yw:

en-gb	the member of the Government who laid or introduced the legislation; or
cy-gb	yr aelod o’r Llywodraeth a osododd neu a gyflwynodd y ddeddfwriaeth; neu

en-gb	a member of the Government who is authorised by the First Minister.
cy-gb	aelod o’r Llywodraeth sydd wedi ei awdurdodi gan y Prif Weinidog.

en-gb	For example, if there is a Ministerial reshuffle the original Member in charge of a Bill may no longer be in Cabinet or hold the same portfolio responsibilities.
cy-gb	Er enghraifft, os oes ad-drefnu Gweinidogol, efallai na fydd yr Aelod Cyfrifol am Fil gwreiddiol yn y Cabinet mwyach neu na fydd yn meddu ar yr un cyfrifoldebau portffolio.

en-gb	In such circumstances the First Minister would authorise a new Member in charge; the relevant practical arrangements for this are dealt with by the Legislative Programme and Governance Unit (LPGU).
cy-gb	O dan amgylchiadau o’r fath, byddai’r Prif Weinidog yn awdurdodi Aelod Cyfrifol newydd; Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant sy’n ymdrin â’r trefniadau ymarferol perthnasol ar gyfer hyn.

en-gb	In practice, for Government Bills, the Member in charge will usually be the Lead Minister for the portfolio in which the policy of the Bill falls (see also above).
cy-gb	Yn ymarferol, ar gyfer Biliau’r Llywodraeth, y Gweinidog Arweiniol ar gyfer y portffolio y mae polisi’r Bil yn perthyn iddo fydd yr Aelod Cyfrifol fel arfer (gweler uchod hefyd).

en-gb	In relation to non-Government Bills the Member in charge is:
cy-gb	Mewn perthynas â Biliau Anllywodraethol, mae’r Aelod Cyfrifol yn:

en-gb	a member of the Committee authorised by that Committee, for Committee Bills;
cy-gb	aelod o’r Pwyllgor a awdurdodwyd gan y Pwyllgor hwnnw, ar gyfer Biliau Pwyllgor;

en-gb	a member of the Commission authorised by the Commission, for Commission Bills; or
cy-gb	aelod o’r Comisiwn a awdurdodwyd gan y Comisiwn, ar gyfer Biliau Comisiwn;

en-gb	the Member who had the agreement of the Assembly to introduce the Bill or another Member authorised by the original Member, for Member Bills.
cy-gb	Aelod a oedd wedi derbyn cytundeb y Cynulliad i gyflwyno’r Bil neu Aelod arall a awdurdodwyd gan yr Aelod gwreiddiol, ar gyfer Biliau Aelodau.

en-gb	Further information on non-Government Bills is included at Chapter 19.
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth am Filiau Anllywodraethol ym Mhennod 19.

en-gb	Changes to the Member in charge
cy-gb	Newidiadau i’r Aelod Cyfrifol

en-gb	Government Bills can be transferred to any Member of the Government as authorised by the First Minister.
cy-gb	Gellir trosglwyddo Biliau’r Llywodraeth i unrhyw Aelod o’r Llywodraeth fel a awdurdodwyd gan y Prif Weinidog.

en-gb	Such changes may occur, for example, because of a change in the Portfolio Minister.
cy-gb	Gallai newidiadau o’r fath ddigwydd, er enghraifft, oherwydd newid i’r Gweinidog Portffolio.

en-gb	A Member in charge of Government legislation must be a member of the Government (Standing Order 24.4).
cy-gb	Mae’n rhaid i Aelod Cyfrifol am ddeddfwriaeth Llywodraeth fod yn aelod o’r Llywodraeth (Rheol Sefydlog 24.4).

en-gb	Committee Bills can be transferred to another member of the Committee.
cy-gb	Gellir trosglwyddo Biliau Pwyllgor i aelod arall o’r Pwyllgor.

en-gb	Should the Committee no longer exist the Business Committee can specify another Committee to be responsible for the legislation.
cy-gb	Os na fydd y Pwyllgor yn bodoli mwyach, gall y Pwyllgor Busnes nodi Pwyllgor arall i fod yn gyfrifol am y ddeddfwriaeth.

en-gb	With the agreement of the Government (and authorisation of the First Minister) a Committee may also transfer an item of legislation to the Government through a unanimous vote of that Committee.
cy-gb	Gyda chytundeb y Llywodraeth (ac awdurdodiad y Prif Weinidog) gall Pwyllgor hefyd drosglwyddo eitem o ddeddfwriaeth i’r Llywodraeth trwy bleidlais unfrydol y Pwyllgor hwnnw.

en-gb	When such a transfer takes place, the Bill is regarded (from then on) as a Government Bill.
cy-gb	Pan fydd trosglwyddiad o’r fath yn digwydd, ystyrir fod y Bil (o hynny ymlaen) yn Fil Llywodraeth.

en-gb	Commission Bills can also be transferred to any member of the Commission but the Member in charge must be a member of the Commission (Standing Order 24.12).
cy-gb	Gellir hefyd trosglwyddo Biliau Comisiwn i unrhyw aelod o’r Comisiwn ond mae’n rhaid i’r Aelod Cyfrifol fod yn aelod o’r Comisiwn (Rheol Sefydlog 24.12).

en-gb	The Member in charge of a Member Bill can transfer the Bill to another Member, or to a member of the Government if authorised by the First Minister.
cy-gb	Gall yr Aelod Cyfrifol am Fil Aelod drosglwyddo’r Bil i Aelod arall, neu i aelod o’r Llywodraeth os caiff ei awdurdodi gan y Prif Weinidog.

en-gb	Where the Bill is transferred to the Government, it is regarded (from then on) as a Government Bill.
cy-gb	Pan fydd y Bil yn cael ei drosglwyddo i’r Llywodraeth, ystyrir (o hynny ymlaen) ei fod yn Fil Llywodraeth.

en-gb	This would mean certain procedural requirements are changed (see Chapters 15 and 19).
cy-gb	Byddai hyn yn golygu bod gofynion gweithdrefnol penodol yn newid (gweler Penodau 15 a 19).

en-gb	Bill team 
cy-gb	Tîm y Bil 

en-gb	The Bill team works to deliver a Bill, and is generally made up of a Bill Manager, policy lead(s) and officials, subject lawyer(s), drafting lawyers, translators (when appropriate, see ‘Translation Service’ below) and a Senior Responsible Owner(SRO).
cy-gb	Mae tîm y Bil yn gweithio i ddarparu Bil, ac fel arfer mae’n cynnwys Rheolwr Bil, arweinydd/arweinyddion a swyddogion polisi, cyfreithiwr/cyfreithwyr pwnc, cyfreithwyr drafftio, cyfieithwyr (pan fo’n briodol, gweler ‘Gwasanaeth Cyfieithu’ isod) a Phrif Berchennog Cyfrifol.

en-gb	This team can change in size and make-up for different Bills and even at different points in the development of a Bill.
cy-gb	Gall maint a chyfansoddiad y tîm hwn newid ar gyfer gwahanol Filiau a hyd yn oed ar wahanol adegau wrth ddatblygu Bil.

en-gb	The roles of each of the key members are laid out below, but it is appropriate to specify the responsibilities of the members of the Bill team in the terms of reference for the Bill project, and for these to be agreed by the project board (see Chapter 4).
cy-gb	Nodir swyddogaethau pob un o’r aelodau allweddol isod, ond mae’n briodol nodi cyfrifoldebau aelodau tîm y Bil yn y cylch gorchwyl ar gyfer prosiect y Bil, ac i’r rhain gael eu cytuno gan fwrdd y prosiect (gweler Pennod 4).

en-gb	Senior Responsible Owner (the SRO)
cy-gb	Prif Berchennog Cyfrifol

en-gb	In line with standard programme and project management practice, the SRO is the individual responsible for ensuring that a project or programme of change meets its objectives and delivers the projected benefits.
cy-gb	Yn unol ag arferion rheoli rhaglen a phrosiect safonol, y Prif Berchennog Cyfrifol yw’r unigolyn sy’n gyfrifol am sicrhau bod prosiect neu raglen o newid yn bodloni ei amcanion ac yn cyflawni’r manteision rhagamcanol.

en-gb	For Bill projects, this includes delivery of the Bill into and through the Assembly.
cy-gb	I brosiectau Bil, mae hyn yn cynnwys cyflwyno’r Bil i’r Cynulliad a thrwyddo.

en-gb	They are usually the owner of the overall policy change of which the Bill forms part.
cy-gb	Fel arfer, yr unigolyn hwn yw perchennog y newid polisi cyffredinol y mae’r Bil yn perthyn iddo.

en-gb	The SRO must be a senior official, and for Bill projects is usually a Director or Deputy Director, and will give account and assurance to Ministers for the delivery of the legislation project.
cy-gb	Mae’n rhaid i’r Prif Berchennog Cyfrifol fod yn uwch-swyddog, ac mae’n Gyfarwyddwr neu’n Ddirprwy Gyfarwyddwr ar gyfer prosiectau Bil fel arfer, a bydd yn rhoi adroddiadau i’r Gweinidogion a sicrwydd y bydd y prosiect deddfwriaeth yn cael ei gyflawni.

en-gb	They should be recognised as the owner throughout the organisation and should (where possible) remain in place throughout the project, or change only when a distinct phase of Bill delivery has been completed.
cy-gb	Dylai gael ei gydnabod fel y perchennog drwy’r sefydliad cyfan a dylai (pan fo’n bosibl) barhau yn y swyddogaeth trwy gydol y prosiect, neu newid dim ond pan fo cyfnod pendant o ddarpariaeth y Bil wedi ei gwblhau.

en-gb	The SRO should be prepared to take decisions and should be proactive in providing leadership and direction throughout the life of the Bill project.
cy-gb	Dylai’r Prif Berchennog Cyfrifol fod yn barod i wneud penderfyniadau a dylai fod yn rhagweithiol o ran darparu arweinyddiaeth a chyfeiriad trwy gydol oes prosiect y Bil.

en-gb	The SRO role fits with existing project management methodologies because the SRO, as owner of the policy change, should be Chair of the Bill project board.
cy-gb	Mae’r swyddogaeth Prif Berchennog Cyfrifol yn cyd-fynd â methodolegau rheoli prosiect presennol gan y dylai’r Prif Berchennog Cyfrifol, fel y sawl sy’n gyfrifol am y newid polisi, fod yn Gadeirydd bwrdd prosiect y Bil.

en-gb	The SRO should take a prominent role in the development of the Bill, particularly through attendance at project board meetings.
cy-gb	Dylai’r Prif Berchennog Cyfrifol gyflawni swyddogaeth flaenllaw yn natblygiad y Bil, yn enwedig trwy fod yn bresennol yng nghyfarfodydd bwrdd y prosiect.

en-gb	Additionally the SRO will be expected to give direction where necessary and quality control the key documents (briefings, speeches, Ministerial advice, etc.).
cy-gb	Hefyd, bydd disgwyl i’r Prif Berchennog Cyfrifol roi cyfarwyddyd pan fo’n angenrheidiol a sicrhau ansawdd y dogfennau allweddol (dogfennau briffio, areithiau, cyngor Gweinidogol, etc).

en-gb	Bill Manager
cy-gb	Rheolwr y Bil

en-gb	The Bill Manager manages the Bill’s progress and production, working to the agreed timetable and ensuring deadlines are met.
cy-gb	Mae Rheolwr y Bil yn rheoli cynnydd a’r gwaith o lunio’r Bil, gan weithio’n unol â’r amserlen y cytunwyd arni a sicrhau bod terfynau amser yn cael eu bodloni.

en-gb	They act as the central point of contact for the Bill.
cy-gb	Mae’n gweithredu fel y pwynt cyswllt canolog ar gyfer y Bil.

en-gb	The role can vary according to the Group’s requirements and the nature of the Bill, but is essentially one of project management.
cy-gb	Gall y swyddogaeth amrywio yn ôl gofynion y Grŵp a natur y Bil, ond rheoli prosiect ydyw yn ei hanfod.

en-gb	Their work can include, but is not limited to:
cy-gb	Gall ei waith gynnwys, ond nid yw wedi ei gyfyngu i:

en-gb	pulling key documents together, including the Explanatory Memorandum;
cy-gb	dynnu dogfennau allweddol ynghyd, gan gynnwys y Memorandwm Esboniadol;

en-gb	preparing advice to Ministers;
cy-gb	paratoi cyngor i Weinidogion;

en-gb	ensuring all the necessary bill project documentation is prepared, and sometimes acting as the secretariat to the project board;
cy-gb	sicrhau bod holl ddogfennau angenrheidiol prosiect y bil wedi eu paratoi, a gweithredu o bryd i’w gilydd fel yr ysgrifenyddiaeth i fwrdd y prosiect;

en-gb	ensuring speaking notes, lines to take, briefing, amendment tables, other key documents are prepared to time during the Assembly Stages.
cy-gb	sicrhau bod nodiadau annerch, llinellau i’w cymryd, gwybodaeth friffio, cyflwyniadau diwygio, a dogfennau allweddol eraill yn cael eu paratoi yn brydlon yn ystod Cyfnodau’r Cynulliad.

en-gb	Although the Bill Manager can be a policy official, the role itself is only concerned with an objective overview of the process and not the policy details.
cy-gb	Er y gall Rheolwr y Bil fod yn swyddog polisi, trosolwg gwrthrychol o’r broses yn unig, ac nid y manylion polisi, sydd ei angen ar gyfer ymgymryd â’r rôl.

en-gb	They will highlight possible risks to the Bill and work on mitigating actions.
cy-gb	Bydd yn amlygu’r risgiau posibl i’r Bil ac yn gweithio ar gamau lliniaru.

en-gb	Bill Managers can be appointed early in the policy development phase, but certainly need to be in place as soon as it is agreed that a Bill will be one of the mechanisms used to deliver the policy change.
cy-gb	Ceir penodi Rheolwyr Biliau yn gynnar yn y cyfnod datblygu polisi, ond yn sicr mae angen eu penodi cyn gynted ag y cytunir y bydd Bil yn un o’r mecanweithiau a ddefnyddir i ddarparu’r newid polisi.

en-gb	Policy teams, leads and officials
cy-gb	Timau, arweinwyr a swyddogion polisi

en-gb	Policy officials (including leads), are responsible for developing and setting out the policy goals and implications.
cy-gb	Mae swyddogion polisi (gan gynnwys arweinwyr), yn gyfrifol am ddatblygu a phennu nodau a goblygiadau polisi.

en-gb	They will set out the initial case for change and explore the available options, considerations and impacts.
cy-gb	Byddant yn cyflwyno’r achos cychwynnol dros newid ac yn ymchwilio i’r opsiynau sydd ar gael, yr ystyriaethau a’r effeithiau.

en-gb	They will ensure the Minister has well evidenced advice on different ways of achieving the objective with a firm recommendation.
cy-gb	Byddant yn sicrhau bod y Gweinidog yn derbyn cyngor wedi’i seilio ar dystiolaeth dda ar wahanol ffyrdd o fodloni’r amcan gydag argymhelliad cadarn.

en-gb	Once a course of action has been set, the policy officials will prepare consultation papers and supporting documentation.
cy-gb	Ar ôl i lwybr gweithredu gael ei bennu, bydd y swyddogion polisi yn paratoi papurau ymgynghori a dogfennau ategol.

en-gb	They are also responsible for preparing policy instructions – the level of detail and precision required for developing instructions for Bills should not be underestimated (further guidance is given in Chapter 7).
cy-gb	Maent hefyd yn gyfrifol am baratoi cyfarwyddiadau polisi – ni ddylid diystyru lefel y manylder a’r cywirdeb sy’n ofynnol ar gyfer datblygu cyfarwyddiadau ar gyfer Biliau (rhoddir rhagor o gyfarwyddyd ym Mhennod 7).

en-gb	The policy team will remain involved throughout the process of the Bill’s development and scrutiny.
cy-gb	Bydd y tîm polisi yn parhau i gymryd rhan trwy gydol y broses o ddatblygu’r Bil a chraffu arno.

en-gb	This will include arranging for policy checkpoints to take place, clarifying policy objectives and managing the developing business case.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys trefnu i bwyntiau gwirio polisi gael eu cynnal, egluro amcanion polisi a rheoli’r achos busnes sy’n datblygu.

en-gb	Policy officials will also work on the Explanatory Memorandum to the Bill; prepare briefing and speaking lines for the Minister during the Assembly’s consideration of the Bill as required; develop Government amendments; and provide responses to non-Government amendments.
cy-gb	Bydd swyddogion polisi hefyd yn gweithio ar Femorandwm Esboniadol y Bil; yn paratoi llinellau briffio ac annerch ar gyfer y Gweinidog yn ystod ystyriaeth y Cynulliad o’r Bil fel sy’n ofynnol; yn datblygu gwelliannau’r Llywodraeth; ac yn darparu ymatebion i welliannau Anllywodraethol.

en-gb	Legal Services
cy-gb	Gwasanaethau Cyfreithiol

en-gb	Subject lawyers should be involved from the start of the project.
cy-gb	Dylai cyfreithwyr pwnc gymryd rhan o ddechrau’r prosiect.

en-gb	They will have a detailed legal knowledge of the policy area.
cy-gb	Bydd ganddynt wybodaeth gyfreithiol fanwl am y maes polisi.

en-gb	They will be able to advise on the current legal status of the policy area, legislative competence and the viability of the policy options that have been developed.
cy-gb	Byddant yn gallu cynghori ar statws cyfreithiol cyfredol y maes polisi, cymhwysedd deddfwriaethol a hyfywedd yr opsiynau polisi a ddatblygwyd.

en-gb	They will normally be the official who works from the policy instructions to develop a set of instructions for the drafter – the person performing this role is known as the ‘instructing officer’.
cy-gb	Fel arfer, y swyddogion sy’n gweithio o’r cyfarwyddiadau polisi i ddatblygu cyfres o gyfarwyddiadau i’r drafftiwr – sy’n cael eu galw y ‘swyddogion sy’n llunio cyfarwyddiadau’ – fydd y rhain.

en-gb	The subject lawyer will also clear and provide legal advice in relation to all legislation related Ministerial advice, the Explanatory Notes and other key Bill documents (for example, Explanatory Memorandum, briefing packs, lines to take, Written Statements, etc.).
cy-gb	Bydd y cyfreithiwr pwnc hefyd yn rhoi cyngor cyfreithiol, ac yn ei awdurdodi, mewn perthynas â’r holl gyngor Gweinidogol sy’n ymwneud â deddfwriaeth, y Nodiadau Esboniadol a dogfennau allweddol eraill y Bil (er enghraifft, y Memorandwm Esboniadol, pecynnau gwybodaeth, y trywydd i’w ddilyn, Datganiadau Ysgrifenedig, etc).

en-gb	They will remain involved to respond to challenges raised by the Committees and the Assembly, instructing the drafter to prepare Government amendments, and scrutinising non-Government amendments.
cy-gb	Byddant yn parhau i gymryd rhan er mwyn ymateb i’r heriau a godir gan y Pwyllgorau a’r Cynulliad, gan gyfarwyddo’r drafftiwr i baratoi gwelliannau’r Llywodraeth, a chraffu ar welliannau Anllywodraethol.

en-gb	They may be called upon for clarification on provisions at any time during the Bills progress.
cy-gb	Gallant gael eu galw i egluro darpariaethau ar unrhyw adeg yn ystod hynt y Bil.

en-gb	Office of the Legislative Counsel (OLC)
cy-gb	Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol

en-gb	OLC is a specialised team of lawyers who draft and prepare Government Bills.
cy-gb	Tîm arbenigol o gyfreithwyr sy’n drafftio ac yn paratoi Biliau’r Llywodraeth yw Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	OLC is responsible for—
cy-gb	Mae’r Swyddfa yn gyfrifol am-

en-gb	drafting Bills and amendments to Bills to give effect to the policy;
cy-gb	ddrafftio Biliau a gwelliannau i Filiau i roi’r polisi ar waith;

en-gb	leading on matters of legislative drafting policy and practice, in particular in the collective effort to ensure that the Bill makes good law (law that is necessary, clear, coherent, effective and accessible);
cy-gb	arwain ar faterion yn ymwneud â pholisi ac arferion drafftio deddfwriaethol, ac, yn benodol, yr ymdrech gyfunol i sicrhau bod y Bil yn gwneud cyfraith dda (cyfraith sy’n angenrheidiol, yn eglur, yn ystyrlon, yn effeithiol ac yn hygyrch);

en-gb	identifying any gaps in the instructions;
cy-gb	nodi unrhyw fylchau yn y cyfarwyddiadau;

en-gb	raising and helping to resolve issues with the instructions that call into question whether any aspect of the proposal will deliver the policy or make good law;
cy-gb	tynnu sylw at broblemau gyda’r cyfarwyddiadau sy’n codi cwestiynau ynghylch a fydd unrhyw agwedd ar y cynnig yn darparu’r polisi neu’n gwneud cyfraith dda, a helpu i’w datrys;

en-gb	ensuring that the Bill is clear in both English and Welsh and that each language version produces the same legal effect.
cy-gb	sicrhau bod y Bil yn eglur yn Gymraeg ac yn Saesneg a bod y fersiynau yn y ddwy iaith yn cael yr un effaith gyfreithiol.

