en-gb	• The inﬂuence of science and technology on economies of different societies now and in the past.
cy-gb	• Dylanwad gwyddoniaeth a thechnoleg ar economïau gwahanol gymdeithasau yn y presennol a’r gorffennol.

en-gb	• The inﬂuence of inventions and discoveries on the evolution of human societies.
cy-gb	• Dylanwad dyfeisiadau a darganfyddiadau ar esblygiad cymdeithasau dynol.

en-gb	• Social values and norms in societies.
cy-gb	• Gwerthoedd a normau cymdeithasol mewn cymdeithasau.

en-gb	• Social inﬂuences on individuals.
cy-gb	• Dylanwadau cymdeithasol ar unigolion.

en-gb	• Literature from a range of cultures and societies.
cy-gb	• Llenyddiaeth o amrywiaeth o ddiwylliannau a chymdeithasau.

en-gb	• The inﬂuence of literature in shaping culture in societies.
cy-gb	• Dylanwad llenyddiaeth wrth lywio diwylliant mewn cymdeithasau.

en-gb	• Data to illustrate social differences and inequalities.
cy-gb	• Data i ddangos gwahaniaethau ac anghydraddoldebau cymdeithasol.

en-gb	Humanities 65
cy-gb	Dyniaethau 67

en-gb	In this what matters statement, learners should have opportunities to explore concepts including chronology, change and continuity, diversity, cause and effect, interconnectedness, community, identity and belonging, authority and governance.
cy-gb	Fel rhan o’r datganiad hwn o’r hyn sy’n bwysig, dylid cynnig cyﬂeoedd i ddysgwyr archwilio cysyniadau, gan gynnwys cronoleg, newid a pharhad, amrywiaeth, achos ac effaith, rhyng-gysylltedd, cymuned, hunaniaeth a pherthyn, awdurdod a llywodraethu.

en-gb	• opportunities to explore and observe aspects of the communities they are a part of, such as their classroom, school, family and local area, through stories, celebrations, objects, events and traditions, and to communicate their feelings about them
cy-gb	• cyﬂeoedd i archwilio ac arsylwi ar agweddau ar y cymunedau y maent yn rhan ohonynt,  megis eu hystafell ddosbarth, ysgol, teulu ac ardal leol, a hynny drwy straeon, dathliadau,  gwrthrychau, digwyddiadau a thraddodiadau yn eu cymunedau, ac i gyﬂeu eu teimladau  amdanynt

en-gb	• opportunities to explore and appreciate key celebrations, traditions and ways of life in Wales and the wider world
cy-gb	• cyﬂeoedd i archwilio a gwerthfawrogi dathliadau, traddodiadau a ffyrdd o fyw allweddol yng Nghymru a’r byd ehangach

en-gb	• outdoor learning and opportunities to visit museums; historical sites; places of political,religious or spiritual signiﬁcance; geographical features or sites; and businesses or retailers.
cy-gb	• dysgu yn yr awyr agored a chyﬂeoedd i ymweld ag amgueddfeydd; saﬂeoedd hanesyddol; mannau o arwyddocâd gwleidyddol, crefyddol neu ysbrydol; nodweddion neu saﬂeoedd  daearyddol; a busnesau neu fanwerthwyr.

en-gb	Learners should be able to:
cy-gb	Mae angen i ddysgwyr allu a gwybod sut i:

en-gb	• use simple timelines to sequence events that they are familiar with over a short timescale, and use appropriate key words to estimate, measure and describe the passage of time
cy-gb	• ddefnyddio llinellau amser syml i ddilyniannu digwyddiadau sy’n gyfarwydd iddynt dros  raddfa amser fer, a defnyddio geiriau allweddol priodol i amcangyfrif, mesur a disgriﬁo  treigl amser

en-gb	• recognise themselves and familiar people
cy-gb	• adnabod eu hunain a phobl gyfarwydd

en-gb	• observe and explore aspects of their community and local area
cy-gb	• archwilio ac arsylwi ar agweddau ar eu cymuned a’u hardal leol

en-gb	• recall and communicate information about events in their lives
cy-gb	• dwyn i gof a chyﬂeu gwybodaeth am ddigwyddiadau yn eu bywydau 

en-gb	• identify some of the ways that children and young people in the past have had different lives to them.
cy-gb	• adnabod rhai o’r ffyrdd yr oedd bywydau plant a phobl ifanc yn y gorffennol yn wahanol i’w bywydau nhw.

en-gb	• opportunities to explore and observe aspects of the communities they are a part of, such as their classroom, school, family and local area, through stories, celebrations, objects, events and traditions, and to communicate their feelings about them
cy-gb	• cyﬂeoedd i archwilio ac arsylwi ar agweddau ar y cymunedau y maent yn rhan ohonynt,  megis eu hystafell ddosbarth, ysgol, teulu ac ardal leol, a hynny drwy straeon, dathliadau,  gwrthrychau, digwyddiadau a thraddodiadau, ac i gyﬂeu eu teimladau amdanynt

en-gb	• opportunities to use digital technology to participate in virtual visits and to communicate with a range of people in a global community
cy-gb	• cyﬂeoedd i ddefnyddio technoleg ddigidol i gymryd rhan mewn ymweliadau rhithwir ac i gyfathrebu ag amrywiaeth o bobl mewn cymuned fyd-eang

en-gb	Learners should know:
cy-gb	Dylai dysgwyr wybod:

en-gb	• that there are some features which are characteristic of certain periods in history
cy-gb	• bod gan rai cyfnodau penodol o hanes nodweddion penodol

en-gb	• the similarities and differences between the way people live and have lived in different times  and different places, including a speciﬁc understanding of how children and young people in  the past may have had different lives from children and young people today.
cy-gb	• yr hyn sy’n debyg ac yn wahanol rhwng y ffordd yr oedd ac y mae pobl yn byw mewn gwahanol leoedd ac ar wahanol adegau, gan gynnwys dealltwriaeth benodol o’r modd y gallai bywydau plant a phobl ifanc yn y gorffennol fod wedi bod yn wahanol i fywydau plant a phobl ifanc heddiw.

en-gb	Learners should know how to and be able to:
cy-gb	Dylai dysgwyr allu a gwybod sut i:

en-gb	• show an awareness of time and of change over time, and use common terms for the passing of time
cy-gb	• ddangos ymwybyddiaeth o amser ac o newid dros amser, a defnyddio termau cyffredin ar gyfer treigl amser

en-gb	• sequence events and show an understanding that the past can be divided into periods of time
cy-gb	• dilyniannu digwyddiadau a deall y gellir rhannu’r gorffennol yn gyfnodau amser

en-gb	• recall and communicate information about events in their lives or the lives of others
cy-gb	• dwyn i gof a chyﬂeu gwybodaeth am ddigwyddiadau yn eu bywydau nhw neu ym mywydau pobl eraill

en-gb	• compare and contrast aspects of their lives with a time in the past or people in a different place.
cy-gb	• cymharu a chyferbynnu agweddau ar eu bywydau nhw â chyfnod yn y gorffennol neu bobl mewn gwahanol leoliad.

en-gb	• opportunities to explore and engage with their communities and beyond, through stories, celebrations, objects, events and traditions, and to communicate their feelings about them
cy-gb	• cyﬂeoedd i archwilio ac ymgysylltu â’u cymunedau a thu hwnt, drwy straeon, dathliadau,gwrthrychau, digwyddiadau a thraddodiadau, a chyﬂeu eu teimladau amdanynt

en-gb	• opportunities to explore and engage with key celebrations, traditions and ways of life in Wales and the wider world
cy-gb	• cyﬂeoedd i archwilio ac ymwneud â dathliadau, traddodiadau a ffyrdd o fyw allweddol yng Nghymru a’r byd ehangach

en-gb	• about the history and diversity of the communities of which they are part
cy-gb	• am hanes ac amrywiaeth y cymunedau y maent yn rhan ohonynt

en-gb	• that societies are diverse and change over time, and that these changes can be positive and negative for different groups and in different situations
cy-gb	• bod cymdeithasau yn amrywiol ac yn newid dros amser, ac y gall y newidiadau hyn fod yn gadarnhaol ac yn negyddol ar gyfer gwahanol grwpiau ac mewn gwahanol sefyllfaoedd

en-gb	• that societies have been and continue to be organised and led in different ways
cy-gb	• bod cymdeithasau wedi cael eu trefnu a’u harwain mewn gwahanol ffyrdd ac yn parhau i fod felly

en-gb	• how people’s lives differ within societies, and in different places and at different times, and be able to give reasons for these differences
cy-gb	• sut mae bywydau pobl yn wahanol o fewn cymdeithasau, ac mewn gwahanol leoliadau ac ar wahanol adegau, ac yn gallu rhoi rhesymau dros y gwahaniaethau hyn

en-gb	• about ways in which diverse communities can live together cooperatively for the common good
cy-gb	• am y ffyrdd y gall amrywiol gymunedau gyd-fyw er budd pawb

en-gb	• about ways in which commitment and identity are expressed
cy-gb	• am y ffyrdd y caiff ymrwymiad a hunaniaeth eu mynegi

en-gb	• how businesses and economies have been shaped and changed over time, and the impact they have had on societies
cy-gb	• am sut mae busnesau ac economïau wedi cael eu llywio ac wedi newid dros amser, ac am yr effaith y maent wedi’i chael ar gymdeithasau

en-gb	• the main causes and effects of changes in societies past and present
cy-gb	• prif achosion ac effeithiau newidiadau mewn cymdeithasau yn y gorffennol a’r presennol

en-gb	• about a variety of individuals and groups of people, both celebrated and less well known, who have had an impact on societies
cy-gb	• am amrywiaeth o unigolion a grwpiau o bobl, rhai enwog a rhai llai amlwg, sydd wedi cael effaith ar gymdeithasau

en-gb	• that not everyone shares the same beliefs and that this can cause conﬂict and disagreement.
cy-gb	• nad oes gan bawb yr un credoau ac y gall hyn achosi gwrthdaro ac anghytuno.

en-gb	• develop a chronological map of the past and compare and contrast characteristic features of different periods
cy-gb	• ddatblygu map cronolegol o’r gorffennol a chreu cysylltiadau a chyferbyniadau rhwng nodweddion penodol gwahanol gyfnodau

en-gb	• recognise the impact of different religions and world views on societies in the past and present
cy-gb	• cydnabod effaith gwahanol grefyddau a bydolygon ar gymdeithasau yn y gorffennol a’r presennol

en-gb	• respond sensitively to ideas about communities and cultures.
cy-gb	• ymateb yn sensitif i syniadau am gymunedau a diwylliannau.

en-gb	• about the history and diversity of the communities and societies of which they are part
cy-gb	• am hanes ac amrywiaeth y cymunedau a’r cymdeithasau y maent yn rhan ohonynt

en-gb	• the variety of ways in which societies are and have been organised and governed
cy-gb	• yr amrywiol ffyrdd a ddefnyddir ac a ddefnyddiwyd i drefnu a llywodraethu cymdeithasau

en-gb	• connections and comparisons between periods of time in order to develop a chronological map of the past
cy-gb	• cysylltiadau a chymariaethau rhwng gwahanol gyfnodau o amser er mwyn gallu creu map cronolegol o’r gorffennol

en-gb	• how and why societies and people’s lives have changed or stayed the same, and be able to explain and make judgements about the signiﬁcance of change and continuity
cy-gb	• sut a pham y mae cymdeithasau a bywydau pobl wedi newid neu wedi aros yr un peth, a gallu esbonio a llunio barn am effaith newid a pharhad

en-gb	• about the diverse nature of religions and world views, beliefs, practices and customs in different societies, and their impact
cy-gb	• am natur amrywiol crefyddau a bydolygon, credoau, arferion a thraddodiadau mewn gwahanol gymdeithasau, a’u heffaith

en-gb	• how and why people’s lives differ within societies and in different places and at different times, including a focus on the lives, experiences and beliefs of ordinary people in a range of different societies at different times
cy-gb	• sut a pham mae bywydau pobl yn wahanol o fewn cymdeithasau, ac mewn gwahanol  leoliadau ac ar wahanol adegau, gan gynnwys pwyslais ar fywydau, proﬁadau a chredoau  pobl gyffredin mewn amrywiaeth o wahanol gymdeithasau ar wahanol adegau

en-gb	• the causes, effects and nature of a range of changes in societies
cy-gb	• am achosion, effeithiau a natur ystod o newidiadau mewn cymdeithasau

en-gb	• about a range of ways in which diverse communities can live together cooperatively for the common good
cy-gb	• am yr ystod o ffyrdd y gall amrywiol gymunedau gyd-fyw’n gydweithredol er budd pawb

en-gb	• about ways in which commitment and identity are expressed
cy-gb	• am ffyrdd y mynegir ymrwymiad a hunaniaeth

en-gb	• about people and groups of people who have had an impact on societies
cy-gb	• am bobl a grwpiau o bobl sydd wedi cael effaith ar gymdeithasau

en-gb	• about the diverse nature of societies, including about their beliefs, practices and customs; cultural institutions; ethnicity; equality and inequality; justice; religion and world views; rights; migration; population; religious, political, social, cultural, business, community and  charity ﬁgures of all genders and orientations; social, political and economic ideologies,  organisations and structures
cy-gb	• am natur amrywiol cymdeithasau, gan gynnwys am eu credoau, arferion a thraddodiadau;sefydliadau diwylliannol; ethnigrwydd; cydraddoldeb ac anghydraddoldeb; cyﬁawnder; crefydd a bydolygon; hawliau; mudo; poblogaeth; fﬁgyrau crefyddol, gwleidyddol,  cymdeithasol, diwylliannol, busnes, cymunedol ac elusennol o bob rhyw a chyfeiriadedd; ideolegau, sefydliadau a strwythurau cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd

en-gb	• about the nature and extent of change over time, including about changing political systems and leadership, along with democracy and devolution; industrial and agricultural change; innovation and technological development; invasion, protest and rebellion; peace and  conﬂict; population change and migration; trade.
cy-gb	• am natur a hyd a lled newid dros amser, gan gynnwys am newidiadau mewn systemau  ac arweinyddiaeth gwleidyddol, ynghyd â democratiaeth a datganoli; newidiadau mewn  amaethyddiaeth a diwydiant; arloesi a datblygiadau technolegol; goresgyniad, protest a gwrthryfel; heddwch a gwrthdaro; newidiadau mewn poblogaeth a mudo; masnach.

en-gb	Learners should be able to:
cy-gb	Dylai dysgwyr allu:

en-gb	• describe and explain characteristics of a range of different societies, including their similarities and differences, both in the past and present, in Wales, the United Kingdom, Europe and other parts of the world
cy-gb	• disgriﬁo ac egluro nodweddion ystod o wahanol gymdeithasau, gan gynnwys yr hyn sy’n  debyg ac yn wahanol rhyngddynt, a hynny yn y gorffennol a’r presennol, yng Nghymru, y Deyrnas Unedig, Ewrop a rhannau eraill o’r byd

en-gb	• respond sensitively and insightfully to ideas about communities and cultures, including unity and plurality within and across religions, world views and politics.
cy-gb	• ymateb yn sensitif ac yn graff i syniadau am gymunedau a diwylliannau, gan gynnwys undod a lluosogrwydd o fewn ac ar draws crefyddau, bydolygon a gwleidyddiaeth.

en-gb	• about ways in which commitment and identity are expressed within a wide range of societies and cultures
cy-gb	• am y ffyrdd y caiff ymrwymiad a hunaniaeth eu mynegi o fewn amrywiaeth eang o gymdeithasau a diwylliannau

en-gb	• the similarities and differences between societies in the past and present in Wales, the United Kingdom, Europe and in other parts of the world
cy-gb	• yr hyn sy’n debyg ac yn wahanol rhwng cymdeithasau yn y gorffennol a’r presennol yng Nghymru, y Deyrnas Unedig, Ewrop a rhannau eraill o’r byd

en-gb	• how and why people’s lives differ in different places and at different times, ensuring a focus on the lives, experiences and beliefs of ordinary people in a range of different societies at different times, including those who may traditionally have been under-represented in the study of the Humanities
cy-gb	• sut a pham mae bywydau pobl yn wahanol mewn gwahanol leoliadau ac ar wahanol  adegau, gan sicrhau pwyslais ar fywydau, proﬁadau a chredoau pobl gyffredin mewn  amrywiaeth o wahanol gymdeithasau ar wahanol adegau, gan gynnwys y rheini a gafodd eu tangynrychioli’n draddodiadol yn astudiaethau’r Dyniaethau

en-gb	• use an increasingly detailed chronological map or framework to make meaningful connections and comparisons between characteristics of different periods of time, which will allow learners to recognise the dynamics of continuity and change over periods of varying lengths, and relate patterns and trends to larger historical processes
cy-gb	• ddefnyddio map neu fframwaith cronolegol cynyddol fanwl er mwyn creu cysylltiadau a chymariaethau ystyrlon rhwng nodweddion gwahanol gyfnodau o amser, a fydd yn galluogi dysgwyr i adnabod deinamig parhad a newid dros gyfnodau o amrywiol hyd,  ac i gysylltu patrymau a thueddiadau â phrosesau hanesyddol mwy o faint

en-gb	• analyse and evaluate causes and consequences of decisions and events, and of change and continuity, including economic, political, technological, religious and non-religious world views, cultural and social factors
cy-gb	• dadansoddi a gwerthuso achosion a chanlyniadau penderfyniadau a digwyddiadau, a newid a pharhad, gan gynnwys ffactorau economaidd, gwleidyddol, technolegol, bydolygon crefyddol ac anghrefyddol, a ffactorau diwylliannol a chymdeithasol

en-gb	• critically analyse a range of ways in which diverse communities can live together co-operatively for the common good
cy-gb	• dadansoddi’n feirniadol ystod o ffyrdd y gall amrywiol gymunedau gyd-fyw’n gydweithredol er budd pawb

en-gb	• respond sensitively and insightfully to religious and non-religious world views about society, communities and cultures, and understand how these can be interpreted in different times, cultures and places.
cy-gb	• ymateb yn sensitif ac yn graff i fydolygon crefyddol ac anghrefyddol am gymdeithas, cymunedau a diwylliannau, a deall sut y gellir eu dehongli yn ystod gwahanol gyfnodau mewn gwahanol ddiwylliannau a lleoedd.

en-gb	Humanities 70
cy-gb	Dyniaethau 72

en-gb	Informed, self-aware citizens engage with the challenges and opportunities that face humanity, and are able to take considered, ethical and sustainable action.
cy-gb	Mae dinasyddion gwybodus, hunanymwybodol yn mynd i’r afaelâ’r heriau a’r cyﬂeoedd sy’n wynebu dynoliaeth, ac yn gallu cymryd camau ystyrlon, egwyddorol a chynaliadwy.

en-gb	It encourages learners to be active, informed, and responsible citizens, who are able to identify with and contribute to their local, national and global communities, now and in their future lives.
cy-gb	Mae’n annog dysgwyr i fod yn ddinasyddion gweithredol, gwybodus a chyfrifol sy’n gallu uniaethu â’u cymunedau lleol, cenedlaethol a byd-eang a chyfrannu atynt, nawr ac yn eu bywydau yn y dyfodol.

en-gb	Humanities will invite learners to identify and engage with past, contemporary and anticipated challenges and opportunities facing themselves, their local community, Wales and the wider world.
cy-gb	Bydd y Dyniaethau yn gwahodd dysgwyr i uniaethu a mynd i’r afael â heriau a chyﬂeoedd y gorffennol, y presennol a’r dyfodol sy’n eu hwynebu nhw eu hunain, eu cymuned leol, Cymru a’r byd ehangach.

en-gb	They will also come to understand the nature of economic, environmental and social sustainability, justice, interconnectedness and authority, and realise the signiﬁcance of living in and contributing to a fairer and more inclusive society.
cy-gb	Daw dysgwyr hefyd i ddeall cynaliadwyedd economaidd, amgylcheddol a chymdeithasol, cyﬁawnder, rhyng-gysylltedd ac awdurdod, a sylweddoli arwyddocâd byw mewn cymdeithas decach a mwy cynhwysol, ac arwyddocâd cyfrannu at y gymdeithas honno.

en-gb	Learners will develop not only an awareness of their own rights, but also of the rights, needs, concerns and feelings of others in creating a sustainable and interconnected world.
cy-gb	Bydd dysgwyr yn meithrin dealltwriaeth nid yn unig o’u hawliau nhw eu hunain, ond hefyd o hawliau, anghenion, pryderon a theimladau pobl eraill wrth greu byd cynaliadwy a rhyng-gysylltiedig.

en-gb	Questioning and evaluating existing responses to challenges and opportunities will help learners develop as self-aware, informed, ethical global citizens who critically reﬂect on their own beliefs and values.
cy-gb	Bydd cwestiynu a gwerthuso ymatebion sydd eisoes yn bodoli i heriau a chyﬂeoedd yn helpu dysgwyr i ddatblygu fel dinasyddion byd-eang hunanymwybodol, gwybodus ac egwyddorol sy’n myfyrio’n feirniadol ar eu credoau a’u gwerthoedd eu hunain.

en-gb	They will be able to consider the impact of their actions when making choices and exercising their democratic rights and responsibilities.
cy-gb	Byddant yn gallu ystyried effaith eu gweithredoedd wrth iddynt wneud dewisiadau ac arfer eu hawliau a’u cyfrifoldebau democrataidd.

en-gb	Learners will also be able to justify their decisions when acting socially, politically, economically and entrepreneurially.
cy-gb	Bydd dysgwyr hefyd yn gallu cyﬁawnhau eu penderfyniadau wrth weithredu mewn ffordd gymdeithasol, wleidyddol, economaidd ac entrepreneuraidd.

en-gb	This will enable learners to take committed social action as caring, participative citizens of their local and global communities, showing a dedication to justice, diversity and the protection of the environment.
cy-gb	Bydd hyn yn galluogi dysgwyr i ymroi i weithredu cymdeithasol fel dinasyddion gofalgar a chyfranogol o’u cymunedau lleol a byd-eang, gan ddangos ymrwymiad i gyﬁawnder, amrywiaeth a diogelu’r amgylchedd.

en-gb	What is more, by responding to challenges, and taking opportunities for social and sustainable action, they can create meaning and purpose in their own lives.
cy-gb	Ar ben hyn oll, drwy ymateb i heriau, a manteisio ar gyﬂeoedd i i weithredu’n gymdeithasol a chynaliadwy, byddant yn creu ystyr a diben yn eu bywydau eu hunain.

en-gb	Humanities 71
cy-gb	Dyniaethau 73

en-gb	I can recognise basic morals and rules in communities that are familiar to me.
cy-gb	Gallaf adnabod moesau a rheolau sylfaenol mewn cymunedau cyfarwydd.

en-gb	I can recognise that my actions and those of others have consequences.
cy-gb	Gallaf gydnabod bod gan fy ngweithredoedd a gweithredoedd pobl eraill ganlyniadau.

en-gb	I can show some awareness of challenges and opportunities faced by myself, my family and friends.
cy-gb	Gallaf ddangos rhywfaint o ymwybyddiaeth o’r heriau a’r cyﬂeoedd rwyf i, fy nheulu a’m ffrindiau yn eu hwynebu.

en-gb	I can take care of the environment and other people in a variety of ways.
cy-gb	Gallaf ofalu am yr amgylchedd a phobl eraill mewn amrywiaeth o ffyrdd.

en-gb	I can describe basic morals and rules in a range of contexts.
cy-gb	Gallaf ddisgriﬁo moesau a rheolau sylfaenol mewn amrywiaeth o gyd-destunau.

en-gb	I can describe the positive and negative effect of my actions and those of others.
cy-gb	Gallaf ddisgriﬁo effeithiau cadarnhaol a negyddol fy ngweithredoedd a gweithredoedd pobl eraill.

en-gb	I can talk about challenges and opportunities faced by myself, people in Wales and the wider world, and describe how people respond to them.
cy-gb	Gallaf sôn am yr heriau a’r cyﬂeoedd rwyf i, pobl yng Nghymru a’r byd ehangach yn eu hwynebu, a disgriﬁo’r modd y mae pobl yn ymateb iddynt.

en-gb	I can understand the difference between wants, needs and rights.
cy-gb	Gallaf ddeall y gwahaniaeth rhwng dymuniadau, anghenion a hawliau.

en-gb	I can recognise some ways that I and others have a positive and negative impact on the environment and a range of communities.
cy-gb	Gallaf adnabod rhai o’r ffyrdd rwyf i ac eraill yn cael effaith gadarnhaol a negyddol ar yr amgylchedd ac ar amrywiaeth o gymunedau.

en-gb	I can recognise how responding to challenges and opportunities can be of beneﬁt to me and others.
cy-gb	Gallaf gydnabod y modd y gall ymateb i heriau a chyﬂeoedd fod o fudd i mi ac i eraill.

en-gb	I have developed enterprising attitudes and skills when responding to a variety of challenges and opportunities.
cy-gb	Rwyf wedi meithrin agweddau a sgiliau blaengar wrth ymateb i amrywiaeth o heriau a chyﬂeoedd.

en-gb	I have been part of a group engaged in responsible social action, in my local community, to effect positive change.
cy-gb	Rwyf wedi bod yn rhan o grŵp sy’n dangos cyfrifoldeb cymdeithasol yn fy nghymuned leol er mwyn gwneud newid cadarnhaol.

en-gb	I can recognise that people have the same rights, but that some are not treated equally and that there are organisations that campaign on their behalf.
cy-gb	Gallaf gydnabod bod gan bobl yr un hawliau â’i gilydd, ond na chaiff rhai eu trin yn gyfartal a bod yna sefydliadau sy’n ymgyrchu ar eu rhan.

en-gb	I can understand how people’s behaviour, actions and decisions are inﬂuenced by their viewpoint.
cy-gb	Gallaf ddeall y modd y mae safbwyntiau pobl yn dylanwadu ar eu hymddygiad, eu gweithredoedd a’u penderfyniadau.

en-gb	I can understand the consequences of my actions, and the actions of others, and how these affect local, national and global issues.
cy-gb	Gallaf ddeall canlyniadau fy ngweithredoedd, a gweithredoedd pobl eraill, a’r modd y maent yn effeithio ar faterion lleol, cenedlaethol a byd-eang.

en-gb	I can identify how challenges and opportunities can link different people and countries.
cy-gb	Gallaf adnabod y modd y gall heriau a chyﬂeoedd gysylltu gwahanol bobl a gwledydd.

en-gb	I can understand the causes and effects of past, contemporary and anticipated challenges and opportunities in a variety of contexts, and the responses to them.
cy-gb	Gallaf ddeall achosion ac effeithiau heriau a chyﬂeoedd y gorffennol, y presennol a’r dyfodol mewn amrywiaeth o gyd-destunau, ynghyd â’r ymatebion iddynt.

en-gb	I can describe the potential impact of my actions on myself and future generations.
cy-gb	Gallaf ddisgriﬁo effaith bosibl fy ngweithredoedd arnaf i fy hun ac ar genedlaethau’r dyfodol.

en-gb	I have planned and taken an active role as a responsible citizen, in response to challenges and opportunities within my local community, Wales or the wider world.
cy-gb	Rwyf wedi cynllunio ac wedi ymgymryd â rôl weithgar fel dinesydd cyfrifol, mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd yn fy nghymuned leol, yng Nghymru neu yn y byd ehangach.

en-gb	I have been part of a group engaged in responsible social action, in my local community or in Wales, to effect positive change.
cy-gb	Rwyf wedi bod yn rhan o grŵp sy’n dangos cyfrifoldeb cymdeithasol yn fy nghymuned leol, neu yng Nghymru, er mwyn gwneud newid cadarnhaol.

en-gb	I can understand the causes and consequences of injustice and inequality.
cy-gb	Gallaf ddeall achosion a chanlyniadau anghyﬁawnder ac anghydraddoldeb.

en-gb	I can explain the impacts of decisions made at local, national or global levels on people and the environment.
cy-gb	Gallaf egluro effeithiau penderfyniadau a wneir ar lefelau lleol, cenedlaethol a byd-eang ar bobla’r amgylchedd.

en-gb	I can explain how people’s different beliefs and experiences impact upon moral and ethical decision-making.
cy-gb	Gallaf egluro’r modd y gall gwahanol gredoau a phroﬁadau ddylanwadu ar benderfyniadau moesol ac egwyddorol.

en-gb	I can explain the connections between past, contemporary and anticipated challenges and opportunities faced by people in Wales and the wider world.
cy-gb	Gallaf egluro’r cysylltiadau sydd rhwng yr heriau a’r cyﬂeoedd a wynebwyd gan bobl yng Nghymru a’r byd ehangach yn y gorffennol a’r heriau a’r cyﬂeoedd a wynebir yn yr oes sydd ohoni ac yn y dyfodol.