en-gb	OLC is a small office and is tasked with drafting all Government Bills and amendments in the legislative programme.
cy-gb	Mae Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn swyddfa fach sy’n gyfrifol am ddrafftio’r holl Filiau’r Llywodraeth a gwelliannau yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	The resources of the office are, therefore, tightly scheduled and drafting windows are not easily moved or altered.
cy-gb	Mae adnoddau’r swyddfa wedi eu hamserlennu’n dynn felly, ac nid yw’n rhwydd symud neu newid ffenestri drafftio.

en-gb	OLC is led by the First Legislative Counsel.
cy-gb	Mae Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn cael ei harwain gan y Prif Gwnsler Deddfwriaethol.

en-gb	Translation  Service
cy-gb	Gwasanaeth Cyfieithu 

en-gb	The Assembly’s Standing Orders require that Bills, and most of their accompanying documents, are provided in Welsh.
cy-gb	Mae Rheolau Sefydlog y Cynulliad yn ei gwneud yn ofynnol i Filiau, a’r rhan fwyaf o’u dogfennau cysylltiedig, gael eu darparu yn Gymraeg.

en-gb	The Welsh Language Standards are also engaged in respect of other documents and parts of the Bill process (see the table in Chapter 2 at paragraph 2.3, and Chapters 14 and 15, for more information).
cy-gb	Mae Safonau’r Gymraeg hefyd yn berthnasol i ddogfennau a rhannau eraill o broses Bil (gweler y tabl ym Mhennod 2, paragraff 2.3, a Phenodau 14 a 15, am ragor o wybodaeth).

en-gb	Translation Service can assist in the production of Welsh text.
cy-gb	Gall y Gwasanaeth Cyfieithu gynorthwyo i lunio testun Cymraeg.

en-gb	The Legislative Translation Unit specialise in the translation the Bill itself and the Explanatory Notes.
cy-gb	Mae’r Uned Cyfieithu Deddfwriaethol yn arbenigo mewn cyfieithu’r Bil ei hun a’r Nodiadau Esboniadol.

en-gb	OLC will organise the translation of the Bill, the Bill team will need to organise the translation of the Explanatory Notes.
cy-gb	Bydd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn trefnu cyfieithiad y Bil, bydd angen i dîm y Bil drefnu i’r Nodiadau Esboniadol gael eu cyfieithu.

en-gb	The General Translation Unit will work primarily on the Explanatory Memorandum and the Regulatory Impact Assessment (RIA), together with consultation papers, and Ministerial speeches.
cy-gb	Bydd yr Uned Gyfieithu Gyffredinol yn gweithio’n bennaf ar y Memorandwm Esboniadol a’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ynghyd â phapurau ymgynghori, ac areithiau Gweinidogion.

en-gb	Bill teams should book translation requests for this work via e-forms on the Intranet.
cy-gb	Dylai timau Biliau drefnu ceisiadau cyfieithu ar gyfer y gwaith hwn trwy e-ffurflenni ar y Fewnrwyd.

en-gb	Translation Service also provides Welsh terminological and stylistic advice to assist other members of staff in the production of Welsh text and a text checking service for documents intended for the public.
cy-gb	Mae’r Gwasanaeth Cyfieithu hefyd yn darparu cyngor ar derminoleg ac arddull Gymraeg i gynorthwyo aelodau staff eraill i lunio testun Cymraeg a gwasanaeth gwirio testun ar gyfer dogfennau sy’n cael eu paratoi ar gyfer y cyhoedd.

en-gb	Translation from English to Welsh by Translation Service is one option.
cy-gb	Un opsiwn yw cyfieithu o’r Saesneg i’r Gymraeg gan y Gwasanaeth Cyfieithu.

en-gb	There are other ways of producing text in Welsh e.g:
cy-gb	Ceir ffyrdd eraill o lunio testun yn Gymraeg e.e:

en-gb	Non-translator members of the Bill team (e.g. policy officials, lawyers and drafters) could draft in Welsh and Translation Service could translate into English;
cy-gb	Gallai aelod o dîm y Bil nad ydynt yn gyfieithwyr (e.e. swyddogion polisi, cyfreithwyr a drafftwyr) ddrafftio yn Gymraeg a gallai’r Gwasanaeth Cyfieithu gyfieithu i’r Saesneg;

en-gb	Non-translator members of the Bill team could co-draft text in both languages, with Translation Service providing advice on drafting the Welsh text, and/or checking it; or
cy-gb	Gallai aelodau o dîm y Bil nad ydynt yn gyfieithwyr gyd-ddrafftio testun yn y ddwy iaith, gyda’r Gwasanaeth Cyfieithu yn darparu cyngor ar ddrafftio’r testun Cymraeg, a/neu ei wirio;

en-gb	the Bill team could provide the Welsh text without any recourse to Translation Service.
cy-gb	Gallai tîm y Bil ddarparu’r testun Cymraeg heb droi at y Gwasanaeth Cyfieithu.

en-gb	Bill teams are responsible for assessing their linguistic skillset and considering how to produce Bills and their documentation in both Welsh and English.
cy-gb	Mae timau Biliau yn gyfrifol am asesu eu set sgiliau ieithyddol ac ystyried sut i lunio Biliau a’u dogfennau yn Gymraeg ac yn Saesneg.

en-gb	This consideration involves determining how the Welsh and English documents accompanying Bills will be checked for accuracy and  consistency.
cy-gb	Mae’r ystyriaeth hon yn cynnwys penderfynu sut y bydd y dogfennau Cymraeg a Saesneg sy’n ategu Biliau yn cael eu gwirio ar gyfer cywirdeb a chysondeb.

en-gb	OLC undertakes this task for Bill texts in the legal equivalence process.
cy-gb	Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol sy’n cyflawni’r dasg hon ar gyfer testunau Biliau yn y broses gyfwerthedd.

en-gb	Translation Service resource is limited and the demand for its services from across the organisation is high.
cy-gb	Mae adnoddau’r Gwasanaeth Cyfieithu yn gyfyngedig a’r galw am ei wasanaethau o bob rhan o’r sefydliad yn uchel.

en-gb	As soon as a Bill team is appointed, consideration needs to be given from the outset to how the Bill and its accompanying documents will be produced in Welsh and English.
cy-gb	Cyn gynted ag y bo tîm y Bil yn cael ei benodi, mae angen rhoi ystyriaeth o’r cychwyn sut y bydd y Bil a’i ddogfennau cysylltiedig yn cael eu cynhyrchu yn Gymraeg ac yn Saesneg.

en-gb	If translation services are required, the Bill team needs to engage with Translation Service from the outset of the project and include translators as part of the core Bill team.
cy-gb	Os oes angen gwasanaethau cyfieithu, mae angen i dîm y Bil ddod i gysylltiad â’r Gwasanaeth Cyfieithu ar ddechrau’r prosiect a chynnwys cyfieithwyr yn rhan o dîm craidd y Bil.

en-gb	Translation Service will allocate a jurilinguist (i.e. a senior member of the Legislative Translation Unit) and a translator (i.e. a member of General Translation Unit) to lead on each Bill.
cy-gb	Bydd y Gwasanaeth Cyfieithu yn neilltuo ieithydd deddfwriaethol (h.y. aelod uwch o’r Uned Cyfieithu Deddfwriaethol) a chyfieithydd (h.y. aelod o’r Uned Gyfieithu Gyffredinol) i arwain ar bob Bil.

en-gb	Bill teams should keep in regular contact with the jurilinguist and lead translator for a Bill, and provide updates on:
cy-gb	Dylai timau Biliau gadw mewn cysylltiad rheolaidd â’r ieithydd deddfwriaethol a phrif gyfieithydd y Bil, a rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf am:

en-gb	what work is likely to be sent;
cy-gb	ba waith sy’n debygol o gael ei anfon;

en-gb	the nature of the work (e.g. whether it amends other legislation, whether it contains new or complex terminology);
cy-gb	natur y gwaith (e.e. a yw’n diwygio deddfwriaeth arall, a yw’n cynnwys terminoleg newydd neu gymhleth);

en-gb	How many words will need to be translated;
cy-gb	faint o eiriau y bydd angen eu cyfieithu;

en-gb	when it will reach Translation Service; and
cy-gb	pryd y bydd yn cyrraedd y Gwasanaeth Cyfieithu;

en-gb	by what time the work needs to be returned.
cy-gb	erbyn pryd y mae angen dychwelyd y gwaith.

en-gb	If circumstances change, the jurilinguist and translator should be consulted so new arrangements can be considered and agreed upon.
cy-gb	Os bydd amgylchiadau’n newid, dylid ymgynghori â’r ieithydd deddfwriaethol a’r cyfieithydd fel y gellir ystyried trefniadau newydd a chytuno arnynt.

en-gb	When scheduling work with Translation Service the following points should be remembered:
cy-gb	Dylid cofio’r pwyntiau canlynol wrth drefnu gwaith gyda’r Gwasanaeth Cyfieithu:

en-gb	sending finished text to Translation Service, rather than incomplete drafts, will make more efficient use of the resources available:
cy-gb	bydd anfon testun gorffenedig i’r Gwasanaeth Cyfieithu, yn hytrach na drafftiau anghyflawn, yn gwneud defnydd mwy effeithlon o’r adnoddau sydd ar gael.

en-gb	each set of changes will cost in terms of time and/or money.
cy-gb	Bydd pob cyfres o newidiadau yn costio o ran amser a/neu arian.

en-gb	If Bill teams have no other option than to send an unfinished draft for translation, Translation Service will need an indication of which elements are likely to change the most;
cy-gb	Os nad oes gan dimau Biliau unrhyw ddewis arall yn hytrach nag anfon drafft heb ei orffen i gael ei gyfieithu, bydd y Gwasanaeth Cyfieithu angen cael gwybod pa elfennau sy’n debygol o newid fwyaf;

en-gb	every text is different and it is not possible to tell in advance exactly how long Translation Service will need to do the work, but the jurilinguist or lead translator will be able to give more detailed advice.
cy-gb	mae pob testun yn wahanol ac nid yw’n bosibl dweud ymlaen llaw yn union pa mor hir y bydd ei angen ar y Gwasanaeth Cyfieithu i wneud y gwaith, ond bydd yr ieithydd deddfwriaethol neu’r prif gyfieithydd yn gallu cynnig cyngor mwy manwl.

en-gb	Other individuals and teams supporting Assembly Bills  – the wider Bill team 
cy-gb	Unigolion a thimau eraill sy’n cefnogi Biliau’r Cynulliad  – tîm ehangach y Bil 

en-gb	Welsh Treasury – Policy
cy-gb	Trysorlys Cymru - Polisi

en-gb	Bills that introduce changes that may impact on the taxes devolved or partially devolved to Wales must be brought to the attention of the Welsh Treasury (Policy).
cy-gb	Rhaid tynnu sylw Trysorlys Cymru (Polisi) at unrhyw Filiau all effeithio ar drethi sydd wedi eu datganoli neu eu datganoli yn rhannol i Gymru.

en-gb	The devolved and partially devolved taxes are land transaction tax, landfill disposals tax, income tax (on earnings, pensions and income from property) and the local taxes (council tax and non-domestic rates).
cy-gb	Y trethi sydd wedi eu datganoli neu eu datganoli yn rhannol yw'r dreth trafodiadau tir, y dreth gwarediadau tirlenwi, treth incwm (ar enillion, pensiynau ac incwm o eiddo) a threthi lleol (treth gyngor ac ardrethi annomestig).

en-gb	This is because any such changes could alter the tax base of these taxes, directly or indirectly, and have wider revenue impacts for Wales.
cy-gb	Y rheswm am hyn yw y gallai unrhyw newidiadau o'r fath newid sylfaen drethu y trethi hyn, yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol, gan gael effaith ehangach ar refeniw Cymru.

en-gb	Examples could include a reclassification of types of waste, proposals to create new schemes to provide access to home ownership, grants for the construction of new business properties and employment creation schemes.
cy-gb	Ymysg enghreifftiau posibl mae ailddosbarthu mathau o wastraff, cynigion i greu cynlluniau newydd i ddarparu mynediad at berchnogaeth tai, grantiau i adeiladu eiddo busnes newydd a chynlluniau creu cyflogaeth.

en-gb	Judgement should be made as to the change the legislation proposes and the remoteness to the tax base.
cy-gb	Dylid gwneud dyfarniad ynghylch y newid y mae'r ddeddfwriaeth yn ei chynnig a pha mor agos yw hynny at y sylfaen drethu.

en-gb	For example, programmes to enhance the skill base in Wales, whilst potentially designed to impact on opportunities and attract high value jobs to Wales, are likely to be too remote from tax revenue outcomes to have an identifiable impact.
cy-gb	Er enghraifft, er bod rhaglenni i wella'r sylfaen sgiliau yng Nghymru wedi'u llunio i gael effaith ar gyfleoedd a denu swyddi gwerth uchel i Gymru, maent yn debygol o fod yn rhy bell o'r canlyniadau refeniw trethi i gael unrhyw effaith y mae modd ei nodi.

en-gb	Discussion with Welsh Treasury (Policy) should commence early in the Bill process to identify any potential tax implications.
cy-gb	Dylid dechrau trafod gyda Thrysorlys Cymru (Polisi) yn gynnar ym mhroses y Bil i nodi unrhyw oblygiadau posib ar gyfer threthi.

en-gb	Welsh Treasury - Economists
cy-gb	Trysorlys Cymru - Economegwyr

en-gb	The Chief Economist’s team in Welsh Treasury provide specialist advice and guidance on the development of the Regulatory Impact Assessment (RIA) needed for each Bill.
cy-gb	Mae tîm y Prif Economegydd yn Nhrysorlys Cymru yn darparu cyngor ac arweiniad arbenigol ynghylch datblygu'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol sydd ei angen ar bob Bil.

en-gb	The economists can advise on the correct methodological approach, options to be included in the analysis, the data sources and evidence to be used to monetise costs and benefits and the completion of the RIA summary table.
cy-gb	Gall yr economegwyr ddarparu cyngor ynghylch y fethodoleg gywir i'w defnyddio, opsiynau i'w cynnwys yn y dadansoddiad, y ffynonellau data a'r dystiolaeth i'w defnyddio i foneteiddio costau a manteision a chwblhau tabl cryno yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	There is an expectation that a draft RIA will be published as part of the consultation exercise for proposed Bills and so it is important that the economists are contacted at an early stage of the policy making process (see Chapter 6).
cy-gb	Disgwylir i'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft gael ei gyhoeddi fel rhan o'r ymarfer ymgynghori ar gyfer Biliau arfaethedig, felly mae'n bwysig cysylltu â'r economegwyr yn gynnar yn y broses o wneud polisïau (gweler Pennod 6).

en-gb	The Chief Economist is responsible for clearing the final RIA prior to the introduction of a Bill.
cy-gb	Y Prif Economegydd sy'n gyfrifol am awdurdodi'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol terfynol cyn cyflwyno Bil.

en-gb	Knowledge and Analytical Services (KAS)
cy-gb	Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi

en-gb	Knowledge and Analytical Services (KAS) is an extremely important resource when considering the evidence base for the Bill.
cy-gb	Mae Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi yn adnodd hynod bwysig wrth ystyried y sail dystiolaeth ar gyfer y Bil.

en-gb	It is vital to engage with KAS very early on in the policy development period.
cy-gb	Mae’n hanfodol cysylltu â’r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi ar ddechrau’r gwaith o ddatblygu’r polisi.

en-gb	Where possible, this should be prior to inclusion of the Bill within the legislative programme.
cy-gb	Pan fo’n bosibl, dylai hyn fod cyn i’r Bil gael ei gynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	KAS are able to provide expertise in areas such as statistics, economics, social research, geographical technology and library services.
cy-gb	Gall y Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi gynnig arbenigedd mewn meysydd fel ystadegau, economeg, ymchwil gymdeithasol, technoleg ddaearyddol a gwasanaethau llyfrgell.

en-gb	For larger projects it may be appropriate to negotiate resource allocation for the Bill with KAS.
cy-gb	Efallai y bydd yn briodol cytuno ar ddyraniad adnoddau ar gyfer y Bil gyda’r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi yng nghyswllt prosiectau mwy.

en-gb	KAS provides the following expertise particularly relevant to working on Bills:
cy-gb	Mae’r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi yn cynnig yr arbenigedd canlynol sy’n arbennig o berthnasol i weithio ar Filiau:

en-gb	Statisticians – can help clarify data requirements, find what data already exists, set-up new data collections and decide how to collect data efficiently.
cy-gb	Ystadegwyr – gallant helpu i egluro gofynion data, darganfod pa ddata sy’n bodoli eisoes, sefydlu casgliadau data newydd a phenderfynu sut i gasglu data yn effeithlon.

en-gb	Statisticians can assess data quality and decide whether it is fit for the intended purpose, and analyse the data to tell the story, generate further questions, draw inferences and inform decisions.
cy-gb	Gall ystadegwyr asesu ansawdd data a phenderfynu a yw’n addas ar gyfer y diben a fwriedir, a dadansoddi’r data i adrodd y stori, cynhyrchu cwestiynau pellach, dod i gasgliadau a’u defnyddio i wneud penderfyniadau.

en-gb	Social researchers – will measure, describe, explain and predict changes in social and economic structures, attitudes, values and behaviours and the factors which motivate and constrain individuals and groups in society.
cy-gb	Ymchwilwyr cymdeithasol – byddant yn mesur, yn disgrifio, yn esbonio ac yn darogan newidiadau i strwythurau, agweddau, gwerthoedd ac ymddygiadau cymdeithasol ac economaidd a’r ffactorau sy’n ysgogi unigolion a grwpiau mewn cymdeithas yn ogystal â chyfyngu arnynt.

en-gb	Library Services – The Library offers useful resources to support policy development, as well as a range of services which may benefit Bill work.
cy-gb	Gwasanaethau Llyfrgell – mae’r Llyfrgell yn cynnig adnoddau defnyddiol i gefnogi datblygiad polisi, yn ogystal ag amrywiaeth o wasanaethau a allai fod o fudd i waith Bil.

en-gb	The Library is able to perform online information and literature searches.
cy-gb	Gall y Llyfrgell chwilio am wybodaeth a llenyddiaeth ar-lein.

en-gb	Note also that analysts (who are economists, social researchers and statisticians) may also be embedded within Groups.
cy-gb	Sylwer hefyd y gallai dadansoddwyr (sy’n economegwyr, yn ymchwilwyr cymdeithasol ac yn ystadegwyr) hefyd gael eu cynnwys mewn Grwpiau.

en-gb	Strategic Budgeting
cy-gb	Cyllidebu Strategol

en-gb	Its focus is on improving the use of evidence and analysis to support strategic decision making.
cy-gb	Mae’n canolbwyntio ar wella’r defnydd o dystiolaeth a dadansoddi i gefnogi’r broses o wneud penderfyniadau strategol.

en-gb	This means that Bill teams need to engage with Strategic Budgeting about the financial implications of a Bill early in the process, to ensure the policy ambitions can be delivered within the allocation of resources.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod angen i dimau Biliau gysylltu â’r Is-adran Cyllidebu Strategol i drafod goblygiadau ariannol Bil ar ddechrau’r broses, i sicrhau y gellir bodloni uchelgeisiau’r polisi yn unol â’r dyraniad o adnoddau.

en-gb	Strategic Budgeting officials have responsibility for scrutiny and clearance of the financial implications of advice relating to Assembly Bills, before Ministerial approval is sought.
cy-gb	Mae swyddogion Cyllidebau Strategol yn gyfrifol am graffu ar oblygiadau ariannol cyngor sy’n gysylltiedig â Biliau’r Cynulliad a’u hawdurdodi, cyn ceisio cymeradwyaeth Weinidogol.

en-gb	Communications Directorate
cy-gb	Y Gyfarwyddiaeth Gyfathrebu

en-gb	The Communications Directorate leads the development and delivery of external communications for the Welsh Government.
cy-gb	Y Gyfarwyddiaeth Gyfathrebu sy’n arwain datblygiad a darpariaeth cyfathrebu allanol ar ran Llywodraeth Cymru.

en-gb	Of particular relevance to those working on Assembly Bills is the Directorate’s work covering web and digital communications, news, press and media relations, and communications planning, coordination, efficiency and effectiveness.
cy-gb	Mae gwaith y Gyfarwyddiaeth sy’n ymwneud â chyfathrebu ar y we ac yn ddigidol, newyddion, cysylltiadau â’r wasg a’r cyfryngau, a chynllunio, cydgysylltu, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd ymgyrchoedd cyfathrebu yn arbennig o berthnasol i’r rheini sy’n gweithio ar Filiau’r Cynulliad.

en-gb	For those working on Bills one of the challenges is ensuring communication is developed and delivered in a way that is effective and provides the best possible value for money.
cy-gb	Un o’r heriau i’r rhai sy’n gweithio ar Filiau yw sicrhau bod cyfathrebu yn cael ei ddatblygu a’i ddarparu mewn ffordd sy’n effeithiol ac yn cynnig y gwerth gorau posibl am arian.

en-gb	In the first instance the Bill Manager will wish to engage with the Head of Communications and Marketing for the policy Group, who can provide advice, guidance and support on the communications approach for the Bill.
cy-gb	Yn y lle cyntaf, bydd Rheolwr y Bil yn dymuno ymgysylltu â Phennaeth Cyfathrebu a Marchnata’r Grŵp polisi, a all gynnig cyngor, cyfarwyddyd a chefnogaeth o ran sut i gyfathrebu ynglŷn â’r Bil.

en-gb	Private Offices
cy-gb	Swyddfeydd Preifat

en-gb	Each Minister is supported by a secretariat, which acts as the main liaison between the Minister and the organisation.
cy-gb	Cefnogir pob Gweinidog gan ysgrifenyddiaeth, sy’n gweithredu fel y prif gyswllt rhwng y Gweinidog a’r sefydliad.

en-gb	Bill teams will need to work closely with the Private Office, who deal with all correspondence to the Minister, arrange meetings with and for the them and organise their appearances before Committees.
cy-gb	Bydd angen i dimau Biliau weithio’n agos gyda’r Swyddfa Breifat, sy’n ymdrin â’r holl ohebiaeth i’r Gweinidog, yn trefnu cyfarfodydd gyda nhw, ac ar eu cyfer, ac yn trefnu eu hymddangosiadau gerbron Pwyllgorau.

en-gb	Early liaison with Private Offices is important so they can be kept aware of key dates for each of their Minister’s Bills and in order to avoid diary clashes.
cy-gb	Mae cyswllt cynnar gyda Swyddfeydd Preifat yn bwysig fel y gallant gael eu hysbysu am ddyddiadau allweddol ar gyfer pob un o Filiau eu Gweinidogion, ac er mwyn osgoi digwyddiadau a fydd yn cyd-daro mewn dyddiaduron.

en-gb	Group Legislation Leads
cy-gb	Arweinwyr Deddfwriaethol Grŵp

en-gb	Legislation Leads perform a co-ordinating role within policy Groups.
cy-gb	Mae Arweinwyr Deddfwriaethol yn cyflawni swyddogaeth gydgysylltu o fewn Grwpiau polisi.

en-gb	They can offer support and advice to the Bill team.
cy-gb	Gallant gynnig cymorth a chyngor i dîm y Bil.

en-gb	Special advisers
cy-gb	Cynghorwyr arbennig

en-gb	Special advisers add a political dimension to the advice and assistance available to Ministers while reinforcing the political impartiality of the permanent Civil Service by distinguishing the source of political advice and support.
cy-gb	Mae cynghorwyr arbennig yn ychwanegu dimensiwn gwleidyddol i’r cyngor a’r cymorth sydd ar gael i Weinidogion gan atgyfnerthu didueddrwydd gwleidyddol y Gwasanaeth Sifil parhaol trwy fod yn ffynhonnell wahanol o gyngor a chymorth gwleidyddol.

en-gb	They are appointed by the First Minister to help Ministers on matters where the work of Government and the work of the governing party overlap and where it would be inappropriate for permanent civil servants to become involved.
cy-gb	Cânt eu penodi gan y Prif Weinidog i helpu Gweinidogion ar faterion lle mae gwaith y Llywodraeth a gwaith y blaid sy’n llywodraethu yn gorgyffwrdd a phan fyddai’n amhriodol i weision sifil parhaol gymryd rhan.

en-gb	They are an additional resource for the Minister providing assistance from a standpoint that is more politically committed and politically aware than would be available to a Minister from the permanent Civil Service.
cy-gb	Maent yn adnodd ychwanegol i’r Gweinidog gan gynnig cymorth o safbwynt sy’n fwy ymrwymedig yn wleidyddol ac yn fwy ymwybodol yn wleidyddol na fyddai ar gael i Weinidog gan y Gwasanaeth Sifil parhaol.

en-gb	It is helpful for Bill teams to engage with special advisers when preparing advice to Ministers in relation to Bills.
cy-gb	Mae o gymorth i dimau Biliau ymgysylltu â chynghorwyr arbennig wrth baratoi cyngor i Weinidogion yng nghyswllt Biliau.

en-gb	Specialist policy advisers
cy-gb	Cynghorwyr polisi arbenigol

en-gb	Specialist policy advisers are employed from time to time as temporary Civil Servants, often on secondment, to provide expert policy advice to Ministers and their Groups.
cy-gb	Cyflogir cynghorwyr polisi arbenigol o dro i dro fel Gweision Sifil dros dro, yn aml ar secondiad, i gynnig cyngor polisi arbenigol i Weinidogion a’u Grwpiau.

en-gb	Unlike special advisers, the advice they provide will be non-political, but their experience, knowledge and proximity to some Ministers could assist officials in preparing policy advice or briefing on specific issues.
cy-gb	Yn wahanol i gynghorwyr arbennig, bydd y cyngor y maent yn ei ddarparu yn anwleidyddol, ond gallai eu profiad, eu gwybodaeth a’u hagosrwydd at rai Gweinidogion gynorthwyo swyddogion i baratoi cyngor polisi neu ddogfennau briffio ar faterion penodol.

en-gb	Assuring delivery of the legislative programme 
cy-gb	Sicrhau bod y rhaglen ddeddfwriaethol yn cael ei chyflawni 

en-gb	The Bill team are responsible for the delivery of an individual Bill; this Bill will form part of the wider legislative programme for the Government.
cy-gb	Tîm y Bil sy’n gyfrifol am ddarparu Bil unigol a bydd y Bil hwn yn rhan o’r rhaglen ddeddfwriaethol ehangach ar gyfer y Llywodraeth.

en-gb	The following groups and teams support and assure the delivery of the legislative programme.
cy-gb	Mae’r grwpiau a’r timau canlynol yn cefnogi’r rhaglen ddeddfwriaethol ac yn sicrhau ei bod yn cael ei chyflawni.

en-gb	Legislative Programme and Governance Unit (LPGU)
cy-gb	Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant

en-gb	LPGU manages the delivery of the legislative programme, which includes providing advice and support to individual Bill teams, lead Ministers and special advisers, as required.
cy-gb	Mae Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn rheoli darpariaeth y rhaglen ddeddfwriaethol sy’n cynnwys darparu cyngor a chefnogaeth i dimau Biliau unigol, Gweinidogion arweiniol a chynghorwyr arbennig, yn ôl y gofyn.

en-gb	LPGU also provides advice to the First Minister and the Minister with responsibility for Government Business on the legislative programme.
cy-gb	Mae Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant hefyd yn darparu cyngor i’r Prif Weinidog a’r Gweinidog sy’n gyfrifol am Fusnes y Llywodraeth ar y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	This work includes advice on early policy development, stakeholder engagement, timetabling and publication of Green and White Papers, Draft Bills and other consultations, as well as on the handling of each phase of the process, particularly the Assembly Stages.
cy-gb	Mae’r gwaith hwn yn cynnwys cyngor ar ddatblygu polisi yn gynnar, ymgysylltu â rhanddeiliaid, amserlennu a chyhoeddi Papurau Gwyrdd a Gwyn, Biliau Drafft ac ymgyngoriadau eraill, yn ogystal ag ymdrin â phob cyfnod o’r broses, yn enwedig Cyfnodau’r Cynulliad.

en-gb	LPGU must be given the opportunity to comment on all Ministerial advice relating to Assembly legislation and will offer advice on relevant documents that must accompany legislation.
cy-gb	Mae’n rhaid rhoi’r cyfle i Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant wneud sylwadau ar yr holl gyngor Gweinidogol yn ymwneud â deddfwriaeth y Cynulliad a bydd yn cynnig cyngor ar ddogfennau perthnasol y mae’n rhaid eu darparu ynghyd â’r ddeddfwriaeth.

en-gb	Alongside providing training for individual Bill teams, LPGU will also attend project boards and Bill team meetings (including those held with Ministers) and ensure that planning and management principles are in place for each Bill.
cy-gb	Ochr yn ochr â darparu hyfforddiant i dimau Biliau unigol, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant hefyd yn bresennol mewn cyfarfodydd byrddau prosiect a thimau Biliau (gan gynnwys y rhai a gynhelir gyda Gweinidogion) ac yn sicrhau bod egwyddorion cynllunio a rheoli ar waith ar gyfer pob Bil.

en-gb	They closely monitor progress against agreed milestones to ensure that deadlines are met; and ensure consistency of approach across Government in relation to legislation.
cy-gb	Maent yn monitro cynnydd yn agos yn erbyn cerrig milltir y cytunwyd arnynt i sicrhau bod terfynau amser yn cael eu bodloni; a sicrhau agwedd gyson at ddeddfwriaeth ar draws y Llywodraeth.

en-gb	LPGU will determine and set the timetable for each Bill (pre and post-introduction), taking into account the views of all relevant parties.
cy-gb	Bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn penderfynu ac yn pennu’r amserlen ar gyfer pob Bil (cyn ac ar ôl ei gyflwyno), gan gymryd safbwyntiau’r holl bartïon perthnasol i ystyriaeth.

en-gb	Part of the team supports the work of the Legislative Programme Board and its associated working groups by providing secretariat support, and by taking forward a range of improvement actions.
cy-gb	Mae rhan o’r tîm yn cefnogi gwaith Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol a’i weithgorau trwy ddarparu cymorth ysgrifenyddiaeth, a thrwy fwrw ymlaen ag amrywiaeth o gamau gwella.

en-gb	Legislative Programme Board
cy-gb	Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol

en-gb	The Legislative Programme Board takes a central role in the overall management and monitoring of the legislative programme as part of the wider Programme for Government.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol yn cyflawni swyddogaeth ganolog yn y gwaith cyffredinol o reoli a monitro’r rhaglen ddeddfwriaethol yn rhan o’r Rhaglen Lywodraethu ehangach.

en-gb	It is made up of the senior officials from across the Welsh Government and is supported by associated working groups.
cy-gb	Mae’n cynnwys uwch-swyddogion o bob rhan o Lywodraeth Cymru ac fe’i cefnogir gan weithgorau cysylltiedig.

en-gb	Constitutional Affairs and Inter-Governmental Relations
cy-gb	Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol

en-gb	Constitutional Affairs and Inter-Government Relations (CAIGR) includes two teams of particular relevance to those working on legislation:
cy-gb	Mae Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol yn cynnwys dau dîm â pherthnasedd penodol i’r rheini sy’n gweithio ar ddeddfwriaeth:

en-gb	A combined team dealing with constitutional affairs, parliamentary legislation and inter-governmental relations.
cy-gb	Tîm cyfunol yn ymdrin â materion cyfansoddiadol, deddfwriaeth Senedd y DU a chysylltiadau rhynglywodraethol.

en-gb	The team is responsible for dealing with any UK parliamentary legislation affecting Wales, with constitutional issues relating both to the Welsh devolution settlement and to wider UK constitutional developments, and with relations with the UK Government and the other devolved administrations.
cy-gb	Mae’r tîm yn gyfrifol am ymdrin ag unrhyw ddeddfwriaeth Senedd y DU sy’n effeithio ar Gymru, â materion cyfansoddiadol yn ymwneud â setliad datganoli Cymru yn ogystal â datblygiadau cyfansoddiadol ehangach y DU, a chyda chysylltiadau â Llywodraeth y DU a’r gweinyddiaethau datganoledig eraill.

en-gb	The team has a significant network of senior and working level contacts with lead responsibility for devolution across UK Government departments;
cy-gb	Mae gan y tîm rwydwaith sylweddol o gysylltiadau uwch a lefel gweithio sydd â phrif gyfrifoldeb am ddatganoli ar draws adrannau Llywodraeth y DU;

en-gb	The Justice Policy Team leads the development of justice capacity and capability across the Welsh Government and contributes to the effective delivery of justice in Wales through reform of devolved tribunals and working with external justice stakeholders.
cy-gb	Mae’r Tîm Polisi Cyfiawnder yn arwain ar ddatblygu capasiti a gallu ym maes cyfiawnder ar draws Llywodraeth Cymru ac yn gweithio i sicrhau bod cyfiawnder yn cael ei wireddu mewn modd effeithiol yng Nghymru trwy ddiwygio tribiwnlysoedd datganoledig a gweithio gyda rhanddeiliaid allanol ym maes cyfiawnder.

en-gb	The Justice Policy Team is available to advise Bill teams, from an early stage in the policy or legislation development process, on justice considerations in their proposals and handling the potential impacts of proposals on the justice system.
cy-gb	Mae’r Tîm Polisi Cyfiawnder ar gael i gynghori timau Biliau, o gam cynnar yn y broses o ddatblygu’r polisi neu’r ddeddfwriaeth, ar ystyriaethau mewn perthynas â chyfiawnder yn eu cynigion ac ymdrin  ag effeithiau posibl cynigion ar y system gyfiawnder.

en-gb	CAIGR can also advise on interpretation of Devolution Guidance Notes and the ‘ Memorandum of Understanding between the UK Government and Devolved Administrations ’.
cy-gb	Gall yr Is-adran Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol hefyd gynghori ar ddehongli’r Canllawiau ar Ddatganoli a’r Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth rhwng Llywodraeth y DU a'r Gweinyddiaethau Datganoledig.

en-gb	Resourcing the Bill team 
cy-gb	Rhoi adnoddau i dîm y Bil 

en-gb	The Bill team must be properly resourced, with a dedicated Bill Manager and SRO in place to oversee progress from an early stage.
cy-gb	Rhaid bod gan dîm y Bil adnoddau priodol, gyda Rheolwr Bil penodol a Phrif Berchennog Cyfrifol ar waith i oruchwylio cynnydd o ddechrau’r broses.

en-gb	Bill management is an integral part of the process.
cy-gb	Mae rheoli’r Bil yn rhan annatod o’r broses.

en-gb	In a number of cases a small administrative team will support the Bill Manager.
cy-gb	Mewn nifer o achosion, bydd tîm gweinyddol bach yn cynorthwyo Rheolwr y Bil.

en-gb	Even for a very large Bill it is not recommended to extend this team too far (e.g. no more than 1 or 2 support staff) – good communication and direct involvement with the Bill management function is essential, and the larger the team, the harder this becomes.
cy-gb	Hyd yn oed ar gyfer Bil mawr iawn, ni argymhellir y dylid ehangu’r tîm hwn yn ormodol (e.e. dim mwy nag 1 neu 2 o staff cymorth) – mae cyfathrebu da a chymryd rhan yn uniongyrchol yn swyddogaeth reoli’r Bil yn hanfodol, a pho fwyaf y tîm yr anoddaf fydd hyn.

en-gb	When considering how the full Bill team will be resourced there are a number of factors which should be considered, together with the actual requirements for the particular phase of the work in view.
cy-gb	Ceir nifer o ffactorau y dylid eu cadw mewn cof wrth ystyried sut y dylid rhoi adnoddau i dîm llawn y Bil, ynghyd â’r gwir ofynion ar gyfer y cyfnod penodol o’r gwaith dan sylw.

en-gb	For example, it is not necessary to have dedicated OLC resource for a Bill at the point of initial policy development.
cy-gb	Er enghraifft, nid oes angen cael adnodd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol penodol ar gyfer Bil ar adeg dechrau datblygu’r polisi.

en-gb	Factors that will determine Bill team size include –
cy-gb	Mae ffactorau a fydd yn pennu maint tîm y Bil yn cynnwys –

en-gb	policy complexity – some Bills may deal with only one discrete policy area, others will have a number of policy intentions (sometimes very different policy areas), and some contain policy under the responsibility of different Groups or Ministers.
cy-gb	cymhlethdod y polisi – efallai y bydd rhai Biliau yn ymdrin ag un maes polisi ar wahân yn unig, ond bydd gan eraill nifer o fwriadau polisi (meysydd polisi gwahanol iawn weithiau), ac mae rhai yn cynnwys polisi y mae gwahanol Grwpiau neu Weinidogion yn gyfrifol amdano.

en-gb	There needs to be a sufficient number of policy officials, with experience and expertise in the subject, to understand and develop the policy or policies of the Bill.
cy-gb	Mae angen nifer digonol o swyddogion polisi, â phrofiad ac arbenigedd yn y pwnc, i ddeall a datblygu polisi neu bolisïau’r Bil.

en-gb	The need for comprehensive policy input should not be underestimated – as has been noted already in this Chapter (and elsewhere, particularly Chapter 7), the level of detail and precision required to prepare a Bill is significant.
cy-gb	Ni ddylid diystyru’r angen am fewnbwn polisi cynhwysfawr – fel a nodwyd eisoes yn y Bennod hon (ac mewn rhannau eraill, a Phennod 7 yn benodol) – mae lefel y manylder a’r cywirdeb sydd ei hangen i baratoi Bil yn sylweddol.

en-gb	Experience has shown that strong policy knowledge and experience, together with sufficient staff available to undertake all of the work required, is a vital factor for Bill success;
cy-gb	Mae profiad wedi dangos bod gwybodaeth a phrofiad polisi cryf, ynghyd â sicrhau bod digon o staff ar gael i wneud yr holl waith sy’n ofynnol, yn ffactor hanfodol i lwyddiant y Bil;

en-gb	legal complexity – such complexity could include matters relating to legislative competence, EU and human rights matters, Minister of Crown consents, or could relate to the breadth and detail of the existing legal framework into which the Bill will eventually sit;
cy-gb	cymhlethdod cyfreithiol – gallai cymhlethdod o’r fath gynnwys materion yn ymwneud â chymhwysedd deddfwriaethol, materion yn ymwneud â’r UE a hawliau dynol, cydsyniadau Gweinidog y Goron, neu gallai ymwneud ag ehangder a manylder y fframwaith cyfreithiol presennol y bydd y Bil yn rhan ohono yn y pen draw;

en-gb	expected size of the Bill;
cy-gb	maint disgwyliedig y Bil;

en-gb	contentiousness – the attraction of public interest, the level of stakeholder, public and political support and full cross party support.
cy-gb	pa mor ddadleuol yw’r Bil – denu diddordeb y cyhoedd, lefel cefnogaeth y rhanddeiliaid, a’r cyhoedd, a’r lefel o gefnogaeth wleidyddol a chefnogaeth drawsbleidiol lawn.

en-gb	Consideration needs to be given to the level of communications and stakeholder engagement that is necessary and the expected levels of correspondence which may be generated, and to have resource to reflect this; and
cy-gb	Mae angen rhoi ystyriaeth i lefel y cyfathrebu â’r ymgysylltu â rhanddeiliaid sy’n angenrheidiol a’r lefelau disgwyliedig o ohebiaeth a allai gael ei chynhyrchu, ac i fod ag adnoddau i adlewyrchu hyn;

en-gb	implementation planning – particular consideration will need to be given to the resources required to prepare and deliver the implementation programme which could include subordinate legislation and statutory or non-statutory guidance associated with the Bill.
cy-gb	cynllunio’r gweithredu – bydd angen rhoi ystyriaeth benodol i’r adnoddau sydd eu hangen i baratoi a darparu’r rhaglen weithredu a allai gynnwys is-ddeddfwriaeth a chanllawiau statudol neu anstatudol sy’n gysylltiedig â’r Bil.

en-gb	This will be particularly important where there is an expectation that subordinate legislation will be developed alongside the Bill, and/or available for scrutiny at the same time as the Bill is being considered by the Assembly.
cy-gb	Bydd hyn yn arbennig o bwysig lle diwgwylir y bydd is-ddeddfwriaeth yn cael ei datblygu ochr yn ochr â’r Bil, a/neu y bydd ar gael ar gyfer craffu arni ar yr un pryd ag y mae’r Bil yn cael ei ystyried gan y Cynulliad.

en-gb	Some Bills will also have other considerations, such as:–
cy-gb	Bydd gan rai Biliau ystyriaethau eraill hefyd, fel:–

en-gb	how quickly the legislation will need to be brought forward;
cy-gb	pa mor gyflym y bydd angen datblygu’r ddeddfwriaeth;

en-gb	the source of the Bill – does this derive from a manifesto commitment, is this a Member Bill, etc.;
cy-gb	ffynhonnell y Bil – a yw’n deillio o ymrwymiad maniffesto, a yw hwn yn Fil Aelod, etc;

en-gb	inter-Governmental considerations – how much engagement is required with the UK Government or the Governments of Northern Ireland or Scotland; and
cy-gb	ystyriaethau rhynglywodraethol – faint o ymgysylltu sydd ei angen â Llywodraeth y DU neu Lywodraethau Gogledd Iwerddon neu’r Alban;

en-gb	the type of consultation that will be undertaken – preparing a draft Bill for consultation requires different resources to a Green Paper consultation.
cy-gb	y math o ymgynghori a fydd yn cael ei wneud – mae paratoi Bil drafft ar gyfer ymgynghori yn gofyn am adnoddau gwahanol i ymgynghoriad Papur Gwyrdd.

en-gb	Chapter 4 – Bill management and governance 
cy-gb	Pennod 4 – Rheoli a llywodraethu Bil 

en-gb	This Chapter provides guidance in relation to Bill management, including some of the principles, processes and documentation which support and deliver Bill work.  
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn cynnig canllawiau ar reoli Bil, gan gynnwys rhai o’r egwyddorion, prosesau a dogfennau sy’n cefnogi ac yn cyflawni gwaith Bil.  

en-gb	Separate guidance is given in later Chapters on preparing a Bill, and taking it through the Assembly.  
cy-gb	Rhoddir canllawiau ar wahân mewn Penodau diweddarach ar baratoi Bil, a mynd ag ef drwy’r Cynulliad.  

en-gb	Bill management supports the work of preparing the Bill. 
cy-gb	Mae gwaith rheoli Bil yn cefnogi’r gwaith o baratoi Bil. 

en-gb	Guidance on who is who in a Bill team is given in Chapter 3. 
cy-gb	Ceir canllaw ar bwy yw pwy mewn tîm Bil ym Mhennod 3. 