en-gb	I can explain the importance of current human rights issues and movements in Wales and the wider world, and the importance of individuals, organisations and societies in protecting or denying people’s rights.
cy-gb	Gallaf egluro pwysigrwydd materion a mudiadau hawliau dynol cyfoes yng Nghymru a’r byd ehangach, a phwysigrwydd unigolion, sefydliadau a chymdeithasau wrth ddiogelu neu atal hawliau pobl.

en-gb	I have identiﬁed, planned and taken action as a responsible citizen in my local community, or in Wales or the wider world, to effect positive change, individually or collaboratively.
cy-gb	Rwyf wedi adnabod cyﬂeoedd i weithredu, eu cynllunio a’u cymryd fel dinesydd cyfrifol yn fy nghymuned leol, neu yng Nghymru neu’r byd ehangach, er mwyn gwneud newid cadarnhaol, a hynny’n unigol neu ar y cyd.

en-gb	I can assess the impact and evaluate the effectiveness of my actions on myself and future generations, suggesting improvements.
cy-gb	Gallaf asesu effaith a gwerthuso effeithiolrwydd fy ngweithredoedd arnaf i fy hun ac ar genedlaethau’r dyfodol, gan awgrymu gwelliannau.

en-gb	I can understand that when I take social action it beneﬁts my self-development as well as beneﬁting other people.
cy-gb	Gallaf ddeall bod gweithredu cymdeithasol o fudd o ran hunanddatblygiad, yn ogystal â bod o fudd i bobl eraill.

en-gb	I can analyse the underlying causes of injustice and inequality and how governments and non-government organisations respond to them.
cy-gb	Gallaf ddadansoddi achosion sylfaenol anghyﬁawnder ac anghydraddoldeb a’r modd y mae llywodraethau a sefydliadau anllywodraethol yn ymateb iddynt.

en-gb	I can use disciplinary lenses when exploring challenges and opportunities faced by people in Wales and the wider world.
cy-gb	Gallaf ddefnyddio lensys disgyblaethol wrth ystyried yr heriau a’r cyﬂeoedd a wynebir gan bobl yng Nghymru a’r byd ehangach.

en-gb	I can evaluate other people’s viewpoints and responses to past, contemporary and anticipated challenges and opportunities, understanding the impact that they may have on moral and ethical decision-making.
cy-gb	Gallaf werthuso safbwyntiau pobl eraill a’u hymatebion i heriau a chyﬂeoedd y gorffennol, y presennol a’r dyfodol, gan ddeall yr effaith y gallant ei chael ar benderfyniadau moesol ac egwyddorol.

en-gb	I can synthesise a range of responses to complex challenges and opportunities, to form an independent, coherent and substantiated conclusion.
cy-gb	Gallaf gyfosod amrywiaeth o ymatebion i heriau a chyﬂeoedd cymhleth er mwyn dod i gasgliad annibynnol, cydlynol a gadarnhawyd.

en-gb	I can evaluate the underlying causes of current human rights issues and movements in Wales and the wider world, and the various factors that undermine or support people’s rights.
cy-gb	Gallaf werthuso achosion sylfaenol materion a mudiadau hawliau dynol cyfoes yng Nghymrua’r byd ehangach, a’r amrywiol ffactorau sy’n tanseilio neu’n ategu hawliau pobl.

en-gb	I can utilise the skills needed to contribute effectively to the world of work and my anticipated career path for the future.
cy-gb	Gallaf ddefnyddio’r sgiliau sydd eu hangen i gyfrannu’n effeithiol i’r byd gwaith a’m llwybr gyrfa disgwyliedig yn y dyfodol.

en-gb	I have taken an active role in raising awareness of challenges and opportunities locally, nationally or globally.
cy-gb	Rwyf wedi cymryd rhan weithredol wrth godi ymwybyddiaeth o heriau a chyﬂeoedd yn lleol, yn genedlaethol neu’n fyd-eang.

en-gb	I can identify, plan, take action and evaluate the role I play as a responsible citizen in my local and wider community, Wales and the wider world, individually or collaboratively.
cy-gb	Gallaf adnabod, cynllunio, gweithredu a gwerthuso’r rôl rwy’n ei chwarae fel dinesydd cyfrifol yn fy nghymuned leol a’m cymuned ehangach, yng Nghymru ac yn y byd ehangach, gan wneud hynny’n annibynnol neu ar y cyd.

en-gb	I can evaluate the impact and effectiveness of my actions and the actions of others, identify speciﬁc strengths and weaknesses, and plan strategic improvements.
cy-gb	Gallaf werthuso effaith ac effeithiolrwydd fy ngweithredoedd a gweithredoedd pobl eraill, adnabod cryfderau a gwendidau penodol, a chynllunio gwelliannau strategol.

en-gb	I can critically evaluate how my own beliefs and actions contribute to my role as an ethical,informed citizen and the beneﬁt this has upon me and my self-development.
cy-gb	Gallaf gynnal gwerthusiad beirniadol o’r modd y gall fy nghredoau a’m gweithredoedd fy hun gyfrannu at fy rôl fel dinesydd egwyddorol, gwybodus, a’r modd y mae o fudd i mi ac i’m hunanddatblygiad.

en-gb	Humanities 74
cy-gb	Dyniaethau 77

en-gb	• Enquiries focused on developing understanding of challenges and opportunities facing humanity.
cy-gb	• Ymholiadau sy’n canolbwyntio ar feithrin dealltwriaeth o’r heriau a’r cyﬂeoedd sy’n wynebu dynoliaeth.

en-gb	• An individual’s view of their own role and responsibility as a citizen.
cy-gb	• Barn unigolyn am ei rôl a’i gyfrifoldeb personol fel dinesydd.

en-gb	• An individual’s role and responsibility in environmental protection.
cy-gb	• Rôl a chyfrifoldeb unigolyn wrth ddiogelu’r amgylchedd.

en-gb	• The impact of actions on the environment.
cy-gb	• Effaith gweithredoedd ar yr amgylchedd.

en-gb	Human societies are complex and diverse, and shaped by human actions and beliefs.
cy-gb	Mae cymdeithasau dynol yn gymhleth ac yn amrywiol, ac yn cael eu llywio gan weithredoedd a chredoau pobl.

en-gb	• Impact of actions on society.
cy-gb	• Effaith gweithredoedd ar gymdeithas.

en-gb	Humanities 75
cy-gb	Dyniaethau 78

en-gb	• Ways of expressing and representing the themes of rights, respect, equality and justice through Expressive Arts.
cy-gb	• Ffyrdd o fynegi a chynrychioli’r themâu o hawliau, parch, cydraddoldeb a chyﬁawnder drwy

en-gb	• The scientiﬁc, technological and digital challenges facing humanity. 
cy-gb	• Yr heriau gwyddonol, technolegol a digidol sy’n wynebu’r ddynoliaeth.

en-gb	• Potential scientiﬁc and technological solutions to the challenges facing humanity. 
cy-gb	• Datrysiadau gwyddonol a thechnolegol posibl i’r heriau sy’n wynebu’r ddynoliaeth.

en-gb	• Digital interdependence.
cy-gb	• Rhyngddibyniaeth ddigidol.

en-gb	• The digital economy.
cy-gb	• Yr economi ddigidol.

en-gb	• The importance of decision-making to support ethical and sustainable responses to challenges and opportunities.
cy-gb	• Pwysigrwydd gwneud penderfyniadau er mwyn ategu ymatebion egwyddorol a chynaliadwy i heriau a chyﬂeoedd.

en-gb	• Recognising appropriate behaviours in different situations.
cy-gb	• Cydnabod ymddygiad priodol mewn gwahanol sefyllfaoedd.

en-gb	• Responding sensitively to the needs of others.
cy-gb	• Ymateb yn sensitif i anghenion eraill.

en-gb	• Developing relationships to support citizenship.
cy-gb	• Meithrin perthnasau i ategu dinasyddiaeth.

en-gb	• Social inﬂuences and citizenship.
cy-gb	• Dylanwadau cymdeithasol a dinasyddiaeth.

en-gb	• Understanding rights, respect and equity.
cy-gb	• Deall hawliau, parch a thegwch.

en-gb	• Discussion of social issues.
cy-gb	• Trafod materion cymdeithasol.

en-gb	• An individual’s economic role, including being ﬁnancially literate.
cy-gb	• Rôl economaidd unigolyn, gan gynnwys llythrennedd ariannol.

en-gb	Humanities 76
cy-gb	Dyniaethau 79

en-gb	In this what matters statement, learners should explore concepts including economic, environmental and social sustainability;
cy-gb	Fel rhan o’r datganiad hwn o’r hyn sy’n bwysig, dylai dysgwyr ystyried cysyniadau gan gynnwys cynaliadwyedd economaidd, amgylcheddol a chymdeithasol;

en-gb	citizenship;
cy-gb	dinasyddiaeth;

en-gb	power and authority;
cy-gb	grym ac awdurdod;

en-gb	interconnectedness;
cy-gb	rhyng-gysylltedd;

en-gb	justice and equality;
cy-gb	cyﬁawnder a chydraddoldeb;

en-gb	rights;
cy-gb	hawliau;

en-gb	and social action and responsibility.
cy-gb	a chamau gweithredu a chyfrifoldeb cymdeithasol.

en-gb	• opportunities to discuss and engage with challenges and opportunities in their locality, Wales or the wider world
cy-gb	• cyﬂeoedd i drafod ac ymwneud â heriau a chyﬂeoedd yn eu hardal leol, yng Nghymru neu’r byd ehangach

en-gb	• opportunities to plan and participate in social action in response to challenges and opportunities locally, nationally and globally
cy-gb	• cyﬂeoedd i gynllunio a chymryd rhan mewn gweithredu cymdeithasol mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd yn lleol, yn genedlaethol ac yn fyd-eang

en-gb	• opportunities to demonstrate care, responsibility, concern and respect when considering the challenges and opportunities that face humanity, including the sustainability of the planet
cy-gb	• cyﬂeoedd i ddangos gofal, cyfrifoldeb, pryder a pharch wrth ystyried yr heriau a’r cyﬂeoedd sy’n wynebu dynoliaeth, gan gynnwys cynaliadwyedd y blaned

en-gb	• opportunities to develop a sense of empathy with people on a local, national or global scale
cy-gb	• cyﬂeoedd i feithrin ymdeimlad o empathi gyda phobl ar raddfa leol, genedlaethol neu fyd-eang

en-gb	• opportunities to engage with local groups, organisations and businesses.
cy-gb	• cyﬂeoedd i ymwneud â grwpiau, sefydliadau a busnesau lleol.

en-gb	• the concepts of right and wrong and of fair and unfair in a familiar context
cy-gb	• am gysyniadau da a drwg a theg ac annheg, o fewn cyd-destun cyfarwydd

en-gb	• that other people’s actions can have an impact on them and that their actions also impact on others
cy-gb	• y gall gweithredoedd pobl eraill effeithio arnynt ac y gall eu gweithredoedd nhw hefyd effeithio ar bobl eraill

en-gb	• some of the challenges and opportunities facing themselves and their communities.
cy-gb	• am rai o’r heriau a’r cyﬂeoedd sy’n eu hwynebu nhw a’u cymunedau. 

en-gb	• participate in actions and events in response to challenges and opportunities in their immediate environment.
cy-gb	• gymryd rhan mewn gweithredoedd a digwyddiadau mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd, yn eu hamgylchedd uniongyrchol.

en-gb	• opportunities to engage with local groups, organisations and businesses
cy-gb	• cyﬂeoedd i ymwneud â grwpiau, sefydliadau a busnesau lleol 

en-gb	• opportunities to be enterprising and develop entrepreneurial skills.
cy-gb	• cyﬂeoedd i fod yn ﬂaengar a meithrin sgiliau entrepreneuraidd.

en-gb	• the importance of the rules, roles and responsibilities in the various communities that they belong to
cy-gb	• y rheolau, y rolau a’r cyfrifoldebau o fewn yr amrywiol gymunedau y maent yn perthyn iddynt

en-gb	• what is right and wrong and what fairness means in a range of contexts
cy-gb	• beth sy’n dda ac yn ddrwg ac ystyr tegwch mewn amrywiaeth o gyd-destunau

en-gb	• that their actions and the actions of others can impact positively and negatively on other people and the environment
cy-gb	• y gall eu gweithredoedd a gweithredoedd pobl eraill gael effaith gadarnhaol a negyddol ar bobl eraill a’r amgylchedd

en-gb	• that the actions of people and groups in the past have led to changes in people’s lives
cy-gb	• bod gweithredoedd pobl a grwpiau yn y gorffennol wedi arwain at newidiadau mewn bywydau pobl

en-gb	• the challenges and opportunities facing themselves, Wales and the wider world
cy-gb	• am yr heriau a’r cyﬂeoedd sy’n eu hwynebu nhw, Cymru a’r byd ehangach

en-gb	• the difference between wants, needs and rights, and how needs might inform people’s rights
cy-gb	• y gwahaniaeth rhwng dymuniadau, anghenion a hawliau, a’r modd y gall anghenion lywio hawliau dynol

en-gb	• that children have rights and that these are set out in the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC)
cy-gb	• fod gan blant hawliau a bod y rhain wedi eu diogelu yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP)

en-gb	• the importance of respecting the rights of others
cy-gb	• pwysigrwydd parchu hawliau pobl eraill

en-gb	• sustainable and unsustainable responses to challenges and opportunities, including how ethical trading and the work of organisations and charities can have an impact on themselves and communities, and how people damage or improve the environment in different ways.
cy-gb	• am ymatebion cynaliadwy ac anghynaliadwy i heriau a chyﬂeoedd, gan gynnwys y modd  y gall masnachu egwyddorol a gwaith sefydliadau ac elusennau gael effaith arnynt hwy eu hunain ac ar gymunedau, a’r modd y mae pobl yn difrodi neu’n gwella’r amgylchedd mewn gwahanol ffyrdd.

en-gb	• develop enterprising attitudes and skills through participating in events in their locality
cy-gb	• feithrin agweddau a sgiliau blaengar drwy gymryd rhan mewn digwyddiadau yn eu cymuned leol

en-gb	• participate in social action in response to challenges and opportunities in their locality.
cy-gb	• cymryd rhan mewn gweithredu cymdeithasol mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd yn eu hamgylchedd lleol.

en-gb	• opportunities to discuss and respond to past, contemporary and anticipated challenges and opportunities in Wales and the wider world
cy-gb	• cyﬂeoedd i drafod ac ymateb i heriau a chyﬂeoedd y gorffennol, y presennol a’r dyfodol yng Nghymru a’r byd ehangach

en-gb	• opportunities to develop a sense of empathy with people on a local, national or global scale, and understand the impacts of inequality and injustice
cy-gb	• cyﬂeoedd i feithrin ymdeimlad o empathi gyda phobl ar raddfa leol, genedlaethol neu fyd-eang, ac i ddeall effeithiau anghydraddoldeb ac anghyﬁawnder

en-gb	• opportunities to engage with groups, organisations and businesses when planning and taking social action
cy-gb	• cyﬂeoedd i ymwneud â grwpiau, sefydliadau a busnesau fel rhan o’r broses o gynllunio a chymryd camau gweithredu cymdeithasol

en-gb	• exploring local, national and international groups, organisations and businesses and the ways they are responsible for and respond to the challenges and opportunities faced by their locality, Wales and the wider world
cy-gb	• archwilio grwpiau, sefydliadau a busnesau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol a’r ffyrdd  y maent yn achosi ac yn ymateb i heriau a chyﬂeoedd a wynebir gan eu hardal leol,  Cymru a’r byd ehangach

en-gb	• opportunities to be enterprising and develop entrepreneurial skills.
cy-gb	• cyﬂeoedd i fod yn ﬂaengar a meithrin sgiliau entrepreneuraidd.

en-gb	• the concepts of fairness and equality
cy-gb	• am gysyniadau tegwch a chydraddoldeb

en-gb	• the difference between wants, needs and rights, and how needs might inform human rights
cy-gb	• y gwahaniaeth rhwng dymuniadau, anghenion a hawliau, a’r modd y gall anghenion lywio hawliau dynol

en-gb	• that children have human rights and that these are set out in the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC)
cy-gb	• fod gan blant hawliau a bod y rhain wedi eu diogelu yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP)

en-gb	• the challenges to human rights on a local, national and global scale in the past and present
cy-gb	• am yr heriau i hawliau dynol ar lefel leol, genedlaethol a byd-eang yn y presennol a’r gorffennol

en-gb	• the work of organisations campaigning for equality for all and for human rights
cy-gb	• am waith sefydliadau sy’n ymgyrchu dros gydraddoldeb i bawb a thros hawliau dynol

en-gb	• the impact of their own and others’ actions, which can have local, national and global consequences, such as the way consumer actions can affect the environment and people’s quality of life
cy-gb	• effaith eu gweithredoedd eu hunain a gweithredoedd pobl eraill, a’u canlyniadau lleol, cenedlaethol a byd-eang posib, megis y modd y gall gweithredoedd defnyddwyr effeithio ar yr amgylchedd ac ansawdd bywyd pobl

en-gb	• their responsibility for the environment, including how their own and others’ lifestyles impact on the planet and on other people
cy-gb	• am eu cyfrifoldeb tuag at yr amgylchedd, gan gynnwys y modd y mae eu ffordd o fyw a ffordd o fyw pobl eraill yn effeithio ar y blaned ac ar bobl eraill

en-gb	• the inﬂuence of people’s viewpoints on their behaviour, actions and decisions
cy-gb	• am ddylanwad safbwyntiau pobl ar eu hymddygiad, eu gweithredoedd a’u penderfyniadau

en-gb	• how challenges and opportunities facing Wales and the wider world may be linked to other people and places
cy-gb	• am y modd y gall yr heriau a’r cyﬂeoedd sy’n wynebu Cymru a’r byd ehangach fod yn gysylltiedig â phobl a lleoedd eraill

en-gb	• the causes of past, contemporary and anticipated challenges and opportunities
cy-gb	• am achosion heriau a chyﬂeoedd yn y gorffennol a’r presennol, a’r rhai a ragwelir yn y dyfodol

en-gb	• the signiﬁcance of past and contemporary challenges and opportunities 
cy-gb	• am arwyddocâd heriau a chyﬂeoedd yn y gorffennol a’r presennol

en-gb	• the different ways in which social change has been effected in the past
cy-gb	• am y gwahanol ffyrdd y gwnaed newidiadau cymdeithasol yn y gorffennol

en-gb	• about consequences of the sustainable and unsustainable ways in which people respond  to challenges and opportunities, including the beneﬁts and drawbacks of ethical trading and  the work of organisations and charities
cy-gb	• am ganlyniadau y ffyrdd cynaliadwy ac anghynaliadwy y mae pobl yn ymateb i heriau  a chyﬂeoedd, gan gynnwys manteision ac anfanteision masnachu egwyddorol a gwaith  sefydliadau ac elusennau

en-gb	• societal, political, economic and environmental sustainability, and the importance of sustainable relationships for the future
cy-gb	• am gynaliadwyedd cymdeithasol, gwleidyddol, economaidd ac amgylcheddol, a phwysigrwydd perthnasau cynaliadwy ar gyfer y dyfodol

en-gb	• about some beliefs, teachings and practices that inﬂuence social action.
cy-gb	• am rai credoau, dysgeidiaethau ac arferion sy’n dylanwadu ar weithredu cymdeithasol.

en-gb	• develop enterprising attitudes and skills through planning and participating in events in their local community
cy-gb	• feithrin agweddau a sgiliau blaengar drwy gynllunio a chymryd rhan mewn digwyddiadau yn eu cymuned leol

en-gb	• plan and participate in social action in response to challenges and opportunities on a local, national or global scale.
cy-gb	• cynllunio a chymryd rhan mewn gweithredu cymdeithasol mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd ar raddfa leol, genedlaethol a byd-eang.

en-gb	• opportunities to develop a sense of empathy with people on a local, national or global scale and to understand the impacts of inequality and injustice (from Progression step 3 onwards)
cy-gb	• cyﬂeoedd i feithrin ymdeimlad o empathi gyda phobl ar raddfa leol, genedlaethol neu fyd-eang, ac i ddeall effeithiau anghydraddoldeb ac anghyﬁawnder (o Gam cynnydd 3  ymlaen)

en-gb	• the different contexts in which inequality can exist, such as in gender, sexuality and race contexts
cy-gb	• y gwahanol gyd-destunau lle y gall anghydraddoldeb fodoli, megis cyd-destunau rhywedd, rhywioldeb a hil

en-gb	• the difference between injustice and inequality
cy-gb	• y gwahaniaeth rhwng anghyﬁawnder ac anghydraddoldeb

en-gb	• the causes and consequences of injustice and inequality
cy-gb	• am achosion a chanlyniadau anghyﬁawnder ac anghydraddoldeb

en-gb	• the importance of diversity and how diversity shouldn’t result in injustice or inequality
cy-gb	• pwysigrwydd amrywiaeth a’r ffaith na ddylai amrywiaeth arwain at anghyﬁawnder nac anghydraddoldeb

en-gb	• about human rights, including that children have human rights and that these are set out in the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC)
cy-gb	• am hawliau dynol, gan gynnwys bod gan blant hawliau a bod y rhain wedi eu diogelu yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP)

en-gb	• a range of ways in which social change has been effected in the past, and how these changes have impacted on people’s lives
cy-gb	• am ystod o ffyrdd y gwnaed newidiadau cymdeithasol yn y gorffennol, a’r modd y mae’r newidiadau hyn wedi effeithio ar fywyd pobl

en-gb	• the interconnections between challenges and opportunities facing themselves, Wales and the wider world
cy-gb	• y rhyng-gysylltiadau rhwng yr heriau a’r cyﬂeoedd sy’n eu hwynebu nhw, Cymru a’r byd ehangach

en-gb	• the power and authority of local, national, and global governance, and of non-government organisations, such as in environmental issues and in protecting or denying human rights
cy-gb	• am rym ac awdurdod sefydliadau llywodraethol ac anllywodraethol lleol, cenedlaethol a byd-eang, megis mewn materion amgylcheddol ac wrth ddiogelu neu atal hawliau dynol

en-gb	• the use and misuse of power, including conﬂict, democracy, the imbalance of power between rich and poor countries, the signiﬁcance of national and international organisations
cy-gb	• am ddefnyddio a chamddefnyddio grym, gan gynnwys gwrthdaro, democratiaeth,  yr anghydbwysedd grym rhwng gwledydd cyfoethog a gwledydd tlawd, arwyddocâd  sefydliadau cenedlaethol a rhyngwladol

en-gb	• the changing local, national and international economies, including how technology can have economic impact
cy-gb	• am economïau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol cyfnewidiol, gan gynnwys sut gall technoleg gael effaith economaidd

en-gb	• their own and others’ environmental role and responsibility in creating a sustainable future
cy-gb	• am eu rôl a’u cyfrifoldeb amgylcheddol nhw eu hunain a phobl eraill yn y broses o greu dyfodol cynaliadwy

en-gb	• about the beliefs, teachings and practices that inﬂuence social action.
cy-gb	• am rai credoau, dysgeidiaethau ac arferion sy’n dylanwadau ar weithredu cymdeithasol.

en-gb	• utilise their enterprising attitudes and skills through planning and participating in a range of events
cy-gb	• ddefnyddio eu hagweddau a’u sgiliau blaengar drwy gynllunio a chymryd rhan mewn amrywiaeth o ddigwyddiadau

en-gb	• plan, participate in and evaluate their social action in response to challenges and opportunities locally, nationally and globally.
cy-gb	• cynllunio, cymryd rhan mewn a gwerthuso eu gweithredu cymdeithasol mewn ymateb i heriau a chyﬂeoedd yn lleol, yn genedlaethol ac yn fyd-eang.

en-gb	• opportunities to develop a sense of empathy with people on a local, national or global scale, and to understand the impacts of inequality and injustice
cy-gb	• cyﬂeoedd i feithrin ymdeimlad o empathi gyda phobl ar raddfa leol, genedlaethol neu fyd-eang, ac i ddeall effeithiau anghydraddoldeb ac anghyﬁawnder

en-gb	• the underlying causes of poverty and inequality and how they relate to policies, power and systems
cy-gb	• am achosion sylfaenol tlodi ac anghydraddoldeb a’u perthynas â pholisïau, grym a systemau

en-gb	• the differing views on poverty, inequality and injustice
cy-gb	• y gwahanol safbwyntiau ar dlodi, anghydraddoldeb ac anghyﬁanwder

en-gb	• the consequences of national and international initiatives to tackle poverty and inequality
cy-gb	• am ganlyniadau mentrau cenedlaethol a rhyngwladol i fynd i’r afael â thlodi ac anghydraddoldeb

en-gb	• the underlying causes of past and contemporary human and children’s rights violations, and the political, legal, socio-cultural, religious and economic factors that support or undermine human rights in Wales and the wider world
cy-gb	• am achosion sylfaenol enghreifftiau o dreisio hawliau dynol a hawliau plant yn y gorffennol ac yn y presennol, a’r ffactorau gwleidyddol, cyfreithiol, cymdeithasol-ddiwylliannol, crefyddol ac economaidd sy’n ategu neu’n tanseilio hawliau dynol yng Nghymru a’r byd ehangach

en-gb	• the challenges to human rights on a local, national and global scale in the past and present
cy-gb	• am yr heriau i hawliau dynol ar raddfa leol, genedlaethol a byd-eang yn y gorffennol a’r presennol

en-gb	• the causes and nature of the challenges and opportunities facing themselves, Wales and the wider world
cy-gb	• am achosion a natur yr heriau a’r cyﬂeoedd sy’n eu hwynebu nhw, Cymru a’r byd ehangach

en-gb	• the connections between complex past, contemporary and anticipated challenges and opportunities facing themselves, Wales and the wider world
cy-gb	• y cysylltiadau rhwng yr heriau a chyﬂeoedd cymhleth yn y gorffennol, y presennol a’r dyfodol a wynebwyd, ac a wynebir, ganddynt eu hunain, Cymru a’r byd ehangach

en-gb	• the range of ways in which social change has been effected in the past, and how these have led to signiﬁcant impacts upon societies and communities
cy-gb	• am yr ystod o ffyrdd y gwnaed newidiadau cymdeithasol yn y gorffennol, a’r modd y mae’r rhain wedi cael effeithiau arwyddocaol ar gymdeithasau a chymunedau

en-gb	• the importance of the role of individuals, including themselves, and the role of groups, including governments, businesses and non-government organisations, in the creation of a sustainable future
cy-gb	• pwysigrwydd rôl unigolion, gan gynnwys nhw eu hunain, a rôl grwpiau, gan gynnwys llywodraethau, busnesau a sefydliadau anllywodraethol, yn y gwaith o greu dyfodol cynaliadwy

en-gb	• how individuals, groups and organisations can collaborate when responding to challenges and opportunities
cy-gb	• y modd y gall unigolion, grwpiau a sefydliadau gydweithio wrth ymateb i heriau a chyﬂeoedd

en-gb	• how the expansion of power and inﬂuence of countries or organisations may impact on the  cultures, attitudes and experiences of those involved
cy-gb	• y modd y gall ehangu grym a dylanwad gwledydd neu sefydliadau effeithio ar ddiwylliannau, agweddau a phroﬁadau’r rheini dan sylw

en-gb	• how they can contribute to the world of work and the economy
cy-gb	• y modd y gallant gyfrannu at y byd gwaith a’r economi

en-gb	• how morals, ethics, religion and world views affect people’s responses to challenges and opportunities and their engagement in social action.
cy-gb	• y modd y mae moesau, moesegau, crefydd a bydolygon yn effeithio ar ymatebion i heriau a chyﬂeoedd, ac ar gamau gweithredu cymdeithasol.

en-gb	• utilise their enterprising attitudes and skills through planning and participating in a wide range of events, and evaluate the effectiveness of their own role
cy-gb	• ddefnyddio eu hagweddau a’u sgiliau blaengar drwy gynllunio a chymryd rhan mewn amrywiaeth eang o ddigwyddiadau, a gwerthuso effeithiolrwydd eu rôl nhw eu hunain

en-gb	• utilise their social and political literacy to build a conscious understanding of their own role and their responsibilities towards others and towards the environment
cy-gb	• defnyddio eu llythrennedd cymdeithasol a gwleidyddol i feithrin dealltwriaeth gydwybodol o’u rôl a’u cyfrifoldebau tuag at eraill a thuag at yr amgylchedd

en-gb	• respond sensitively to diverse perspectives and cultural norms.
cy-gb	• dangos sensitifrwydd tuag at bersbectifau gwahanol a normau diwylliannol.