en-gb	Principles of Bill management 
cy-gb	Egwyddorion rheoli Bil 

en-gb	As noted in the previous Chapter of this handbook, Bill management is an integral and essential part of working on Assembly Bills – it is not an inconvenience or unnecessary overhead.
cy-gb	Fel a nodwyd yn y Bennod flaenorol yn y llawlyfr hwn, mae rheoli Bil yn rhan annatod a hanfodol o weithio ar Filiau’r Cynulliad – nid rhywbeth i beri anghyfleustra na gwaith ychwanegol diangen mohono.

en-gb	Equally, Bill management should be proportionate to the actual project and should take the form of a supportive and guiding hand in the delivery of the Bill.
cy-gb	Yn yr un modd, dylai gwaith rheoli Bil fod yn gymesur â’r prosiect ei hun a dylai fod yn gyfrwng i gefnogi a llywio’r gwaith o sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni.

en-gb	Good Bill management calls upon strong project management skills and a comprehensive understanding of the legislative and political process.
cy-gb	Mae gwaith rheoli Bil da yn galw am sgiliau rheoli prosiect cryf a dealltwriaeth gynhwysfawr o’r broses ddeddfwriaethol a gwleidyddol.

en-gb	Effective communication is essential to successful delivery.
cy-gb	Mae cyfathrebu effeithiol yn hanfodol i sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni’n llwyddiannus.

en-gb	Bill teams will be working under great pressure for much of the time, and good Bill management will enable the policy officials and leads, lawyers, drafters, translators and all others involved in the process, to deliver the Bill to time, budget, policy intent and Ministerial expectations.
cy-gb	Bydd timau Biliau yn gweithio o dan bwysau mawr am lawer o’r amser, a bydd gwaith rheoli Bil da yn galluogi swyddogion ac arweinwyr polisi, cyfreithwyr, drafftwyr, cyfieithwyr a phawb arall sy’n rhan o’r broses, i gyflawni’r Bil yn brydlon, yn unol â’r gyllideb, bwriad y polisi a disgwyliadau Gweinidogol.

en-gb	Working together to make good law 
cy-gb	Cydweithio i wneud cyfraith dda 

en-gb	Bill teams should remain mindful of the statement on ‘Civil Service support for Ministers in the development of government legislation’.
cy-gb	Dylai timau Biliau gadw’r datganiad ‘Cymorth y Gwasanaeth Sifil ar gyfer Gweinidogion i ddatblygu deddwriaeth y llywodraeth’ mewn cof.

en-gb	This statement is included below:
cy-gb	Mae’r datganiad hwn wedi ei gynnwys isod:

en-gb	it is in line with the Ministerial Code and the Civil Service Code, and is intended to explain how officials will support Ministers in the delivery of legislation.
cy-gb	mae’n cydymffurfio â Chod y Gweinidogion a Chod y Gwasanaeth Sifil, a bwriedir iddo esbonio sut y bydd swyddogion yn cynorthwyo Gweinidogion i gyflawni deddfwriaeth.

en-gb	Alongside this, the ‘Guiding principles for collaborative working on government legislation’, also included below, is intended to support officials in working collaboratively on legislation in accordance with the values of integrity, honesty, objectivity and impartiality set out in the Civil Service Code.
cy-gb	Ochr yn ochr â hyn, bwriedir i’r ‘‘Egwyddorion arweiniol ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth y llywodraeth’, sydd hefyd wedi ei gynnwys isod, gynorthwyo swyddogion wrth weithio ar y cyd ar ddeddfwriaeth yn unol â’r gwerthoedd o uniondeb, gonestrwydd, gwrthrychedd a didueddrwydd a nodir yng Nghod y Gwasanaeth Sifil.

en-gb	These statements have both been adopted by the Welsh Government.
cy-gb	Mabwysiadwyd y ddau ddatganiad hyn gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Civil service support for Ministers in the development of government legislation 
cy-gb	Cymorth y gwasanaeth sifil ar gyfer Gweinidogion i ddatblygu deddfwriaeth y llywodraeth 

en-gb	The statement sets out how Ministers can expect civil servants to support them in developing an Assembly Bill when that route has been determined as the most appropriate way of achieving a set policy objective, and in considering the need for primary legislation when options are being explored. 
cy-gb	Mae’r datganiad yn nodi sut y gall Gweinidogion ddisgwyl i weision sifil eu cefnogi i ddatblygu Bil Cynulliad pan benderfynwyd mai dyma’r trywydd mwyaf priodol i’w ddilyn i gyflawni amcan polisi penodol, ac wrth ystyried yr angen am ddeddfwriaeth sylfaenol pan ymchwilir i’r opsiynau. 

en-gb	The statement fits within the wider framework of the Civil Service Code and is as relevant to civil servants as it is to Ministers. 
cy-gb	Mae’r datganiad yn rhan o fframwaith ehangach Cod y Gwasanaeth Sifil ac mae’n berthnasol i weision sifil fel y mae i Weinidogion. 

en-gb	Many of the principles outlined below will also apply to the development of other legislation, although the development of such legislation will not necessarily be formally managed as a project. 
cy-gb	Bydd llawer o’r egwyddorion a amlinellir isod yn gymwys hefyd i ddatblygu deddfwriaeth arall, er na fydd datblygu deddfwriaeth o’r fath yn cael ei reoli’n ffurfiol fel prosiect o reidrwydd. 

en-gb	In each case where legislating through an Assembly Bill has been agreed as the appropriate route, the consequent project to develop and deliver a government-proposed Bill will be thoroughly planned and managed. 
cy-gb	Ym mhob achos pan gytunwyd mai deddfu drwy Fil Cynulliad yw’r trywydd priodol, bydd y prosiect dilynol i ddatblygu Bil a gynigir gan y llywodraeth a sicrhau ei fod yn cael ei gyflawni yn cael ei gynllunio a’i reoli’n drylwyr. 

en-gb	There will be a Senior Responsible Owner (SRO) for each project and a project board. 
cy-gb	Bydd Prif Berchennog Cyfrifol ar gyfer pob prosiect a bwrdd prosiect. 

en-gb	Reporting arrangements will be built around a core of regular highlight reporting and tailored to Ministerial requirements. 
cy-gb	Bydd y trefniadau adrodd yn cael eu hadeiladu o amgylch craidd o adroddiadau rheolaidd ar y prif bwyntiau ac yn cael eu teilwra yn unol ag anghenion y Gweinidogion. 

en-gb	Some central resources, principally drafting lawyers and legislative translators, will remain centrally controlled and deployed across the legislative programme. 
cy-gb	Bydd rhai adnoddau canolog, sef cyfreithwyr sy’n drafftio a chyfieithwyr deddfwriaethol, yn cael eu rheoli’n ganolog o hyd a’u defnyddio ar draws y rhaglen ddeddfwriaethol. 

en-gb	The SRO will give account and assurance to Ministers for the delivery of the legislation project. 
cy-gb	Bydd y Prif Berchennog Cyfrifol yn rhoi cyfrif a sicrwydd i’r Gweinidogion mewn perthynas â chyflawni’r prosiect deddfwriaeth. 

en-gb	The SRO (or a duly-appointed deputy), together with officials from all professions and specialisms, will make themselves available to explain advice and account for progress on the legislation project. 
cy-gb	Bydd y Prif Berchennog Cyfrifol (neu ddirprwy a benodir fel sy’n briodol), ynghyd â swyddogion o bob proffesiwn ac arbenigedd, yn sicrhau eu bod ar gael i egluro cyngor ac i roi cyfrif o gynnydd y prosiect deddfwriaeth.  

en-gb	Officials will apply a consistent approach to all legislative proposals, whatever their source. 
cy-gb	Bydd swyddogion yn defnyddio dull cyson o ymdrin â phob cynnig deddfwriaethol, beth bynnag y bo’r ffynhonnell. 

en-gb	Specifically: 
cy-gb	Yn benodol: 

en-gb	The case for change will be examined: 
cy-gb	Bydd yr achos dros newid yn cael ei ystyried: 

en-gb	the issue which it is intended to solve or the advantages intended to arise will be clearly identified; 
cy-gb	nodir yn glir y mater y bwriedir iddo ei ddatrys neu’r manteision y bwriedir iddynt godi; 

en-gb	Through an appraisal of options, consideration will be given to alternative ways of solving that issue or delivering those advantages, and the comparative effectiveness, efficiency and affordability of these alternatives assessed; 
cy-gb	Trwy arfarnu opsiynau, ystyrir dulliau gwahanol o ddatrys y mater hwnnw neu o gyflawni’r manteision hynny, ac asesir eu heffeithiolrwydd, effeithlonrwydd a fforddiadwyedd cymharol; 

en-gb	Where legislation emerges as the preferred option (being effective, necessary, and a key contribution to the strategic priorities of the Welsh Government) the potential intended and unintended consequences of legislation will be considered; the proposals will be analysed with a view to achieving law which is clear, effective and accessible; and its fit with the existing body of law, forthcoming Bills and key policy imperatives will be tested; 
cy-gb	Pan fydd deddfwriaeth yn dod i’r amlwg fel yr opsiwn a ffefrir (drwy fod yn effeithiol, angenrheidiol, ac yn gyfraniad allweddol at flaenoriaethau strategol Llywodraeth Cymru) ystyrir y canlyniadau posibl y bwriedir i ddeddfwriaeth eu cael ac na fwriedir i ddeddfwriaeth eu cael; bydd y cynigion yn cael eu dadansoddi gyda’r nod o gael cyfraith sy’n glir, effeithiol a hygyrch; a phrofir hefyd pa mor gyson ydyw â’r corff presennol o gyfraith, Biliau sydd ar fin ymddangos a gorchmynion polisi allweddol; 

en-gb	In consequence of engagement in this testing process, proposals are likely to be refined and developed as an integral part of the process of making legislation, to deliver the best quality of product. 
cy-gb	Yn sgil bod yn rhan o’r broses brofi hon, mae’n debygol y bydd cynigion yn cael eu mireinio a’u datblygu fel rhan annatod o’r broses o wneud deddfwriaeth, er mwyn cyflawni cynnyrch o’r ansawdd gorau; 

en-gb	The effective implementation of this testing process will involve early engagement with specialists – in the fields of policy, law, and legislative drafting. 
cy-gb	Er mwyn ymgymryd â’r broses brofi hon yn effeithiol, bydd rhaid ymgysylltu ag arbenigwyr ar ddechrau’r broses – ym meysydd polisi, cyfraith a drafftio deddfwriaethol; 

en-gb	In order to support Ministers in the development and delivery of the best quality of legislative product, officials will continue to test robustly any new proposals for subject matter to be included in the Bill (for example at amending stages). 
cy-gb	Er mwyn cefnogi’r Gweinidogion i ddatblygu a chyflawni’r cynnyrch deddfwriaethol o’r ansawdd gorau posibl, bydd swyddogion yn parhau i brofi mewn modd cadarn unrhyw gynigion ar gyfer deunydd pwnc i’w gynnwys yn y Bil (er enghraifft yn y camau diwygio); 

en-gb	Appropriate engagement with relevant parties will have taken place in order to ensure the impact proposals have been tested. 
cy-gb	Bydd ymgysylltu priodol wedi bod â’r partïon perthnasol er mwyn sicrhau bod y cynigion effaith wedi cael eu profi. 

en-gb	All advice from officials will be clear, accurate, robust and concise. 
cy-gb	Bydd yr holl gyngor gan swyddogion yn glir, cywir, cadarn a chryno. 

en-gb	Advice will take into account what is achievable within the timetables set for Assembly Bills. 
cy-gb	Bydd y cyngor yn ystyried yr hyn y mae modd ei gyflawni o fewn yr amserlenni a bennir ar gyfer Biliau’r Cynulliad. 

en-gb	Any areas of risk or uncertainty will be clearly indicated and the advice will, where possible, separate out the advantages and disadvantages of possible decisions. 
cy-gb	Nodir yn eglur unrhyw feysydd o risg neu ansicrwydd a, lle bo hynny’n bosibl, bydd y cyngor yn gwahaniaethu rhwng manteision ac anfanteision penderfyniadau posibl. 

en-gb	All advice will be subject to rigorous quality assurance and represent the considered advice of the wider Bill team  involved in this testing process and cleared by the SRO. 
cy-gb	Bydd yr holl gyngor yn destun prosesau sicrwydd ansawdd cadarn ac yn cynrychioli cyngor gofalus tîm y Bil yn ehangach sy’n rhan o’r broses brofi hon a byddant yn cael eu hawdurdodi gan y Prif Berchennog Cyfrifol .  

en-gb	Early engagement will be sought from all parts of the wider Bill team. 
cy-gb	Gofynnir i bob rhan o dîm ehangach y Bil ymgysylltu o ddechrau’r broses. 

en-gb	All advice will be submitted to the Minister after having had appropriate internal discussion and clearances. 
cy-gb	Bydd pob cyngor yn cael ei gyflwyno i’r Gweinidog wedi iddo gael ei drafod a’i awdurdodi’n fewnol fel sy’n briodol. 

en-gb	Where the SRO recommends a course of action and lawyers or other expert teams do not agree with the recommendation, the advice will make clear the reasoning behind the different views of those teams as well as the SRO’s reasoning. 
cy-gb	Pan fo’r Prif Berchennog Cyfrifol yn argymell camau gweithredu ac nid yw cyfreithwyr neu dimau arbenigol eraill yn cytuno â’r argymhelliad, bydd y cyngor yn egluro’r rhesymeg am wahanol safbwyntiau’r timau hynny yn ogystal â rhesymeg y Prif Swyddog Cyfrifol. 

en-gb	All advice and support to the Minister will be timely. 
cy-gb	Bydd yr holl gyngor a’r gefnogaeth i’r Gweinidog yn cael eu rhoi yn amserol. 

en-gb	Every effort will be made to manage the submission of advice in line with the Minister’s availability and all advice will be drafted with clarity and accessibility to the Minister as a primary consideration. 
cy-gb	Ymdrechir bob amser i reoli’r ffordd y cyflwynir y cyngor yn unol ag argaeledd y Gweinidog, a rhoddir ystyriaeth flaenllaw i sicrhau eglurder a hygyrchedd yr holl gyngor i’r Gweinidog wrth ei ddrafftio.  

en-gb	All government-proposed Assembly Bills form part of the legislative programme. 
cy-gb	Bydd pob Bil y Cynulliad a gynigir gan y llywodraeth yn rhan o’r rhaglen ddeddfwriaethol. 

en-gb	There will be occasions where strategic decisions about the legislative programme affect delivery of legislative proposals and policies within a Minister’s portfolio. 
cy-gb	O bryd i’w gilydd, bydd penderfyniadau strategol ynghylch y rhaglen ddeddfwriaethol yn effeithio ar sicrhau bod cynigion deddfwriaethol a pholisïau mewn portffolio Gweinidog yn cael eu cyflawni. 

en-gb	In these circumstances officials will seek to ensure Ministers are advised about the implications of these decisions. 
cy-gb	Mewn amgylchiadau o’r fath, bydd swyddogion yn ceisio sicrhau bod Gweinidogion yn cael gwybod am oblygiadau’r penderfyniadau hyn. 

en-gb	Guiding principles for collaborative working on government legislation 
cy-gb	Egwyddorion arweiniol ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth y llywodraeth 

en-gb	In developing policy and legislation, all officials must serve Ministers as one team. 
cy-gb	Wrth ddatblygu polisi a deddfwriaeth, dylai pob swyddog wasanaethu Gweinidogion fel un tîm. 

en-gb	For this reason all officials should follow these guiding principles for collaborative working on legislation in accordance with the values of integrity, honesty, objectivity and impartiality set out in the Civil Service Code. 
cy-gb	O’r herwydd, dylai pob swyddog ddilyn yr egwyddorion arweiniol hyn ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth yn unol â’r gwerthoedd o uniondeb, gonestrwydd, gwrthrychedd a didueddrwydd a nodir yng Nghod y Gwasanaeth Sifil. 

en-gb	All officials will continue to discharge their individual responsibilities while also engaging with and supporting colleagues to deliver theirs. 
cy-gb	Bydd pob swyddog yn parhau i ymgymryd â’i ddyletswyddau unigol gan gadw mewn cysylltiad hefyd â chydweithwyr, a’u cefnogi, i gyflawni eu dyletswyddau hwythau. 

en-gb	In doing so they should bring the full range of their skills and abilities to bear to the range of tasks in producing effective policy and legislation. 
cy-gb	Wrth wneud hynny dylent ddefnyddio eu hystod sgiliau a gallu gyfan i ymgymryd â’r amrywiol dasgau i gynhyrchu polisi a deddfwriaeth effeithiol. 

en-gb	This requires: 
cy-gb	I wneud hynny mae’n ofynnol cael: 

en-gb	An understanding of individual and collective roles and responsibilities, including what to expect from particular professionals and specialists; 
cy-gb	Dealltwriaeth o rolau a chyfrifoldebau unigolion a chydweithwyr ar y cyd gan gynnwys beth i’w ddisgwyl gan weithwyr proffesiynol ac arbenigwyr penodol; 

en-gb	Mutual respect; 
cy-gb	Parch rhwng unigolion â’i gilydd; 

en-gb	Striking a balance between timely and in-depth communication; 
cy-gb	Cydbwysedd rhwng cyfathrebu’n amserol ac yn drylwyr;  

en-gb	A shared understanding of individual and collective priorities and pressures; 
cy-gb	Cyd-ddealltwriaeth o flaenoriaethau a phwysau unigolion a chydweithwyr ar y cyd; 

en-gb	An understanding of the big picture, and how each individual’s contribution fits into this. 
cy-gb	Dealltwriaeth o’r darlun cyflawn a sut y mae cyfraniad pob unigolyn yn cyfrannu at hyn. 

en-gb	The big picture includes the political and constitutional context; the fit with other parts of the current and prospective legislative framework; and approaches to implementation of legislation. 
cy-gb	Mae’r darlun cyflawn yn cynnwys y cyd-destun gwleidyddol a chyfansoddiadol; cysondeb â rhannau eraill o’r fframwaith deddfwriaethol presennol ac arfaethedig; a dulliau o weithredu deddfwriaeth. 

en-gb	All officials will seek to establish and build relationships based on trust, with each other and with Ministers. 
cy-gb	Bydd pob swyddog yn ceisio meithrin perthynas yn seiliedig ar ymddiriedaeth, gyda’i gilydd a gyda Gweinidogion. 

en-gb	Officials will, in particular, ensure their communication with Ministers, and with each other, is timely, clear, effective and honest, particularly in respect of the following matters: 
cy-gb	Bydd swyddogion, yn benodol, yn sicrhau bod eu cyfathrebu â Gweinidogion, a gyda’i gilydd, yn amserol, clir, effeithiol a gonest, yn enwedig mewn perthynas â’r materion a ganlyn: 

en-gb	Potential slippage in the timetable of a Bill – recognising its potential knock-on effect on others involved in the production of the Bill, the effects of delaying the delivery of the policy, and any potential impact on the wider legislative programme; 
cy-gb	Y posibilrwydd y gallai amserlen Bil lithro – sylweddoli pa effaith allai hyn ei chael ar eraill sy’n rhan o gynhyrchu’r Bil, yr effeithiau yn deillio o oedi wrth gyflawni’r polisi, ac unrhyw effaith bosibl ar y rhaglen ddeddfwriaethol ehangach;    

en-gb	Dealing with risks, complex and sensitive issues, and problems – this requires both confidence and humility when discussing; 
cy-gb	Delio â risgiau, materion cymhleth a sensitif, a phroblemau – mae hyn yn galw am hyder a gwyleidd-dra wrth drafod;  

en-gb	Resolving disputes – this requires a willingness to be pragmatic, open-minded and to reflect on the comments of colleagues.  
cy-gb	Datrys anghydfodau – mae hyn yn galw am barodrwydd i fod yn bragmataidd, yn feddwl agored ac i fyfyrio ar sylwadau cydweithwyr.  

en-gb	Officials should also work collaboratively with special advisers as part of their approach to developing policy and progressing legislation. 
cy-gb	Dylai swyddogion gydweithio hefyd â chynghorwyr arbennig fel rhan o’u dull o ddatblygu polisi a symud deddfwriaeth yn ei blaen. 

en-gb	Special advisers play a key role in supporting effective communication between officials and Ministers and in supporting Ministers in working with politicians and other stakeholders to ensure the delivery of legislative proposals. 
cy-gb	Mae cynghorwyr arbennig yn chwarae rôl allweddol i gefnogi cyfathrebu effeithiol rhwng swyddogion a Gweinidogion i weithio gyda gwleidyddion a rhanddeiliaid eraill i sicrhau bod cynigion deddfwriaethol yn cael eu cyflawni. 

en-gb	All officials will work to support a learning culture. 
cy-gb	Bydd yr holl swyddogion yn cefnogi diwylliant o ddysgu. 

en-gb	This includes: 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys: 

en-gb	Taking responsibility for their own development – identifying their learning needs and actively pursuing opportunities to meet those needs; 
cy-gb	Cymryd cyfrifoldeb am eu datblygiad eu hunain – nodi eu hanghenion dysgu a mynd ar drywydd cyfleoedd i fodloni’r anghenion hynny; 

en-gb	Supporting the development of others and the organisation, including by freely sharing their own learning and experience. 
cy-gb	Cefnogi datblygiad pobl eraill a’r sefydliad, gan gynnwys drwy rannu o’u gwirfodd eu profiadau eu hunain yn ogystal â’r hyn y maent wedi’i ddysgu. 