en-gb	Glossary Draft Curriculum for Wales 2022:
cy-gb	Geirfa Cwricwlwm Drafft i Gymru 2022:

en-gb	Humanities 82
cy-gb	Dyniaethau 85

en-gb	Humanities 84
cy-gb	Dyniaethau 88

en-gb	C ontext
cy-gb	C yd-destun

en-gb	The Valleys Taskforce delivery plan, ‘Our Valleys, Our Future’, has been developed as a result of ongoing engagement with valleys communities.
cy-gb	Mae cynllun cyflawni Tasglu ’ r Cymoedd, ‘ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol ’ , wedi ’ i ddatblygu yn sgil yr ymgysylltu parhaus â chymunedau ’ r cymoedd.

en-gb	The taskforce wanted to meet people who live and work in the valleys in order to develop a plan based on what people actually need and not what Government thinks they need.
cy-gb	Roedd y tasglu am gwrdd â phobl sy ’n byw a gweithio yn y cymoedd er mwyn datblygu cynllun yn seiliedig ar yr hyn sydd ei angen ar bobl mewn gwirionedd, nid yr hyn mae ’r Llywodraeth yn feddwl sydd ei angen arnynt.

en-gb	The plan contains initial proposals for more than 60 actions to be delivered in the three priority areas.
cy-gb	Mae'r cynllun yn cynnwys cynigion cychwynnol i gyflawni dros 60 o gamau yn y tri maes blaenoriaeth.

en-gb	Many of these actions are interconnected and will only be achieved if communities are fully involved in their design and delivery.
cy-gb	Mae llawer o'r camau hyn yn gydgysylltiedig a byddant ond yn cael eu cyflawni os yw cymunedau yn cyfrannu'n llawn at y broses o'u cynllunio au cyflawni.

en-gb	This underlines the need for continued engagement with people living and working in the South Wales Valleys and the importance of working collaboratively across the region.
cy-gb	Mae hyn yn pwysleisio'r angen am ymgysylltu parhaus â phobl sy'n byw a gweithio yng Nghymoedd y De a phwysigrwydd cydweithio ledled y rhanbarth.

en-gb	To make the plan a success, it is essential that the taskforce brings together all the resources of the Welsh Government and its many partners.
cy-gb	I sicrhau bod y cynllun yn llwyddo, mae'n hollbwysig bod y tasglu yn dwyn ynghyd holl adnoddau Llywodraeth Cymru ai phartneriaid niferus.

en-gb	The taskforce must continue to engage with a wide number of public sector organisations including the Welsh Government;
cy-gb	Mae'n rhaid i'r tasglu barhau i ymgysylltu â nifer ehangach o sefydliadau sector cyhoeddus, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol;

en-gb	the two city deals;
cy-gb	y ddwy fargen ddinesig;

en-gb	the NHS;
cy-gb	y GIG;

en-gb	schools and universities.
cy-gb	ysgolion a phrifysgolion.

en-gb	In order to deliver the actions outlined in the plan third sector partners and private businesses must work together.
cy-gb	Ermwyn cyflawni ’ r camau a amlinellir yn y cynllun, mae ’ n rhaid i bartneriaid trydydd sector a busnesau preifat weithio gyda ’ i gilydd.

en-gb	The plan has been divided into three priority areas:
cy-gb	Mae ’ r cynllun wedi ’ i rannu ’ n dri maes blaenoriaeth: 

en-gb	• Priority 1: Good-quality jobs and the skills to do them 
cy-gb	• Blaenoriaeth 1: Swyddi o ansawdd da a ’ r sgiliau i ’ w cyflawni

en-gb	• Priority 2: Better public services
cy-gb	• Blaenoriaeth 2: Gwell gwasanaethaucyhoeddus

en-gb	• Priority 3: My Local Community.
cy-gb	• Blaenoriaeth 3: Fy Nghymuned Leol.

en-gb	Within these priorities working groups have been established, each workstream is led by a taskforce member.
cy-gb	O fewn y blaenoriaethau hyn, mae gweithgorau wedi ’ u sefydlu ac mae pob ffrwd waith yn cael ei harwain gan aelod o ’ r tasglu.

en-gb	Workstream leads are:
cy-gb	Dyma arweinwyr y ffrydiau gwaith:

en-gb	• Business growth and start-ups – Andrew Diplock
cy-gb	• Twf busnes a chwmnïau newydd –  Andrew Diplock

en-gb	• Employability – Fiona Jones
cy-gb	• Cyflogadwyedd – Fiona Jones

en-gb	• Foundational economy – Martin Mansfield 
cy-gb	• Yr economi sylfaenol – Martin Mansfield 

en-gb	• Strategic hubs – John Howells
cy-gb	• Canolfannau strategol – John Howells 

en-gb	Community hubs – Andrew Morgan
cy-gb	• Canolfannau cymuned – Andrew Morgan 

en-gb	• Valleys Landscape Park – Jocelyn Davies
cy-gb	• Parc tirweddau ’ r Cymoedd – Jocelyn Davies

en-gb	• Digital – Ann Beynon.
cy-gb	• Digidol – Ann Beynon.

en-gb	During t he delivery phase of ‘Our Valleys, Our Future’ engagement will focus on working across government, as well as with communities and other stakeholders, to develop the actions set out in the plan.
cy-gb	Yn ystod cyfnod cyflawni ‘ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol ’ , bydd yr ymgysylltu ’ n canolbwyntio ar weithio ar draws y llywodraeth, ynghyd â gyda chymunedau a rhanddeiliaid eraill, i ddatblygu ’ r camau gweithredu a nodir yn y cynllun.

en-gb	This engagement plan supports ‘Our Valleys, Our Future:
cy-gb	Mae ’ r cynllun ymgysylltu yn cefnogi ‘ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol:

en-gb	Delivery Plan’ and sets out the methods which will be used to continue to engage and empower people in communities throughout the South Wales Valleys to ensure  that the taskforce meets people’s needs and expectations. 
cy-gb	Cynllun Cyflawni ’ ac yn nodi ’ r dulliau a fydd yn cael eu defnyddio i barhau i ymgysylltu a grymuso pobl mewn cymunedau ledled Cymoedd y De i sicrhau bod y tasglu yn diwallu anghenion a disgwyliadau pobl.

en-gb	The engagement plan is supported by a communications and marketing strategy which is outlined below.
cy-gb	Mae ’ r cynllun ymgysylltu yn cael ei gefnogi gan strategaeth gyfathrebu a marchnata a amlinellir isod.

en-gb	Communications and Marketing
cy-gb	Cyfathrebu a Marchnata

en-gb	This will include the delivery of a campaign to raise the profile of the Valleys – building on local pride in the region and improving the perception of the valleys outside the area.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys cynnal ymgyrch i godi proffil y Cymoedd - gan adeiladu ar falchder lleol yn y rhanbarth a gwella ’ r canfyddiad o ’ r cymoedd y tu allan i ’ r ardal.

en-gb	One of the main outcomes of this campaign will be to see an increase in inward investment, tourism and migration to the South Wales Valleys.
cy-gb	Un o brif ganlyniadau ’ r ymgyrch hon fydd cynnydd mewn mewnfuddsoddiad, twristiaeth a mudo i Gymoedd y De. 

en-gb	The campaign will look to engage with a variety of people from different demographics, including:
cy-gb	Bydd yr ymgyrch yn ceisio ymgysylltu â phoblamrywiol o wahanol ddemograffeg, gan gynnwys:

en-gb	• Local businesses and residents in the valleys
cy-gb	• Busnesau lleol a phreswylwyr yn y cymoedd

en-gb	• Stakeholders including public, private and third sector organisations who are involved in the delivery of the plan
cy-gb	• Rhanddeiliaid, gan gynnwys sefydliadau ’ r sector cyhoeddus a phreifat a ’ r trydydd sector sy ’ n cymryd rhan yn y gwaith o gyflawni ’ r cynllun

en-gb	• National businesses with an interest in investing in the area
cy-gb	• Busnesau cenedlaethol sydd â diddordeb mewn buddsoddi yn yr ardal

en-gb	• Adults outside the region who might consider migrating to the area.
cy-gb	• Oedolion y tu allan i ’ r rhanbarth a allai ystyried mudo i ’ r ardal.

en-gb	The campaign will raise awareness of the assets and opportunities the Valleys have to offer.
cy-gb	Bydd yr ymgyrch yn codi ymwybyddiaeth o ’ r asedau a ’ r cyfleoedd sydd gan y Cymoedd i ’ w cynnig.

en-gb	We will engage with communities, stakeholders and other partners to support the delivery of the actions set out in ‘Our Valleys, Our Future’.
cy-gb	Byddwn yn ymgysylltu â chymunedau, rhanddeiliaid a phartneriaid eraill i gefnogi ’ r gwaith o gyflawni ’ r camau a nodir yn ‘ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol ’ .

en-gb	We will make use of local channels to share stories, highlight role models and share ideas, this will help to empower local communities and encourage pride in the valleys.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio sianeli lleol i rannu straeon, tynnu sylw at fodelau rôl a rhannu syniadau, a bydd hyn yn helpu i rymuso cymunedau lleol ac annog balchder yn y cymoedd.

en-gb	We will also work with the “Love the Valleys” campaig n to coordinate messages and ensure that the work of the Valleys Taskforce is able to gain wider exposure.
cy-gb	Byddwn hefyd yn gweithio gyda ’ r ymgyrch “ Caru ’ r Cymoedd ” i gydlynu negeseuon a sicrhau bod gwaith Tasglu ’ r Cymoedd yn cael mwy o sylw.

en-gb	The campaign will develop a higher profile social media presence and work with local and national media outlets to encourage the use of more positive imagery when discussing the valleys.
cy-gb	Bydd yr ymgyrch yn datblygu presenoldeb mwy amlwg yn y cyfryngau cymdeithasol ac yn gweithio gyda chwmnïau cyfryngau lleol a chenedlaethol i annog y defnydd o ddelweddau mwy positif wrth drafod y cymoedd.

en-gb	Annex A of this document outlines opportunities to get involved with helping the taskforce to take this work forward.
cy-gb	Mae Atodiad A y ddogfen hon yn amlinellu cyfleoedd i gyfrannu at y gwaith o helpu ’ r tasglu i fwrw ’ r maen i ’ r wal gyda ’ r gwaith hwn.

en-gb	Community engagement 
cy-gb	Ymgysylltu â’ r Gymuned

en-gb	The success of the delivery plan is reliant on empowering people who live and work in the Valleys to bring about their own changes.
cy-gb	Mae llwyddiant y cynllun cyflawni ’ n dibynnu ar rymuso pobl sy ’ n byw a gweithio yn y Cymoedd fel y gallant sicrhau eu newidiadau eu hunain.

en-gb	In order to achieve this, communities must have a voice that is heard and responded to.
cy-gb	Er mwyn cyflawni hyn, mae ’ n rhaid i gymunedau gael llais sy ’ n cael ei glywed ac yn ennyn ymateb.

en-gb	It is essential that the taskforce does not duplicate the good work that is already taking place in communities across the Valleys.
cy-gb	Mae ’ n hollbwysig nad yw ’ r tasglu ’ n dyblygu ’ r gwaith da sydd eisoes yn cael ei wneud mewn cymunedau ledled y Cymoedd.

en-gb	We will map engagement which is already taking place and work within these networks to develop many of the actions set out in the delivery plan.
cy-gb	Byddwn yn llywio ’ r ymgysylltu sydd eisoes yn cael ei wneud ac yn gweithio o fewn y rhwydweithiau hyn i ddatblygu nifer o ’ r camau a nodir yn y cynllun cyflawni.

en-gb	Initially we will be engaging with the following networks, however, if any have been missed please get in touch and let us know about your local networks.
cy-gb	Yn y lle cyntaf, byddwn yn ymgysylltu â’ r rhwydweithiau canlynol, ond os oes rhai nad ydym wedi eu cynnwys, cysylltwch i roi gwybod i ni am eich rhwydweithiau lleol.

en-gb	Local Authorities
cy-gb	Awdurdodau Lleol

en-gb	Public Service Boards (PSBs)
cy-gb	Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus

en-gb	Registered Social Landlords (RSLs)
cy-gb	Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig

en-gb	County Voluntary Councils (CVCs)
cy-gb	Cynghorau Gwirfoddol Sirol

en-gb	Community and Town Councils.
cy-gb	Cynghorau Cymuned a Thref.

en-gb	The taskforce will look to engage with communities using a variety of methods which are outlined below:
cy-gb	Bydd y tasglu ’ n ceisio ymgysylltu â chymunedau a defnyddio dulliau amrywiol a amlinellir isod:

en-gb	• Focussed public meetings – we will ask networks to invite local people to meet with the taskforce to discuss specific actions which are set out in the delivery plan.
cy-gb	• Cyfarfodydd ffocws cyhoeddus – byddwn yn gofyn i rwydweithiau wahodd pobl leol i gwrdd â’ r tasglu i drafod camau penodol a nodir yn y cynllun cyflawni.

en-gb	Initially these meetings are likely to focus on the Valleys Landscape Park concept.
cy-gb	I ddechrau, mae ’ r cyfarfodydd hyn yn debygol o ganolbwyntio ar gysyniad Parc Tirweddau ’ r Cymoedd.

en-gb	The success of this concept will depend on projects which have been conceived and developed at a local level.
cy-gb	Bydd llwyddiant y cysyniad hwn yn dibynnu ar brosiectau sydd wedi ’ u creu a ’ u datblygu ar lefel leol.

en-gb	For this reason, local people must be involved in the development of the concept.
cy-gb	Am y rheswm hwn, mae ’ n rhaid i bobl leol gymryd rhan yn y gwaith o ddatblygu ’ r cysyniad.

en-gb	• Citizen journalism – the taskforce are working with researchers at University of Wales Trinity Saint David to use the SenseMaker® tool and Cynefin Centre methodology to engage with local communities.
cy-gb	• Newyddiaduraeth dinasyddion - mae ’ r tasglu yn gweithio gydag ymchwilwyr ym Mhrifysgol y Drindod Dewi Sant i ddefnyddio ’ r adnodd SenseMaker(R) a methodoleg y Ganolfan Cynefin i ymgysylltu â chymunedau lleol.

en-gb	This process involves gathering and understanding the local narrative through the Valleys Pathfinder projects in Ferndale, Glynneath/Banwen and Llanhilleth.
cy-gb	Mae ’ r broses hon yn ymwneud â chasglu a deall y naratif lleol drwy ’ r prosiectau Braenaru ’ r Cymoedd yng Nglynrhedynog, Glyn-nedd/ Banwen a Llanhiledd.

en-gb	The community is fully involved in this process so that they ‘own’ the data and are empowered to use it as part of their own development journey.
cy-gb	Mae ’ r gymuned yn cyfranogi ’ n llawn at y broses hon er mwyn iddynt fod yn ‘ berchen ’ ar y data ac yn cael eu grymuso i ’ w ddefnyddio fel rhan o ’ u llwybr datblygu eu hunain.

en-gb	• Newsletters – The taskforce has developed a monthly newsletter outlining latest developments and opportunities for getting involved.
cy-gb	• Cylchlythyrau - Mae ’ r tasglu wedi datblygu cylchlythyr misol yn amlinellu ’ r datblygiadau a ’ r cyfleoedd diweddaraf i gymryd rhan.

en-gb	The newsletter is shared with our contacts and local networks, we ask our contacts to disseminate the newsletters to their contacts in order to reach as many people across the valleys as possible.
cy-gb	Mae ’ r cylchlythyr yn cael ei rannu gyda ’ n cysylltiadau a rhwydweithiau lleol ac rydym yn gofyn i ’ n cysylltiadau ddosbarthu ’ r cylchlythyrau er mwyn cyrraedd cymaint o bobl ledled y cymoedd â phosibl.

en-gb	Stakeholder engagement
cy-gb	Ymgysylltu â rhanddeiliaid

en-gb	In order to ensure that we can meet the challenges set via community engagement it is vital that the Taskforce also fully engages with other stakeholders across the valleys, including:
cy-gb	Er mwyn sicrhau ein bod yn gallu diwallu ’ r heriau a nodir drwy ymgysylltu cymunedol, mae ’ n hollbwysig bod y Tasglu hefyd yn ymgysylltu ’ n llawn â  rhanddeiliaid eraill ledled y cymoedd, gan gynnwys:

en-gb	Local Businesses
cy-gb	Busnesau Lleol

en-gb	Education and skills providers Local Health Boards
cy-gb	Darparwyr addysg a sgiliau Byrddau Iechyd Lleol

en-gb	Third sector.
cy-gb	Trydydd sector.

en-gb	We must ensure that we are working with each of these organisations collectively and encouraging them to work together to achieve the actions set out in the delivery plan.
cy-gb	Mae ’ n rhaid i ni sicrhau ein bod yn gweithio gyda phob un o ’ r sefydliadau hyn gyda ’ n gilydd ac yn eu hannog i gydweithio i gyflawni ’ r camau a nodir yn y cynllun cyflawni.

en-gb	For example, if the proposed strategic hubs are to succeed we need to work with Local Authorities, businesses and education and skills providers.
cy-gb	Er enghraifft, os yw ’ r hybiau strategol arfaethedig am lwyddo mae angen i ni weithio gydag Awdurdodau Lleol, busnesau a darparwyr addysg a sgiliau.

en-gb	This will ensure that local people are able to acquire the skills they will need for the jobs that will become available.
cy-gb	Bydd hyn yn sicrhau bod pobl leol yn gallu caffael y sgiliau sydd eu hangen arnynt ar gyfer y swyddi a fydd ar gael.

en-gb	Without this kind of collaborative working the strategic hubs are less likely to provide the benefits to local communities that we hope to see.
cy-gb	Heb gydweithio fel hyn mae ’ r hybiau strategol yn llai tebygol o ddarparu ’ r manteision i gymunedau lleol yr hoffem eu gweld.

en-gb	The main method of engagement with stakeholders during the next phase of engagement will be through the seven workstreams identified in the in ‘Our Valleys, Our Future: Delivery Plan’.
cy-gb	Y prif ddull o ymgysylltu â rhanddeiliaid yn ystod y cyfnod ymgysylltu nesaf fydd drwy ’ r saith ffrwd waith a nodir yn ‘ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol: Cynllun Cyflawni ’ .

en-gb	The role of the seven workstream leads identified will be to work with stakeholders with an interest in their particular workstream to deliver the actions set out in the plan.
cy-gb	Bydd y saith arweinydd ffrwd waith a nodir yn gweithio gyda rhanddeiliaid sydd â diddordeb yn y ffrwd waith benodol honno i roi ’ r camau a nodir yn y cynllun ar waith.

en-gb	Leads will engage through a variety of methods including:
cy-gb	Bydd arweinwyr yn ymgysylltu drwy ddulliau amrywiol, gan gynnwys:

en-gb	• Seminars – led by local authorities or other key partners and attended by stakeholders with the greatest interest in the particular workstream 
cy-gb	• Seminarau – dan arweiniad awdurdodau lleol neu bartneriaid allweddol eraill i ’ w mynychu gan randdeiliaid sydd â’ r diddordeb pennaf mewn ffrwd waith benodol 

en-gb	• One to one meetings – between workstream leads and stakeholders
cy-gb	• Cyfarfodydd un i un – rhwng arweinwyr ffrydiau gwaith a rhanddeiliaid

en-gb	• Meetings with relevant Cabinet
cy-gb	• Cyfarfodydd ag Ysgrifenyddion Cabinet

en-gb	Secretary’s and Ministers – the workstream lead will feed back what they have learnt and developed with stakeholders
cy-gb	a Gweinidogion perthnasol – bydd arweinydd y ffrwd waith yn rhoi adborth beth fydd wedi ei ddysgu a ’ i ddatblygu gyda rhanddeiliaid

en-gb	• Meetings with relevant Welsh Government officials – workstream leads will develop relationships with key Welsh Government officials and work with them to try and influence Welsh Government policy based on their discussions with external stakeholders.
cy-gb	• Cyfarfodydd â swyddogion perthnasol Llywodraeth Cymru – bydd arweinwyr y ffrydiau gwaith yn datblygu cysylltiadau â swyddogion allweddol Llywodraeth Cymru ac yn gweithio gyda nhw i geisio dylanwadu ar bolisi Llywodraeth Cymru, yn seiliedig ar eu trafodaethau â rhanddeiliaid allanol.

en-gb	Welsh Government internal
cy-gb	Ymgysylltu mewnol yn Llywodraeth Cymru

en-gb	engagement The taskforce is led by the Cabinet Secretary for Local
cy-gb	Mae ’ r tasglu yn cael ei arwain gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth

en-gb	Government and Public Services.
cy-gb	Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus.

en-gb	He is supported in his role by the Cabinet Secretary for Economy and Transport, the Leader of the House and Chief Whip and the Minister for Lifelong Learning and Welsh Language.
cy-gb	Mae ’ n cael ei gefnogi yn ei r ô l gan Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth, Arweinydd y T ŷ a ’ r Prif Chwip a Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes.

en-gb	Within the Welsh Government, the taskforce is supported by the Valleys taskforce board.
cy-gb	O fewn Llywodraeth Cymru, mae ’ r tasglu ’ n cael ei gefnogi gan fwrdd tasglu ’ r Cymoedd.

en-gb	Their role is to provide clear, realistic, evidence-based advice and recommendations to inform and steer the work of the taskforce to help achieve the ambition and vision set out in “Our Valleys, Our Future”.
cy-gb	Eu r ô l yw darparu cyngor ac argymhellion clir, realistig seiliedig ar dystiolaeth er mwyn hysbysu a llywio gwaith y tasglu i helpu i gyflawni ’ r uchelgais a ’ r weledigaeth a nodir yn “ Ein Cymoedd, Ein Dyfodol ” .

en-gb	Membership of the taskforce board includes senior Welsh Government officials from the departments which will have the greatest impact on the success of the delivery plan.
cy-gb	Mae aelodau bwrdd y tasglu yn cynnwys uwch swyddogion Llywodraeth Cymru o ’ r adrannau a fydd yn cael yr effaith fwyaf ar lwyddiant y cynllun cyflawni.

en-gb	There are also a number of external members who are able to provide advice and expertise in their specific field.
cy-gb	Mae nifer o aelodau allanol hefyd sy ’ n gallu darparu cyngor ac arbenigedd yn eu maes penodol.

en-gb	The taskforce and taskforce board are supported by the Welsh Government Valleys taskforce team.
cy-gb	Mae ’ r tasglu a bwrdd y tasglu yn cael eu cefnogi gan dîm tasglu ’ r Cymoedd Llywodraeth Cymru.

en-gb	The team work across government to support the development of the delivery plan, this includes supporting taskforce members in their work on the workstreams ensuring there is a truly cross- government aspect to the work of the taskforce.
cy-gb	Mae ’ r tîm yn gweithio ar draws y llywodraeth i gefnogi datblygiad y cynllun cyflawni, ac mae hyn yn cynnwys cefnogi aelodau ’ r tasglu yn eu gwaith ar y ffrydiau gwaith i sicrhau bod elfen gwbl trawslywodraethol i waith y tasglu. 

en-gb	Annex A
cy-gb	Atodiad A

en-gb	The taskforce advertises opportunities to get involved in the work of the taskforce through our Facebook page https://www.facebook.com/talkvalleys/ or via Twitter using the hashtag #ourvalleys .
cy-gb	Mae ’ r tasglu ’ n hysbysebu cyfleoedd i gymryd rhan yng ngwaith y tasglu ar ein tudalen Facebook www.facebook.com/talkvalleys/ neu ar Twitter yn hashnod #eincymoedd .

en-gb	If you have previously attended one of our events or contacted us and provided your email address you will be added to our database and receive the Valleys Taskforce monthly newsletter.
cy-gb	Os ydych chi wedi mynychu un o ’ n digwyddiadau yn y gorffennol neu wedi cysylltu â ni a rhoi ’ ch cyfeiriad e-bost byddwch yn cael eich ychwanegu at ein cronfa ddata ac yn derbyn cylchlythyr misol Tasglu ’ r Cymoedd.

en-gb	The newsletter provides updates on the progress of the delivery plan and details of upcoming events.
cy-gb	Mae ’ r cylchlythyr yn rhoi diweddariadau ar gynnydd y cynllun cyflawni a manylion digwyddiadau a fydd yn cael eu cynnal.

en-gb	We appreciate that there are many people who live in valleys communities who may not be able to access social media or have an email account.
cy-gb	Rydym yn gwerthfawrogi bod llawer o bobl yn byw yng nghymunedau ’ r cymoedd nad oes ganddynt fynediad o bosibl at y cyfryngau cymdeithasol ac nad oes ganddynt gyfrif e-bost.

en-gb	For this reason we will work closely with community venues to advertise events using posters and via word of mouth.
cy-gb	Dyma pam y byddwn yn gweithio ’ n agos gyda lleoliadau cymunedol i hysbysebu digwyddiadau drwy ddefnyddio posteri a thrwy ledu ’ r gair.

en-gb	We will also utilise partnerships with Local Authorities, third sector organisations and business groups, and ask them to share information about events and opportunities for involvement with the taskforce within their existing networks.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio partneriaethau gydag Awdurdod Lleol, sefydliadau trydydd sector a grwpiau busnes hefyd ac yn gofyn iddynt rannu gwybodaeth am ddigwyddiadau a chyfleoedd i gymryd rhan gyda ’ r tasglu o fewn eu rhwydweithiau presennol.

en-gb	If you would like to be involved, added to our database or if you have any thoughts or ideas around other ways to engage with communities in the valleys you can get in touch in the following ways:
cy-gb	Os hoffech gymryd rhan, cael eich ychwanegu at ein cronfa ddata neu os oes gennych chi unrhyw safbwyntiau neu syniadau ynghylch ffyrdd eraill o ymgysylltu â chymunedau yn y cymoedd, cysylltwch fel hyn:

en-gb	Post:Valleys Taskforce Education and Public Services Welsh Government Cathays Park Cardiff CF10 3NQ
cy-gb	Post: Tasglu ’ r Cymoedd Addysg a Gwasanaethau Cyhoeddus Llywodraeth Cymru Parc Cathays CaerdyddCF10 3NQ

en-gb	e-mail:  Ourvalleys@gov.wales
cy-gb	e-bost:  Eincymoedd@llyw.cymru

en-gb	Adoption Services
cy-gb	Gwasanaethau Mabwysiadu

en-gb	Implementing a new regulatory framework
cy-gb	Gweithredu fframwaith rheoleiddio newydd

en-gb	This consultation seeks your views on a new set of adoption services regulations - the draft Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019 -  to replace  elements of three current sets of regulations:
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn gofyn am eich barn ar set newydd o reoliadau mabwysiadu - Rheoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 drafft - a fydd yn disodli elfennau o'r tair set o reoliadau presennol:

en-gb	The Voluntary Adoption Agencies and Adoption Agencies (Miscellaneous Amendments) Regulations 2003;
cy-gb	Rheoliadau Asiantaethau Mabwysiadu Gwirfoddol ac Asiantaethau Mabwysiadu (Amryfal Ddiwygiadau) 2003;

en-gb	The Adoption Support Agencies (Wales) Regulations 2005; and The Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2007.
cy-gb	Rheoliadau Asiantaethau Cymorth Mabwysiadu (Cymru) 2005 a Rheoliadau Gwasanaeth Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2007.

en-gb	It also asks for views on draft statutory guidance and a code of practice to accompany these new regulations.
cy-gb	Mae hefyd yn gofyn am eich barn ar ganllawiau statudol drafft a chod ymarfer a fydd yn cyd-fynd â'r rheoliadau newydd hyn.

en-gb	The new adoption services regulations will come into force in April 2019.
cy-gb	Bydd y rheoliadau mabwysiadu newydd yn dod i rym ym mis Ebrill 2019.

en-gb	Finally, the consultation invites views on options for the future of independent reviews of determinations for adoption.
cy-gb	Yn olaf, mae’r ymgynghoriad yn gofyn am eich barn ar yr opsiynau ar ddyfodol yr adolygiadau annibynnol o benderfyniadau ynghylch mabwysiadu.

en-gb	You can respond to this consultation by completing and returning, by midnight on the closing date, the consultation response form at the back of this document.
cy-gb	Gallwch ymateb i’r ymgynghoriad hwn drwy lenwi a dychwelyd y ffurflen ymateb i ymgynghoriad sydd ar ddiwedd y ddogfen hon erbyn hanner nos ar y dyddiad cau.

en-gb	The response should be sent to:
cy-gb	Dylid anfon yr ymateb at:

en-gb	Legislation Implementation Branch
cy-gb	Y Gangen Gweithredu Deddfwriaeth

en-gb	Social Services Directorate
cy-gb	Y Gyfarwyddiaeth Gwasanaethau Cymdeithasol

en-gb	Crown Buildings
cy-gb	Adeiladau’r Goron

en-gb	Large print, Braille and alternative language versions of this
cy-gb	Gellir gwneud cais am fersiynau o’r ddogfen hon mewn print bras, mewn Braille neu mewn ieithoedd eraill.

en-gb	The Regulated Services (Service Providers and Responsible Individuals) (Wales) Regulations 2017  – these apply to service providers and responsible individuals of care home, secure accommodation, residential family centre and domiciliary support services
cy-gb	Rheoliadau Gwasanaethau Rheoleiddiedig (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) (Cymru) 2017 - mae’r rheoliadau hyn yn gymwys i ddarparwyr gwasanaethau ac unigolion cyfrifol mewn perthynas â gwasanaethau cartrefi gofal, llety diogel, canolfannau preswyl i deuluoedd a chymorth cartref

en-gb	http://www.legislation.gov.uk/wsi/2017/1264/pdfs/wsi_20171264_m i.pdf
cy-gb	http://www.legislation.gov.uk/wsi/2017/1264/pdfs/wsi_20171264_mi.p df

en-gb	Statutory Guidance for service providers and responsible individuals on meeting service standard regulations (February 2018)  – this applies to service providers and responsible individuals of care home, secure accommodation, residential family centre and domiciliary support services
cy-gb	Canllawiau Statudol ar gyfer darparwyr gwasanaethau ac unigolion cyfrifol ynghylch bodloni rheoliadau safonau gwasanaethau (Chwefror 2018)  - mae’r canllawiau hyn yn gymwys i ddarparwyr gwasanaethau ac unigolion cyfrifol mewn perthynas â gwasanaethau cartrefi gofal, llety diogel, canolfannau preswyl i

en-gb	Consultation Summary Report:
cy-gb	Ymgynghoriad:

en-gb	https://gov.wales/docs/dhss/publications/180201statutory guidanceen.pdf
cy-gb	https://gov.wales/docs/dhss/publications/180201statutory guidancecy.pdf

en-gb	Phase 2 Implementation of the Regulation and Inspection of Social Care (Wales) Act 2016 https://beta.gov.wales/sites/default/files/consultations/2018 02/171122responses - serviceen.pdf
cy-gb	Ymgynghoriad ar Gam 2 y broses o weithredu Deddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016  https://beta.gov.wales/sites/default/files/consultations/2018 02/171122responses - servicecy.pdf

en-gb	Well-being Statement for People Who Need Care and Support and Carers Who Need Support
cy-gb	Datganiad Llesiant ar gyfer Pobl sydd Angen Gofal a Chymorth a Gofalwyr sydd Angen Cymorth

en-gb	www.wales.gov.uk/topics/health/publications/socialcare/strategies/ statement/?lang=en
cy-gb	www.wales.gov.uk/topics/health/publications/socialcare/strategies/stat ement/?lang=cy

en-gb	For further information:
cy-gb	I gael rhagor o wybodaeth:

en-gb	Social Services and Integration Directorate
cy-gb	Y Gyfarwyddiaeth Gwasanaethau Cymdeithasol                ac Integreiddio

en-gb	email:
cy-gb	e-bost:

en-gb	telephone:
cy-gb	ffôn:

en-gb	Welsh Ministers have statutory powers they will rely on to process this personal data which will enable them to make informed decisions about how they exercise their public functions.
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru bwerau statudol y byddant yn dibynnu arnynt i brosesu’r data personol hyn a fydd yn eu galluogi i wneud penderfyniadau cytbwys ynghylch sut y maent yn cyflawni eu swyddogaethau cyhoeddus.

en-gb	Any response you send us will be seen in full by Welsh Government staff dealing with the issues which this consultation is about or planning future consultations.
cy-gb	Bydd unrhyw ymateb a anfonwch atom yn cael ei weld yn llawn gan staff Llywodraeth Cymru sy'n gweithio ar y materion y mae'r ymgynghoriad hwn yn ymwneud â nhw neu sy’n cynllunio ymgyngoriadau ar gyfer y dyfodol.

en-gb	In order to show that the consultation was carried out properly, the Welsh Government intends to publish a summary of the responses to this document.
cy-gb	Er mwyn dangos bod yr ymgynghoriad wedi’i gynnal yn briodol, mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi crynodeb o'r ymatebion i'r ddogfen hon.

en-gb	You should also be aware of our responsibilities under Freedom of Information legislation
cy-gb	Dylech hefyd fod yn ymwybodol o'n cyfrifoldebau o dan ddeddfwriaeth Rhyddid Gwybodaeth

en-gb	to be informed of the personal data holds about you and to access it
cy-gb	i wybod am y data personol a gedwir amdanoch chi a'u gweld

en-gb	to require us to rectify inaccuracies in that data
cy-gb	i’w gwneud yn ofynnol inni gywiro gwallau yn y data hynny

en-gb	to (in certain circumstances) object to or restrict processing
cy-gb	(o dan rai amgylchiadau) i wrthwynebu neu gyfyngu ar brosesu’r data

en-gb	for (in certain circumstances) your data to be ‘erased’
cy-gb	(o dan rai amgylchiadau) i’ch data gael eu ‘dileu’

en-gb	to (in certain circumstances) data portability   to lodge a complaint with the Information Commissioner’s Office (ICO) who is our independent regulator for data protection.
cy-gb	(o dan rai amgylchiadau) i gludadwyedd data i gyflwyno cwyn i Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth (SCG), ein rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer diogelu data.

en-gb	In 2011 the Welsh Government published the white paper Sustainable Social Services:
cy-gb	Yn 2011 cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei phapur gwyn Gwasanaethau Cyhoeddus Cynaliadwy:

en-gb	A Framework for Action .
cy-gb	Fframwaith Gweithredu .

en-gb	This set out an ambitious plan to create a new integrated and person-centred approach to social services provision in Wales.
cy-gb	Roedd yn esbonio cynllun uchelgeisiol i greu dull integredig a newydd o ddarparu gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn.

en-gb	To achieve this new approach, in the last assembly term, we made two pieces of primary legislation:
cy-gb	Er mwyn cyflawni'r dull newydd hwn o weithredu, yn ystod tymor diwethaf y cynulliad aethom ati i lunio dau ddarn o ddeddfwriaeth syfaenol:

en-gb	the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 and the Regulation and Inspection of Social Care (Wales) Act 2016.
cy-gb	Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 a Deddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016.

en-gb	Through implementation of the 2016 Act we are establishing a new system of regulation and inspection of service providers which upholds the rights of Welsh citizens to dignified, safe and appropriate care and support.
cy-gb	Drwy weithredu Deddf 2016 rydym yn sefydlu system newydd o reoleiddio ac archwilio darparwyr gwasanaethau sy’n gwarchod hawliau dinasyddion Cymru i gael gofal a chymorth urddasol, diogel a phriodol.

en-gb	This new system of regulation will be more robust and enable Care Inspectorate Wales, as the service regulator, to maintain an overview of the whole service an organisation is providing.
cy-gb	Bydd y system newydd hon yn fwy cadarn ac yn galluogi Arolygiaeth Gofal Cymru, fel rheoleiddiwr y gwasanaeth, i oruchwylio'r holl wasanaeth mae sefydliad yn ei ddarparu.

en-gb	Ensuring consistency in the requirements placed on providers and responsible individuals of all regulated services is one of my main policy objectives in implementing the 2016 Act.
cy-gb	Mae sicrhau cysondeb yn y gofynion a osodir ar ddarparwyr ac unigolion cyfrifol yr holl wasanaethau rheoleiddiedig yn un o fy mhrif amcanion polisi wrth weithredu Deddf 2016.

en-gb	However, I also recognise that each service has its own characteristics.
cy-gb	Fodd bynnag, rwyf hefyd yn cydnabod bod gan bob gwasanaeth ei nodweddion ei hun.

en-gb	Therefore, where appropriate the requirements are tailored to ensure the best fit with how services are delivered in practice, without compromising the overall standards expected.
cy-gb	Bydd y gofynion felly yn cael eu teilwra lle bo'n briodol i sicrhau eu bod yn cydfynd yn y ffordd orau â sut y caiff gwasanaethau eu darparu yn ymarferol, heb gyfaddawdu'r safonau cyffredinol a ddisgwylir.

en-gb	The draft Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019, accompanying statutory guidance (for regulated adoption services) and a code of practice (in respect of local authority adoption services) set out and explain the service standards that will be required from April 2019.
cy-gb	Mae Rheoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 drafft, y canllawiau statudol cysylltiedig (ar gyfer gwasanaethau mabwysiedig rheoleiddiedig) a chod ymarfer (mewn cysylltiad â gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol) yn nodi ac yn esbonio'r safonau ar gyfer y gwasanaeth y bydd eu hangen o fis Ebrill 2019 ymlaen.

en-gb	In doing so, and in so far as possible, I propose to apply the same regulatory requirements to what we currently know as ‘adoption societies’ (within the meaning of the Adoption and Children Act 2002), adoption support agencies and local authority adoption services.
cy-gb	Drwy wneud hynny, ac i'r graddau y bo’n bosibl, rwy'n cynnig ein bod yn cymhwyso'r un gofynion rheoliadol i'r 'cymdeithasau mabwysiadu' (o fewn yr ystyr a roddir yn Neddf Mabwysiadu a Phlant 2002), asiantaethau cymorth mabwysiadu a gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol, sydd gennym ar hyn o bryd.

en-gb	This is because some of their key activities fall within the meaning of care and support, under the 2016 Act.
cy-gb	A hynny oherwydd bod rhai o'u prif weithgareddau yn dod o fewn ystyr gofal a chymorth o dan Ddeddf 2016.

en-gb	I recognise that these new regulations will place additional requirements on local authority adoption services.
cy-gb	Rwy'n cydnabod y bydd y rheoliadau newydd hyn yn rhoi gofynion ychwanegol ar wasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol.

en-gb	However, as with fostering services, we consider that the same level of regulation should apply to local authority adoption services as to regulated adoption services (including adoption societies and adoption support agencies), to ensure consistency between all types of adoption service provider.
cy-gb	Fodd bynnag, fel y gwelwyd gyda gwasanaethau maethu, rydym yn credu y dylai gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol fod yn gymwys i gael yr un lefel o reoleiddio â gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig (gan gynnwys cymdeithasau mabwysiadu ac asiantaethau cymorth mabwysiadu), er mwyn sicrhau cysondeb rhwng pob math o ddarparwr gwasanaethau mabwysiadu.

en-gb	I would like to thank you for taking the time to read this consultation document, for considering the draft regulations and guidance/code and would invite you to respond as appropriate.
cy-gb	Hoffwn ddiolch i chi am roi eich amser i ddarllen y ddogfen ymgynghori hon, am ystyried y fersiynau drafft o’r rheoliadau a’r canllawiau/cod, a hoffem eich gwahodd i ymateb fel y bo’n briodol.

en-gb	I look forward to hearing your views.
cy-gb	Edrychaf ymlaen at glywed eich safbwyntiau.

en-gb	Huw Irranca-Davies AM
cy-gb	Huw Irranca-Davies AC

en-gb	Minister for Children, Older People and Social Care
cy-gb	Y Gweinidog Plant, Pobl Hŷn a Gofal Cymdeithasol

en-gb	The past four years have seen the creation of a new legal framework for social services in Wales, with the passing of two landmark pieces of legislation.
cy-gb	Yn ystod y pedair blynedd diwethaf rydym wedi gweld fframwaith cyfreithiol newydd yn cael ei greu ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru wrth i ddau ddarn pwysig o ddeddfwriaeth gael eu pasio.

en-gb	The overall aim has been to reform and consolidate social care law, in order to improve the well-being of people who need care and support and their carers.
cy-gb	Y nod cyffredinol oedd diwygio a chyfuno cyfraith gofal cymdeithasol, er mwyn gwella llesiant pobl y mae angen gofal a chymorth arnynt a’u gofalwyr.

en-gb	The Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 1  (‘the 2014 Act’), which came into force on 6 April 2016, establishes a new framework that brings together and modernises the law in relation to most local authority social services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014  ('Deddf 2014'), a ddaeth i rym ar 6 Ebrill 2016, yn sefydlu fframwaith newydd sy'n tynnu ynghyd ac yn moderneiddio'r gyfraith mewn perthynas â'r rhan fwyaf o wasanaethau cymdeithasol awdurdodau lleol yng Nghymru.

en-gb	However, we recognise that adoption processes are primarily governed by The Adoption Act 1976 2  and The Adoption and Children Act 2002 3  (‘the 2002 Act’).
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn cydnabod y caiff prosesau mabwysiadu eu rheoli’n bennaf gan Ddeddf Mabwysiadu 1976  a Deddf Mabwysiadu a Phlant 2002  ('Deddf 2002').

en-gb	The Regulation and Inspection of Social Care (Wales) Act 2016 4  (‘the 2016 Act‘), which received Royal Assent on 18 January 2016, sets the new statutory framework for the regulation and inspection of social care services and also reforms the regulation of the social care workforce in Wales.
cy-gb	Mae Deddf Rheoleiddio ac Archwilio Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016  (‘Deddf 2016‘), a gafodd Gydsyniad Brenhinol ar 18 Ionawr 2016, yn nodi’r fframwaith statudol newydd ar gyfer rheoleiddio ac archwilio gwasanaethau gofal cymdeithasol, ac mae hefyd yn diwygio'r dulliau o reoleiddio’r gweithlu gofal cymdeithasol yng Nghymru.

en-gb	It replaces relevant systems, regulations and National Minimum Standards previously put in place under the Care Standards Act 2000 5 .
cy-gb	Mae’n disodli systemau, rheoliadau a Safonau Gofynnol Cenedlaethol perthnasol a osodwyd o dan Ddeddf Safonau Gofal 2000 .

en-gb	The 2016 Act is being implemented in three overlapping phases:
cy-gb	Caiff Deddf 2016 ei gweithredu mewn tri cham sy’n gorgyffwrdd:

en-gb	Phase 1 (2016/17)  included regulations relating to the new system of workforce regulation required by the Act.
cy-gb	Cam 1 (2016/17) – roedd Cam 1 yn cynnwys rheoliadau sy'n ymwneud â'r system newydd o reoleiddio'r gweithlu sy'n ofynnol gan y Ddeddf.

en-gb	These came into force on 3 April 2017.
cy-gb	Daeth y Rheoliadau hyn i rym ar 3 Ebrill 2017.

en-gb	Alongside these, Social Care Wales developed the rules and procedures which govern the process of workforce registration and regulation.
cy-gb	Ar y cyd â’r Rheoliadau hyn, aeth Gofal Cymdeithasol Cymru ati i ddatblygu rheolau a’r gweithdrefnau sy'n llywodraethu’r broses gofrestru a rheoleiddio'r gweithlu.

en-gb	Phase 2 (2017/18)  saw new systems for registration of regulated services put in place and operated by Care Inspectorate Wales from April 2018.
cy-gb	Cam 2 (2017/18)  – sefydlodd Arolygiaeth Gofal Cymru systemau newydd ar gyfer cofrestru gwasanaethau rheoleiddiedig a’u gweithredu o Ebrill 2018 ymlaen.

en-gb	This phase also included regulations and statutory guidance relating to the requirements and standards expected of service providers and responsible individuals of care homes (including children’s homes), secure accommodation for children, residential family centres and domiciliary support services.
cy-gb	Roedd y cam hwn hefyd yn cynnwys rheoliadau a chanllawiau statudol mewn perthynas â’r gofynion a’r safonau a ddisgwylir gan ddarparwyr gwasanaethau ac unigolion cyfrifol cartrefi gofal (gan gynnwys cartrefi plant), llety diogel ar gyfer plant, canolfannau preswyl i deuluoedd a gwasanaethau cymorth cartref.

en-gb	These came into force on 2 April 2018.
cy-gb	Daethant i rym ar 2 Ebrill 2018.

en-gb	Links to all of the phase 1 and phase 2 regulations and statutory guidance can be accessed via the SCW Information and Learning Hub:
cy-gb	I weld rheoliadau a chanllawiau statudol cam 1 a cham 2 ewch i Hyb Gwybodaeth a Dysgu Arolygiaeth Gofal Cymru:

en-gb	https://socialcare.wales/hub/riscact - regulations
cy-gb	https://gofalcymdeithasol.cymru/hyb/deddf - rhagc - rheoliadau

en-gb	Phase 3 (2018/19) is the current phase and includes development of regulations and statutory guidance relating to the requirements and standards expected of service providers and responsible individuals of adoption services,  fostering services, adult placement services and advocacy services.
cy-gb	Cam 3 (2018/19) – dyma’r cam presennol ac mae’n cynnwys y gwaith o datblygu rheoliadau a chanllawiau statudol mewn perthynas â’r gofynion a’r safonau a ddisgwylir gan ddarparwyr gwasanaethau ac unigolion cyfrifol gwasanaethau mabwysiadu, gwasanaethau maethu, gwasanaethau lleoli oedolion a gwasanaethau eirioli.

en-gb	It is intended that these will come into force in April 2019.
cy-gb	Y bwriad yw y bydd y rheoliadau hyn yn dod i rym ym mis Ebrill 2019.

en-gb	This consultation forms part of Phase 3 of implementation.
cy-gb	Mae’r ymgynghoriad hwn yn rhan o weithredu Cam 3.

en-gb	This reform of social care law in Wales is being supported by wider policy initiatives, including the Welsh Government’s ‘Improving Outcomes for Children’ programme.
cy-gb	Cefnogir y gwaith hwn o ddiwygio cyfraith gofal cymdeithasol gan fentrau polisi ehangach, gan gynnwys rhaglen 'Gwella Canlyniadau i Blant' Llywodraeth Cymru.

en-gb	This programme is overseen by a Ministerial Advisory Group of key stakeholders from local government, academia and the third sector and includes the National Adoption Service.
cy-gb	Caiff y rhaglen hon ei goruchwylio gan Grŵp Cynghori'r Gweinidog, sy’n cynnwys rhanddeiliaid allweddol o lywodraeth leol, y byd academaidd a'r trydydd sector, ynghyd â’r Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol.

en-gb	It focuses on three key themes:
cy-gb	Mae'n canolbwyntio ar dair thema:

en-gb	reducing the numbers of children entering care;
cy-gb	lleihau nifer y plant sy'n dechrau derbyn gofal;

en-gb	improving outcomes for children in care (including stable placements and permanency planning);
cy-gb	gwella'r canlyniadau i blant sydd mewn gofal (gan gynnwys lleoliadau sefydlog a chynllunio ar gyfer parhad);

en-gb	and supporting care leavers to adulthood and independence.
cy-gb	a chefnogi plant sy'n gadael gofal i fod yn oedolion annibynnol.

en-gb	This consultation
cy-gb	Yr ymgynghoriad hwn

en-gb	This consultation runs from 4 September 2018 and closes at midnight on 27 November 2018.
cy-gb	Bydd yr ymgynghoriad hwn yn agor ar 4 Medi 2018 ac yn dod i ben am hanner nos ar 27 Tachwedd 2018.

en-gb	There are three elements to this consultation, on which your views are sought:
cy-gb	Mae tair elfen i'r ymgynghoriad hwn, a hoffem glywed eich barn:

en-gb	(i) The draft Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and  Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019 which, in summary:
cy-gb	Rheoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 drafft, sydd:

en-gb	  place new requirements on regulated adoption service providers and responsible individuals in relation to those services under sections 27 and 28 of the 2016 Act
cy-gb	yn gosod gofynion newydd ar ddarparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig ac unigolion cyfrifol mewn perthynas â'r gwasanaethau hynny , o dan adrannau 27 a 28 o Ddeddf 2016

en-gb	A ‘regulated adoption service provider’, under the 2016 Act, means an ‘adoption society’ or an ‘adoption support agency’ within the meaning of the 2002 Act
cy-gb	ystyr 'darparwr gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig' o dan Ddeddf 2016, yw 'cymdeithas fabwysiadu' neu 'asiantaeth cymorth mabwysiadu' o fewn yr ystyr a roddir yn Neddf 2002

en-gb	  place similar requirements, where applicable, upon local authority adoption service providers and their managers , under section 9 of the 2002 Act
cy-gb	yn gosod gofynion tebyg, pan fo hynny’n gymwys, ar ddarparwyr gwasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol a'u rheolwyr , o dan adran 9 o Ddeddf 2002

en-gb	Draft statutory guidance for regulated adoption service providers and responsible individuals, under the 2016 Act and code of practice for local authority adoption service providers and their managers, under the 2014 Act, to complement these regulations and further clarify how the regulatory requirements can be met.
cy-gb	Canllawiau statudol drafft ar gyfer darparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig ac unigolion cyfrifol, o dan Ddeddf 2016 a chod ymarfer ar gyfer darparwyr gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol a'u rheolwyr, o dan Ddeddf 2014, er mwyn cyd-fynd â'r rheoliadau hyn ac esbonio ymhellach sut y gellir diwallu'r gofynion rheoleiddiol.

en-gb	Options for the future of independent reviews of determinations for adoption.
cy-gb	Yr opsiynau ar gyfer dyfodol yr adolygiadau annibynnol o benderfyniadau ynghylch mabwysiadu.

en-gb	Options for the future of independent reviews of determinations for fostering were addressed within the recent consultation on Fostering services .
cy-gb	Cafodd yr opsiynau ar gyfer dyfodol yr adolygiadau annibynnol o benderfyniadau ynghylch maethu eu diwallu yn yr ymgynghoriad diweddar ar wasanaethau Maethu .

en-gb	https://beta.gov.wales/fostering - services - regulations .
cy-gb	https://beta.llyw.cymru/rheoliadau - gwasanaethau - maethu . 

en-gb	The consultation ran between 24 May and 16 August 2018.
cy-gb	Roedd yr ymgynghoriad ar agor rhwng 24 Mai a 16 Awst 2018.

en-gb	Your consultation responses will help inform our consideration of the final Regulations, statutory guidance and code of practice.
cy-gb	Bydd eich ymatebion i'r ymgynghoriad yn ein helpu wrth inni ystyried y Rheoliadau, y canllawiau statudol a'r Cod ymarfer terfynol.

en-gb	Our intention is to analyse the responses over the winter and consider whether any changes may be required before laying the Regulations and code of practice before the National Assembly for Wales in spring 2019.
cy-gb	Ein bwriad yw dadansoddi'r ymatebion dros y gaeaf ac ystyried a oes angen gwneud unrhyw newidiadau cyn gosod y Rheoliadau a'r cod ymarfer gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ystod gwanwyn 2019.

en-gb	It is intended that the Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019 will come into force in April 2019, with the statutory guidance and code of practice being issued around the same time.
cy-gb	Bwriedir i Reoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 ddod i rym ym mis Ebrill 2019, gyda'r canllawiau statudol a'r cod ymarfer yn cael eu cyflwyno tua'r un pryd.

en-gb	The need for regulatory change
cy-gb	Yr angen am newid rheoleiddiol

en-gb	A great deal has been achieved by the regulators (Care Inspectorate Wales and Social Care Wales ), and the wider social care sector, in pursuing the ambitions set out in the Care Standards Act 2000.
cy-gb	Mae cryn dipyn wedi'i gyflawni gan y rheoleiddwyr (Arolygiaeth Gofal Cymru a Gofal Cymdeithasol Cymru ), a'r sector gofal cymdeithasol ehangach, i gyflawni'r uchelgeisiau a nodwyd yn Neddf Safonau Gofal 2000.

en-gb	This framework provided a baseline of standards, both for care and support services and for the workforce delivering them, and has undoubtedly improved public protection.
cy-gb	Roedd y fframwaith hwn yn pennu’r safonau gofynnol, ar gyfer y gwasanaethau gofal a chymorth ac ar gyfer y gweithlu a oedd yn eu cyflawni, a heb os, mae wedi sicrhau gwell diogelwch i’r cyhoedd.

en-gb	It has also delivered much greater consistency, protection from abuse and exploitation, and greater exposure of sub-standard practices.
cy-gb	Mae hefyd wedi sicrhau mwy o gysondeb, diogelwch rhag camdriniaeth a chamfanteisio, ac wedi tynnu mwy o sylw at arferion anfoddhaol.

en-gb	Collectively, we have succeeded in raising performance and continue to use regulation and inspection to identify and eliminate poor standards.
cy-gb	Gyda'n gilydd, rydym wedi llwyddo i wella perfformiad a pharhau i ddefnyddio rheoleiddio ac arolygu i ddod o hyd i safonau gwael a chael gwared arnynt.

en-gb	Care Inspectorate Wales was (until January 2018) the Care and Social Services Inspectorate Wales.
cy-gb	Arolygiaeth Gofal Cymru (hyd at Ionawr 2018) oedd Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru.

en-gb	Social Care Wales was (until April 2016) the Care Council for Wales.
cy-gb	Gofal Cymdeithasol Cymru (hyd at Ebrill 2016) oedd Cyngor Gofal Cymru.

en-gb	However, since that time, we recognise that many things have changed within and around the sector, and have identified both the need to avoid our regulatory arrangements becoming out of date and the need to support the provision of sustainable services.
cy-gb	Fodd bynnag, ers hynny, rydym yn cydnabod bod nifer o bethau wedi newid yn y sector ac o gwmpas y sector, ac rydym wedi cydnabod yr angen i sicrhau bod ein trefniadau rheoleiddio yn parhau yn gyfredol, a’r angen i gefnogi'r gwaith o ddarparu gwasanaethau cynaliadwy.

en-gb	Our reform of the regulatory system, driven primarily through the 2016 Act, rests on five key principles:
cy-gb	Mae'r gwaith o ddiwygio’r system reoleiddio, a gaiff ei lywio yn bennaf drwy Ddeddf 2016, yn seiliedig ar bum egwyddor allweddol:

en-gb	responsiveness to the reforms introduced by the 2014 Act
cy-gb	ymatebolrwydd i’r diwygiadau a gyflwynwyd gan Ddeddf 2014

en-gb	ensuring citizens are at the heart of care and support
cy-gb	sicrhau bod dinasyddion yn ganolog i'r gofal a'r cymorth

en-gb	developing a coherent and consistent Welsh approach
cy-gb	datblygu dull o weithredu i Gymru sy'n ystyrlon a chyson

en-gb	tackling provider failure
cy-gb	mynd i'r afael â methiannau gan ddarparwyr

en-gb	responsiveness to new models of service and any emerging concerns over the quality of care and support services.
cy-gb	ymatebolrwydd i fodelau gwasanaeth newydd ac unrhyw bryderon newydd ynghylch ansawdd gwasanaethau gofal a chymorth.

en-gb	Some of the proposals in this consultation have a significant part to play in serving and advancing this reform.
cy-gb	Mae gan rai o'r cynigion yn yr ymgynghoriad hwn ran arwyddocaol i’w chwarae o ran gweithredu a bwrw ymlaen â’r gwaith diwygio hwn.

en-gb	The new regulatory framework under the 2016 Act
cy-gb	Y fframwaith rheoleiddio newydd o dan Ddeddf 2016

en-gb	Under section 27 of the 2016 Act, the Welsh Ministers may by regulations impose requirements upon a service provider in relation to a regulated service.
cy-gb	O dan adran 27 o Ddeddf 2016, caiff Gweinidogion Cymru drwy reoliadau osod gofynion ar ddarparwr gwasanaeth mewn perthynas â gwasanaeth rheoleiddiedig.

en-gb	Under section 28, they may impose requirements on a responsible individual for a regulated service.
cy-gb	O dan adran 28, gallant osod gofynion ar unigolyn cyfrifol gwasanaeth rheoleiddiedig.

en-gb	These ‘regulated services’ include adoption services, which are defined in Schedule 1 of the 2016 Act as:
cy-gb	Mae'r gwasanaethau rheoleiddiedig hyn yn cynnwys gwasanaethau mabwysiadu, sydd wedi'u diffinio yn Atodlen 1 o Ddeddf 2016 fel

en-gb	“a service provided in Wales by:
cy-gb	“yn wasanaeth a ddarperir yng Nghymru gan:

en-gb	an adoption society within the meaning of the Adoption and Children Act 2002 (c.38) which is a voluntary organisation within the meaning of that Act, or
cy-gb	cymdeithas fabwysiadu o fewn ystyr “adoption society” yn Neddf Mabwysiadu a Phlant 2002 (p.38) sy’n sefydliad gwirfoddol o fewn ystyr y Ddeddf honno, neu

en-gb	an adoption support agency within the meaning given by section 8 of that Act”.
cy-gb	asiantaeth cymorth mabwysiadu o fewn yr ystyr a roddir i “adoption support agency” gan adran 8 o’r Ddeddf honno".