en-gb	Assuring delivery of the Bill 
cy-gb	Sicrhau bod Bil  yn cael ei gyflawni 

en-gb	The Legislative Programme Board expects all Bill teams to have robust governance arrangements in place for the delivery of the Bill.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol yn disgwyl i bob tîm Bil fod â threfniadau llywodraethu cadarn ar waith ar gyfer sicrhau bod y Bil yn cael ei gyflawni.

en-gb	It is recognised such governance arrangements may need to vary to suit the precise nature of individual Bills, and good governance is a means to enable effective delivery and not an end in itself.
cy-gb	Cydnabyddir y gallai fod angen i drefniadau llywodraethu o’r fath amrywio i gyd-fynd ag union natur Biliau unigol, ac mai diben llywodraethu da yw sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni’n effeithiol.

en-gb	Principles of governance
cy-gb	Egwyddorion llywodraethu

en-gb	All Bill teams should take account of the following principles of Bill governance –
cy-gb	Dylai pob tîm Bil gymryd yr egwyddorion llywodraethu Bil canlynol i ystyriaeth –

en-gb	there should be a Senior Responsible Owner (SRO);
cy-gb	dylai fod yna Brif Berchennog Cyfrifol;

en-gb	there should be a governance structure in place which facilitates operational delivery (project management and decision making) as well as wider influence and stakeholder management; and
cy-gb	dylai fod strwythur llywodraethu ar waith sy’n hwyluso darpariaeth weithredol (rheoli prosiect a gwneud penderfyniadau) yn ogystal â dylanwad ehangach a rheolaeth rhanddeiliaid;

en-gb	there should be appropriate project documentation in place, which is agreed and approved by the body constituted under the governance structure (usually a project board, see below).
cy-gb	dylai fod dogfennau prosiect priodol ar waith, sydd wedi eu cytuno a’u cymeradwyo gan y corff a gyfansoddir o dan y strwythur llywodraethu (bwrdd prosiect fel arfer, gweler isod).

en-gb	Some Bill projects may be part of a wider programme of delivery, but the principles of governance apply to all Bill projects.
cy-gb	Gallai rhai prosiectau Bil fod yn rhan o raglen gyflawni ehangach, ond mae egwyddorion llywodraethu yn berthnasol i bob prosiect Bil.

en-gb	Project board
cy-gb	Bwrdd prosiect

en-gb	Under the governance structure for the Bill project, there should be a decision-making forum responsible for taking key decisions in relation to the delivery of the Bill and keeping the project on track to deliver.
cy-gb	O dan y strwythur llywodraethu ar gyfer prosiect Bil, dylai fod yna fforwm gwneud penderfyniadau sy’n gyfrifol am benderfyniadau allweddol ynghylch sicrhau bod y Bil yn cael ei gyflawni a chadw’r prosiect ar y trywydd cywir i’w gyflawni.

en-gb	This is usually a project board.
cy-gb	Bwrdd prosiect yw hwn fel arfer.

en-gb	Each Bill project board should be part of a Group’s governance arrangements for projects and delivery.
cy-gb	Dylai bwrdd prosiect pob Bil fod yn rhan o drefniadau llywodraethu Grŵp ar gyfer prosiectau a darparu.

en-gb	Project boards are typically chaired by the SRO, and are responsible (in accordance with their agreed terms of reference) for –
cy-gb	Mae byrddau prosiect yn cael eu cadeirio gan y Prif Berchennog Cyfrifol fel arfer, ac maent yn gyfrifol (yn unol â’u cylch gorchwyl y cytunwyd arnynt) am –

en-gb	ensuring the delivery of the project to timetable;
cy-gb	sicrhau bod y prosiect yn cael ei gyflawni yn unol â’r amserlen;

en-gb	addressing delays or problems with the quality of work;
cy-gb	mynd i’r afael ag oedi neu broblemau gydag ansawdd y gwaith;

en-gb	helping to ensure that roles are filled and responsibilities are known and understood;
cy-gb	helpu i sicrhau bod swyddi’n cael eu llenwi a bod ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o gyfrifoldebau;

en-gb	agreeing timescales, risks, issues and handling approaches;
cy-gb	cytuno ar amserlenni, risgiau, problemau a dulliau ymdrin;

en-gb	managing and monitoring risks, progress against project plans and timetables, and handling issues;
cy-gb	rheoli a monitro risgiau, cynnydd yn erbyn cynlluniau ac amserlenni prosiect, ac ymdrin â phroblemau;

en-gb	ensuring that adequate resources (financial and people) are identified, considering associated risks and taking decisions to address these, including escalating where necessary; and
cy-gb	sicrhau bod adnoddau digonol (ariannol a phobl) yn cael eu nodi, gan ystyried risgiau cysylltiedig a gwneud penderfyniadau i fynd i’r afael â’r rhain, gan gynnwys uwchgyfeirio yn ôl yr angen;

en-gb	agreeing roles, training, collaboration and any sub-groups or work streams that may be required.
cy-gb	cytuno ar swyddogaethau, hyfforddiant, cydweithrediad ac unrhyw is-grwpiau neu ffrydiau gwaith y gallai fod eu hangen.

en-gb	The matters which the project board will consider will change over the lifetime of the project, for example in the early phases the focus may be on policy aspects, whereas towards the end of the project the focus is likely to have moved to implementation issues.
cy-gb	Bydd y materion y bydd y bwrdd prosiect yn eu hystyried yn newid yn ystod oes y prosiect. Er enghraifft efallai y bydd y pwyslais ar agweddau polisi yn y cyfnodau cynnar, ond mae’n debygol y bydd y pwyslais wedi symud ymlaen i faterion gweithredu tuag at ddiwedd y prosiect.

en-gb	Membership of project boards will vary dependent on the individual Bill requirements and the phase of work the Bill project is in, but should typically include the SRO, Legal Services, Office of the Legislative Counsel (OLC), Translation Service, Legislative Programme and Governance Unit (LPGU), Strategic Budgeting and key officials (sometimes from Welsh Government Groups outside the lead policy Group) with responsibility for the delivery of the Bill.
cy-gb	Bydd aelodaeth byrddau prosiect yn amrywio gan ddibynnu ar ofynion y Bil unigol a’r cyfnod gwaith y mae’r prosiect Bil ynddo. Fodd bynnag, fel arfer, dylai gynnwys y Prif Berchennog Cyfrifol, Gwasanaethau Cyfreithiol, Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, y Gwasanaeth Cyfieithu, Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, Cyllidebu Strategol a swyddogion allweddol (weithiau o Grwpiau Llywodraeth Cymru y tu allan i’r Grŵp polisi arweiniol) sy’n gyfrifol am gyflawni’r Bil.

en-gb	Some project boards also include the special adviser.
cy-gb	Mae rhai byrddau prosiect hefyd yn cynnwys y cynghorydd arbennig.

en-gb	In some project boards the Bill team are part of the project board, in other cases they report to the project board.
cy-gb	Mewn rhai byrddau prosiect, mae tîm y Bil yn rhan o’r bwrdd prosiect, mewn achosion eraill mae’n atebol i’r bwrdd prosiect.

en-gb	It may prove helpful for the relevant communications representative to attend the project board as the communications strategy needs to be considered throughout the legislative process.
cy-gb	Gallai fod o gymorth i’r cynrychiolydd cyfathrebu perthnasol fod yn bresennol ym mwrdd y prosiect gan fod angen ystyried y strategaeth gyfathrebu trwy gydol y broses ddeddfwriaethol.

en-gb	It is important that the right people are part of the project board, but that efficiency and agility is not compromised.
cy-gb	Mae’n bwysig bod y bobl iawn yn rhan o fwrdd y prosiect, ond nad oes unrhyw gyfaddawdu mewn perthynas ag effeithlonrwydd ac ystwythder.

en-gb	For this reason there may need to be a separation between membership, regular attendees and invited guests.
cy-gb	Am y rheswm hwn, efallai y bydd angen gwahanu aelodau, mynychwyr rheolaidd a gwesteion a wahoddir.

en-gb	The membership of the project board may need to be reviewed as the project moves between key phases of work, to ensure the membership remains appropriate to the project and the work being delivered at that point.
cy-gb	Efallai y bydd angen adolygu aelodaeth y bwrdd prosiect wrth i’r prosiect symud rhwng cyfnodau gwaith allweddol, i sicrhau bod yr aelodaeth yn parhau i fod yn briodol i’r prosiect a’r gwaith sy’n cael ei ddarparu ar yr adeg honno.

en-gb	Membership of a Bill project board requires an investment of time by each board member, together with a commitment to, and interest in, the project being delivered.
cy-gb	Mae aelodaeth o fwrdd prosiect Bil yn gofyn am ymrwymiad amser gan bob aelod o’r bwrdd, yn ogystal ag ymrwymiad hefyd i’r prosiect sy’n cael ei ddarparu, a diddordeb ynddo.

en-gb	Cross-cutting and cross-Group matters
cy-gb	Materion trawsbynciol a thraws-Grŵp

en-gb	Attention must be given by the Bill team and the project board to the potential for cross-cutting matters arising from the Bill development process.
cy-gb	Mae’n rhaid i dîm y Bil a’r bwrdd prosiect roi sylw i’r posibilrwydd y gallai materion trawsbynciol godi o’r broses o ddatblygu’r Bil.

en-gb	These may be within a Group or affect other Groups and/or Bills.
cy-gb	Gallai’r rhain fod o fewn Grŵp neu effeithio ar Grwpiau a/neu Filiau eraill.

en-gb	Early identification will assist in resolution, and an effective (cross Government) approach to delivery secured.
cy-gb	Bydd eu nodi ar ddechrau’r broses o gymorth i’w datrys, a bydd gwneud hynny’n sicrhau dull cyflawni (trawslywodraethol) effeithiol.

en-gb	However this is an on going process and Bill teams will need to be alive to the possibility of new cross-cutting matters arising.
cy-gb	Fodd bynnag, mae hon yn broses barhaus a bydd angen i dimau Biliau fod yn effro i’r posibilrwydd y gallai materion trawsbynciol newydd godi.

en-gb	Bill teams will need to invest time and effort in working across Groups to ensure that cross-cutting matters are fully considered by all interested persons in each Group, and where required decisions are put before all relevant Ministers.
cy-gb	Bydd angen i dimau Biliau fuddsoddi amser ac ymdrech i weithio ar draws Grwpiau i sicrhau bod materion trawsbynciol yn cael eu hystyried yn llawn gan bob person sydd â buddiant ym mhob Grŵp a, lle y bo angen, fod penderfyniadau yn cael eu rhoi gerbron yr holl Weinidogion perthnasol.

en-gb	The Bill Manager should, in the first instance, bring such matters to the attention of the Group Legislation Lead.
cy-gb	Dylai Rheolwr y Bil, yn y lle cyntaf, dynnu sylw Arweinydd Deddfwriaethol y Grŵp at faterion o’r fath.

en-gb	Discussion with, amongst others, LPGU, Legal Services, OLC and Constitutional Affairs and Inter-Government Relations (CAIGR) may also be beneficial.
cy-gb	Gallai trafodaethau gydag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a Llywodraethiant, Gwasanaethau Cyfreithiol, Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol a Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol, ymhlith eraill, fod o fudd hefyd.

en-gb	The Legislative Programme Board and its associated working groups may be appropriate forums for these issues to be explored and resolved.
cy-gb	Gallai Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol a’i weithgorau cysylltiedig fod yn fforymau priodol ar gyfer ymchwilio i’r materion hyn a’u datrys.

en-gb	Bill timetable and key milestones 
cy-gb	Amserlen a cherrig milltir allweddol Bil 

en-gb	The “Bill timetable” is the term given to the overall time available, including deadlines, within which the key phases of work associated with preparing a Bill and its consideration by the Assembly are to be completed.
cy-gb	“Amserlen Bil” yw’r term a roddir i gyfanswm yr amser sydd ar gael, gan gynnwys terfynau amser, ar gyfer cwblhau’r cyfnodau allweddol o waith sy’n gysylltiedig â pharatoi Bil a’i ystyriaeth gan y Cynulliad.

en-gb	It is recognised that Bill work is only one element of the overall programme, and, therefore, fits inside the timescale for that programme.
cy-gb	Cydnabyddir mai dim ond un elfen o’r rhaglen gyffredinol yw gwaith Bil, ac, felly, mae’n rhan o’r amserlen ar gyfer y rhaglen honno.

en-gb	The timescale is the period of time it will take to deliver the entirety of the project (from conception into policy development through to implementation and review).
cy-gb	Yr amserlen yw’r cyfnod o amser y bydd yn ei gymryd i ddarparu’r prosiect yn ei gyfanrwydd (o’r syniad gwreiddiol i ddatblygu’r polisi hyd at ei weithredu a’i adolygu).

en-gb	Setting the Bill timetable
cy-gb	Pennu amserlen y Bil

en-gb	LPGU is responsible for setting the Bill timetable for Bill preparation, and for managing the timetable for the overall legislative programme.
cy-gb	Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant sy’n gyfrifol am bennu amserlen y Bil ar gyfer paratoi’r Bil, ac am reoli’r amserlen ar gyfer y rhaglen ddeddfwriaethol gyffredinol.

en-gb	The Bill Manager is responsible for setting the detailed project timetables, within the Bill timetable set by LPGU, required to deliver the different aspects of the Bill project (for example, the Bill Manager will prepare a detailed timetable for the development and production of the Explanatory Memorandum).
cy-gb	Rheolwr y Bil sy’n gyfrifol am bennu’r amserlenni prosiect manwl, yn unol ag amserlen y Bil a bennwyd gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, sy’n ofynnol i ddarparu’r gwahanol agweddau ar brosiect y Bil (er enghraifft, bydd Rheolwr y Bil yn paratoi amserlen fanwl ar gyfer datblygu a llunio’r Memorandwm Esboniadol).

en-gb	In order to develop an appropriate Bill timetable, LPGU will take account of the information provided by officials in preparation for, or at the time of, inclusion within the legislative programme.
cy-gb	Er mwyn datblygu amserlen briodol ar gyfer y Bil, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn ystyried yr wybodaeth a ddarparwyd gan swyddogion wrth baratoi ar gyfer, neu ar adeg, cynnwys y Bil yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	They will also take account of:
cy-gb	Byddant hefyd yn ystyried:

en-gb	any policy and legal constraints that may exist; the degree and progress of policy development; the limited windows for drafting and translation of Bills; the requirements of Standing Orders and the expectations of the Assembly; together with the need to progress Ministerial expectations and deliver legislation in accordance with the programme for government and other commitments.
cy-gb	unrhyw gyfyngiadau cyfreithiol ac o ran polisi; i ba raddau y datblygwyd y polisi; y ffenestri cyfyngedig ar gyfer drafftio a chyfieithu Biliau; gofynion Rheolau Sefydlog a disgwyliadau’r Cynulliad; ynghyd â’r angen i fwrw ymlaen â disgwyliadau Gweinidogion a sicrhau bod deddfwriaeth yn cael ei chyflawni yn unol â’r rhaglen lywodraethu ac ymrwymiadau eraill.

en-gb	The preparation of a Bill timetable is, therefore, a collaborative process, but one that ultimately has to be set in the context of other Bills, the overall programme and the First Minister’s expectations.
cy-gb	Mae’r broses o baratoi amserlen Bil yn broses gydweithredol felly, ond yn un y mae’n rhaid ei rhoi yng nghyd-destun Biliau eraill, y rhaglen gyffredinol a disgwyliadau’r Prif Weinidog yn y pen draw.

en-gb	Once a Bill timetable has been settled, it will be agreed with the First Minister, and then monitored against delivery.
cy-gb	Ar ôl penderfynu’n derfynol ar amserlen Bil, bydd yn cael ei chytuno gyda’r Prif Weinidog, ac yna’n cael ei monitro yn erbyn y cyflawni.

en-gb	Bill teams are expected to deliver against the key milestones, and failure to meet a key milestone could result in the essential resources (such as OLC or Translation Service) not being available for the Bill (or other Bills) and ultimately the Bill not being introduced (which could include losing the Bill from the programme entirely).
cy-gb	Disgwylir i dimau Biliau gyflawni yn erbyn y cerrig milltir allweddol, a gallai methiant i fodloni carreg filltir allweddol olygu na fydd adnoddau hanfodol (fel Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol neu’r Gwasanaeth Cyfieithu) ar gael ar gyfer y Bil (neu Filiau eraill) ac na fydd y Bil yn cael ei gyflwyno yn y pen draw (a allai gynnwys colli’r Bil o’r rhaglen yn gyfan gwbl).

en-gb	Changes to the Bill timetable
cy-gb	Newidiadau i amserlen y Bil

en-gb	It is recognised that a Bill timetable set at the beginning of the process may need to be changed in light of new circumstances (for example, a new policy direction).
cy-gb	Cydnabyddir efallai y bydd angen newid amserlen Bil a bennwyd ar ddechrau’r broses os bydd amgylchiadau newydd (er enghraifft, cyfeiriad polisi newydd) yn codi.

en-gb	Where a Bill team considers that the key milestones may need to be changed, or indicative introduction dates altered, contact should immediately be made with the relevant LPGU contact.
cy-gb	Pan fydd tîm Bil o’r farn efallai fod angen newid y cerrig milltir allweddol, neu ddiwygio dyddiadau cyflwyno dangosol, dylid cysylltu ar unwaith â’r cyswllt perthnasol yn Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant.

en-gb	Bill teams are not permitted to change the Bill timetable without the agreement of the Head of LPGU, who will provide advice to the First Minister.
cy-gb	Ni chaniateir i dimau Biliau newid amserlen y Bil heb gytundeb Pennaeth Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, a fydd yn rhoi cyngor i’r Prif Weinidog.

en-gb	As such Bill teams are not able to make commitments to Ministers about changes without first discussing these with LPGU.
cy-gb	Fel y cyfryw, ni all timau Biliau wneud ymrwymiadau i Weinidogion ynghylch newidiadau heb drafod y rhain gydag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn gyntaf.

en-gb	Such restrictions exist because of the potential impact a change for one Bill may have for other Bills or the legislative programme as a whole.
cy-gb	Mae cyfyngiadau o’r fath yn bodoli oherwydd yr effaith bosibl y gallai newid i un Bil ei chael ar Filiau eraill neu’r rhaglen ddeddfwriaethol yn ei chyfanrwydd.

en-gb	It should also be noted that the final decision on Bill timetables is a matter for the First Minister, rather than individual Ministers.
cy-gb	Dylid nodi hefyd mai mater i’r Prif Weinidog yw’r penderfyniad terfynol ar amserlenni Biliau, yn hytrach na Gweinidogion unigol.

en-gb	Timetable for Assembly consideration
cy-gb	Amserlen ar gyfer ystyriaeth y Cynulliad

en-gb	The timetable for Assembly consideration will be included in the overall Bill timetable.
cy-gb	Bydd yr amserlen ar gyfer ystyriaeth y Cynulliad yn cael ei chynnwys yn amserlen gyffredinol y Bil.

en-gb	Guidance on the process for setting and agreeing this is included in Chapter 15.
cy-gb	Mae canllawiau ar y broses o bennu a chytuno ar hyn wedi eu cynnwys ym Mhennod 15.

en-gb	When a Bill has been introduced into the Assembly, LPGU will work with the Bill team to develop a timetable for the preparation of amendments to the Bill – see also Chapter 15.
cy-gb	Pan fydd Bil wedi cael ei gyflwyno i’r Cynulliad, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn gweithio gyda thîm y Bil i ddatblygu amserlen ar gyfer paratoi diwygiadau i’r Bil – gweler hefyd Bennod 15.

en-gb	Documentation 
cy-gb	Dogfennau 

en-gb	Bill project documentation
cy-gb	Dogfennau prosiect Bil

en-gb	As noted above, Bill management should be proportionate.
cy-gb	Fel y nodwyd uchod, dylai’r gwaith o reoli’r Bil fod yn gymesur.

en-gb	Part of this proportionality relates to the project documentation that will accompany the Bill work.
cy-gb	Mae rhan o’r cymesuredd hwn yn ymwneud â’r dogfennau prosiect a fydd yn cyd-fynd a gwaith y Bil.

en-gb	There are no centrally set requirements for the format of the Bill project documentation (there are set requirements for other Bill documents, for example Explanatory Memoranda).
cy-gb	Nid oes unrhyw ofynion a bennwyd yn ganolog ar gyfer fformat dogfennau prosiect Bil (ceir gofynion penodol ar gyfer dogfennau Bil eraill, fel Memoranda Esboniadol er enghraifft).

en-gb	Although Bill teams are run differently, according to individual requirements, it is very important there is clarity on what Bill project documentation exists and what it aims to do and that common terms for documents are used to avoid confusion.
cy-gb	Er bod timau Biliau yn cael eu rhedeg yn wahanol, yn unol â gofynion unigol, mae’n bwysig iawn bod eglurder ynghylch pa ddogfennau prosiect Bil sy’n bodoli a’r hyn y maent yn bwriadu ei wneud a bod termau cyffredin yn cael eu defnyddio ar gyfer dogfennau er mwyn osgoi dryswch.

en-gb	Project boards will need to agree the documentation that will be kept for the Bill project.
cy-gb	Bydd angen i fyrddau prosiect gytuno ar y dogfennau a fydd yn cael eu cadw ar gyfer y prosiect Bil.