en-gb	Under section 29 of the 2016 Act the Welsh Ministers must publish statutory guidance about how providers of a regulated service may comply with requirements imposed by regulations under section 27, including how the providers may meet any standards for provision of a regulated service specified by such regulations; and about how responsible individuals for a regulated service may comply with the requirements under section 28.
cy-gb	O dan adran 29 o Ddeddf 2016 rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi canllawiau statudol ynghylch sut y gall darparwyr gwasanaethau gydymffurfio â gofynion a osodir drwy reoliadau o dan adran 27, gan gynnwys sut y gall darparwyr gyrraedd unrhyw safonau ar gyfer darparu gwasanaeth rheoleiddiedig a bennir drwy reoliadau o'r fath, ac ynghylch sut y gall unigolion cyfrifol gwasanaeth rheoleiddiedig gydymffurfio â gofynion o dan adran 28.

en-gb	This statutory guidance will apply only to regulated adoption service providers and responsible individuals (and not local authority adoption services).
cy-gb	Dim ond ar gyfer darparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig ac unigolion cyfrifol y mae'r canllawiau statudol yn gymwys (ac nid ar gyfer gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol).

en-gb	Regulations and statutory guidance made under the 2016 Act will replace requirements previously put in place under the Care Standards Act 2000 and its associated National Minimum Standards.
cy-gb	Mae'r Rheoliadau a’r canllawiau statudol a wneir o dan Ddeddf 2016 yn disodli gofynion a roddwyd ar waith o dan Ddeddf Safonau Gofal 2000 a’i Safonau Gofynnol Cenedlaethol cysylltiedig.

en-gb	Regulation of local authority adoption services
cy-gb	Rheoleiddio gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol

en-gb	Even though regulation of local authority adoption services is not provided for within the 2016 Act (they remain under the Adoption and Children Act 2002), it our policy objective to apply the same set of standards (monitoring and control) across local authority and regulated adoption services in Wales.
cy-gb	Er nad oes darpariaeth ar gyfer rheoleiddio gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol yn Neddf 2016 (maent yn parhau o dan Ddeddf Mabwysiadu a Phlant 2002), un o’n hamcanion polisi yw cymhwyso'r un set o safonau (monitro a rheolaeth) ar draws gwasanaethau mabwysiadu llywodraeth leol a gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig yng Nghymru.

en-gb	Therefore new regulations are required to achieve this.
cy-gb	Mae angen rheoliadau newydd i sicrhau hynny felly.

en-gb	There will necessarily be some significant differences here.
cy-gb	Yn amlwg, bydd rhai gwahaniaethau sylweddol.

en-gb	For example, the role of a local authority adoption services manager will be very different to – and exercised at a different level from – that of the responsible individual in a regulated adoption service . 
cy-gb	Er enghraifft, bydd rôl rheolwr gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol yn wahanol iawn, ac ar lefel wahanol, i rôl unigolyn cyfrifol gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig.

en-gb	Under section 145 of the 2014 Act, the Welsh Ministers may issue codes of practice for local authorities on the exercise of their social services functions.
cy-gb	O dan adran 145 o Ddeddf 2014, gall Gweinidogion Cymru ddyroddi codau ymarfer i awdurdodau lleol ar arfer eu swyddogaethau gwasanaethau cymdeithasol.

en-gb	A draft code of practice, combined with statutory guidance for regulated adoption services under the 2016, is included for consultation here.
cy-gb	Mae cod ymarfer drafft, ynghyd â chanllawiau statudol ar gyfer gwasanaethau mabwysiadu o dan Ddeddf 2016, wedi'u cynnwys at ddibenion ymgynghori yma.

en-gb	Approach to regulation
cy-gb	Y dull o reoleiddio

en-gb	The approach taken in developing the draft Regulations has been to ensure that the requirements are:
cy-gb	Y dull o weithredu a ddefnyddiwyd wrth ddatblygu’r Rheoliadau drafft oedd sicrhau bod y gofynion yn:

en-gb	Proportionate :
cy-gb	Gymesur:

en-gb	the requirements should relate to matters within the control of the regulated adoption service provider, or their responsible individual, or the local authority adoption service provider or their service manager;
cy-gb	dylai’r gofynion ymwneud â materion a reolir gan ddarparwr y gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig, neu ei unigolyn cyfrifol, neu ddarparwr gwasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol neu reolwr y gwasanaeth hwnnw;

en-gb	and which will lead to an improvement in quality and practice.
cy-gb	a fydd yn arwain at wella ansawdd ac arferion.

en-gb	Reasonably consistent  across all regulated services under the 2016 Act:
cy-gb	Rhesymol gyson  ar draws yr holl wasanaethau a reoleiddir o dan Ddeddf 2016:

en-gb	this is not to say that ‘one size fits all’, but that the same high standards should be applied across all services.
cy-gb	nid yw hynny’n golygu un safon sy'n addas i bawb, ond y dylai’r un safonau uchel gael eu cymhwyso ar draws yr holl wasanaethau.

en-gb	The requirements are, therefore, necessarily highlevel, with the detail about how the requirements may be complied with set out in statutory guidance.
cy-gb	O'r herwydd, mae'r gofynion yn rhai lefel uchel, ac mae’r manylion ynghylch sut y gellir cydymffurfio â’r gofynion wedi'u nodi yn y canllawiau statudol.

en-gb	So far as possible, equivalent requirements will also be applied to local authority adoption services, supplemented by a code of practice.
cy-gb	Cyn belled â phosibl bydd gofynion cyfatebol yn cael eu cymhwyso i wasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol, wedi'u hategu gan god ymarfer.

en-gb	Focused on outcomes for people:
cy-gb	Canolbwyntio ar ganlyniadau i bobl:

en-gb	the intention is for the requirements to best enable services to support people to achieve what matters to them , in line with the principles of the 2014 Act.
cy-gb	y bwriad yw i’r gofynion alluogi i wasanaethau gefnogi pobl yn y ffordd orau bosibl er mwyn cyflawni'r hyn sy’n bwysig iddyn nhw , yn unol ag egwyddorion Deddf 2014.

en-gb	The proposals
cy-gb	Y cynigion

en-gb	(i) The draft Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019
cy-gb	(i) Rheoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 drafft

en-gb	For a comprehensive summary of what these draft Regulations do please read their explanatory note on pages 1 to 5.
cy-gb	I gael crynodeb cynhwysfawr o'r hyn y mae'r Rheoliadau drafft yn eu gwneud, darllenwch y nodyn esboniadol ar dudalennau 1 i 5.

en-gb	This detail is not replicated within this consultation document.
cy-gb	Ni chaiff y manylion hyn eu hailadrodd yn y ddogfen ymgynghori hon.

en-gb	We propose that the existing three sets of composite adoption regulations  made under the Adoption Act 1976 and Adoption and Children Act 2002, which provide the core of the regulatory and inspection framework for adoption services in Wales, be remade within one new set of Regulations.
cy-gb	Rydym yn cynnig bod y tair set o reoliadau mabwysiadu cyfansawdd  a wnaed o dan Ddeddf Mabwysiadu 1976 a Deddf Mabwysiadu a Phlant 2002, sy'n ganolog i fframwaith rheoleiddio ac arolygu’r gwasanaethau mabwysiadu yng Nghymru, yn cael eu gwneud eto o fewn un set newydd o Reoliadau.

en-gb	The  Voluntary Adoption Agencies and Adoption Agencies (Miscellaneous Amendments) Regulations
cy-gb	Rheoliadau Asiantaethau Mabwysiadu Gwirfoddol ac Asiantaethau Mabwysiadu (Amryfal Ddiwygiadau)

en-gb	It is proposed that these new regulations:
cy-gb	Cynigir y bydd y rheoliadau newydd hyn yn:

en-gb	Replace, under the 2016 Act and in relation to Wales only, the Voluntary Adoption Agencies and Adoption Agencies (Miscellaneous Amendments) Regulations 2003.
cy-gb	Disodli Rheoliadau Asiantaethau Mabwysiadu Gwirfoddol ac Asiantaethau Mabwysiadu (Amryfal Ddiwygiadau)  o dan Ddeddf 2016 ac o ran Cymru yn unig.

en-gb	The  Regulations place requirements on the person carrying on or managing a voluntary adoption agency (i.e. an adoption society), make provision about fitness of the manager and branch manager and impose general requirements in relation to the conduct of the voluntary adoption agency.
cy-gb	Mae Rheoliadau 2003 yn rhoi gofynion ar y person sy'n rhedeg neu'n rheoli asiantaeth fabwysiadu wirfoddol (hy cymdeithas fabwysiadu), yn gwneud darpariaeth ynghylch addasrwydd y rheolwr a rheolwr y gangen ac yn  gosod gofynion cyffredinol mewn perthynas â sut y caiff yr asiantaeth fabwysiadu wirfoddol ei rhedeg.

en-gb	They will continue to apply, in England only.
cy-gb	Byddant yn parhau i fod yn gymwys, yn Lloegr yn unig.

en-gb	http://www.legislation.gov.uk/uksi/2003/367/pdfs/uksi_20030367_en.pdf
cy-gb	http://www.legislation.gov.uk/uksi/2003/367/pdfs/uksi_20030367_en.pdf

en-gb	The Adoption Support Agencies (Wales) Regulations 2005 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2005/1514/pdfs/wsi_20051514_mi.pdf  The Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2007 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2007/1357/pdfs/wsi_20071357_mi.pdf
cy-gb	Rheoliadau Asiantaethau Cymorth Mabwysiadu (Cymru) 2005 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2005/1514/pdfs/wsi_20051514_mi.pdf  Rheoliadau Gwasanaeth Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2007 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2007/1357/pdfs/wsi_20071357_mi.pdf

en-gb	Replace, under the 2016 Act, the Adoption Support Agencies (Wales) Regulations 2005.
cy-gb	Disodli Rheoliadau Asiantaethau Cymorth Mabwysiadu (Cymru) 2005 o dan Ddeddf 2016.

en-gb	These Regulations make provision about the person carrying on and managing an adoption support agency including provision about the fitness requirements and general requirements in relation to the proper conduct of an agency.
cy-gb	Mae'r Rheoliadau hyn yn gwneud darpariaeth am y person sy'n rhedeg neu'n rheoli asiantaeth cymorth mabwysiadu gan gynnwys darpariaeth ynghylch y gofynion o ran addasrwydd a gofynion cyffredinol o ran rhedeg yr asiantaeth yn briodol.

en-gb	We recognise that Part 3 of the 2005 Regulations concerns the handling by adoption support services of applications for assistance for the adopted person (or their relative) to obtain information relating to the adoption or to facilitate contact between an adopted person and their birth relative(s), which does not fall within the scope of the 2016 Act.
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod Rhan 3 o Reoliadau 2005 yn ymwneud â'r ffordd y mae gwasanaethau cymorth mabwysiadu yn ymdrin â cheisiadau am gymorth ar gyfer y person sydd wedi'i fabwysiadu (neu berthynas iddo) er mwyn cael gwybodaeth sy'n ymwneud â'u mabwysiadu neu i hwyluso unrhyw gyswllt rhwng y person sydd wedi'i fabwysiadu a pherthynas fiolegol (pherthnasau biolegol) iddo, ac nid yw hynny yn dod o fewn cwmpas Deddf 2016.

en-gb	However, we believe that the similar provisions contained within the Adoption Information and Intermediary Services (Pre-Commencement Adoptions) (Wales) Regulations 2005 should suffice to preserve the intention of these provisions.
cy-gb	Fodd bynnag, credwn fod y darpariaethau tebyg yn Rheoliadau Gwybodaeth Mabwysiadu a Gwasanaethau Cyfryngol (Mabwysiadau Cyn-gychwyn) (Cymru) 2005 yn ddigonol ar gyfer diogelu bwriad y darpariaethau hyn.

en-gb	Therefore we do not propose to remake Part 3 of the 2005 Regulations, under the 2016 Act.
cy-gb	Felly, nid ydym yn cynnig ail-wneud Rhan 3 o Reoliadau 2005 o dan Ddeddf 2016.

en-gb	  Use the regulation making power within section 9 of the 2002 Act to make similar provision for local authority adoption services, thereby replacing the Local Authority Adoption Service (Wales) Regulations 2007.
cy-gb	Defnyddio'r pŵer i wneud rheoliadau o fewn adran 9 o Ddeddf 2002 i wneud darpariaeth debyg ar gyfer gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol, gan felly ddisodli Rheoliadau Gwasanaeth Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2007.

en-gb	The 2007 Regulations provide a regulatory framework for local authority adoption services in Wales and include provision about persons managing the service, about the conduct of the service, staffing and fitness of workers, the suitability of premises, complaints and record keeping, and for reviewing the quality of service.
cy-gb	Mae Rheoliadau 2007 yn darparu fframwaith rheoleiddio ar gyfer gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol yng Nghymru ac yn cynnwys darpariaeth ynghylch personau sy'n rheoli'r gwasanaeth, ynghylch sut y caiff y gwasanaeth ei redeg, staffio a pha mor addas yw’r gweithwyr, addasrwydd y safle, cwynion a chadw cofnodion, ac ar gyfer adolygu ansawdd y gwasanaeth.

en-gb	(ii)   Draft Statutory Guidance and Code of Practice
cy-gb	(ii)   Canllawiau Statudol Drafft a Chod Ymarfer

en-gb	The draft statutory guidance and code of practice have been combined into the same document, as many of the requirements apply to both regulated adoption service providers and local authority adoption service providers (these are contained within Parts 5 to 8 of the draft Regulations).
cy-gb	Mae'r canllawiau statudol drafft wedi'u cyfuno â'r cod ymarfer i greu un ddogfen, gan fod nifer o'r gofynion yn gymwys i ddarparwyr gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig a darparwyr gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol (maent wedi'u cynnwys yn Rhannau 5 i 8 o'r Rheoliadau drafft).

en-gb	The statutory guidance, required by section 29 of the 2016 Act, sets out how regulated adoption service providers may comply with the requirements imposed by regulations made under section 27 of the 2016 Act.
cy-gb	Mae'r canllawiau statudol, sy'n ofynnol gan adran 29 o Ddeddf 2016, yn nodi sut y gall darparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig gydymffurfio â'r gofynion a osodir gan reoliadau a wneir o dan adran 27 o Ddeddf 2016.

en-gb	It also sets out how responsible individuals for those services may comply with the requirements placed on them by regulations made under section 28 of the 2016 Act.
cy-gb	Mae hefyd yn nodi sut y gall unigolion cyfrifol y gwasanaethau hynny  gydymffurfio â'r gofynion a osodir arnynt gan reoliadau a wneir o dan adran 28 o Ddeddf 2016.

en-gb	The code of practice, to be made under section 145 of the 2014 Act, sets out how local authority adoption service providers and their managers may comply with the requirements imposed by regulations made section 9 of under the 2002 Act.
cy-gb	Mae'r cod ymarfer, sydd i'w wneud o dan adran 145 o Ddeddf 2014, yn nodi sut y gall darparwyr gwasanaeth mabwysiadu awdurdodau lleol a'u rheolwyr gydymffurfio â'r gofynion a osodir gan reoliadau a wneir o dan adran 9 o Ddeddf 2002.

en-gb	It is our intention that, wherever possible, the draft statutory guidance and code of practice will align with each other in supplementing the draft Regulations.
cy-gb	Ein bwriad, ble bynnag y bo hynny'n bosibl, yw bod y canllawiau statudol drafft a'r cod ymarfer yn cyd-fynd â'i gilydd er mwyn ategu'r Rheoliadau drafft.

en-gb	(iii)  Future of the independent review mechanism
cy-gb	(iii)  Dyfodol y mecanwaith adolygu annibynnol

en-gb	Independent reviews of determinations (IRDs) for adoption were first introduced in 2006, following implementation of the Adoption and Children Act 2002 .
cy-gb	Cyflwynwyd adolygiadau annibynnol o benderfyniadau ar gyfer mabwysiadu am y tro cyntaf yn 2006, yn dilyn gweithredu Deddf Mabwysiadu a Phlant 2002 .

en-gb	In 2010 they were extended to fostering.
cy-gb	Yn 2010 estynnwyd yr adolygiadau i gynnwys maethu.

en-gb	The review process is governed by the Independent Review of Determinations (Adoption and Fostering) (Wales) Regulations 2010 .
cy-gb	Caiff y broses adolygu ei rheoli gan Reoliadau Adolygu Penderfyniadau'n Annibynnol (Mabwysiadu a Maethu) (Cymru) 2010 .

en-gb	These regulations require the Welsh Ministers, on receipt of an application for review, to constitute a panel, and set out the review panel’s membership and functions, and the timetable to be followed.
cy-gb	Mae'r rheoliadau hyn yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru sefydlu panel, ar ôl iddynt gael cais am adolygiad, a nodi aelodau'r panel adolygu a'i swyddogaethau, a'r amserlen sydd i'w dilyn.

en-gb	http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2002/38/pdfs/ukpga_20020038_en.pdf
cy-gb	http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2002/38/pdfs/ukpga_20020038_en.pdf

en-gb	http://www.legislation.gov.uk/wsi/2010/746/pdfs/wsi_20100746_mi.pdf
cy-gb	http://www.legislation.gov.uk/wsi/2010/746/pdfs/wsi_20100746_mi.pdf

en-gb	The Independent Review Mechanism (IRM) was set up in 2010 to manage the process by which prospective or approved adopters, and prospective or existing foster carers, can seek a review of a ‘qualifying determination’ made by their adoption or fostering services provider, whether an independent agency or a local authority.
cy-gb	Sefydlwyd y Mecanwaith Adolygu Annibynnol yn 2010 er mwyn rheoli’r broses y gallai darpar fabwysiadwyr neu fabwysiadwyr sydd wedi'u cymeradwyo, a darpar ofalwyr maeth neu ofalwyr maeth presennol, ei defnyddio i wneud cais am adolygiad yn dilyn ‘penderfyniad cymhwyster’ a wnaed gan eu darparwr gwasanaethau mabwysiadu neu faethu, boed yn asiantaeth annibynnol neu’n awdurdod lleol.

en-gb	Qualifying determinations are made by adoption agencies   where the agency is proposing not to approve an individual as a prospective adopter, or to terminate or change the individual’s terms of approval.
cy-gb	Caiff penderfyniadau cymhwyster eu gwneud gan asiantaethau mabwysiadu , pan fo’r asiantaeth yn cynnig peidio â chymeradwyo unigolyn fel darpar fabwysiadwr, neu’n cynnig dod â thelerau cymeradwyo unigolyn i ben neu eu newid.

en-gb	An adoption agency may be a local authority or a registered adoption society (section 2(1) of the Adoption and Children Act 2002).
cy-gb	Gall asiantaeth fabwysiadu fod yn awdurdod lleol neu'n gymdeithas fabwysiadu gofrestredig (adran 2(1) o Ddeddf Mabwysiadu a Phlant 2002).

en-gb	The IRM has three functions in relation to adoption:
cy-gb	Mae gan y Mecanwaith Adolygu Annibynnol dair swyddogaeth mewn perthynas â mabwysiadu:

en-gb	to consider a recommendation made under the 2005 Regulations that the applicant is not suitable to adopt a child
cy-gb	ystyried argymhelliad a wnaed o dan Reoliadau 2005 nad yw ymgeisydd yn addas i fabwysiadu plentyn

en-gb	to consider a recommendation made under the 2005 Regulations that the applicant is no longer suitable to adopt a child
cy-gb	ystyried argymhelliad a wnaed o dan Reoliadau 2005 nad yw’r ymgeisydd yn addas mwyach i fabwysiadu plentyn

en-gb	to consider a recommendation made under the Access to Information (PostCommencement Adoptions) (Wales) Regulations 2005.
cy-gb	ystyried argymhelliad a wnaed o dan Reoliadau Mynediad i Wybodaeth (Mabwysiadu Ôl-gychwyn) (Cymru) 2005.

en-gb	The review process is carried out by a review panel which is completely independent of the adoption agency concerned.
cy-gb	Y panel adolygu sy'n cynnal y broses adolygu ac mae'r panel yn gwbl annibynnol ar yr asiantaeth fabwysiadu o dan sylw.

en-gb	The function of the independent review panel is to consider each case anew and to make a recommendation to the adoption agency.
cy-gb	Swyddogaeth y panel adolygu annibynnol yw ystyried pob achos o'r newydd a gwneud argymhelliad i'r asiantaeth fabwysiadu.

en-gb	This is not an appeals process, and the review panel cannot overturn the adoption agency’s qualifying determination.
cy-gb	Nid proses apelio yw hon, ac ni all y panel adolygu wrthdroi penderfyniad cymhwyster yr asiantaeth fabwysiadu.

en-gb	The final decision remains with the adoption agency decision maker.
cy-gb	Penderfynwr yr asiantaeth fabwysiadu fydd yn parhau i wneud y penderfyniad terfynol.

en-gb	Adoption disclosure
cy-gb	Datgelu gwybodaeth am fabwysiadu

en-gb	Under the Access to Information (Post-Commencement Adoptions) (Wales) Regulations 2005, the IRM can also consider adoption disclosure applications where an adoption agency is proposing that protected information from adoption records will be disclosed or withheld, contrary to the views expressed by the person the information is about.
cy-gb	O dan Reoliadau Mynediad i Wybodaeth (Mabwysiadu Ôl-gychwyn) (Cymru) 2005, gall y mecanwaith adolygu annibynnol hefyd ystyried ceisiadau i ddatgelu gwybodaeth am fabwysiadu pan fo'r asiantaeth fabwysiadu yn cynnig bod yr wybodaeth sydd wedi'i diogelu a ddaw o gofnodion mabwysiadu yn cael ei datgelu neu ei dal yn ôl, a hynny'n groes i'r farn a fynegwyd gan y person y mae'r wybodaeth yn ymwneud ag ef.

en-gb	‘Protected information’ is defined as information kept by an adoption agency, which is about an adopted person, and which includes identifying information.
cy-gb	Mae 'gwybodaeth sydd wedi'i diogelu' wedi ei diffinio fel gwybodaeth a gedwir gan asiantaeth fabwysiadu, sy'n ymwneud â pherson sydd wedi'i fabwysiadu, ac sy'n cynnwys gwybodaeth sy'n ei gwneud yn hawdd adnabod y person.

en-gb	A qualifying determination in relation to disclosure can be:
cy-gb	Gall penderfyniad cymhwyster mewn perthynas â datgeliad fod:

en-gb	a decision not to proceed with an application for disclosure of protected information, for whatever reason
cy-gb	yn benderfyniad i beidio â bwrw ymlaen â chais i ddatgelu gwybodaeth sydd wedi'i diogelu, am ba reswm bynnag

en-gb	a decision not to disclose protected information to the applicant, even though the person the information concerned has agreed to its disclosure
cy-gb	yn benderfyniad i beidio â datgelu gwybodaeth sydd wedi'i diogelu i'r ymgeisydd, er bod y person y mae'r wybodaeth yn ymwneud ag ef wedi cytuno i ddatgelu'r wybodaeth o dan sylw

en-gb	a decision to disclose information where the person the information concerned has expressed a view that they do not want the information disclosed (here the subject of the information is the applicant).
cy-gb	yn benderfyniad i ddatgelu gwybodaeth pan fo'r person y mae'r wybodaeth yn ymwneud ag ef wedi nodi nad yw'n dymuno i'r wybodaeth honno gael ei datgelu (yn y fan hon, yr ymgeisydd yw testun yr wybodaeth).

en-gb	Independent Review Mechanism
cy-gb	Mecanwaith adolygu annibynnol

en-gb	From 1 April 2010, the Welsh Government outsourced the IRM to preserve operational independence.
cy-gb	O 1 Ebrill 2010 ymlaen, anfonodd Llywodraeth Cymru gontract y Mecanwaith Adolygu Annibynnol yn allanol er mwyn sicrhau ei fod yn parhau i weithredu’n annibynnol.

en-gb	The IRM is currently managed by Children in Wales, under contract to the Welsh Government.
cy-gb	Plant yng Nghymru sy'n rheoli'r Mecanwaith Adolygu Annibynnol ar hyn o bryd, a hynny o dan gontract i Lywodraeth Cymru.

en-gb	Further details about the IRM may be found at http://irm.cymru/ .
cy-gb	I gael rhagor o wybodaeth am y mecanwaith adolygu annibynnol ewch i http://irm.cymru/cy .

en-gb	This site is written for applicants and agencies, and explains the different types of qualifying determinations, the application process and what IRM panels do.
cy-gb	Mae'r wefan wedi'i llunio ar gyfer ymgeiswyr ac asiantaethau, ac mae'n esbonio'r gwahanol fathau o benderfyniadau o gymhwyster, y broses ar gyfer gwneud cais a'r hyn y mae paneli'r mecanwaith adolygu annibynnol yn ei wneud.

en-gb	It also contains the IRM’s annual reports.
cy-gb	Yno hefyd gallwch weld adroddiadau blynyddol y mecanwaith adolygu annibynnol.

en-gb	The case for change
cy-gb	Yr achos o blaid newid

en-gb	The Welsh Government hosted two workshops with key stakeholders in June 2016, in South and North Wales, to discuss the future of the IRD and any changes which might be needed to the regulations and guidance.
cy-gb	Cynhaliodd Llywodraeth Cymru ddau weithdy gyda rhanddeiliaid allweddol ym mis Mehefin 2016, yn Ne a Gogledd Cymru, er mwyn trafod dyfodol yr adolygiadau annibynnol o benderfyniadau ac unrhyw newidiadau posibl i’r rheoliadau a'r canllawiau.

en-gb	The IRD process was also discussed at a joint meeting of the Fostering and Adoption Technical Groups which helped us prepare this consultation.
cy-gb	Trafodwyd proses yr adolygiadau annibynnol o benderfyniadau hefyd mewn cyfarfod ar y cyd o Grwpiau Technegol Maethu a Mabwysiadu a gwnaeth y trafodaethau hynny ein helpu i baratoi’r ymgynghoriad hwn.

en-gb	The Welsh Government is grateful to those who took part in those initial discussions, which have helped inform this consultation.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ddiolchgar i’r rhai a gymerodd ran yn y trafodaethau cychwynnol hynny, a fu’n help i lywio’r ymgynghoriad hwn.

en-gb	IRDs were introduced to:
cy-gb	Cyflwynwyd adolygiadau annibynnol o benderfyniadau er mwyn:

en-gb	increase public confidence in the transparency of the approvals process for both prospective adoptive parents and prospective foster carers
cy-gb	gwella hyder y cyhoedd yn nhryloywder y broses gymeradwyo ar gyfer darpar rieni sy'n mabwysiadu a darpar ofalwyr maeth

en-gb	introduce an independent element to the review process
cy-gb	cyflwyno elfen annibynnol i’r broses adolygu,

en-gb	encourage more people to consider adoption or fostering and apply to become foster carers or adopters.
cy-gb	annog mwy o bobl i ystyried mabwysiadu neu faethu ac ymgeisio i fod yn ofalwyr maeth neu'n fabwysiadwyr.

en-gb	In the case of adoption, the IRM promotes the rights of children through providing suitable adoptive parents for children who will never be able to live with their birth family.
cy-gb	Yn achos mabwysiadu, mae'r mecanwaith adolygu annibynnol yn hyrwyddo hawliau plant drwy ddarparu rhieni addas sy'n mabwysiadu ar gyfer y plant hynny na fyddant byth yn gallu byw gyda'u teulu biolegol.

en-gb	Adoption provides a stable family environment for children who otherwise would be at risk of exclusion, poverty and reduced life chances.
cy-gb	Mae mabwysiadu yn rhoi amgylchedd teuluol sefydlog i blant a fyddai fel arall mewn perygl o gael eu hallgáu, o fyw mewn tlodi a chael llai o gyfleoedd mewn bywyd.

en-gb	Welsh Government policy is to encourage people from a variety of backgrounds to consider adoption, and also to encourage more Welsh-speaking prospective adopters.
cy-gb	Polisi Llywodraeth Cymru yw annog pobl o amrywiol gefndiroedd i ystyried mabwysiadu, a hefyd annog mwy o ddarpar fabwysiadwyr sy'n gallu siarad Cymraeg.

en-gb	By providing an independent review mechanism when a prospective adopter’s terms of approval are changed or terminated (or the individual’s application is turned down), the IRM helps ensure that nobody is excluded without due consideration and review.
cy-gb	Drwy ddarparu mecanwaith adolygu annibynnol pan fydd telerau cymeradwyo darpar fabwysiadwr yn newid neu'n dod i ben (neu os bydd cais yr unigolyn yn cael ei wrthod), mae’r mecanwaith adolygu annibynnol yn helpu i sicrhau bod pawb yn cael eu hystyried a’u hadolygu’n briodol cyn iddynt gael eu heithrio.