en-gb	Bill Managers are responsible for ensuring the quality of the Bill documentation, and that it meets the standards required by the Group’s own governance arrangements.
cy-gb	Rheolwyr Biliau sy’n gyfrifol am sicrhau ansawdd dogfennau’r Bil, a’u bod yn bodloni’r safonau sy’n ofynnol yn ôl trefniadau llywodraethu’r Grŵp ei hun.

en-gb	Bill Managers are also responsible for keeping the information up to date, monitoring and reporting against the documents, and maintaining an effective version control system.
cy-gb	Mae Rheolwyr Biliau hefyd yn gyfrifol am gadw’r wybodaeth yn gyfredol, am fonitro ac adrodd yn erbyn y dogfennau, ac am gynnal system rheoli fersiynau effeithiol.

en-gb	It is usual for Bill Managers to prepare regular highlight reports to the project board.
cy-gb	Mae’n arferol i Reolwyr Biliau baratoi adroddiadau ar y prif bwyntiau yn rheolaidd i’r bwrdd prosiect.

en-gb	Bill Managers should find the Government’s project management guidance of assistance in developing the project documentation for the Bill.
cy-gb	Dylai canllawiau rheoli prosiect y Llywodraeth fod o gymorth i Reolwyr Biliau wrth ddatblygu’r dogfennau prosiect ar gyfer y Bil.

en-gb	As a minimum it is expected each Bill project will have the following documents –
cy-gb	Disgwylir y bydd gan bob prosiect Bil y dogfennau canlynol o leiaf –

en-gb	Project plan – an overall plan for delivering the Bill project.
cy-gb	Cynllun prosiect – cynllun cyffredinol ar gyfer cyflawni prosiect y Bil.

en-gb	It should set out the scope of the project and the methods by which the project will be delivered; assumptions; dependencies; key milestones; resources; reporting and governance; tolerances; and a critical path.
cy-gb	Dylai nodi cwmpas y prosiect a’r dulliau a fydd yn cael eu defnyddio i ddarparu’r prosiect; tybiaethau; dibyniaethau; cerrig milltir allweddol; adnoddau; adrodd a llywodraethu; goddefiadau; a llwybr critigol.

en-gb	Work stream plans – large projects, and particularly Bill projects, can be broken down into work streams (i.e. a smaller project which contributes to the delivery of the main project – for example a work stream on securing Minister of Crown consent, where this is required, e.g. for the conferral or modification of functions on, or in relation to, reserved authorities; or a work stream on preparing the Explanatory Memorandum).
cy-gb	Cynlluniau ffrwd gwaith – gellir rhannu prosiectau mawr, a phrosiectau Bil yn arbennig, yn ffrydiau gwaith (h.y. prosiect llai sy’n rhan hanfodol o gyflawni’r prif brosiect – er enghraifft ffrwd waith ar sicrhau cydsyniad Gweinidog y Goron, pan fo hynny'n ofynnol, er enghraifft er mwyn rhoi neu addasu swyddogaethau i, neu mewn perthynas ag, awdurdod a gadwyd yn ôl; neu ffrwd waith ar baratoi’r Memorandwm Esboniadol).

en-gb	Each work stream should have its own plan which sets out how the work stream will be delivered.
cy-gb	Dylai fod cynllun ar gyfer pob ffrwd waith sy’n nodi sut y bydd y ffrwd waith yn cael ei chyflawni.

en-gb	Work stream plans should feed into, and align with, the main project plan, and may include dependencies with wider programmes, or other Group priorities or needs.
cy-gb	Dylai cynlluniau ffrydiau gwaith gyfrannu at y prif gynllun prosiect a chyd-fynd ag ef, a gall gynnwys dibyniaethau â rhaglenni ehangach, neu flaenoriaethau neu anghenion eraill y Grŵp.

en-gb	Detailed project timetable – as noted above, the overall Bill timetable is set by LPGU, but Bill teams will need detailed timetables below for the delivery of the individual aspects of each phase of work.
cy-gb	Amserlen prosiect fanwl – fel a nodwyd uchod, caiff amserlen gyffredinol y Bil ei phennu gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, ond bydd angen yr amserlenni manwl isod ar dimau Biliau i fodloni’r agweddau unigol ar bob cyfnod gwaith.

en-gb	For example, a period of 12 weeks for instructions in the Bill timetable will need to be broken down into the activities necessary to develop, prepare, refine and clear the instructions, together with details of who is responsible for completing the tasks and any inter-dependencies (e.g. engaging with Legal Services, checking against the evidence base, and so on).
cy-gb	Er enghraifft, bydd angen rhannu cyfnod o 12 wythnos ar gyfer cyfarwyddiadau yn amserlen y Bil rhwng gweithgareddau sy’n angenrheidiol i ddatblygu, paratoi, mireinio ac awdurdodi’r cyfarwyddiadau, ynghyd â manylion pwy sy’n gyfrifol am gwblhau’r tasgau ac unrhyw ryng-ddibyniaethau (e.e. ymgysylltu â Gwasanaethau Cyfreithiol, gwirio yn erbyn y sail dystiolaeth, ac yn y blaen).

en-gb	Risk register – this document sets out the risks to Bill delivery, and details the likelihood and impact of each risk, the proximity of the risk, and crucially the actions that will be taken to mitigate the risk, as well as any further actions required in the future to reduce the risk.
cy-gb	Cofrestr risg – mae’r ddogfen hon yn nodi pa risgiau a allai roi’r gwaith o gyflawni’r Bil yn llwyddiannus yn y fantol. Mae’n rhoi manylion tebygolrwydd ac effaith pob risg, pa bryd y mae’n debygol o godi ac, yn hanfodol, mae’n nodi’r camau a fydd yn cael eu cymryd i liniaru’r risg, yn ogystal ag unrhyw gamau eraill fydd eu hangen yn y dyfodol i leihau’r risg.

en-gb	Issue log / Issue register – for some Bill teams this document acts as a repository of all (known) outstanding matters which need to be dealt with, including decisions which need to be taken.
cy-gb	Log problemau / Cofrestr problemau – i rai timau Biliau, mae’r ddogfen hon yn gweithredu fel cronfa o’r holl faterion sydd heb eu datrys (sy’n hysbys) y mae angen ymdrin â nhw, gan gynnwys penderfyniadau y mae angen eu gwneud.

en-gb	This is so the issues are not lost in the fast pace of work which can sometimes take place.
cy-gb	Mae hyn er mwyn sicrhau nad yw’r problemau yn cael eu colli pan fo gwaith yn cael ei wneud yn gyflym, fel sy’n gallu digwydd o bryd i’w gilydd.

en-gb	For other Bill teams, the term refers to the document that captures those matters that are currently adversely affecting delivery – i.e. a materialised risk.
cy-gb	I dimau Biliau eraill, mae’r term yn cyfeirio at y ddogfen sy’n crynhoi’r materion hynny sy’n cael effaith andwyol ar gyflawni ar y pryd – h.y. risg sydd wedi codi.

en-gb	In addition to the Bill and the Explanatory Memorandum, all projects must also produce –
cy-gb	Yn ogystal â’r Bil a’r Memorandwm Esboniadol, mae’n rhaid i bob prosiect hefyd lunio –

en-gb	a communications strategy;
cy-gb	strategaeth gyfathrebu;

en-gb	a record of lessons learned.
cy-gb	cofnod o wersi a ddysgwyd.

en-gb	Fuller guidance on each is given below.
cy-gb	Rhoddir canllawiau llawnach ar bob un isod.

en-gb	Communications strategy
cy-gb	Strategaeth gyfathrebu

en-gb	An effective and well-delivered communication programme will support the delivery of the Bill project, and work towards the longer-term implementation of the policy.
cy-gb	Bydd rhaglen gyfathrebu effeithiol a threfnus yn cefnogi’r gwaith o gyflawni prosiect y Bil, ac yn gweithio tuag at roi’r polisi ar waith ar gyfer y tymor hwy.

en-gb	As such it is essential that such a programme, which delivers for both internal and external stakeholders, is an embedded part of the Bill project; a communications strategy will help achieve this.
cy-gb	Fel y cyfryw, mae’n hanfodol bod rhaglen o’r fath, sy’n cyflawni ar ran rhanddeiliaid mewnol ac allanol, yn rhan annatod o brosiect y Bil a bydd strategaeth gyfathrebu yn helpu i gyflawni hyn.

en-gb	A communications strategy sets out how the Bill team and the Minister (and in some cases other parts of the Welsh Government) will communicate with, primarily, external stakeholders (including the UK Government).
cy-gb	Mae strategaeth gyfathrebu yn nodi sut y bydd tîm y Bil a’r Gweinidog (a rhannau eraill o Lywodraeth Cymru mewn rhai achosion) yn cyfathrebu â rhanddeiliaid allanol yn bennaf (gan gynnwys Llywodraeth y DU).

en-gb	The communications strategy can also include information on working and communicating with internal stakeholders.
cy-gb	Gall y strategaeth gyfathrebu hefyd gynnwys gwybodaeth am weithio a chyfathrebu â rhanddeiliaid mewnol.

en-gb	How to communicate in Welsh and English must be considered from the outset.
cy-gb	Mae’n rhaid ystyried sut i gyfathrebu yn Gymraeg ac yn Saesneg o’r cychwyn.

en-gb	As with any plan or strategy, it is important that it is kept up to date, accurate and followed.
cy-gb	Fel gydag unrhyw gynllun neu strategaeth, mae’n bwysig ei bod yn cael ei chadw’n gyfredol, ac yn gywir a’i bod yn cael ei dilyn.

en-gb	The Minister will need to have sight of, and be advised on, the communications strategy.
cy-gb	Bydd angen i’r Gweinidog gadw golwg ar y strategaeth gyfathrebu a chael gwybodaeth amdani.

en-gb	The strategy is likely to identify–
cy-gb	Mae’r strategaeth yn debygol o nodi –

en-gb	what the key messages for the target audience are , when they will be given, how, and by whom;
cy-gb	beth yw’r negeseuon allweddol i’r gynulleidfa darged, pryd y byddant yn cael eu rhoi, sut a chan bwy;

en-gb	what other communications need to take place alongside, and in addition to, the work on key messages;
cy-gb	pa gyfathrebu arall y mae angen ei wneud ochr yn ochr â’r gwaith ar y negeseuon allweddol, ac yn ychwanegol at y gwaith hwnnw;

en-gb	key dates and communication activity proposed around those;
cy-gb	dyddiadau allweddol a gweithgarwch cyfathrebu a gynigir ar sail y rheini;

en-gb	the resources for delivering communications activity;
cy-gb	yr adnoddau ar gyfer darparu gweithgareddau cyfathrebu;

en-gb	media opportunities (including Welsh language press and media);
cy-gb	cyfleoedd yn y cyfryngau (gan gynnwys y wasg a’r cyfryngau Cymraeg);

en-gb	how risks to effective and successful communication could arise and how these could be mitigated (note, these risks may need to be added to the Bill project risk register); and
cy-gb	sut y gallai risgiau i gyfathrebu effeithiol a llwyddiannus godi a sut y gellir lliniaru’r rhain (sylwer, efallai y bydd angen ychwanegu’r risgiau hyn at gofrestr risg prosiect y Bil);

en-gb	linkages to other communication strategies (be this other Bills, other Welsh Government projects, other policy work, etc.).
cy-gb	cysylltiadau â strategaethau cyfathrebu eraill (pa un a ydynt yn Filiau eraill, yn brosiectau Llywodraeth Cymru eraill, gwaith polisi arall, etc).

en-gb	The Communications Team, including press teams, should be engaged in the development of the communications strategy, and the plans should draw on any stakeholder analysis work.
cy-gb	Dylid cynnwys y Tîm Cyfathrebu, gan gynnwys timau’r wasg, yn y gwaith o ddatblygu’r strategaeth gyfathrebu, a dylai’r cynlluniau fanteisio ar unrhyw waith dadansoddi gan randdeiliaid.

en-gb	Strong communications support should be maintained throughout the process, where possible.
cy-gb	Dylid rhoi cymorth cyfathrebu cryf trwy gydol y broses, pan fo hynny’n bosibl.

en-gb	Lessons learned
cy-gb	Gwersi a ddysgwyd

en-gb	The successes and challenges of Bill work along the way will influence how each Bill team develops and provide an opportunity for the team to do something better at the next stage.
cy-gb	Bydd llwyddiannau a heriau gwaith Bil ar hyd y daith yn dylanwadu ar sut y mae pob tîm Bil yn datblygu ac yn cynnig cyfle i’r tîm wneud rhywbeth yn well yn ystod y cyfnod nesaf.

en-gb	It is important that other Bill teams are able to benefit from lessons learned, in order to improve their processes.
cy-gb	Mae’n bwysig y gall timau Biliau eraill elwa o wersi a ddysgwyd, er mwyn gwella eu prosesau.

en-gb	The Legislative Programme Board has agreed a corporate lessons learned system to share experiences and knowledge in order to inform, improve and maintain performance.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol wedi cytuno ar system gwersi a ddysgwyd gorfforaethol i rannu profiadau a gwybodaeth i hysbysu, gwella a chynnal perfformiad.

en-gb	Bill teams will want to review the lessons learned from previous Bill teams when planning risk responses for new projects in the form of a risk register.
cy-gb	Bydd timau Biliau yn dymuno adolygu’r gwersi a ddysgwyd gan dimau Biliau blaenorol wrth gynllunio ymatebion risg ar gyfer prosiectau newydd ar ffurf cofrestr risg.

en-gb	Training on Bill work 
cy-gb	Hyfforddiant ar waith Bil 

en-gb	It is recognised that for many Bill work will be a new part of their role, and a range of formal and informal training and education opportunities exist to provide support and improve capability.
cy-gb	Cydnabyddir y bydd gwaith Bil yn rhan newydd o swyddogaeth llawer o unigolion, ac mae amrywiaeth o gyfleoedd hyfforddiant ac addysg ffurfiol ac anffurfiol yn bodoli i ddarparu cymorth a gwella gallu.

en-gb	Further information is available from the Head of LPGU and also Group Legislation Leads.
cy-gb	Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan Bennaeth Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant ac Arweinwyr Deddfwriaethol Grŵp hefyd.

en-gb	Chapter 5 – Integrated Impact Assessment 
cy-gb	Pennod 5 – Asesiad Effaith Integredig 

en-gb	Impact assessment is a means of judging the effect of policy on people, culture, the environment and the economy.  
cy-gb	Mae asesiadau effaith yn ffordd o ddyfarnu effaith polisi ar bobl, diwylliant, yr amgylchedd a’r economi.  

en-gb	Impact assessment should be undertaken when developing policy. 
cy-gb	Dylid cynnal asesiad effaith wrth ddatblygu polisi. 

en-gb	For this reason, impact assessment is part of the process of preparing Assembly Bills. 
cy-gb	Am y rheswm hwn, mae asesiad effaith yn rhan o'r broses o baratoi Biliau'r Cynulliad. 

en-gb	The purpose of this Chapter is to signpost users to the guidance on the new Integrated Impact Assessment tool which officials need to use in the context of preparing Assembly Bills.  
cy-gb	Diben y Bennod hon yw cyfeirio defnyddwyr at ganllawiau ar yr offeryn Asesiad Effaith Integredig newydd y mae angen i swyddogion ei ddefnyddio wrth baratoi Biliau'r Cynulliad. 

en-gb	The findings from using the Integrated Impact Assessment will inform the Regulatory Impact Assessments (RIAs) which accompany Assembly Bills. 
cy-gb	Bydd canfyddiadau o ddefnyddio'r Asesiad Effaith Integredig yn bwydo i mewn i'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy'n cyd-fynd â Biliau'r Cynulliad. 

en-gb	Comprehensive guidance on RIAs is provided in Chapter 6 of this Handbook. 
cy-gb	Rhoddir canllawiau cynhwysfawr ar Asesiadau Effaith Rheoleiddiol ym Mhennod 6 y Llawlyfr hwn. 

en-gb	Approach to impact assessment 
cy-gb	Dull o gynnal asesiad effaith 

en-gb	Impact assessments have developed to meet both the requirements of Ministers and requirements set out in statutes passed by the Assembly and by the UK Parliament.
cy-gb	Datblygwyd asesiadau effaith i fodloni gofynion Gweinidogion a gofynion a nodir mewn statud a basiwyd gan y Cynulliad a Senedd y DU.

en-gb	Policy makers are required to consider all the relevant issues before reaching and making a decision; impact assessments prompt and guide policy-makers to gather and, if necessary, seek evidence so as to improve the development of a policy or inform a change in policy direction.
cy-gb	Mae’n ofynnol i lunwyr polisi ystyried yr holl faterion perthnasol cyn dod i benderfyniad a’i wneud; mae asesiadau effaith yn cymell ac yn arwain llunwyr polisi i gasglu tystiolaeth ac, os oes angen, i chwilio am dystiolaeth er mwyn gwella datblygiad polisi neu i gynghori y dylid newid cyfeiriad polisi.

en-gb	Impact assessment is more effective when undertaken in an integrated way.
cy-gb	Mae asesiad effaith yn fwy effeithiol pan fydd yn cael ei gynnal mewn ffordd integredig.

en-gb	The Integrated Impact Assessment tool is designed to support a way of working on impact assessment within the Welsh Government which avoids excessive procedure and replication, and which results in an integrated, accessible appraisal of the expected outcomes of a policy decision, legislation, or other activity.
cy-gb	Lluniwyd yr offeryn Asesiad Effaith Integredig i helpu i sicrhau ffordd o weithio ar asesiadau effaith yn Llywodraeth Cymru sy'n osgoi gweithdrefnau gormodol a dyblygu gwaith, ac sy'n arwain at werthusiad integredig, hygyrch o ganlyniadau disgwyliedig penderfyniad polisi, deddfwriaeth neu weithgaredd arall.

en-gb	The Integrated Impact Assessment should also tell the story of how a proposal has been developed and how impacts have been considered.
cy-gb	Dylai'r Asesiad Effaith Integredig hefyd egluro hanes datblygu cynnig a'r ffordd y cafodd yr effeithiau eu hystyried.

en-gb	Full guidance can be found on the policy and delivery section of the intranet.
cy-gb	Gellir gweld y canllawiau yn llawn yn adran polisi a chyflawni y fewnrwyd.

en-gb	Making the findings available 
cy-gb	Rhyddhau’r canfyddiadau 

en-gb	Chapter 6 of this Handbook provides information on undertaking and preparing the RIA which will form part of the Explanatory Memorandum which accompanies the Bill on introduction to the Assembly.
cy-gb	Mae Pennod 6 y Llawlyfr hwn yn cynnig gwybodaeth am gynnal a pharatoi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol a fydd yn rhan o’r Memorandwm Esboniadol sy’n cyd-fynd â’r Bil wrth ei gyflwyno i’r Cynulliad.

en-gb	It explains that a summary of the impact assessments which have been undertaken should be provided within Chapter 8 of the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Mae’n esbonio y dylid darparu crynodeb o’r asesiadau effaith a gyflawnwyd, a hynny ym Mhennod 8 y Memorandwm Esboniadol.

en-gb	This can draw on the summary which will be produced as part of undertaking the Integrated Impact Assessment.
cy-gb	Gall hyn ddefnyddio'r crynodeb a fydd yn cael ei gynhyrchu wrth gynnal yr Asesiad Effaith Integredig.

en-gb	In addition, sometimes it may be appropriate for the Government to make available more detail on the findings of certain impact assessments within the Integrated Impact Assessment separately to the information in the Explanatory Memorandum for the Bill.
cy-gb	Ar ben hynny, weithiau gall fod yn briodol i'r Llywodraeth ryddhau rhagor o fanylion ynghylch canfyddiadau rhai asesiadau effaith penodol o fewn yr Asesiad Effaith Integredig ar wahân i'r wybodaeth yn y Memorandwm Esboniadol ar gyfer y Bil.

en-gb	The Integrated Impact Assessment guidance, available on the policy and delivery area of the intranet, gives further information on making the findings of the assessment available.
cy-gb	Mae'r canllawiau ar Asesiadau Effaith Integredig, sydd yn adran polisi a chyflawni'r fewnrwyd, yn rhoi rhagor o wybodaeth ynghylch rhyddhau canfyddiadau'r asesiad.

en-gb	When consulting on a proposal to legislate, it is good practice to seek comments on a draft RIA too.
cy-gb	Wrth ymgynghori ar gynnig i ddeddfu, mae’n ymarfer da i geisio sylwadau ar Asesiadau Effaith Rheoleiddiol drafft hefyd.

en-gb	It is also good practice to consult on an early version of the findings from the Integrated Impact Assessment when consulting on a proposal to legislate.
cy-gb	Mae hefyd yn ymarfer da ymgynghori ar fersiwn gynnar o'r canfyddiadau o'r Asesiad Effaith Integredig  wrth ymgynghori ar gynnig i ddeddfu.

en-gb	Chapter 5 – Integrated Impact Assessment 
cy-gb	However I did draw on some of the IIA material to prepare the new version of this chapter, and that is available bilingually. The form and the guidance are available in English at https://intranet/English/PolicyDelivery/AppraisingPolicy/Pages/Integrated-Impact-Assessment.aspx and in Welsh at https://intranet/Welsh/PolicyDelivery/AppraisingPolicy/Pages/Integrated-Impact-Assessment.aspx . If you’ve not yet worked on this chapter, I am happy to go through the documents and pull out those sentences which I used in both languages in order to help – let me know if this would be useful.

en-gb	Chapter 6 – Regulatory Impact Assessments 
cy-gb	Pennod 6 – Asesiadau Effaith Rheoleiddiol (RIA) 

en-gb	The purpose of the Regulatory Impact Assessment (RIA) is to provide the Welsh Ministers, the Accounting Officer and the National Assembly for Wales with the best estimates of the likely impact of an Assembly Bill.  
cy-gb	Diben Asesiadau Effaith Rheoleiddiol yw darparu’r amcangyfrifon gorau i Weinidogion Cymru, y Swyddog Cyfrifyddu a Chynulliad Cenedlaethol Cymru o effaith debygol Bil Cynulliad.  

en-gb	It is required to satisfy Standing Order 26.6(iii), 26.6(viii), 26.6(ix), and sometimes also 26.6(xi), and will ultimately form part of the Explanatory Memorandum which must accompany the Bill on introduction to the Assembly in Welsh and English. 
cy-gb	Mae’n ofynnol bodloni Rheol Sefydlog 26.6( iii ), 26.6( viii ),  26.6( ix ), ac weithiau 26.6( xi ) hefyd, a bydd yn rhan yn y pen draw o’r Memorandwm Esboniadol y mae’n rhaid ei ddarparu yn Gymraeg a Saesneg gyda’r Bil wrth ei gyflwyno i’r Cynulliad. 

en-gb	This Chapter provides guidance on how to prepare the RIA, and advice is also available from Welsh Government economists.  
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn cynnig canllawiau ar sut i baratoi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ac mae cyngor ar gael hefyd gan economegwyr Llywodraeth Cymru.  

en-gb	Chapter 5 provides summary guidance on impact assessments more generally, and Chapter 8 gives detailed guidance on preparing the Explanatory Memorandum. 
cy-gb	Mae Pennod 5 yn cynnig canllawiau cryno ar asesiadau effaith yn fwy cyffredinol, ac mae Pennod 8 yn cynnig canllawiau manwl ar baratoi’r Memorandwm Esboniadol. 

en-gb	The guidance on format of the Explanatory Memorandum in Chapter 8 (see paragraphs 8.45 to 8.56) applies also to the format of the RIA. 
cy-gb	Mae’r canllawiau ar fformat y Memorandwm Esboniadol ym Mhennod 8 (gweler paragraffau 8.45 i 8.56) hefyd yn berthnasol i fformat yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol. 

en-gb	Requirements of Standing Orders 
cy-gb	Gofynion Rheolau Sefydlog 

en-gb	In respect of the RIA, the relevant aspects of Standing Order 26.6 are:
cy-gb	Dyma agweddau perthnasol Rheol Sefydlog 26.6 mewn perthynas â’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol:

en-gb	“… [the Explanatory Memorandum] must: 
cy-gb	“[Rhaid i'r Memorandwm Esboniadol]: 

en-gb	… (viii) set out the best estimates of: 
cy-gb	… (viii) nodi’r amcangyfrifon gorau o’r canlynol: 

en-gb	the gross administrative, compliance and other costs to which the provisions of the Bill would give rise; 
cy-gb	y costau gweinyddol gros, y costau cydymffurfio gros a’r costau gros eraill y byddai darpariaethau’r Bil yn arwain atynt; 

en-gb	the administrative savings arising from the Bill; 
cy-gb	yr arbedion gweinyddol y byddai'r Bil yn arwain atynt; 

en-gb	net administrative costs of the Bill’s provisions; 
cy-gb	costau gweinyddol net darpariaethau'r Bil; 

en-gb	the timescales over which all such costs and savings would be expected to arise; and 
cy-gb	dros ba gyfnodau amser y disgwylid i'r holl gostau ac arbedion hynny godi; ac 

en-gb	on whom the costs would fall; 
cy-gb	ar bwy y byddai’r costau’n syrthio; 

en-gb	(ix) set out any environmental and social benefits and dis-benefits arising from the Bill that cannot be quantified financially 
cy-gb	( ix ) nodi unrhyw fanteision ac anfanteision amgylcheddol a chymdeithasol sy'n deillio o'r Bil na ellir eu mesur yn ariannol 

en-gb	…(xi) where the Bill contains any provision charging expenditure on the Welsh Consolidated Fund, incorporate a report of the Auditor General setting out his or her views on whether the charge is appropriate. 
cy-gb	…(xi) os yw’r Bil yn cynnwys unrhyw ddarpariaeth sy’n codi gwariant ar Gronfa Gyfunol Cymru, ymgorffori adroddiad gan yr Archwilydd Cyffredinol sy’n nodi ei farn ef ar a yw’r tâl yn briodol neu beidio. 

en-gb	(xii) set out the potential impact (if any) on the justice system in England and Wales of the provisions of the Bill (a “justice impact assessment”), in accordance with section 110A of the Act.” 
cy-gb	( xii ) nodi'r effaith bosibl (os o gwbl) ar y system gyfiawnder yng Nghymru a Lloegr yn sgil darpariaethau'r Bil ("asesiad effaith ar gyfiawnder"), yn unol ag adran 110A o'r Ddeddf. "

en-gb	To clarify Standing Order 26.6(ix), the RIA should include quantified and unquantified economic, environmental, cultural and social benefits and dis-benefits.
cy-gb	I egluro Rheol Sefydlog 26.6(ix), dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gynnwys manteision ac anfanteision economaidd, amgylcheddol, diwylliannol a chymdeithasol a fesurwyd ac na fesurwyd.

en-gb	Note the other requirements of Standing Order 26.6 are met through the Explanatory Memorandum, and Explanatory Notes – see Chapters 8 and 9 of this Handbook.
cy-gb	Sylwer bod gofynion eraill Rheol Sefydlog 26.6 yn cael eu bodloni drwy’r Memorandwm Esboniadol a Nodiadau Esboniadol – gweler Penodau 8 a 9 y Llawlyfr hwn.

en-gb	The need for an RIA 
cy-gb	Yr angen am  Asesiad Effaith Rheoleiddiol 

en-gb	RIAs must be completed for proposed legislation which could affect the public or private sectors (with a particular focus on the impacts on small business), charities and the voluntary sector.
cy-gb	Mae’n rhaid paratoi Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer deddfwriaeth arfaethedig a allai effeithio ar y sectorau cyhoeddus neu breifat (gyda phwyslais penodol ar yr effeithiau ar fusnesau bach), elusennau a’r sector gwirfoddol.

en-gb	An RIA is needed whenever changes to the law are being considered and where costs or benefits could accrue.
cy-gb	Mae angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol pryd bynnag y bydd newidiadau i’r gyfraith yn cael eu hystyried a phan allai costau neu fuddion gronni.

en-gb	This includes changes made using both Bills and subordinate legislation.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys newidiadau a wneir gan ddefnyddio Biliau ac is-ddeddfwriaeth.

en-gb	Where a Bill is to be followed by subordinate legislation, RIAs need to be carried out on both the Bill and on each subsequent piece of subordinate legislation (although it is not usually the case that an RIA is required for a Commencement Order).
cy-gb	Pan fydd Bil yn cael ei ddilyn gan is-ddeddfwriaeth, mae angen cynnal Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y Bil a phob darn dilynol o is-ddeddfwriaeth (er nad yw’n wir fel arfer bod angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer Gorchymyn Cychwyn).

en-gb	Even in cases where there is no overall net change but some kind of redistribution (such as in cases where there is an exchange or 'transfer' of costs and benefits) the effects should be assessed through an RIA.
cy-gb	Hyd yn oed mewn achosion lle nad oes newid net cyffredinol ond mae rhyw fath o ailddosbarthu (fel mewn achosion lle ceir cyfnewid neu ‘drosglwyddo’ o gostau a manteision), dylid asesu’r effeithiau trwy Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	For a Bill which imposes no costs or savings, benefits or dis-benefits or only negligible costs, savings, benefits or dis-benefits on the public, private, charities and the voluntary sector or society in general, an RIA is not usually required.
cy-gb	Nid oes angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel arfer ar gyfer Bil nad yw’n gorfodi unrhyw gostau nac arbedion, manteision nac anfanteision, neu sydd ond yn gorfodi ychydig iawn ohonynt, ar y sectorau cyhoeddus, preifat, gwirfoddol ac elusennau, neu ar gymdeithas yn gyffredinol.

en-gb	In such cases the remaining requirements of Standing Order 26.6 must still be met and captured in the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, mae’n rhaid bodloni gweddill gofynion Rheol Sefydlog 26.6 o hyd a’u crynhoi yn y Memorandwm Esboniadol.

en-gb	However, the basis for the judgment that the legislation imposes no, or negligible, costs, savings, benefits or dis-benefits needs to be clearly demonstrated and Table Office (who assess the compliance of the Explanatory Memorandum with Standing Orders prior to introduction of the Bill) will need to be satisfied the requirements of Standing Order 26.6(viii) are met.
cy-gb	Fodd bynnag, mae angen dangos y sail dros benderfynu nad yw’r ddeddfwriaeth yn gorfodi unrhyw gostau, arbedion, manteision neu anfanteision, neu mai ychydig iawn ohonynt a orfodir, yn eglur a bydd angen i’r Swyddfa Gyflwyno (sy’n asesu cydymffurfiad y Memorandwm Esboniadol â’r Rheolau Sefydlog cyn cyflwyno’r Bil) fod yn fodlon bod gofynion Rheol Sefydlog 26.6(viii) wedi eu bodloni.

en-gb	As noted in Chapter 15 below, on introduction of a Bill, the Legislation Office (in the Assembly) will update the Assembly’s website with information and all the documents relating to the Bill.
cy-gb	Fel y nodir ym Mhennod 15 isod, wrth gyflwyno Bil, bydd y Swyddfa Ddeddfwriaeth (yn y Cynulliad) yn diweddaru gwefan y Cynulliad gyda gwybodaeth a’r holl ddogfennau sy’n gysylltiedig â’r Bil.

en-gb	This will include the Explanatory Memorandum, which will contain the RIA.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys y Memorandwm Esboniadol, a fydd yn cynnwys yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	It is very likely stakeholders will comment on the RIA and costings as part of their evidence to the responsible Committee during the Assembly’s consideration of the Bill.
cy-gb	Mae’n debygol iawn y bydd rhanddeiliaid yn cynnig sylwadau ar yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol a’r costau yn rhan o’u tystiolaeth i’r Pwyllgor Cyfrifol yn ystod ystyriaeth y Cynulliad o’r Bil.

en-gb	Development of the RIA 
cy-gb	Datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol 

en-gb	The standard template for an Explanatory Memorandum includes the standard template for the RIA for a Bill (the template is available from the Legislative Programme and Governance Unit (LPGU)).
cy-gb	Mae’r templed safonol ar gyfer y Memorandwm Esboniadol yn cynnwys y templed safonol ar gyfer yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer Bil (mae’r templed ar gael gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant).

en-gb	The RIA forms Part 2 of the Explanatory Memorandum template, and is divided into the following Chapters –
cy-gb	Rhan 2 templed y Memorandwm Esboniadol yw’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ac mae wedi ei rannu rhwng y Penodau a ganlyn –

en-gb	Chapter 7 – Options:
cy-gb	Pennod 7 – Opsiynau:

en-gb	details the options considered to achieve the policy objectives, this will include the ‘Business as Usual’ (BAU) option and bringing forward the Bill.
cy-gb	yn rhoi manylion yr opsiynau a ystyriwyd i fodloni’r amcanion polisi, bydd hyn yn cynnwys yr opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ a datblygu’r Bil.

en-gb	The level of detail required on alternative options will depend upon whether the RIA is being prepared for consultation or the introduction of a Bill (see Standing Order 26.6(iii) and paragraphs 6.19 – 6.27).
cy-gb	Bydd lefel y manylion sydd ei hangen ar opsiynau eraill yn dibynnu ar ba un a yw’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cael ei baratoi ar gyfer ymgynghori ar Fil neu ei gyflwyno (gweler Rheol Sefydlog 26.6(iii) a pharagraffau 6.19 – 6.27).

en-gb	Chapter 8 – Costs and benefits:
cy-gb	Pennod 8 - Costau a manteision:

en-gb	sets out the costs and benefits of the options considered, giving particular detail on the costs and benefits of the chosen option (i.e. the Bill).
cy-gb	yn nodi costau a manteision yr opsiynau a ystyriwyd gan gynnig manylion penodol costau a manteision yr opsiwn a ddewiswyd (h.y. y Bil).

en-gb	The requirements of Standing Order 26.6(viii) should be considered here.
cy-gb	Dylid ystyried gofynion Rheol Sefydlog 26.6(viii) yma.

en-gb	Chapter 9 – Competition assessment:
cy-gb	Pennod 9 – Asesu cystadleuaeth:

en-gb	detail of the findings of the competition filter, and if used the findings of the competition assessment.
cy-gb	manylion canfyddiadau ymarfer hidlo’r gystadleuaeth, a chanfyddiadau asesu’r gystadleuaeth os cawsant eu defnyddio.

en-gb	Chapter 10 – Post implementation review:
cy-gb	Pennod 10 – Adolygiad ar ôl gweithredu:

en-gb	a summary of the intended approach and timescales for undertaking a review of implementation, including any intentions to report on this to the Assembly.
cy-gb	crynodeb o’r dull a’r amserlenni arfaethedig ar gyfer cynnal adolygiad o’r gweithredu, gan gynnwys unrhyw fwriad i adrodd ar hyn i’r Cynulliad.

en-gb	Each of these elements is considered in more detail below.
cy-gb	Ystyrir pob un o’r elfennau hyn yn fwy manwl isod.

en-gb	To improve the accessibility of RIAs for the Fifth Assembly, a simple, two-page Summary Table has been developed within the template to provide a short summary of the assessment.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod Asesiadau Effaith Rheoleiddiol yn fwy hygyrch ar gyfer y Pumed Cynulliad, datblygwyd Tabl Crynodeb dwy dudalen syml yn y templed i gynnig crynodeb byr o’r asesiad.

en-gb	The Summary Table has been designed to present, at a high level, the information required in Standing Orders and to be consistent across Bills.
cy-gb	Dyluniwyd y Tabl Crynodeb i gyflwyno, ar lefel uchel, yr wybodaeth sy’n ofynnol mewn Rheolau Sefydlog ac i fod yn gyson ar draws Biliau.

en-gb	Guidance on completing the Summary Table is available from Welsh Government economists.
cy-gb	Mae canllawiau ar lenwi’r Tabl Crynodeb ar gael gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	When and how to start development of the RIA
cy-gb	Pryd a sut i ddechrau datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	The RIA is best seen as the formal documentation of the evidence needed to ensure that legislation has been designed to be fit for purpose.
cy-gb	Y ffordd orau o ystyried yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yw fel y cofnod ffurfiol o’r dystiolaeth sydd ei hangen i sicrhau bod deddfwriaeth wedi cael ei chynllunio i fod yn addas at y diben.

en-gb	The development of the RIA should be a continual part of the policy making process and started as early as possible.
cy-gb	Dylai datblygiad yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol fod yn rhan barhaus o’r broses o lunio polisi a dylid dechrau ar y gwaith cyn gynted â phosibl.

en-gb	The following is a summary of the evolution of an RIA and the main stages at which work on an RIA should be undertaken:
cy-gb	Mae crynodeb isod o esblygiad Asesiadau Effaith Rheoleiddiol a’r prif gyfnodau pan ddylid gweithio ar Asesiad Effaith Rheoleiddiol:

en-gb	Development  – The first stage of the process is focussed on defining the policy problem, establishing the rationale for Government intervention, identifying alternative options to address the policy problem and developing the evidence base.
cy-gb	Datblygu  – Mae cam cyntaf y broses yn canolbwyntio ar ddiffinio’r broblem polisi, penderfynu ar y sail resymegol sy’n sylfaen ar gyfer ymyrraeth y Llywodraeth, nodi opsiynau eraill i fynd i’r afael â’r broblem polisi a datblygu’r sail dystiolaeth.

en-gb	There should also be an initial attempt at a cost-benefit analysis including the identification of the main parties likely to be affected by the proposals and an initial estimate of the likely costs and benefits.
cy-gb	Dylid gwneud ymdrech gychwynnol hefyd i gynnal dadansoddiad cost a budd gan gynnwys nodi’r prif bartïon sy’n debygol o gael eu heffeithio gan y cynigion ac amcangyfrif cychwynnol o’r costau a’r manteision tebygol.

en-gb	Consultation/Draft Bill – The Welsh Government has committed to including draft RIAs in future consultations on legislation.
cy-gb	Ymgynghori/Bil Drafft – Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gynnwys Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft fel rhan o unrhyw ymarfer ymgynghori ar ddeddfwriaeth yn y dyfodol.

en-gb	The initial option appraisal should be firmed up at this stage to provide a more detailed, quantified assessment of the costs and benefits associated with each option.
cy-gb	Dylid cynnal arfarniad opsiynau cychwynnol sy’n fwy cadarn yn ystod y cam hwn i gynnig asesiad mwy manwl, meintiol o’r costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â phob opsiwn.

en-gb	This draft RIA should then be published as part of any consultation exercise to provide stakeholders with the opportunity to review the analysis and to provide additional/alternative data and evidence.
cy-gb	Dylid cyhoeddi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft hwn wedyn yn rhan o unrhyw ymarfer ymgynghori i gynnig cyfle i randdeiliaid adolygu’r dadansoddiad a darparu data a thystiolaeth ychwanegol/eraill.

en-gb	This stage and the transparent consideration of alternative policy options is important from a Value for Money perspective.
cy-gb	Mae’r cyfnod hwn a rhoi ystyriaeth dryloyw i opsiynau polisi eraill yn bwysig o safbwynt sicrhau Gwerth am Arian.

en-gb	Introduction – At this stage, the RIA should focus on the preferred option (which in the case of a Bill will be to introduce legislation).
cy-gb	Cyflwyno – Yn ystod y cam hwn, dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ganolbwyntio ar yr opsiwn a ffefrir (sef cyflwyno deddfwriaeth yn achos Bil).

en-gb	The cost-benefit analysis should be updated to reflect final policy details and any evidence/feedback received from stakeholders during the public consultation.
cy-gb	Dylid diweddaru’r dadansoddiad cost a budd i adlewyrchu manylion polisi terfynol ac unrhyw dystiolaeth/adborth a dderbyniwyd gan randdeiliaid yn ystod yr ymgynghoriad cyhoeddus.

en-gb	The RIA should also provide details of the post implementation review, setting out the scope and timing of the review.
cy-gb	Dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol hefyd ddarparu manylion yr adolygiad ar ôl gweithredu, gan nodi cwmpas ac amseriad yr adolygiad.

en-gb	The RIA will form Part 2 of the Explanatory Memorandum which is published on the Assembly website when the Bill is introduced.
cy-gb	Yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol fydd Rhan 2 y Memorandwm Esboniadol a gyhoeddir ar wefan y Cynulliad pan gaiff y Bil ei gyflwyno.

en-gb	Following Amendments  – Standing Order 26.27 requires that where a Bill is amended at Stage 2 proceedings, a revised Explanatory Memorandum must be prepared unless the Committee in charge resolves that it is not required.
cy-gb	Diwygiadau Dilynol  – Mae Rheol Sefydlog 26.27 yn ei gwneud yn ofynnol, pan fydd Bil yn cael ei ddiwygio yn ystod trafodion Cyfnod 2, fod Memorandwm Esboniadol diwygiedig yn cael ei baratoi oni bai bod y Pwyllgor Cyfrifol yn penderfynu nad yw’n ofynnol.

en-gb	As part of this, you will need to consider whether the amendments alter the impact assessments, revising the RIA as appropriate.
cy-gb	Yn rhan o hyn, bydd angen ichi ystyried a yw’r diwygiadau’n newid yr asesiadau effaith, gan ddiwygio’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel sy’n briodol.

en-gb	The revised Explanatory Memorandum has to be laid before Stage 3 proceedings begin.
cy-gb	Mae’n rhaid gosod y Memorandwm Esboniadol diwygiedig cyn i drafodion Cyfnod 3 ddechrau.

en-gb	If a Bill is amended during Stage 3 proceedings and the Assembly agrees to consider further amendments at Report Stage, the Explanatory Memorandum must be revised unless the Assembly agrees that a revised version is not required (Standing Order 26.46A).
cy-gb	Os caiff Bil ei ddiwygio yn ystod trafodion Cyfnod 3 ac y bydd y Cynulliad yn cytuno i ystyried diwygiadau pellach ar y Cyfnod Adrodd, mae’n rhaid diwygio’r Memorandwm Esboniadol oni bai bod y Cynulliad yn cytuno nad yw’n ofynnol darparu fersiwn ddiwygiedig (Rheol Sefydlog 26.46A).

en-gb	It is also best practice to publish an RIA after enactment to reflect the final Act.
cy-gb	Mae hefyd yn ymarfer gorau i gyhoeddi Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar ôl deddfu i adlewyrchu’r Ddeddf derfynol.

en-gb	A robust and meaningful RIA can take several months to complete.
cy-gb	Gall Asesiad Effaith Rheoleiddiol cadarn ac ystyrlon gymryd sawl mis i’w gyflawni.

en-gb	To gather sufficient evidence, it may be necessary to commission research from external experts, particularly where costs or benefits are expected to be significant.
cy-gb	Er mwyn casglu digon o dystiolaeth, gallai fod angen comisiynu gwaith ymchwil gan arbenigwyr allanol, yn enwedig pan ddisgwylir i gostau neu fanteision fod yn sylweddol.