en-gb	Since 2010 the IRM has been contracted out and subject to a competitive tendering process which has included careful consideration of the overall cost and value for money of running the service in line with the regulations.
cy-gb	Ers 2010, mae'r mecanwaith adolygu annibynnol wedi bod ar gontract allanol ac yn destun proses dendro gystadleuol sydd wedi cynnwys rhoi ystyriaeth gofalus i’r gost gyffredinol o gynnal y gwasanaeth yn unol â’r rheoliadau ac ystyried a yw'n cynnig gwerth am arian.

en-gb	We know, from feedback from applicants, panel members and adoption agencies, that the IRM is valued for its independence and its role in providing quality assurance of decisions taken by fostering and adoption panels.
cy-gb	Rydym yn gwybod, o’r adborth gan ymgeiswyr, aelodau panel ac asiantaethau mabwysiadu, bod y mecanwaith adolygu annibynnol yn cael ei werthfawrogi oherwydd ei fod yn annibynnol ac am ei rôl o ran darparu sicrwydd ansawdd i'r penderfyniadau a wneir gan baneli mabwysiadu a maethu.

en-gb	Applicants particularly value the transparency of the review process and the feeling that they and their concerns have been properly heard.
cy-gb	Yn benodol, mae ymgeiswyr yn gwerthfawrogi tryloywder y broses adolygu a’r teimlad bod rhywun wedi gwrando arnyn nhw a’u pryderon.

en-gb	The findings and recommendations from IRM panels also contribute to learning and good practice for adoption agencies and practitioners.
cy-gb	Mae canfyddiadau ac argymhellion paneli'r mecanwaith adolygu annibynnol hefyd yn cyfrannu at yr hyn a gaiff ei ddysgu i asiantaethau ac ymarferwyr mabwysiadu ac yn cyfrannu at eu harferion da.

en-gb	However, feedback received suggested that the IRM is an expensive service to run in relation to the limited number of applications received and reviews undertaken each year.
cy-gb	Fodd bynnag, roedd yr adborth hefyd yn awgrymu bod y mecanwaith adolygu annibynnol yn wasanaeth costus i'w redeg o ystyried y nifer cyfyngedig o geisiadau a geir bob blwyddyn a nifer yr adolygiadau a gynhelir bob blwyddyn.

en-gb	As the IRM is demand-led, the actual number of applications and reviews varies from year to year.
cy-gb	Gan fod y mecanwaith adolygu annibynnol yn cael ei arwain gan alw, mae gwir nifer y ceisiadau a’r adolygiadau yn amrywio o un flwyddyn i’r llall.

en-gb	From 2010-11 to 2014-15, eight applications a year proceeded to review.
cy-gb	O 2010-11 i 2014-15, symudodd wyth cais y flwyddyn ymlaen i gael eu hadolygu.

en-gb	In 2015-16 this reduced to five, and in 2016-17 there were six reviews.
cy-gb	Yn 2015-16 gostyngodd y rhif hwn i bump, ac yn 2016-17 cynhaliwyd chwe adolygiad.

en-gb	In 201718, ten applications were received and six proceeded to review (with a seventh pending at the end of the financial year).
cy-gb	Yn 2017-18, cafwyd deg cais ac aeth chwech ymlaen i gael eu hadolygu (a disgwylir y seithfed  adolygiad ar ddiwedd y flwyddyn ariannol).

en-gb	The costs for the IRM fall into two parts:
cy-gb	Mae costau’r mecanwaith adolygu annibynnol yn rhannu’n ddwy ran:

en-gb	a fixed element to run the service, and a cost per review.
cy-gb	elfen benodedig i redeg y cynllun, a chost fesul adolygiad.

en-gb	Allowing for six reviews in 2017-18, the total cost of the service was around £58,000.
cy-gb	Gan ganiatáu i chwe adolygiad gael eu cynnal yn 2017-18, cyfanswm cost y gwasanaeth oedd tua £58,000.

en-gb	Concern was expressed about value for money, and whether cases were coming for review unnecessarily – i.e. that this was an expensive way of dealing with issues that could be addressed earlier in the assessment / decision-making process.
cy-gb	Mynegwyd pryder ynghylch gwerth am arian, ac a oedd achosion yn cael eu cyflwyno ar gyfer adolygiad yn ddiangen – hy roedd hyn yn ffordd gostus o ddelio â materion y gellid ymdrin â nhw yn gynharach yn y broses asesu / o wneud penderfyniadau.

en-gb	Adoption agencies are expected to contribute to a proportion of the review costs – currently £3,403 per review.
cy-gb	Disgwylir i asiantaethau mabwysiadu gyfrannu tuag at gyfran o’r costau adolygu - sydd ar hyn o bryd yn £3,403 fesul adolygiad.

en-gb	Various reasons have been put forward for the decline in applications for review.
cy-gb	Mae nifer o resymau wedi cael eu crybwyll am y gostyngiad yn nifer y ceisiadau am adolygiad.

en-gb	It may be linked to more robust assessments and better decision making.
cy-gb	Mae’n bosibl bod yr asesiadau sydd bellach yn fwy cadarn a bod y broses o wneud penderfyniadau wedi cyfrannu at y gostyngiad.

en-gb	It may be that new complaints procedures, with a built-in element of independence, have given potential applicants an alternative route for having their concerns heard.
cy-gb	Efallai bod gweithdrefnau cwyno newydd, sy’n cyflwyno elfen o annibyniaeth, yn cynnig ffordd arall i ddarpar ymgeiswyr fynegi eu pryderon.

en-gb	The IRM does not preclude people from using an adoption agency’s complaints procedures, and feedback from IRM panels suggests that their main value is that applicants feel listened to and that their concerns are heard.
cy-gb	Nid yw’r mecanwaith adolygu annibynnol yn rhwystro pobl rhag defnyddio gweithdrefnau cwyno'r asiantaeth fabwysiadu, ac mae adborth gan baneli'r mecanwaith adolygu annibynnol yn awgrymu mai'r hyn y mae'r ymgeiswyr yn ei werthfawrogi fwyaf yw teimlo bod rhywun yn gwrando arnyn nhw a'u pryderon.

en-gb	There have, to date, been no applications to the IRM in respect of adoption disclosure.
cy-gb	Hyd yn hyn, nid yw'r mecanwaith adolygu annibynnol wedi cael unrhyw gais mewn perthynas â datgelu gwybodaeth am fabwysiadu.

en-gb	However, if changes are made to the IRM, then alternative provision will need to be made for any potential applications on these grounds.
cy-gb	Fodd bynnag, os bydd y mecanwaith adolygu annibynnol yn cael ei newid, bydd angen gwneud darpariaeth amgen ar gyfer unrhyw geisiadau posibl ar y seiliau hyn.

en-gb	The Welsh Government is seeking views on the future of independent reviews of determinations and the IRM.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru am glywed eich barn ar ddyfodol adolygiadau annibynnol o ddyfarniadau a’r mecanwaith adolygu annibynnol.

en-gb	We would welcome your views on whether, in the longer term, there is a need to retain a system of independent reviews or whether there are alternative mechanisms which could be put in place to ensure that approved adopters /prospective adopters who disagree with decisions about their terms of approval can make their views known.
cy-gb	Byddem yn falch o glywed eich barn o ran a oes angen cadw system o adolygu annibynnol yn yr hirdymor, neu a oes yna fecanweithiau eraill a allai gael eu defnyddio er mwyn sicrhau bod mabwysiadwyr sydd wedi'u cymeradwyo / darpar fabwysiadwyr sy'n anghytuno â phenderfyniadau am eu telerau cymeradwyo yn gallu sicrhau bod eu safbwyntiau'n cael eu clywed.

en-gb	Various suggestions were put forward during the initial workshops.
cy-gb	Cafwyd nifer o awgrymiadau yn ystod y gweithdai cychwynnol.

en-gb	These included:
cy-gb	Gan gynnwys:

en-gb	Retaining the current system of independent review panels, on the grounds that it works well and provides applicants with a way of ensuring that their views and concerns have been heard in an appropriate way.
cy-gb	Cadw'r system bresennol o baneli adolygu annibynnol, ar y sail ei bod yn gweithio’n dda ac yn cynnig ffordd i ymgeiswyr sicrhau bod eu safbwyntiau a’u pryderon yn cael eu clywed mewn ffordd briodol.

en-gb	On this view, user satisfaction and the independence of the review process is more important than the cost.
cy-gb	Fel hyn, mae bodlonrwydd y defnyddiwr ac annibyniaeth y broses adolygu yn bwysicach na'r gost.

en-gb	Investing in improvement to the way adoption agencies and local authorities handle applications from prospective adopters, and how they make and communicate decisions to approved adopters / prospective adoptive parents.
cy-gb	Buddsoddi i wella’r ffordd y mae asiantaethau mabwysiadu ac awdurdodau lleol yn delio â cheisiadau gan ddarpar fabwysiadwyr, a sut y maent yn gwneud penderfyniadau ac yn eu cyfleu i fabwysiadwyr sydd wedi'u cymeradwyo / darpar fabwysiadwyr.

en-gb	Practice guidance for adoption agencies may help with this.
cy-gb	Gallai canllawiau ymarfer ar gyfer asiantaethau mabwysiadu helpu gyda'r gwaith hwn.

en-gb	In this scenario, the number of independent reviews would continue to reduce over time and the need for the IRM would diminish.
cy-gb	Mewn sefyllfa o'r fath, byddai nifer yr adolygiadau annibynnol yn parhau i ostwng dros amser a byddai’r angen am y mecanwaith adolygu annibynnol yn lleihau hefyd.

en-gb	Replacing the current panel system with a lighter touch approach perhaps involving just one independent reviewer.
cy-gb	Disodli’r system gyfredol o baneli adolygu gyda dull symlach, sy'n cynnwys un adolygydd annibynnol efallai.

en-gb	In this scenario, there might still be a central list of suitably qualified reviewers, who could be called upon to review a qualifying determination on an individual basis.
cy-gb	Mewn sefyllfa o'r fath, efallai y byddai rhestr ganolog o adolygwyr cymwys addas yn bodoli o hyd, a byddai modd galw arnynt yn unigol i adolygu penderfyniad cymhwyster.

en-gb	Although this would reduce the actual cost of each review, there would still be a need for an organisation to consider applications, maintain the central list and undertake other administration.
cy-gb	Er y byddai hyn yn lleihau gwir gost pob adolygiad, byddai angen o hyd i sefydliad ystyried ceisiadau, cynnal y rhestr ganolog a gwneud gwaith gweinyddol arall.

en-gb	Setting up a system whereby another adoption agency or local authority undertook a review of a qualifying determination where requested.
cy-gb	Sefydlu system sy'n golygu bod asiantaeth fabwysiadu neu awdurdod lleol yn cynnal adolygiad o benderfyniad cymhwyster pan ofynnir iddynt wneud hynny.

en-gb	This review might be undertaken by the other provider’s decision maker.
cy-gb	Gallai penderfynwr y darparwr arall gwblhau'r adolygiad hwn.

en-gb	This would incur less cost overall, but there would potentially be an additional burden on decision makers.
cy-gb	Byddai hynny’n arwain at lai o gostau yn gyffredinol, ond mae'n bosibl y byddai'n rhoi rhagor o bwysau ar benderfynwyr.

en-gb	It might also work better for local authorities than for adoption agencies, which are in competition with each other for prospective adopters, and might not wish to share data.
cy-gb	Hefyd efallai y byddai’n gweithio’n well i awdurdodau lleol nag asiantaethau mabwysiadu, sydd yn cystadlu yn erbyn ei gilydd am ddarpar fabwysiadwyr, ac o ganlyniad, mae’n bosibl na fyddant yn dymuno rhannu data.

en-gb	Removing the entitlement to an independent review altogether, so that approved adopters and prospective adoptive parents who wished to challenge a qualifying determination would need to rely on the adoption agency or local authority’s complaints and representations policy.
cy-gb	Tynnu'r hawl i gael adolygiad annibynnol yn llwyr, fel y byddai angen i fabwysiadwyr sydd wedi'u cymeradwyo a darpar rieni maeth a oedd yn dymuno herio penderfyniad cymhwyster ddibynnu ar bolisi cwyno a sylwadau yr asiantaeth fabwysiadu neu'r awdurdod lleol.

en-gb	The draft Regulations require both regulated adoption service providers and local authority adoption service providers to put in place a complaints policy and procedure.
cy-gb	Mae’r Rheoliadau drafft yn ei gwneud yn ofynnol i ddarparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig a darparwyr gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol sefydlu polisi a gweithdrefn gwyno.

en-gb	These requirements could potentially be strengthened to include a requirement for an independent element in cases where a complaint is made about a qualifying determination.
cy-gb	Mae’n bosibl y gellid atgyfnerthu’r gofynion hyn drwy gynnwys gofyniad am elfen annibynnol mewn achosion pan fo cwyn wedi'i gwneud am benderfyniad cymhwyster.

en-gb	Local authorities already have established complaints procedures which include an independent element if the complaint cannot be resolved at an early stage.
cy-gb	Mae awdurdodau lleol eisoes wedi sefydlu gweithdrefn gwyno sy’n cynnwys elfen annibynnol os nad oes modd datrys y gŵyn yn gynnar yn y broses.

en-gb	Significant regulatory changes
cy-gb	Newidiadau rheoleiddiol sylweddol

en-gb	The explanatory note to the draft Adoption Services (Service Providers and Responsible Individuals) and Local Authority Adoption Services (Wales) Regulations 2019 describes what each of their constituent Parts do, so this detail is not replicated here.
cy-gb	Mae'r nodyn esboniadol i Reoliadau Gwasanaethau Mabwysiadu (Darparwyr Gwasanaethau ac Unigolion Cyfrifol) a Gwasanaethau Mabwysiadu Awdurdodau Lleol (Cymru) 2019 drafft yn disgrifio beth yn union y mae pob rhan o'r rheoliadau yn ei wneud. Nid yw'r manylion hynny’n cael eu hailadrodd yma.

en-gb	There are, however, some aspects of these draft Regulations which we would particularly like to draw to your attention:
cy-gb	Serch hynny, hoffem dynnu eich sylw yn benodol at rai agweddau ar y Rheoliadau drafft:

en-gb	Part 2 – Exceptions
cy-gb	Rhan 2 - Eithriadau

en-gb	Draft Regulation 4 prescribes that the following services are not to be treated as an adoption service:
cy-gb	Mae rheoliad 4 drafft yn rhagnodi nad yw'r gwasanaethau canlynol i'w trin fel gwasanaeth mabwysiadu:

en-gb	the provision of a service in relation to adoption by a solicitor or barrister in the course of legal activity.
cy-gb	darparu gwasanaeth mewn perthynas â mabwysiadu gan gyfreithiwr neu fargyfreithiwr yng nghwrs gweithgaredd cyfreithiol.

en-gb	the provision of services to enable groups of adoptive children, adoptive parents and birth parents or former guardians of an adoptive child to discuss matters relating to adoption.
cy-gb	darparu gwasanaethau i alluogi grwpiau o blant sy'n cael eu mabwysiadu, rhieni sy'n mabwysiadu a rhieni biolegol neu gyn-warcheidwaid plentyn sy'n cael ei fabwysiadu i drafod materion sy’n ymwneud â mabwysiadu.

en-gb	These groups have been excepted as we consider that discussion forums and self-help groups exist to provide a platform for people affected by adoption to share their experiences and to advise and listen to their peers;
cy-gb	Mae'r grwpiau hyn wedi cael eu heithrio oherwydd bod fforymau trafod a grwpiau hunangymorth yn bodoli er mwyn rhoi llwyfan i bobl sydd wedi'u heffeithio gan fabwysiadu i rannu eu profiadau a chynghori a gwrando ar eu cyfoedion;

en-gb	and that the role of a facilitator is therefore to encourage and enable (through practical means) individuals to help themselves.
cy-gb	a rôl yr hwylusydd felly yw annog a galluogi unigolion (drwy ddulliau ymarferol) i helpu eu hunain.

en-gb	We feel that those facilitators are not therefore directly providing adoption support services.
cy-gb	Felly, ein barn ni, yw nad yw'r hwyluswyr hynny'n darparu unrhyw wasanaethau cymorth mabwysiadu yn uniongyrchol.

en-gb	the provision of respite care to an adoptive child or an adoptive parent by a registered care home service or domiciliary support service.
cy-gb	darparu gofal seibiant i blentyn sy'n cael ei fabwysiadu neu riant sy'n mabwysiadu gan wasanaeth cartref gofal neu wasanaeth cymorth cartref cofrestredig

en-gb	the provision of respite care in relation to adoption consisting of registered child minding or day care.
cy-gb	darparu gofal seibiant mewn perthynas â mabwysiadu sy’n cynnwys gwarchod plant neu ofal dydd cofrestredig

en-gb	We propose that providers of adoption support in the form of respite care (c and d) to adopted children should be registered and regulated in line with their primary business (e.g. as a provider of residential care to disabled children or as a child minder) rather than being caught additionally by the regime for regulated adoption services.
cy-gb	Rydym yn cynnig y dylai darparwyr cymorth mabwysiadu sy'n rhoi gofal seibiant (c a d) i blant sydd wedi'u mabwysiadu gael eu cofrestru a'u rheoleiddio yn unol â'u prif fusnes (ee fel darparwr gofal preswyl i blant anabl neu fel gwarchodwr plant) yn hytrach na'u bod yn dod o dan y weithdrefn ar gyfer gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig hefyd.

en-gb	the provision of adoption support services by a person (otherwise than in partnership with others) only under a contract for services with a regulated adoption service or a local authority adoption service.
cy-gb	darparu gwasanaethau cymorth mabwysiadu gan berson (ac eithrio mewn partneriaeth ag eraill) a hynny dim ond o dan gontract ar gyfer gwasanaethau gyda gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig; neu wasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol.

en-gb	We do not consider that individuals who employ no staff and who are working under contract with a regulated adoption service or a local authority adoption service to provide adoption support services need to be registered themselves.
cy-gb	Nid ydym o'r farn y dylai unigolion nad ydynt yn cyflogi staff ac sy'n gweithio o dan gontract gyda gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig neu wasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol i ddarparu gwasanaethau cymorth mabwysiadu fod wedi'u cofrestru eu hunain.

en-gb	The agency itself will be subject to the regulatory regime and will therefore be responsible for ensuring that such individuals operate in accordance with the appropriate safety and quality standards.
cy-gb	Bydd yr asiantaeth ei hun yn destun y weithdrefn rheoleiddiol ac felly'n gyfrifol am sicrhau bod unigolion o'r fath yn gweithredu yn unol â'r safonau diogelwch ac ansawdd priodol.

en-gb	To require them to be regulated directly would, in our view, be disproportionate in terms of requirements on them and on the service regulator.
cy-gb	Yn ein barn ni, byddai ei gwneud yn ofynnol iddynt gael eu rheoleiddio'n uniongyrchol yn anghymesur o ran y gofynion sydd arnyn nhw a'r gofynion sydd ar reoleiddiwr y gwasanaeth.

en-gb	This exception would also cover individual cross-border (England to Wales) providers as long as they are contracted to a registered adoption service or local authority adoption service in England.
cy-gb	Byddai'r eithriad hwn hefyd yn cynnwys darparwyr unigol trawsffiniol (Cymru a Lloegr) ar yr amod eu bod ar gontract i wasanaeth mabwysiadu cofrestredig neu wasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol yn Lloegr.

en-gb	These individuals will also be registered with Ofsted.
cy-gb	Bydd yr unigolion hyn wedi'u cofrestru gydag Ofsted hefyd.

en-gb	These proposed exemptions mirror those in force in England under Regulation 4 of the Adoption Support Agencies (England) and Adoption Agencies (Miscellaneous Amendments) Regulations 2005 (SI 2005/2720).
cy-gb	Mae'r eithriadau arfaethedig hyn yn adlewyrchu'r rhai sydd mewn grym yn Lloegr o dan reoliad 4 o Reoliadau Asiantaethau Cymorth Mabwysiadu (Lloegr) ac Asiantaethau Mabwysiadu (Diwygiadau Amrywiol) 2005 (O.S. 2005/2720).

en-gb	We would also welcome your views as to whether it would be appropriate to include a further exception:
cy-gb	Byddem yn hoffi cael gwybod hefyd a ydych yn meddwl y byddai’n briodol cynnwys eithriad arall:

en-gb	for the provision of adoption services where these are provided incidentally to the main purpose of the service provider.
cy-gb	ar gyfer darparu gwasanaethau mabwysiadu sy’n cael eu darparu’n gysylltiedig â phrif ddiben y darparwr gwasanaeth.

en-gb	This might include a provider who is registered in England but finds that they need to carry out some incidental activity in Wales.
cy-gb	Gallai hyn gynnwys darparwr sydd wedi’i gofrestru yn Lloegr ond sy’n gweld bod angen iddo gynnal rhywfaint o weithgarwch cysylltiedig yng Nghymru.

en-gb	An example of this might be that a therapist is providing help to a child placed in England, and as part of the intervention, wants to visit and speak to the child’s sibling who lives in Wales.
cy-gb	Er enghraifft, pe bai therapydd yn rhoi cymorth i blentyn sydd wedi’i leoli yn Lloegr ac yn dymuno, fel rhan o’r ymyriad, ymweld â brawd neu chwaer y plentyn, sy’n byw yng Nghymru.

en-gb	This activity could be considered as merely incidental to adoption services provided in England.
cy-gb	Gallai hyn gael ei gyfrif yn rhywbeth sy’n gysylltiedig yn unig â’r gwasanaethau mabwysiadu a ddarperir yn Lloegr.

en-gb	A question is asked within the consultation response form, at the back of this document, as to whether these exemptions are appropriate and whether any further exemptions should be considered (and why).
cy-gb	Ar y ffurflen ymateb i’r ymgynghoriad, ar ddiwedd y ddogfen hon, rydym yn holi a yw'r eithriadau hyn yn briodol ac a oes angen ystyried unrhyw eithriadau pellach (a’r rhesymau dros hynny).

en-gb	Part 14 – Offences
cy-gb	RHAN 14 – Troseddau

en-gb	The regulations in Part 14 (offences) will be made using powers within sections 45 and 46 of the 2016 Act.
cy-gb	Caiff y rheoliadau yn Rhan 14 (troseddau) eu gwneud gan ddefnyddio'r pwerau o fewn adrannau 45 a 46 o Ddeddf 2016.

en-gb	Regulation 63(1) sets out which requirements, if not complied with by the regulated adoption service provider, will be treated as an offence.
cy-gb	Mae rheoliad 63(1) yn nodi pa ofynion a gaiff eu trin fel troseddau os na fydd y darparwr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig yn cydymffurfio â nhw.

en-gb	In addition, where a regulated adoption service provider fails to comply with certain other specified requirements, regulation 63(3) provides that this is an offence if the failure to comply results in the child being exposed to avoidable harm or significant risk of such harm or suffering a loss of money or property as a result of theft, misuse or misappropriation.
cy-gb	Yn ogystal, pan fo darparwr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig yn methu â chydymffurfio â gofynion penodol eraill, mae rheoliad 63(3) yn darparu bod hyn yn drosedd os yw’r methiant i gydymffurfio yn arwain at wneud y plentyn yn agored i niwed y gellir ei osgoi neu’n agored i risg sylweddol o niwed o’r fath neu’n agored i golli arian neu eiddo o ganlyniad i ddwyn, camddefnyddio neu gamberchnogi.

en-gb	The regulations seek to level the playing field in terms of the application of offences to non-local authority service providers.
cy-gb	Nod y rheoliadau yw creu sefyllfa fwy cyfartal o ran a yw troseddau yn gymwys i ddarparwyr gwasanaethau heblaw darparwyr awdurdodau lleol.

en-gb	Whilst some offences were specified in the 2005 Regulations (in relation to adoption support agencies), this was not the case for voluntary adoption agencies in the 2003 Regulations.
cy-gb	Er bod rhai troseddau wedi’u nodi yn Rheoliadau 2005 (mewn perthynas ag asiantaethau cymorth mabwysiadu) nid oedd hyn yn wir yn achos asiantaethau mabwysiadu gwirfoddol yn Rheoliadau 2003.

en-gb	We are therefore creating new offences in relation to voluntary adoption agencies, to enable a coherent enforcement regime.
cy-gb	Felly rydym yn creu troseddau newydd mewn perthynas ag asiantaethau mabwysiadu gwirfoddol, fel bod y gyfundrefn orfodi yn un gydlynol.

en-gb	These provisions are not replicated for local authority adoption service providers as there is already a regime in place for monitoring and inspection of local authority children’s services.
cy-gb	Nid yw'r darpariaethau hyn yn cael eu hailadrodd ar gyfer darparwyr gwasanaeth mabwysiadu awdurdod lleol oherwydd bod gweithdrefn yn ei lle eisoes ganddynt hwy ar gyfer monitro ac arolygu gwasanaethau plant awdurdodau lleol.

en-gb	Regulation 64 sets out which requirements, if not complied with by the responsible individual, will be treated as an offence.
cy-gb	Mae rheoliad 64 yn nodi pa ofynion a gaiff eu trin fel troseddau os na fydd yr unigolyn cyfrifol yn cydymffurfio â nhw.

en-gb	It is worth highlighting that, although failure to comply with a particular requirement in the draft Regulations may not be an offence, failure by a regulated adoption service provider to comply with any of the requirements placed upon them within Parts 3, 5, 6, 7 and 8 of the Regulations could be grounds for cancellation of their registration, under section 15 of the 2016 Act.
cy-gb	Mae’n werth nodi, er efallai nad yw methiant i gydymffurfio gyda gofyniad penodol yn y Rheoliadau drafft yn drosedd, y gallai methiant ar ran darparwr gwasanaeth mabwysiadu rheoleiddiedig i gydymffurfio ag unrhyw un o’r gofynion a osodir arnynt yn Rhannau 3, 5, 6, 7 ac 8 o'r Rheoliadau fod yn sail ar gyfer diddymu eu cofrestriad o dan adran 15 o Ddeddf 2016.

en-gb	A responsible individual’s failure to comply with any of the requirements contained within Parts 9 to 13 could be grounds for the cancellation of the designation of the responsible individual, under section 22 of the 2016 Act.
cy-gb	Gallai methiant ar ran unigolyn cyfrifol i gydymffurfio ag unrhyw un o’r gofynion yn Rhannau 9 i 13 o'r Rheoliadau fod yn sail i ddiddymu dynodiad yr unigolyn cyfrifol, o dan adran 22 o Ddeddf 2016.

en-gb	Penalty notices
cy-gb	Hysbysiadau cosb

en-gb	Whilst the draft Regulations set out which breaches of the requirements by regulated adoption service providers and responsible individuals are to be treated as offences, they do not make provision for penalty notices to apply.
cy-gb	Er bod y Rheoliadau drafft yn nodi pa achosion o dorri gofynion gan ddarparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig ac unigolion cyfrifol sydd i’w trin fel troseddau, nid ydynt yn gwneud darpariaethau ar gyfer cymhwyso hysbysiadau cosb.

en-gb	During phase 2 of implementation, the Regulated Services (Penalty Notices) (Wales) Regulations 2017   established a penalty notice system, whereby Care Inspectorate Wales may issue a penalty to providers and responsible individuals of regulated services instead of bringing proceedings for certain offences.
cy-gb	Yn ystod cam 2 o'r broses weithredu, sefydlodd Rheoliadau Gwasanaethau Rheoleiddiedig (Hysbysiadau Cosb) (Cymru) 2017  system hysbysiadau cosb, lle y gallai Arolygiaeth Gofal Cymru roi cosb i ddarparwyr ac unigolion cyfrifol gwasanaethau rheoleiddiedig yn hytrach na dwyn achos ar gyfer troseddau penodol.

en-gb	The Regulated Services (Penalty Notices) (Wales) Regulations 2017 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2017/1292/pdfs/wsi_20171292_mi.pdf 
cy-gb	Rheoliadau Gwasanaethau Rheoleiddiedig (Hysbysiadau Cosb) (Cymru) 2017 http://www.legislation.gov.uk/wsi/2017/1292/pdfs/wsi_20171292_mi.pdf

en-gb	Our policy intention is to extend this to phase 3 services, therefore enabling the same penalty notice system to apply to equivalent offences for regulated adoption service providers and responsible individuals.
cy-gb	Bwriad ein polisi yw estyn hyn i wasanaethau cam 3, gan felly galluogi'r un system hysbysiadau cosb i fod yn gymwys i droseddau cyfwerth ar gyfer darparwyr gwasanaethau mabwysiadu rheoleiddiedig ac unigolion cyfrifol.

en-gb	This is clearly illustrated within the table at Annex A (separate document) and your views are sought on this within the consultation response form at the end of this document.
cy-gb	Caiff hyn ei ddangos yn glir yn y Tabl yn Atodiad A (dogfen ar wahân) a gofynnwn am eich barn ar hyn yn y ffurflen ymateb i ymgynghoriad ar ddiwedd y ddogfen hon.

en-gb	Other requirements on the local authority adoption service providers
cy-gb	Gofynion eraill ar ddarparwyr gwasanaethau mabwysiadu awdurdodau lleol

en-gb	Additional requirements brought over from the 2007 Regulations into Part 18 of the draft Regulations include the requirement to open a child’s case record;
cy-gb	Mae'r gofynion ychwanegol sydd wedi trosglwyddo o Reoliadau 2007 i Ran 18 o'r Rheoliadau drafft yn cynnwys y gofyniad i agor cofnod achos plentyn;

en-gb	the services to be provided to birth parents;
cy-gb	y gwasanaethau i'w darparu i rieni biolegol;

en-gb	requirements on the service provider regarding the recruitment, preparation and approval of, and information for, adopters;
cy-gb	y gofynion ar ddarparwr gwasanaeth ynghylch recriwtio, paratoi a chymeradwyo mabwysiadwyr a darparu gwybodaeth iddynt;

en-gb	and support during disruption or likely disruption.
cy-gb	a chymorth yn ystod unrhyw gyfnod o amharu neu amharu tebygol.

en-gb	Consultation Response Form
cy-gb	Ffurflen Ymateb i'r Ymgynghoriad

en-gb	Organisation  (if applicable):
cy-gb	Sefydliad  (os yw'n berthnasol):

en-gb	Email / Telephone number:
cy-gb	E-bost / rhif ffôn:

en-gb	 | Prosperity for All:
cy-gb	 | Ffyniant i Bawb:

en-gb	the national strategy
cy-gb	y strategaeth genedlaethol

en-gb	the national strategy |  
cy-gb	y strategaeth genedlaethol |  

en-gb	Delivering prosperity for all is the mission of this Welsh Government
cy-gb	Nod Llywodraeth Cymru yw sicrhau ffyniant i bawb

en-gb	Prosperity is not just about material wealth – it is about every one of us having a good quality of life, and living in strong, safe communities.
cy-gb	Mae ffyniant yn golygu mwy na chyfoeth materol − mae’n golygu bod pob un ohonom yn cael bywyd o ansawdd da, ac yn byw mewn cymunedau cryf a diogel.

en-gb	Our long-term aim is to build a Wales that is prosperous and secure, healthy and active, ambitious and learning, and united and connected.
cy-gb	Ein nod hirdymor yw creu Cymru sy’n ffyniannus a diogel, sy’n iach ac egnïol, sy’n uchelgeisiol ac yn dysgu, ac sy’n unedig a chysylltiedig.

en-gb	Our Programme for Government, Taking Wales Forward,  sets out the headline commitments we will deliver between now and 2021.
cy-gb	Mae ein Rhaglen Lywodraethu, Symud Cymru Ymlaen,  yn nodi’r prif ymrwymiadau y byddwn yn eu gwireddu rhwng nawr a 2021.

en-gb	This strategy takes those key commitments, places them in a long-term context, and sets out how they fit with the work of the wider Welsh public service to lay the foundations for achieving prosperity for all.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn edrych ar yr ymrwymiadau allweddol hynny, yn eu rhoi mewn cyd-destun hirdymor, ac yn amlinellu sut y maent yn cyd-fynd â’r gwaith y mae gwasanaeth cyhoeddus ehangach Cymru yn ei wneud i osod y sylfeini er mwyn sicrhau ffyniant i bawb.

en-gb	It acknowledges that how we deliver is just as important as what we deliver, and in order to make a real difference to people’s lives, we need to do things differently and involve people in shaping the services they use every day.
cy-gb	Mae’n cydnabod bod sut rydym yn mynd ati i gyflawni yr un mor bwysig â beth rydym yn ei gyflawni, ac er mwyn gwneud gwahaniaeth go iawn i fywydau pobl, bod angen inni wneud pethau’n wahanol a chynnwys pobl wrth inni fynd ati i lunio’r gwasanaethau y maen nhw’n eu defnyddio o ddydd i ddydd.

en-gb	We have produced this short, focused document to better direct the energy and resources of the whole public service.
cy-gb	Rydym wedi paratoi’r ddogfen fer hon, sydd â ffocws pendant, er mwyn rhoi cyfeiriad gwell i egni ac adnoddau’r gwasanaeth cyhoeddus cyfan.

en-gb	Working with the people of Wales, we will bring our combined efforts to bear on the most fundamental challenges the nation faces.
cy-gb	Drwy weithio gyda phobl Cymru, byddwn yn ymdrechu ar y cyd i fynd i’r afael â’r heriau mwyaf sy’n wynebu’r genedl.

en-gb	Many of the actions in the strategy will be delivered by the end of this Assembly term, others are about working in a much more collaborative and integrated way, designing solutions for the future – together.
cy-gb	Bydd y rhan fwyaf o’r camau gweithredu yn y strategaeth yn cael eu cyflawni erbyn diwedd tymor presennol y Cynulliad, ac mae eraill yn golygu y bydd gofyn gweithio ar lefel lawer mwy cydweithredol ac integredig, gan feddwl am atebion ar gyfer y dyfodol − gyda’n gilydd.

en-gb	This will involve a radically different way of working for us and our partners.
cy-gb	Bydd hyn yn golygu bod angen i ni a’n partneriaid weithio mewn ffordd gwbl wahanol.

en-gb	Although government is complex, our objective is simple – to help and support everyone to live healthy, prosperous and rewarding lives.
cy-gb	Er bod y llywodraeth yn gymhleth, mae’n nod yn un syml − helpu a chefnogi pawb i fyw bywydau iach, ffyniannus a gwerth chweil.

en-gb	Wales in the 21st century is a diverse place - people’s needs vary across the country and at different stages in their lives.
cy-gb	Mae Cymru yn yr 21ain Ganrif yn lle llawn amrywiaeth − mae anghenion pobl yn amrywio ar draws y wlad ac  ar adegau gwahanol o’u bywydau.

en-gb	As a nation, Wales has come a long way since devolution in 1999 – growing in confidence and asserting a distinctive Welsh identity in a way that would have been impossible before.
cy-gb	Fel cenedl, mae Cymru wedi dod yn bell ers datganoli ym 1999 — gan fagu hyder ac arddel hunaniaeth Gymreig arbennig mewn ffordd a fyddai wedi bod yn amhosibl cyn hynny.

en-gb	There is much to be proud of, but many challenges remain, and it is only by being honest about these that we can tackle them.
cy-gb	Mae llawer y gallwn fod yn falch ohono, ond mae llawer o heriau yn ein hwynebu o hyd, a dim ond drwy fod yn onest amdanynt y gallwn fynd i’r afael â nhw.

en-gb	We created and supported nearly 150,000 new jobs during the last government term.
cy-gb	Crëwyd a chefnogwyd bron 150,000 o swyddi newydd gennym yn ystod tymor diwethaf y llywodraeth.

en-gb	Still, too many people lack meaningful employment.
cy-gb	Er hynny, mae gormod o bobl o hyd heb gyflogaeth ystyrlon.

en-gb	This affects their health, and prevents them from reaching their full potential.
cy-gb	Mae hynny’n cael effaith ar eu hiechyd, ac yn eu hatal rhag gwireddu eu llawn botensial.

en-gb	Sometimes this is beyond their control, but this is where the whole of the public service needs to focus its efforts on helping people across Wales to prosper.
cy-gb	Weithiau mae hyn y tu hwnt i’w rheolaeth, ond dyna pam mae angen i’r gwasanaeth cyhoeddus cyfan ymdrechu i helpu pobl ym mhob cwr o Gymru i ffynnu.

en-gb	The NHS in Wales is employing more doctors and nurses, treating more people, and people are living longer.
cy-gb	Mae’r GIG yng Nghymru yn cyflogi mwy o feddygon a nyrsys, yn trin mwy o bobl, ac mae pobl yn byw yn hirach.

en-gb	But many people are affected by the stubborn legacy of ill-health.
cy-gb	Ond mae sgil-effeithiau ystyfnig afiechydon yn amharu ar fywydau nifer o bobl.

en-gb	The impact on people, families and the economy is vast.
cy-gb	Mae’r effaith ar bobl, teuluoedd a’r economi yn eang.

en-gb	We must break the cycle, and help everyone live longer, healthier lives.
cy-gb	Mae’n rhaid inni dorri’r cylch, a helpu pawb i fyw bywydau hirach ac iachach.

en-gb	Pupils’ results are improving, and the performance gap between rich and poor children is narrowing.
cy-gb	Mae canlyniadau disgyblion yn gwella, ac mae’r bwlch rhwng perfformiad y plant cyfoethocaf a’r plant tlotaf yn lleihau.

en-gb	We cannot accept that many children, and disproportionately those from disadvantaged backgrounds, leave school without the skills they need to get a job.
cy-gb	Mae nifer o blant, a nifer anghymesur o’r rheini o gefndiroedd difreintiedig, yn gadael yr ysgol heb y sgiliau y mae eu hangen arnynt i gael swydd, ac mae hynny’n annerbyniol.

en-gb	We need to instil ambition for learning into every one of our young people, and leave no one behind.
cy-gb	Mae angen inni feithrin uchelgais i ddysgu ym mhob un o’n pobl ifanc, a pheidio â gadael neb ar ôl.

en-gb	We have a strong record in driving up recycling rates, putting us first in the UK, second in Europe and third in the world.
cy-gb	Mae gennym hanes cryf o wella cyfraddau ailgylchu, sy’n ein rhoi ar y brig yn y DU, yn ail yn Ewrop ac yn drydydd yn y byd.

en-gb	However, climate change is set to continue, and this means we will have to reduce carbon emissions further, actively managing the risks that climate change presents to health, well-being and to communities.
cy-gb	Fodd bynnag, mae disgwyl i’r newid yn yr hinsawdd barhau, ac mae hynny’n golygu y bydd yn rhaid inni leihau allyriadau carbon ymhellach, gan fynd ati i reoli’r peryglon i iechyd, i lesiant ac i gymunedau yn sgil y newid yn yr hinsawdd.

en-gb	Although Wales as a whole has grown strongly out of recession, there are areas of the country which have not seen the full benefits of growth.
cy-gb	Er bod Cymru yn gyffredinol wedi codi o’r dirwasgiad, mae rhai ardaloedd o’r wlad yn dal heb weld y manteision llawn a ddaw yn sgil twf.

en-gb	This has left some communities struggling to prosper and feeling isolated from other parts of Wales.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod rhai cymunedau yn dal i’w chael yn anodd ffynnu, a’u bod yn teimlo eu bod wedi’u hynysu oddi wrth rannau eraill o Gymru.

en-gb	Government has a key role in stimulating economic growth in areas of greatest need.
cy-gb	Mae gan y llywodraeth rôl allweddol i’w chwarae wrth ysgogi twf economaidd yn yr ardaloedd hynny sydd â’r anghenion mwyaf.

en-gb	Our communities remain a national asset, and we will invest to re-connect them, physically and digitally, to build a more united and connected nation.
cy-gb	Mae’n cymunedau’n parhau i fod yn gaffaeliaid i’n cenedl, a byddwn yn buddsoddi i’w hailgysylltu, yn ffisegol ac yn ddigidol, er mwyn creu cenedl sy’n fwy unedig a chysylltiedig.

en-gb	We know that secure employment makes it more likely that people will enjoy good health, education will shape people’s employment opportunities and people value the strength and quality of their local communities.
cy-gb	Gwyddom fod cyflogaeth ddiogel yn golygu bod pobl yn fwy tebygol o fwynhau iechyd da, bod addysg yn dylanwadu ar gyfleoedd pobl o ran cyflogaeth a bod pobl yn gwerthfawrogi cryfder ac ansawdd eu cymunedau lleol.

en-gb	Underlying all of this are complex and interdependent factors.
cy-gb	Yn sail i’r cyfan hyn y mae ffactorau cymhleth a rhyngddibynnol.

en-gb	To reflect this, we have developed this strategy, to join up the things we do that most affect people’s lives, recognising that government can only support people towards these goals by working differently.
cy-gb	I adlewyrchu hynny, rydym wedi datblygu’r strategaeth er mwyn sicrhau ein bod yn gweithio mewn ffordd gydgysylltiedig ar y pethau a wnawn sy’n cael yr effaith fwyaf ar fywydau pobl, gan gydnabod mai dim ond drwy weithio mewn ffordd wahanol y gall y llywodraeth helpu pobl i gyflawni’r nodau hyn.

en-gb	Key Themes
cy-gb	Themâu Allweddol

en-gb	Taking Wales Forward provided immediate clarity about the government’s pledges for this Assembly term.
cy-gb	Yn  Symud Cymru Ymlaen, aed ati i egluro addewidion y llywodraeth ar gyfer tymor presennol y Cynulliad.

en-gb	Set out in four chapters, it outlined the main commitments that will make a difference to the people of Wales, despite the impact of a decade of cuts to the Welsh budget, and the uncertain impact of Brexit.
cy-gb	Dros bedair pennod, amlinellodd y prif ymrwymiadau a fydd yn gwneud gwahaniaeth i bobl Cymru, er gwaetha’r effaith y mae degawd o doriadau wedi’i chael ar gyllideb Cymru, ac effaith ansicr Brexit.

en-gb	The four key themes of this strategy are the same as those in Taking Wales Forward .
cy-gb	Mae pedair thema allweddol y strategaeth hon yr un fath â’r rheini yn Symud Cymru Ymlaen. 

en-gb	We have set out our vision for each theme, showing how they will contribute to prosperity for all, and how delivering in a more integrated and collaborative way can enhance the well-being of the people of Wales.
cy-gb	Rydym wedi amlinellu’n gweledigaeth ar gyfer pob thema, gan ddangos sut y byddant yn cyfrannu at sicrhau ffyniant i bawb, a sut y gall cyflawni mewn ffordd fwy integredig a chydweithredol wella llesiant pobl Cymru.

en-gb	Prosperous and Secure  – Our aim is to drive a Welsh economy which spreads opportunity and tackles inequality, delivering individual and national prosperity.
cy-gb	Ffyniannus a Diogel – Ein nod yw creu economi yng Nghymru sy’n cynnig cyfleoedd i bawb ac sy’n mynd i’r afael ag anghydraddoldeb, gan sicrhau ffyniant i unigolion ac i’n cenedl.

en-gb	We will enable people to fulfil their ambitions and enhance their well-being through secure and sustainable employment.
cy-gb	Byddwn yn galluogi pobl i wireddu eu huchelgais ac i wella eu llesiant drwy gyflogaeth ddiogel a chynaliadwy.

en-gb	We will break down the barriers many face to getting a job, and create the right environment for businesses to grow and thrive.
cy-gb	Byddwn yn chwalu’r rhwystrau y mae nifer yn eu hwynebu wrth ddod o hyd i swydd, ac yn creu’r amgylchedd iawn i fusnesau dyfu a ffynnu.

en-gb	Healthy and Active  – Our aim is to improve health and well-being in Wales, for individuals, families and communities, helping us to achieve our ambition of prosperity for all, taking significant steps to shift our approach from treatment to prevention.
cy-gb	Iach ac Egnïol  – Ein nod yw gwella iechyd a llesiant yng Nghymru, ar gyfer unigolion, teuluoedd a chymunedau, gan ein helpu i wireddu’n huchelgais i sicrhau ffyniant i bawb, a chymryd camau mawr i newid ein ffordd o weithio, gan newid y pwyslais o drin cyflyrau i atal cyflyrau.

en-gb	Ambitious and Learning – Our aim is to instil in everyone a passion to learn throughout their lives, inspiring them with the ambition to be the best they possibly can be.
cy-gb	Uchelgeisiol ac yn Dysgu – Ein nod yw creu’r awydd ym mhawb i ddysgu drwy gydol eu bywydau, a’u hysbrydoli i fod y gorau y gallant fod.

en-gb	A prosperous Wales needs creative, highly skilled and adaptable people, so our education from the earliest age willbe the foundation for a lifetime of learning and achievement.
cy-gb	Os ydym am weld Cymru yn ffynnu, mae angen pobl greadigol, sy’n fedrus iawn ac yn gallu addasu, felly bydd ein haddysg o’r oedran cynharaf un yn sylfaen i oes o ddysgu a chyflawni.

en-gb	United and Connected – Our aim is to build a nation where people take pride in their communities, in the Welsh identity and language, and in our place in the world.
cy-gb	Unedig a Chysylltiedig – Ein nod yw meithrin cenedl lle y mae pobl yn ymfalchïo yn eu cymunedau, yn yr hunaniaeth Gymreig a’r iaith Gymraeg, ac yn ein lle yn y byd.

en-gb	We are building the vital links that make it easier for people to come together, for the economy to grow, and for us to become a confident nation at ease with itself.
cy-gb	Rydym yn adeiladu’r cysylltiadau hanfodol sy’n ei gwneud yn haws i bobl ddod ynghyd, i’r economi dyfu, ac inni ddod yn genedl fwyfwy hyderus

en-gb	Priority Areas
cy-gb	Meysydd Blaenoriaeth

en-gb	In developing the strategy, we recognised five areas which emerged as having the greatest potential contribution to long-term prosperity and well-being.
cy-gb	Wrth ddatblygu’r strategaeth, nodwyd pum maes oedd â’r potensial mwyaf i gyfrannu at ffyniant a llesiant hirdymor.

en-gb	They reflect the times in people’s lives when they may be most in need of support, and when the right help can have a dramatic effect on their life course.
cy-gb	Maent yn adlewyrchu’r adegau hynny ym mywydau pobl pan fo angen y cymorth mwyaf arnynt, a phan all y cymorth cywir gael effaith ddramatig ar drywydd eu bywydau.

en-gb	They are priority areas where it has been shown that early intervention - tackling the root causes, rather than treating symptoms - pays dividends.
cy-gb	Maent yn feysydd blaenoriaeth lle ceir tystiolaeth bod ymyrraeth gynnar − mynd i’r afael â’r achosion creiddiol, yn hytrach na thrin y symptomau − yn talu ar ei ganfed.

en-gb	Only a fully co-ordinated response from public services can prevent problems escalating;
cy-gb	Dim ond os bydd gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb mewn modd cwbl gydgysylltiedig y gellir atal problemau rhag gwaethygu;

en-gb	too often barriers between different services and organisations stand in the way of a truly preventative approach.
cy-gb	yn rhy aml mae rhwystrau rhwng gwasanaethau a sefydliadau gwahanol yn ein hatal rhag gweithio mewn ffordd wirioneddol ataliol.

en-gb	If we are to realise the full potential of the Well-being of Future Generations Act, then integration and collaboration between services, with an early intervention and people-centred approach, is essential to delivering long-term outcomes.
cy-gb	Os ydym am wireddu llawn botensial Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a sicrhau canlyniadau hirdymor, mae’n hanfodol bod gwasanaethau’n cael eu hintegreiddio a’u bod yn cydweithredu, a’n bod yn ymyrryd yn gynnar ac yn mabwysiadu ffordd o weithio sy’n canolbwyntio ar bobl.

en-gb	This is a significant change, and therefore we have decided to place particular focus on five priority areas where we believe, by improving how services are delivered, there can be the greatest initial impact, paving the way for further action over the longer term.
cy-gb	Mae hwn yn newid mawr, ac felly rydym wedi penderfynu canolbwyntio’n benodol ar bum maes blaenoriaeth lle y credwn, drwy wella sut y mae gwasanaethau’n cael eu darparu, y gellir cael yr effaith gychwynnol fwyaf, gan fraenaru’r tir ar gyfer gamau pellach dros y tymor hwy.

en-gb	Housing :
cy-gb	Tai:

en-gb	the bedrock of living well is a good quality, affordable home which brings a wide range of benefits to health, learning and prosperity.
cy-gb	sylfaen byw’n dda yw cael cartref fforddiadwy o ansawdd da sy’n dod ag ystod eang o fanteision o ran iechyd, dysgu a ffyniant.

en-gb	Social Care :
cy-gb	Gofal Cymdeithasol:

en-gb	compassionate, dignified care plays a critical part in strong communities, ensures that people can be healthy and independent for longer, and is a significant economic sector in its own right.
cy-gb	mae gofal tosturiol ac urddasol yn rhan hanfodol o gymunedau cryf, yn sicrhau y gall pobl fod yn iach ac yn annibynnol am gyfnod hwy, ac mae’n sector economaidd pwysig ynddo’i hun.

en-gb	Mental Health :
cy-gb	Iechyd Meddwl:

en-gb	one in four people in Wales will experience mental ill health at some point in their lives, getting the right treatment at an early stage, coupled with greater awareness of conditions, can in many cases prevent long term adverse impacts.
cy-gb	bydd un o bob pedwar person yng Nghymru yn profi salwch meddwl ar ryw adeg yn ei fywyd. Mewn nifer o achosion, mae cael y driniaeth gywir yn gynnar, ynghyd â bod yn fwy ymwybodol o gyflyrau, yn gallu atal effeithiau niweidiol yn yr hirdymor.

en-gb	Skills and Employability :
cy-gb	Sgiliau a Chyflogadwyedd:

en-gb	the better people’s skills, the better their chances of getting fair, secure and rewarding employment, and the stronger the skills base is in Wales, the more chance we have of attracting new businesses and growing existing ones to improve prosperity.
cy-gb	y gorau yw sgiliau pobl, y mwyaf o obaith sydd ganddynt i gael cyflogaeth deg, ddiogel a gwerth chweil. Y cryfaf yw sylfaen sgiliau Cymru, y mwyaf o obaith sydd gennym i ddenu busnesau newydd a helpu’r rhai presennol i dyfu er mwyn gwella ffyniant.

en-gb	Early Years :
cy-gb	Y Blynyddoedd Cynnar:

en-gb	an individual’s experiences in childhood play a significant part in shaping their future, and are critical to their chances of going on to lead a healthy, prosperous and fulfilling life.
cy-gb	mae profiadau unigolyn yn ystod ei blentyndod yn chwarae rhan bwysig wrth lunio ei ddyfodol, ac maent yn hollbwysig

en-gb	These are by no means the limit of government’s activities, and we will not lose sight of the day to day running of vital public services, while adapting and improving them to reflect this new approach.
cy-gb	Ond nid dyma ben draw gweithgarwch y llywodraeth, ac ni fyddwn yn colli golwg ar sut y mae gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu rhedeg o ddydd i ddydd, gan eu haddasu a’u gwella i adlewyrchu’r ffordd newydd hon o weithio.

en-gb	Working Differently
cy-gb	Gweithio mewn ffordd wahanol

en-gb	This strategy is far more than a list of actions that we will take.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn llawer mwy na rhestr o’r camau y byddwn yn eu cymryd.

en-gb	This represents a new way of working, one that recognises the challenges we face today, the Wales we want for the future and the steps that need to be taken to make it a reality.
cy-gb	Mae’n amlinellu ffordd newydd o weithio, un sy’n cydnabod yr heriau rydym yn eu hwynebu heddiw, y Gymru a garem ei gweld yn y dyfodol, a’r camau sydd angen eu cymryd er mwyn ei gwireddu.

en-gb	The Well-being of Future Generations Act acknowledges the contribution that everyone can make and gives us a basis for driving a different kind of public service in Wales.
cy-gb	Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn cydnabod y cyfraniad y gall pawb ei wneud ac mae’n rhoi’r sylfaen inni fedru ysgogi gwasanaeth cyhoeddus o fath gwahanol yng Nghymru.

en-gb	At the heart of this strategy is a recognition that public services and voluntary sector partners want to work together towards common objectives, to focus on the needs of people, at all stages of their lives and in all parts of Wales.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn cydnabod bod gwasanaethau cyhoeddus a phartneriaid yn y sector gwirfoddol yn awyddus i weithio gyda’i gilydd i gyflawni amcanion cyffredin, i ganolbwyntio ar anghenion pobl, ar bob adeg o’u bywydau ac ym mhob rhan o Gymru.

en-gb	There are already many innovations that support us working this way, such as the Public Service Boards which bring together all those delivering services in communities, to work with them to understand local needs and priorities and decide how they are best delivered.
cy-gb	Gwnaed nifer o ddatblygiadau eisoes sy’n ein helpu i weithio yn y ffordd hon, fel y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus sy’n dwyn ynghyd bawb sy’n darparu gwasanaethau mewn cymunedau, i weithio gyda nhw i ddeall anghenion a blaenoriaethau lleol, a phenderfynu ar sut orau i’w darparu.

en-gb	Through the Valleys Taskforce we are gaining a clearer and deeper understanding about what people really want from their public services, and how we can respond to the barriers which can hinder those services.
cy-gb	Drwy Tasglu’r Cymoedd, rydym yn meithrin dealltwriaeth gliriach a dyfnach o’r hyn y mae pobl wir am ei gael gan eu gwasanaethau cyhoeddus, a sut y gallwn ymateb i’r pethau sy’n gallu llesteirio’r gwasanaethau hynny.

en-gb	Ultimately, the Taskforce is about how we can collectively support the aspirations of people, in one of the areas of greatest need in Wales - and how we should deliver services locally and seamlessly – messages that we will adopt more widely as we deliver this strategy.
cy-gb	Yn y pen draw, mae’r Tasglu yn edrych ar sut y gallwn fynd ati gyda’n gilydd i gefnogi dyheadau pobl, yn un o ardaloedd mwyaf anghenus Cymru − a sut y dylem ddarparu gwasanaethau yn lleol ac mewn modd di-dor. Byddwn yn mabwysiadu’r negeseuon hyn ar lefel ehangach wrth inni wireddu’r strategaeth hon.

en-gb	Local authorities will be an important partner in delivering this agenda.
cy-gb	Bydd awdurdodau lleol yn bartneriaid pwysig wrth gyflawni’r agenda hon.

en-gb	Achieving our ambitions for Wales will require a different relationship not just between the Welsh Government and local authorities, but also between local authorities themselves.
cy-gb	Bydd gwireddu ein huchelgais ar gyfer Cymru yn gofyn am berthynas wahanol, nid yn unig rhwng Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, ond hefyd rhwng yr awdurdodau lleol eu hunain.

en-gb	It is only through closer working, on a consistent regional basis, that the resilience and responsiveness of services can be maintained in the future.
cy-gb	Dim ond drwy weithio’n agosach, ar sail ranbarthol ac mewn ffordd gyson, y gallwn gynnal cydnerthedd gwasanaethau yn y dyfodol a’u helpu i ymateb i anghenion.

en-gb	Focusing on the five priority areas will help us integrate these services and programmes better, and give clearer direction to our partners.
cy-gb	Bydd canolbwyntio ar y pum maes blaenoriaeth yn ein helpu i integreiddio’r gwasanaethau a’r rhaglenni hyn yn well, ac i bennu cyfeiriad clir ar gyfer ein partneriaid.

en-gb	More widely, we can draw on levers that we have as a government and use them to deliver our central goal of prosperity for all:
cy-gb	Ar lefel ehangach, gallwn fanteisio ar y pwerau ysgogi sydd gennym fel llywodraeth a’u defnyddio i gyflawni ein nod creiddiol, sef sicrhau ffyniant i bawb:

en-gb	planning, investment in infrastructure, procurement, and tax powers.
cy-gb	cynllunio, buddsoddi mewn seilwaith, caffael, a phwerau trethu.

en-gb	Planning decisions  affect every area of a person’s life.
cy-gb	Mae penderfyniadau cynllunio  yn effeithio ar bob agwedd ar fywyd yr unigoloyn.

en-gb	They determine where homes are built, where services are provided, and the quality of the local environment;
cy-gb	Maent yn penderfynu ble y caiff cartrefi eu hadeiladu, ble y caiff gwasanaethau eu darparu, ac ar ansawdd yr amgylchedd lleol;

en-gb	and they promote sustainable economic growth and access to open space.
cy-gb	ac maent yn hyrwyddo twf economaidd cynaliadwy a mynediad at fannau agored.

en-gb	The right planning system is critical to delivering our objectives in this strategy.
cy-gb	Rhaid wrth system gynllunio briodol er mwyn inni fedru cyflawni’r amcanion sydd gennym yn y strategaeth hon.