en-gb	Policy impact assessments (covered in Chapter 5) can make a useful contribution to identifying costs and benefits within RIAs, particularly where these cannot be monetised.
cy-gb	Gall asesiadau effaith polisi (a drafodir ym Mhennod 5) wneud cyfraniad defnyddiol at nodi costau a manteision mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol, yn enwedig lle na ellir pennu gwerth ariannol i’r rhain.

en-gb	Thorough planning of the RIA, including information on implementation and delivery, will help to ensure the right information is collected and analysed, and the findings are taken into account (including within the development of the Bill).
cy-gb	Bydd cynllunio’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn drylwyr, gan gynnwys gwybodaeth am weithredu a chyflenwi, yn helpu i sicrhau bod yr wybodaeth gywir yn cael ei chasglu a’i dadansoddi, a bod y canfyddiadau yn cael eu hystyried (gan gynnwys wrth ddatblygu’r Bil).

en-gb	Such an approach will contribute to the overall successful implementation of the future Act and facilitate post implementation review (see paragraphs6.67 – 6.71).
cy-gb	Bydd dull o’r fath yn helpu i sicrhau bod y darpar Ddeddf yn cael ei rhoi ar waith yn llwyddiannus ac yn hwyluso adolygiad ar ôl gweithredu (gweler baragraffau 6.67 – 6.71).

en-gb	Support from Welsh Treasury and Knowledge and Analytical Services (KAS)
cy-gb	Cymorth gan Drysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi

en-gb	A key role of analysts in Welsh Treasury and Knowledge and Analytical Services (KAS) is to provide support in developing policy.
cy-gb	Un o swyddogaethau allweddol dadansoddwyr Trysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi yw darparu cymorth i ddatblygu polisi.

en-gb	Advice is available from specialists such as economists, statisticians, social researchers, cartographers and the library to support the estimation of costs and the development of the RIA.
cy-gb	Mae cyngor ar gael gan arbenigwyr fel economegwyr, ystadegwyr, ymchwilwyr cymdeithasol, cartograffwyr a’r llyfrgell i gynorthwyo’r gwaith o amcangyfrif costau a datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	Support is also available from Strategic Budgeting and finance representatives from Group Operations Teams.
cy-gb	Mae cymorth hefyd ar gael gan y Timau Cyllidebu Strategol a chynrychiolwyr cyllid o'r Timau Gweithrediadau Grŵp.

en-gb	The analytical teams should be engaged as early as possible in the policy making process.
cy-gb	Dylid cynnwys y timau dadansoddi hyn cyn gynted â phosibl yn y broses o lunio polisi.

en-gb	In the first instance, contact should be made with the Welsh Government economists.
cy-gb	Dylid cysylltu ag economegwyr Llywodraeth Cymru yn y lle cyntaf.

en-gb	The evidence and KAS support requirements for an RIA will need to be included as part of a Group’s evidence planning process.
cy-gb	Bydd angen cynnwys y dystiolaeth a gofynion cymorth Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi ar gyfer Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel rhan o broses cynllunio tystiolaeth Grŵp.

en-gb	A number of Bill teams have found it helpful to establish a ‘steering group’ comprised of policy officials and analysts to help develop the RIA.
cy-gb	Mae nifer o dimau Biliau wedi ei gweld yn ddefnyddiol sefydlu 'grŵp llywio' sy'n cynnwys swyddogion polisi a dadansoddwyr er mwyn helpu i ddatblygu'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	In the early engagement with Welsh Treasury and KAS, policy officials and other members of the Bill team will need to consider the evidence base, options, costs and benefits.
cy-gb	Yn ystod yr ymgysylltiad cynnar â Thrysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi, bydd angen i swyddogion polisi ac aelodau eraill o dîm y Bil ystyried y sail dystiolaeth, opsiynau, costau a manteision.

en-gb	This should build upon the initial impact assessments undertaken as part of the process of seeking inclusion within the legislative programme.
cy-gb	Dylai hyn adeiladu ar yr asesiadau effaith cychwynnol a gynhelir yn rhan o’r broses o geisio cynnwys y Bil yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	The RIA will need to be cleared by the Chief Economist, and Strategic Budgeting will need to clear the accompanying advice, prior to final Ministerial clearances, and before the Bill and accompanying documentation are sent to the Llywydd for determination.
cy-gb	Bydd angen i’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gael ei awdurdodi gan y Prif Economegydd, a bydd angen i'r cyngor ategol gael ei awdurdodi gan Cyllidebu Strategol cyn cael yr awdurdodiad Gweinidogol terfynol, a chyn anfon y Bil a’r dogfennau cysylltiedig at y Llywydd er mwyn iddi benderfynu arnynt.

en-gb	Additional guidance
cy-gb	Canllawiau pellach

en-gb	Further guidance can also be found in HM Treasury’s Green Book (the Green Book) and the ‘Better Regulation Framework’.
cy-gb	Mae canllawiau pellach hefyd ar gael yn Llyfr Gwyrdd Trysorlys EM a’r ddogfen ‘Better Regulation Framework’.

en-gb	However both are publications of the UK Government and some of the guidance (in the Better Regulation Framework, in particular) such as the business cost threshold below which an RIA is not required, does not apply in relation to RIAs prepared in respect of Assembly Bills.
cy-gb	Fodd bynnag, cyhoeddiadau Llywodraeth y DU yw’r ddau ac nid yw rhai o’r canllawiau (yn y 'Better Regulation Framework' yn arbennig), fel y trothwy costau busnes lle daw Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn ofynnol, yn berthnasol i Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy’n cael ei baratoi yng nghyswllt Biliau’r Cynulliad.

en-gb	Preparing Chapter 7 of the RIA – Options 
cy-gb	Paratoi Pennod 7 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Opsiynau 

en-gb	The rigorous assessment of alternative options is a key part of demonstrating that the policy proposals represent good Value for Money (VfM).
cy-gb	Mae asesu opsiynau eraill yn drwyadl yn rhan allweddol o ddangos bod y cynigion polisi yn cynnig Gwerth am Arian da.

en-gb	To ensure that the assessment is transparent and based on the best available information, it is important that stakeholders have the opportunity both to contribute to, and to scrutinise, the option appraisal.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod yr asesiad yn dryloyw ac yn seiliedig ar yr wybodaeth orau sydd ar gael, mae’n bwysig bod rhanddeiliaid yn cael y cyfle i gyfrannu at yr arfarniad opsiynau a chraffu arno.

en-gb	As set out above, the approach going forward will be for the appraisal of alternative options to be presented in a Consultation/Draft Bill stage RIA.
cy-gb	Fel y nodir uchod, o hyn ymlaen bydd yr arfarniad o opsiynau eraill yn cael ei gyflwyno mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y cam Ymgynghori/Bil Drafft.

en-gb	Considering the alternative options at this earlier stage will enable the RIA which accompanies each Bill on introduction to focus on the preferred option (i.e. the expected impact of the Bill).
cy-gb	Bydd ystyried yr opsiynau eraill yn gynharach fel hyn yn golygu bod modd canolbwyntio yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy’n cyd-fynd â phob Bil, wrth iddo gael ei gyflwyno, ar yr opsiwn a ffefrir (h.y. yr effaith y disgwylir i’r Bil ei chael).

en-gb	Development and Consultation stages
cy-gb	Y Cyfnodau Datblygu ac Ymgynghori

en-gb	At the start of the policy development process a range of options that could potentially satisfy the policy objectives should be identified and considered.
cy-gb	Ar ddechrau’r broses o ddatblygu polisi, dylid nodi ac ystyried amrywiaeth o opsiynau a allai o bosibl fodloni’r amcanion polisi.

en-gb	The list of options is likely to include both legislative and non-legislative proposals – the views of stakeholders on the potential interventions that could achieve a policy objective may assist the development of these.
cy-gb	Mae’r rhestr o opsiynau yn debygol o gynnwys cynigion deddfwriaethol ac aneddfwriaethol – gallai safbwyntiau rhanddeiliaid ar yr ymyriadau posibl a allai gyflawni amcan polisi fod o gymorth wrth ddatblygu’r rhain.

en-gb	Whilst considering a range of options as part of policy development it is recommended the RIA includes consideration of at least three options at the Development and Consultation/Draft Bill stages.
cy-gb	Wrth ystyried amrywiaeth o opsiynau fel rhan o waith datblygu polisi, argymhellir bod yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cynnwys ystyriaeth o dri opsiwn o leiaf yn ystod y cyfnodau Datblygu ac Ymgynghori/Bil Drafft.

en-gb	One of these should be a ‘Business As Usual’ (BAU) option to act as the baseline against which the impact of the other options is assessed.
cy-gb	Dylai un o’r rhain fod yn opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ i weithredu fel y llinell sylfaen yr asesir effaith yr opsiynau eraill yn ei herbyn.

en-gb	This was previously termed a ‘do nothing’ option.
cy-gb	Roedd hyn yn cael ei alw yn opsiwn 'gwneud dim' yn y gorffennol.

en-gb	It is usual for there to also be realistic ‘do minimum’ and ‘do something’ options which aim to test whether a large proportion of the claimed benefits of the preferred option can be delivered at a significantly lower cost.
cy-gb	Mae’n arferol hefyd cael opsiynau ‘gwneud cyn lleied â phosibl’ a ‘gwneud rhywbeth’, er mwyn ystyried a ellir cyflawni cyfran fawr o’r manteision honedig yr opsiwn a ffefrir am gost sylweddol is.

en-gb	If only two options (i.e.
cy-gb	Os cyflwynir dau opsiwn (h.y.

en-gb	‘BAU’ and ‘the Bill’) are presented, this should be explained.
cy-gb	‘Parhau fel Arfer’ a’r ‘Bil’) yn unig, dylid esbonio hyn.

en-gb	There is no maximum number of options which can be considered, however, the assessment needs to remain manageable.
cy-gb	Nid oes uchafswm o ran nifer yr opsiynau y gellir eu hystyried, ond mae angen gallu rheoli’r asesiad.

en-gb	Where there are more than 5 or 6 potential options, it may be appropriate to consider an initial short-listing exercise to reduce the number of options considered in the assessment of costs and benefits (see the Green Book for a recommended approach).
cy-gb	Pan fydd mwy na 5 neu 6 o opsiynau posibl, efallai y bydd yn briodol ystyried ymarfer llunio rhestr fer gychwynnol i leihau nifer yr opsiynau a ystyrir yn yr asesiad o gostau a manteision (gweler y Llyfr Gwyrdd am ddull gweithredu sy'n cael ei argymell).

en-gb	In such instances, an explanation will need to be provided in the RIA as to why options have not been taken forward for further analysis.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, bydd angen darparu esboniad yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol pam nad yw opsiynau wedi cael eu datblygu i’w dadansoddi ymhellach.

en-gb	Where a Bill contains a number of distinct policy changes, it is recommended that the RIA considers separate options for each policy change rather than presenting options for the Bill as a whole.
cy-gb	Pan fydd Bil yn cynnwys amryw o wahanol newidiadau i bolisi, argymhellir bod yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn ystyried opsiynau ar wahân ar gyfer pob newid i bolisi yn hytrach na chyflwyno opsiynau ar gyfer y Bil yn ei gyfanrwydd.

en-gb	This approach simplifies the assessment of costs and benefits and improves clarity for the reader.
cy-gb	Mae’r dull hwn yn symleiddio’r asesiad o gostau a manteision ac yn gwella eglurder i’r darllenydd.

en-gb	Introduction and Amendment stages
cy-gb	Y Cyfnodau Cyflwyno a Diwygio

en-gb	Provided that a robust assessment of alternative options has been published at the Consultation stage, the Introduction/Amendment stage RIA should focus on the costs and benefits associated with the preferred option (i.e. the Bill).
cy-gb	Cyn belled ag y bo asesiad cadarn o’r opsiynau eraill wedi cael ei gyhoeddi yn ystod y cyfnod Ymgynghori, dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y cyfnod Cyflwyno/Diwygio ganolbwyntio ar y costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â’r opsiwn a ffefrir (h.y. y Bil).

en-gb	Where this is the case, Chapter 7 of the Explanatory Memorandum should include:
cy-gb	Pan fo hynny’n cael ei wneud, dylai Pennod 7 y Memorandwm Esboniadol gynnwys:

en-gb	reference to the earlier Consultation RIA (including a web-link where possible);
cy-gb	cyfeiriad at yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol (Ymgynghori) cynharach (gan gynnwys dolen i’r we pan fo’n bosibl);

en-gb	an outline of the alternative options which were considered;
cy-gb	amlinelliad o’r opsiynau eraill a ystyriwyd;

en-gb	a brief summary of the costs and benefits associated with the alternative options, including any significant changes since the Consultation RIA;
cy-gb	crynodeb byr o’r costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â’r opsiynau eraill, gan gynnwys unrhyw newidiadau sylweddol ers yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol (Ymgynghori);

en-gb	an explanation for the selection of the preferred option, and;
cy-gb	esboniad pam y dewiswyd yr opsiwn a ffefrir;

en-gb	confirmation that the original assessment (and selection of a preferred option) remains valid.
cy-gb	cadarnhad bod yr asesiad gwreiddiol (a’r opsiwn a ffefrir a gafodd ei ddewis) yn dal i fod yn ddilys.

en-gb	If the preferred option has changed between the consultation stage and introduction stage then the reasons for this need to be explained in detail.
cy-gb	Os bydd yr opsiwn a ffefrir wedi newid rhwng y cyfnod ymgynghori a’r cyfnod cyflwyno, yna mae angen esbonio’r rhesymau am hyn yn fanwl.

en-gb	The above assumes that a robust RIA has been published as part of a consultation exercise.
cy-gb	Mae’r uchod yn rhagdybio bod Asesiad Effaith Rheoleiddiol cadarn wedi cael ei gyhoeddi yn rhan o’r ymarfer ymgynghori.

en-gb	If this is not the case, the Introduction stage RIA will need to include a full option appraisal (as was the approach during the Fourth Assembly).
cy-gb	Os nad yw hyn yn wir, bydd angen i Asesiad Effaith Rheoleiddiol y cyfnod Cyflwyno gynnwys arfarniad llawn o opsiynau (yn unol â’r dull yn ystod y Pedwerydd Cynulliad).

en-gb	However, this approach has contributed to lengthy and complicated Explanatory Memoranda in the past.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r dull hwn wedi arwain at Femoranda Esboniadol hirfaith a chymhleth yn y gorffennol.

en-gb	Preparing Chapter 8 of the RIA – Costs  
cy-gb	Paratoi Pennod 8 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Costau  

en-gb	Once the options for delivering the policy have been identified, a detailed cost-benefit analysis (CBA) for each option will then need to be prepared.
cy-gb	Ar ôl i’r opsiynau ar gyfer darparu’r polisi gael eu nodi, bydd angen paratoi dadansoddiad cost a budd manwl ar gyfer pob opsiwn.

en-gb	Option appraisal is usually focused on the additional costs and benefits incurred or generated from a policy proposal (i.e. those costs and benefits incremental to the baseline or ‘BAU’ option).
cy-gb	Mae gwaith arfarnu opsiynau fel arfer yn canolbwyntio ar y costau a’r manteision ychwanegol a fydd yn cael eu hysgwyddo neu a fydd yn deillio o gynnig polisi (h.y. y costau a manteision hynny sy’n ychwanegol i’r llinell sylfaen neu’r opsiwn ‘Parhau fel Arfer’).

en-gb	However, it is strongly advised that Bill teams identify the costs incurred with the ‘BAU’ option, emphasising that such costs are not additional, as well as the ‘additional’ costs, so as to satisfy the requirements of Standing Orders, and in order to provide full and appropriate advice to Ministers.
cy-gb	Fodd bynnag, argymhellir yn gryf bod timau Biliau yn nodi’r costau a ysgwyddir gyda’r opsiwn ‘Parhau fel Arfer’, gan bwysleisio nad yw costau o’r fath yn rhai ychwanegol, yn ogystal â’r costau ‘ychwanegol’, er mwyn bodloni gofynion Rheolau Sefydlog, ac er mwyn darparu cyngor llawn a phriodol i Weinidogion.

en-gb	Standing Orders and (consequently) the RIA Summary Table refer to administrative costs (and cost-savings) and compliance costs.
cy-gb	Mae’r Rheolau Sefydlog ac (yn sgil hynny) Tabl Crynodeb yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cyfeirio at gostau gweinyddol (ac arbedion cost) a chostau cydymffurfio.

en-gb	Administrative costs are those expected to be incurred by the public sector (Welsh Government, local authorities, Natural Resources Wales, Welsh Revenue Authority and/or NHS, etc.) to administer, monitor and enforce the proposed policy.
cy-gb	Costau gweinyddol yw’r rheini y disgwylir iddynt gael eu hysgwyddo gan y sector cyhoeddus (Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, Cyfoeth Naturiol Cymru, Awdurdod Cyllid Cymru a/neu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG) etc) i weinyddu, monitro a gorfodi’r polisi arfaethedig.

en-gb	Compliance costs are those costs incurred by businesses, consumers, and/or the public sector etc. in order to operate within the requirements of the proposed policy.
cy-gb	Costau cydymffurfio yw’r costau hynny a ysgwyddir gan fusnesau, defnyddwyr, a/neu’r sector cyhoeddus etc, er mwyn gweithredu yn unol â gofynion y polisi arfaethedig.

en-gb	Cost-benefit analysis  (CBA)
cy-gb	Dadansoddiad cost a budd 

en-gb	The following pointers should be followed in developing the CBA:
cy-gb	Dylid dilyn yr awgrymiadau canlynol wrth ddatblygu’r dadansoddiad cost a budd:

en-gb	when making decisions on legislation, Ministers will be particularly interested in the Welsh impacts.
cy-gb	wrth wneud penderfyniadau ynghylch deddfwriaeth, bydd gan Weinidogion ddiddordeb arbennig yn yr effeithiau ar Gymru.

en-gb	However, the CBA should also encompass the perspective of the whole UK economy, in line with the requirements of the Green Book and Accounting Officer guidance.
cy-gb	Fodd bynnag, dylai’r dadansoddiad cost a budd hefyd gwmpasu safbwynt economi’r DU gyfan, yn unol â gofynion y Llyfr Gwyrdd a chanllawiau’r Swyddog Cyfrifyddu.

en-gb	This means that the potential cost of Welsh legislation on UK Government departments and the potential impact on stakeholders across the UK will also need to be considered;
cy-gb	Mae hyn yn golygu y bydd angen ystyried cost bosibl deddfwriaeth Cymru i adrannau Llywodraeth y DU a’r effaith bosibl ar randdeiliaid ledled y DU hefyd;

en-gb	the CBA should be proportionate to the likely impact of the legislation.
cy-gb	dylai’r dadansoddiad cost a budd fod yn gymesur ag effaith debygol y ddeddfwriaeth.

en-gb	For example, if the proposal is likely to affect only a few firms, many firms to a very small degree, or if the costs and benefits are likely to be small, then the CBA can be quite short.
cy-gb	Er enghraifft, os yw’r cynnig yn debygol o effeithio ar ychydig o gwmnïau yn unig, ar lawer o gwmnïau i ychydig iawn o raddau’n unig, neu os yw’r costau a’r manteision yn debygol o fod yn fach, yna gall y dadansoddiad cost a budd fod yn weddol gryno.

en-gb	However, where the impact is likely to be substantial, more data and depth of analysis will be required;
cy-gb	Fodd bynnag, pan fo’r effaith yn debygol o fod yn sylweddol, bydd angen mwy o ddata a dadansoddiad mwy trylwyr;

en-gb	the assessment should focus on the additional (or marginal) costs and benefits of an option over and above what would accrue/be incurred in the ‘do nothing’ option (although note the ‘BAU’ option will still need to be costed) as explained at paragraph 6.28 above;
cy-gb	dylai’r asesiad ganolbwyntio ar gostau a manteision ychwanegol (neu ymylol) opsiwn sy’n uwch na’r hyn a fyddai’n cronni/yn cael eu hysgwyddo yn yr opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ (er y dylid nodi y bydd dal angen costio’r opsiwn ‘gwneud dim’) fel yr esbonnir ym mharagraff 6.28 uchod;

en-gb	the distribution of costs and benefits between different industries, groups and/or sectors should be considered;
cy-gb	dylid ystyried dosbarthiad costau a manteision rhwng gwahanol ddiwydiannau, grwpiau a/neu sectorau;

en-gb	all costs and benefits should be monetised, or at least quantified, where possible.
cy-gb	dylid mynegi gwerth costau a manteision mewn arian, neu eu meintioli o leiaf, pan fo hynny’n bosibl.

en-gb	A qualitative assessment of costs and benefits should only be provided in situations where it is not possible to undertake a quantified assessment.
cy-gb	Dim ond mewn sefyllfaoedd lle nad yw’n bosibl cynnal asesiad meintiol y dylid darparu asesiad ansoddol o gostau a manteision.

en-gb	The Government has previously been required to provide monetised or quantified amounts to be set out instead of terms such as “negligible costs” or “limited costs will arise”.
cy-gb	Bu’n ofynnol yn y gorffennol i’r Llywodraeth ddarparu symiau mewn gwerth ariannol neu feintiol i’w cyflwyno yn hytrach na defnyddio termau fel “bach iawn o gostau” neu “bydd costau cyfyngedig yn codi”.