en-gb	The way we plan our capital investment decisions  can have a big impact on the economy, help different organisations to deliver their services in a single place, and minimise the individual’s need to travel.
cy-gb	Mae sut rydym yn mynd ati i gynllunio’n penderfyniadau buddsoddi cyfalaf yn gallu cael effaith fawr ar yr economi. Mae hefyd yn helpu sefydliadau gwahanol i ddarparu eu gwasanaethau mewn un lle, ac yn golygu bod llai o angen i unigolyn deithio.

en-gb	Throughout this strategy we commit to co-locate services and this can only happen if we integrate the way that we make our investment decisions.
cy-gb	Drwy’r strategaeth hon ar ei hyd, rydym yn ymrwymo i gyd-leoli gwasanaethau, a dim ond drwy integreiddio’r ffordd rydym yn gwneud ein penderfyniadau buddsoddi y gall hynny ddigwydd.

en-gb	Each year, devolved public services spend £6 billion procuring  products and services, with more of this than ever being spent in Wales.
cy-gb	Bob blwyddyn, mae gwasanaethau cyhoeddus datganoledig yn gwario £6 biliwn ar gaffael cynhyrchion a gwasanaethau, ac mae mwy o’r arian hwn yn cael ei wario yng Nghymru nag erioed o’r blaen.

en-gb	By planning better and understanding which products and services are bought over and over again, we can support small and medium businesses to win more of these contracts.
cy-gb	Drwy gynllunio’n well a deall pa gynhyrchion a gwasanaethau a brynir dro ar ôl tro, gallwn gefnogi busnesau bach a chanolig i ennill mwy o’r contractau hyn.

en-gb	The economic benefits will stay in Wales, but our buying power can act as a springboard to develop greater added value to high performing businesses, and their supply chains, who can export products further afield.
cy-gb	Bydd y manteision economaidd yn aros yng Nghymru, ond gall ein pŵer prynu fod yn sbardun i greu mwy o werth ychwanegol i fusnesau sy’n perfformio’n dda, a hefyd i’w cadwyni cyflenwi, sy’n gallu allforio cynhyrchion ymhellach.

en-gb	New tax raising and varying powers  for Wales will strengthen the link between economic growth and funding for services in Wales.
cy-gb	Bydd pwerau newydd ar gyfer codi ac amrywio trethi i Gymru yn cryfhau’r cysylltiad rhwng twf economaidd a chyllid ar gyfer gwasanaethau yng Nghymru.

en-gb	These powers will provide the government with additional ways to deliver its ambitions for Wales, but it will be important that we use them in a way that supports businesses to thrive and is fair for all.
cy-gb	Bydd y pwerau hynny’n cynnig ffyrdd newydd i’r llywodraeth wireddu ei huchelgais ar gyfer Cymru, ond bydd yn bwysig ein bod yn eu defnyddio mewn ffordd a fydd yn helpu busnesu i ffynnu, ac a fydd yn deg i bawb.

en-gb	Prosperous and Secure
cy-gb	Ffyniannus a Diogel

en-gb	Our aim is a Welsh economy which delivers individual and national prosperity while spreading opportunity and tackling inequality.
cy-gb	Ein nod yw creu economi yng Nghymru sy’n sicrhau ffyniant i unigolion ac i’n cenedl, gan gynnig cyfleoedd i bawb a mynd i’r afael ag anghydraddoldeb.

en-gb	Through this, people can fulfil their ambitions and enhance their well-being in secure and sustainable employment.
cy-gb	O wneud hynny, gall pobl wireddu eu huchelgais a gwella eu llesiant drwy gyflogaeth ddiogel a chynaliadwy.

en-gb	A crucial role of government is to break down the barriers many face in getting a job, and create the right environment for businesses to grow and thrive.
cy-gb	Un o rolau hanfodol y llywodraeth yw chwalu’r rhwystrau y mae nifer yn eu hwynebu wrth ddod o hyd i swydd, a chreu’r amgylchedd iawn i fusnesau dyfu a ffynnu.

en-gb	We should not see economic growth in isolation.
cy-gb	Ni ddylem edrych ar dwf economaidd ar ei ben ei hun.

en-gb	It underpins the ambitions we have for every person and every community right across the country.
cy-gb	Mae’n sail i’r dyheadau sydd gennym ar gyfer pob person a phob cymuned ledled y wlad.

en-gb	Safe, secure employment is key to better health and better life prospects.
cy-gb	Mae cyflogaeth ddiogel yn allweddol ar gyfer iechyd gwell a chyfleoedd gwell mewn bywyd.

en-gb	Economic growth generates the taxes that enable the delivery of high quality public services and helps communities to prosper.
cy-gb	Mae twf economaidd yn creu’r trethi sy’n caniatáu i wasanaethau cyhoeddus o ansawdd uchel gael eu darparu, ac sy’n helpu cymunedau i ffynnu.

en-gb	Increasing productivity and competitiveness are central to our economic future.
cy-gb	Mae gwella cynhyrchiant a chystadleurwydd yn ganolog i ddyfodol ein heconomi.

en-gb	High quality skills, the key role of cities as engines of growth, and the right digital and transport infrastructure will all help us in achieving this goal.
cy-gb	Bydd sgiliau o ansawdd uchel, rôl allweddol dinasoedd wrth sbarduno twf, a’r seilwaith digidol a thrafnidiaeth gywir oll yn ein helpu i gyflawni’r nod hwn.

en-gb	The Welsh Government does not hold all the levers affecting the economy.
cy-gb	Nid yw’r holl ysgogiadau polisi sy’n effeithio ar yr economi yn nwylo Lywodraeth Cymru.

en-gb	However, with prosperity for all as our central goal, we are committed to working in a more integrated and focused way to have the greatest possible impact.
cy-gb	Er hynny, ein nod canolog yw sicrhau ffyniant i bawb, ac rydym wedi ymrwymo i weithio mewn ffordd fwy integredig a phenodol i gael yr effaith fwyaf  bosibl.

en-gb	This means harnessing the efforts of the whole government in health, education, and the environment as well as economic development.
cy-gb	Mae hynny’n golygu manteisio ar ymdrechion y llywodraeth gyfan ym meysydd iechyd, addysg, a’r amgylchedd, yn ogystal â datblygu economaidd.

en-gb	Different parts of Wales have different economic strengths, and therefore we need to take an approach to promoting growth and development which reflects this.
cy-gb	Mae gan rannau gwahanol o Gymru gryfderau economaidd gwahanol, ac felly mae angen inni hyrwyddo twf a datblygiad mewn ffordd sy’n adlewyrchu hynny.

en-gb	We will support the businesses of today to work more efficiently and sustainably, while ensuring we create an environment which will nurture the businesses of the future, building on Wales’ human, creative and natural resources, and improving our economic and environmental resilience.
cy-gb	Byddwn yn cefnogi busnesau heddiw i weithio’n fwy effeithiol a chynaliadwy, gan sicrhau ein bod yn creu amgylchedd a fydd yn meithrin busnesau’r dyfodol, gan adeiladu ar adnoddau dynol, creadigol a naturiol Cymru, a chan wella ein cydnerthedd economaidd ac amgylcheddol.

en-gb	Building a sustainable economy reflects the importance of leaving a strong legacy for future generations.
cy-gb	Mae creu economi gynaliadwy yn adlewyrchu pa mor bwysig yw hi ein bod yn gadael gwaddol cryf ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

en-gb	Therefore our three objectives are delivering the right support for people and businesses, addressing regional inequalities and promoting fair work, and driving sustainable growth.
cy-gb	Felly, ein tri amcan yw rhoi’r gefnogaeth gywir i bobl a busnesau, mynd i’r afael ag anghydraddoldebau rhanbarthol a hyrwyddo gwaith teg, a sbarduno twf cynaliadwy.

en-gb	Support people and businesses to drive prosperity
cy-gb	Cefnogi pobl a busnesau i ysgogi ffyniant

en-gb	We will enable people to develop the skills they need to get the jobs they want, supporting businesses to start, innovate, and grow, creating decent, secure employment.
cy-gb	Byddwn yn galluogi pobl i ddatblygu’r sgiliau y mae eu hangen arnynt i gael y swyddi y maent yn dymuno’u cael, gan helpu busnesau i ddechrau, i arloesi ac i dyfu, a chreu cyflogaeth ddiogel a da.

en-gb	We can all benefit from a growing and prosperous Welsh economy, and businesses, individuals and public services all have vital – and reciprocal – roles to play in delivering this.
cy-gb	Gall pob un ohonom elwa ar economi sy’n tyfu ac yn ffynnu yng Nghymru, ac mae gan fusnesau, unigolion a gwasanaethau cyhoeddus i gyd rôl hanfodol – a chyfartal –  i’w chwarae wrth gyflawni hynny.

en-gb	We will formalise a new partnership approach setting out clearly what businesses can expect from us, and what we as a government then expect from them.
cy-gb	Byddwn yn ffurfioli dull partneriaeth newydd o weithio a fydd yn nodi’n glir yr hyn y gall busnesau ei ddisgwyl gennym, a’r hyn y gallwn ni fel llywodraeth ei ddisgwyl ganddyn nhw hefyd.

en-gb	Our pro-business approach means we always want to back businesses with the potential for real growth through targeted direct business support and quality skills programmes.
cy-gb	Mae’r ffaith ein bod yn gryf o blaid busnesau yn golygu ein bod am gefnogi busnesau sydd â photensial i dyfu go iawn, drwy roi cefnogaeth benodol uniongyrchol i fusnesau a thrwy ddarparu rhaglenni sgiliau o ansawdd.

en-gb	We will also use the spending power of infrastructure investment and public service procurement to benefit Welsh-based businesses.
cy-gb	Byddwn hefyd yn defnyddio’n pŵer gwario i fuddsoddi mewn seilwaith ac i gaffael gwasanaethau cyhoeddus er budd busnesau yng Nghymru.

en-gb	We look, then, to business to work with us and to invest in their own development, and that of their workforce, treating their employees fairly, and contributing to the wider community.
cy-gb	Rydym am i fusnesau, felly, weithio gyda ni ac i fuddsoddi yn eu datblygiad nhw eu hunain, ac yn natblygiad eu gweithlu, a thrin eu gweithwyr yn deg, gan gyfrannu at y gymuned ehangach.

en-gb	Economic resilience will be particularly important over the coming years, as depending on the terms of our withdrawal, leaving the European Union is likely to have a significant impact on the Welsh economy and businesses.
cy-gb	Bydd cydnerthedd economaidd yn arbennig o bwysig dros y blynyddoedd nesaf. Gan ddibynnu ar delerau’n hymadawiad, mae’n debygol y bydd ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn cael effaith sylweddol ar economi a busnesau Cymru.

en-gb	Some sectors and regions could be particularly hard hit by issues such as market access and migration, which is why it is vital that they are supported to adapt quickly to new economic conditions following Brexit, maximising opportunities to find new markets.
cy-gb	Gallai rhai sectorau a rhanbarthau gael eu heffeithio’n fawr gan faterion megis mynediad i’r farchnad a mudo, a dyna pam mae’n hanfodol eu bod yn cael help llaw i addasu’n gyflym i amodau economaidd newydd ar ôl Brexit, gan fanteisio i’r eithaf ar gyfleoedd i ddod o hyd i farchnadoedd newydd.

en-gb	commit to a new ‘ Economic Contract ’ between business and government to stimulate growth, increase productivity, and make Wales fairer and more competitive.
cy-gb	ymrwymo i ‘Gontract Economaidd’ newydd rhwng busnesau a’r llywodraeth i ysgogi twf, i wella cynhyrchiant, ac i wneud Cymru yn lle mwy teg a chystadleuol.

en-gb	simplify and rationalise the range of financial support  we offer to companies, ensuring it is clear, easily understood and responsive.
cy-gb	symleiddio ac ad-drefnu’r ystod o gymorth ariannol  a gynigir i gwmnïau, gan sicrhau ei fod  yn glir, yn hawdd ei ddeall ac yn ymatebol.

en-gb	develop a modern, regulatory framework , through smarter regulation to ensure competitiveness and the right economic environment for them to grow.
cy-gb	datblygu fframwaith rheoleiddio modern drwy reoleiddio doethach i sicrhau ein bod yn gystadleuol a’n bod yn creu’r amgylchedd economaidd cywir i gwmnïau dyfu.

en-gb	establish the new Development Bank of Wales , improving access to finance for businesses, alongside high quality support services and management advice.
cy-gb	sefydlu banc newydd, Banc Datblygu Cymru , gan helpu busnesau i gael gafael ar gyllid, ynghyd â gwasanaethau cymorth o ansawdd uchel a chyngor ar reoli.

en-gb	maximise the value of Welsh public service procurement  to Wales, while ensuring that employees get a fair deal for the work they undertake funded by public money.
cy-gb	sicrhau bod Cymru yn cael y gwerth mwyaf posibl o’r gwaith caffael a wneir gan y gwasanaethau cyhoeddus , gan sicrhau bod gweithwyr yn cael bargen deg am waith a ariennir gan arian cyhoeddus.

en-gb	use our business support to build capacity and innovation within our home grown businesses  including local supply chains, to enable more to be procured from businesses in Wales.
cy-gb	defnyddio’n cymorth busnes i feithrin capasiti ac arloesedd yn ein busnesau cynhenid , gan gynnwys cadwyni cyflenwi lleol, fel bod mwy yn cael ei gaffael oddi wrth fusnesau yng Nghymru.

en-gb	further develop engagement between universities, industry and the NHS and social care  to drive economic growth through applied research and innovation.
cy-gb	datblygu ymhellach y cysylltiadau a’r ymwneud rhwng prifysgolion, diwydiant a’r GIG a gofal cymdeithasol i ysgogi twf economaidd drwy ymchwil gymhwysol a thrwy arloesi.

en-gb	develop a new employability plan for Wales , focusing on the diverse needs of individuals, and responsive to the particular skills needs of each part of the country.
cy-gb	datblygu cynllun cyflogadwyedd newydd i Gymru , gan ganolbwyntio ar yr anghenion amrywiol sydd gan unigolion, ac ymateb i’r anghenion penodol sydd gan bob rhan o’r wlad o ran sgiliau.

en-gb	implement our 30 hours of free education and childcare to support working families across Wales  and make it easier for people to take up and retain jobs.
cy-gb	gweithredu’n cynllun i gynnig 30 awr o addysg a gofal plant am ddim ar draws Cymru i gefnogi teuluoedd sy’n gweithio , a’i gwneud yn haws i bobl ddod o hyd i swyddi a’u cadw.

en-gb	Tackle regional inequality and promote fair work
cy-gb	Mynd i’r afael ag anghydraddoldebau rhanbarthol a hyrwyddo gwaith teg

en-gb	We will target interventions to the different economic needs of each region of Wales, ensuring all parts of the country benefit from growth, and promoting every worker’s right to a fair deal.
cy-gb	Byddwn yn targedu ymyriadau at anghenion economaidd gwahanol pob rhanbarth yng Nghymru, gan sicrhau bod pob rhan o’r wlad yn elwa ar dwf, a chan hyrwyddo hawl pob gweithiwr i gael bargen deg.

en-gb	We must focus on the strengths of each part of Wales and use these as a springboard for growth, while ensuring that emerging opportunities are grasped and supporting stronger, regional centres of growth.
cy-gb	Rhaid inni ganolbwyntio ar gryfderau pob rhan o Gymru a’u defnyddio i sbarduno twf, gan sicrhau ein bod yn manteisio ar gyfleoedd newydd ac yn cefnogi canolfannau twf rhanbarthol cryfach.

en-gb	This makes social, as well as economic, sense, because regional inequality and insecurity act as a brake on national prosperity; making Wales fairer will make its economy stronger and more resilient.
cy-gb	Mae hyn yn gwneud synnwyr cymdeithasol yn ogystal â synnwyr economaidd, oherwydd bod anghydraddoldeb ac ansicrwydd rhanbarthol yn rhwystro ffyniant cenedlaethol; bydd gwneud Cymru yn lle tecach yn golygu bod ei heconomi’n gryfach ac yn fwy cydnerth.

en-gb	This new regionally-focused approach is reflected across all areas of our work, including local government reform, which will better equip public services to be an active partner with industry on everything from skills to planning to transport.
cy-gb	Bydd y ffordd newydd hon o weithio, a fydd â ffocws rhanbarthol, yn cael ei hadlewyrchu ar draws pob rhan o’n gwaith, gan gynnwys diwygio llywodraeth leol. Bydd hefyd yn rhoi gwasanaethau cyhoeddus mewn gwell sefyllfa i fod yn bartner gweithredol gyda diwydiant ym mhob agwedd ar eu gwaith, o sgiliau i gynllunio, ac o gynllunio i drafnidiaeth.

en-gb	We will also promote prosperity for all through seeking improvements in the pay and conditions for those in low-paid and insecure employment through our Fair Work Commission.
cy-gb	Byddwn hefyd, drwy ein Comisiwn Gwaith Teg, yn hyrwyddo ffyniant i bawb drwy geisio gwella tâl ac amodau’r bobl hynny mewn swyddi ansicr â thâl isel.

en-gb	The exciting major projects planned across Wales over the coming years must bring with them significant benefits for their regions, and leave a lasting legacy for the people, infrastructure and economy of these areas.
cy-gb	Rhaid i’r prosiectau mawr cyffrous sydd yn yr arfaeth ar draws Cymru dros y blynyddoedd nesaf gynnig manteision sylweddol i’w rhanbarthau, a gadael gwaddol parhaol ar gyfer pobl, seilwaith ac economi’r ardaloedd hynny.

en-gb	introduce a new regionally-focused model of economic development , working with each region to determine and drive its own sectors according to its strengths and opportunities.
cy-gb	cyflwyno model datblygu economaidd newydd ar sail ranbarthol , gan weithio gyda phob rhanbarth i bennu ac ysgogi ei sectorau ei hun yn ôl ei gryfderau a’r cyfleoedd sydd ar gael iddo.

en-gb	focus on a smaller number of national sectors  where there are particular challenges or opportunities across Wales.
cy-gb	canolbwyntio ar nifer llai o sectorau cenedlaethol  lle mae heriau neu gyfleoedd penodol ledled Cymru.

en-gb	support rural businesses to diversify and take advantage of supply chains , including the need to increase their processing capacity and add greater value.
cy-gb	cefnogi busnesau gwledig i arallgyfeirio ac i fanteisio ar gadwyni cyflenwi , gan gynnwys yr angen i gynyddu eu capasiti i brosesu ac ychwanegu mwy o werth.

en-gb	ensure the new ‘made in Wales’ successor to EU structural funds is fully integrated with our overall approach  and delivers maximum added value for individuals, regions and Wales as a whole.
cy-gb	sicrhau bod olynydd newydd ‘gwnaed yng Nghymru’ a ddaw yn lle cronfeydd strwythurol yr UE yn cael ei integreiddio’n llawn â’n dull gweithredu cyffredinol ac yn cynnig y gwerth ychwanegol mwyaf posibl i unigolion, i ranbarthau ac i Gymru gyfan.

en-gb	design major Welsh Government infrastructure projects to join up public services and other developments, to maximise regional benefits .
cy-gb	dylunio prosiectau seilwaith mawr Llywodraeth Cymru fel eu bod yn uno gwasanaethau cyhoeddus a datblygiadau eraill, er mwyn sicrhau’r manteision rhanbarthol mwyaf posibl .

en-gb	harness the opportunities of major infrastructure projects , such as Wylfa Newydd and Swansea Bay Tidal Lagoon.
cy-gb	manteisio ar y cyfleoedd a ddaw yn sgil prosiectau seilwaith mawr , megis Wylfa Newydd a Morlyn Llanw Bae Abertawe.

en-gb	provide more effective support for the development of local supply chains  and clusters, so that economic value is retained locally, and more employment opportunities are created closer to home.
cy-gb	darparu cymorth mwy effeithiol ar gyfer datblygu cadwyni cyflenwi a chlystyrau lleol , fel bod gwerth economaidd yn cael ei gadw’n lleol, a bod mwy o gyfleoedd cyflogaeth yn cael eu creu yn nes adref.

en-gb	take the steps needed to make Wales a fair work nation , building on the work of our Fair Work Commission.
cy-gb	cymryd y camau sydd eu hangen i wneud Cymru yn wlad gwaith teg , ac adeiladu ar waith ein Comisiwn Gwaith Teg.

en-gb	ensure commitment to ethical employment  from every business supplying the public service.
cy-gb	sicrhau bod pob busnes sy’n cyflenwi’r gwasanaeth cyhoeddus yn ymrwymo i gyflogaeth foesegol .

en-gb	We will build prosperity in a way that supports and sustains Wales’ stunning natural environment, ensures that current and future generations will continue to benefit, and makes a tangible contribution to the fight against climate change.
cy-gb	Byddwn yn meithrin ffyniant mewn ffordd sy’n cefnogi ac yn cynnal amgylchedd naturiol prydferth Cymru, sy’n sicrhau bod y genhedlaeth hon a chenedlaethau’r dyfodol yn parhau i elwa, ac sy’n gwneud cyfraniad pwysig i’r frwydr yn erbyn y newid yn yr hinsawdd.

en-gb	Economic resilience underpins our ambitions for Wales.
cy-gb	Mae cydnerthedd economaidd wrth wraidd pob uchelgais sydd gennym ar gyfer Cymru.

en-gb	It is only through innovation that businesses can adapt and improve their productivity and sustainability.
cy-gb	Dim ond drwy arloesi y gall busnesau addasu a bod yn fwy cynhyrchiol a chynaliadwy.

en-gb	At the same time, we need to create an environment that nurtures the businesses of the future, and responds to the need to further develop a low carbon economy.
cy-gb	Ar yr un pryd, mae angen inni greu amgylchedd sy’n meithrin busnesau’r dyfodol, ac sy’n ymateb i’r angen i ddatblygu mwy ar yr economi carbon isel.

en-gb	Our abundance of natural resources is one of Wales’ greatest assets, and has shaped our economy over centuries.
cy-gb	Un o brif asedau Cymru yw’n hadnoddau naturiol toreithiog sydd wedi mowldio’n heconomi dros ganrifoedd.

en-gb	Today, it supports a range of sectors, including a vibrant tourism and leisure sector, an agricultural industry that sustains viable rural communities and a worldclass, home grown food and drink sector.
cy-gb	Heddiw, mae’r adnoddau hynny’n cefnogi amrywiaeth o sectorau, gan gynnwys diwydiant twristiaeth a sector hamdden bywiog, diwydiant amaethyddol sy’n cynnal cymunedau gwledig hyfyw, a sector bwyd a diod cynhenid o safon fyd-eang.

en-gb	Our aim is to realise the economic opportunities of Wales’ natural resources, whilst building their resilience to support future generations.
cy-gb	Ein nod yw manteisio ar y cyfleoedd economaidd a gynigir gan adnoddau naturiol Cymru, gan feithrin eu cydnerthedd i gefnogi cenedlaethau’r dyfodol.

en-gb	Low carbon energy generation and greater use of renewable energy sources, including community energy schemes have the potential to cut carbon emissions while benefitting local areas.
cy-gb	Bydd cynhyrchu ynni carbon isel a gwneud mwy o ddefnydd o ffynonellau ynni adnewyddadwy, gan gynnwys cynlluniau ynni cymunedol, yn fodd i leihau allyriadau carbon yn ogystal â bod o fudd i ardaloedd lleol.

en-gb	Cutting the amount of energy that we use reduces costs for businesses, but can also save money for householders.
cy-gb	Drwy ddefnyddio llai o ynni, gallwn leihau costau i fusnesau, ond gallwn hefyd arbed arian i aelwydydd.

en-gb	Improving the energy efficiency of houses brings health benefits, creates jobs and supports local businesses.
cy-gb	Mae gwella effeithlonrwydd ynni mewn tai yn arwain at wella iechyd, yn creu swyddi ac yn cefnogi busnesau lleol.

en-gb	introduce a new National Development Framework , setting out a 20-year land use plan for Wales, guiding strategic development and supported by the National Infrastructure Commission for Wales.
cy-gb	cyflwyno Fframwaith Datblygu Cenedlaethol newydd, a fydd yn amlinellu cynllun defnydd tir 20 mlynedd i Gymru, yn llywio gwaith datblygu strategol, ac yn cael ei gefnogi gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru.

en-gb	set out a  low carbon pathway providing clarity and certainty for action and investment  around the low carbon economy through setting targets for 2020, 2030 and 2040.
cy-gb	pennu llwybr carbon isel gan roi eglurder a sicrwydd fel bod modd gweithredu a buddsoddi yn yr economi carbon isel drwy osod targedau ar gyfer 2020, 2030 a 2040.

en-gb	accelerate the decarbonisation of our public services , creating new opportunities for businesses in Wales in the transition to a  low carbon economy.
cy-gb	cyflymu’r gwaith o ddatgarboneiddio’n gwasanaethau cyhoeddus , gan greu cyfleoedd newydd i fusnesau yng Nghymru wrth inni newid i economi carbon isel.

en-gb	establish a bespoke infrastructure consenting process  which is responsive to business and community needs, to support sustainable economic growth, and to decarbonise our energy supply.
cy-gb	sefydlu proses cydsynio bwrpasol ar gyfer seilwaith  a fydd yn ymateb i anghenion busnesau a chymunedau, i gefnogi twf economaidd cynaliadwy, ac i ddatgarboneiddio’n cyflenwad ynni.

en-gb	set out a route map for a more resource efficient economy , building on our success in recycling and reducing the environmental impacts of production and consumption.
cy-gb	gosod y trywydd ar gyfer economi sy’n defnyddio adnoddau’n fwy effeithlon , gan adeiladu ar ein llwyddiant o ran ailgylchu a lleihau’r effeithiau y mae cynhyrchiant a defnyddio adnoddau yn eu cael ar yr amgylchedd.

en-gb	deliver a post-EU agricultural and fisheries policy for Wales , designed with stakeholders to reflect the needs of the modern Welsh agricultural and fisheries sectors and to manage the impact on the environment.
cy-gb	cyflwyno polisi amaethyddol a physgodfeydd i Gymru ar ôl gadael yr UE , a fydd yn cael ei gynllunio ar y cyd â rhanddeiliaid, i adlewyrchu anghenion y sector amaethyddol a’r sector pysgodfeydd yn y Gymru fodern a rheoli’r effeithiau ar yr amgylchedd.

en-gb	work with everyone affected to prepare for a world outside of the European Union and for a resilient agricultural sector .
cy-gb	gweithio gyda phawb a fydd yn cael eu heffeithio i baratoi ar gyfer byd y tu allan i’r Undeb Ewropeaidd ac ar gyfer sector amaethyddol cadarn .

en-gb	as part of our new economic contract, expect those businesses which receive our support to commit to reduce their environmental impact .
cy-gb	fel rhan o’n contract economaidd newydd, disgwyl i’r busnesau hynny sy’n cael cymorth oddi wrthym ymrwymo i leihau eu heffeithiau ar yr amgylchedd .

en-gb	Healthy and Active
cy-gb	Iach ac Egnïol

en-gb	Our aim is to improve health and well-being in Wales, for individuals, families and communities, helping us to achieve our ambition of prosperity for all, taking significant steps to shift our approach from treatment to prevention.
cy-gb	Ein nod yw gwella iechyd a llesiant yng Nghymru, ar gyfer unigolion, teuluoedd a chymunedau, gan ein helpu i wireddu’n huchelgais i sicrhau ffyniant i bawb, a chymryd camau pwysig i newid ein ffordd o weithio, gan newid y pwyslais o drin cyflyrau i atal cyflyrau.

en-gb	This will help secure sustainable health and care services for future generations, improving patient experience and the well-being of the whole population – placing as much emphasis on people staying fit and well as on treating them when they are ill.
cy-gb	Bydd hyn yn helpu i sicrhau gwasanaethau iechyd a gofal cynaliadwy ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, gan wella profiad cleifion a llesiant y boblogaeth gyfan − gan roi cymaint o bwyslais ar gadw pobl yn ffit ac yn iach ag ar eu trin pan fyddant yn sâl.

en-gb	The Welsh NHS will continue to be the single largest area of this government’s expenditure, reflecting its value to the public, and the importance of rapid treatment for people when they need it, as close to home as possible.
cy-gb	Fel ar hyn o bryd, GIG Cymru fydd y maes unigol mwyaf y bydd y llywodraeth yn gwario arno, gan adlewyrchu pa mor werthfawr ydyw i’r cyhoedd, a phwysigrwydd cael triniaeth gyflym i bobl pan fo’i hangen arnynt, mor agos â phosibl i’r cartref.

en-gb	It is innovating all the time, leading cutting-edge research and adapting to our changing health needs.
cy-gb	Mae’n datblygu o hyd, gan arwain ymchwil arloesol, ac addasu wrth i’n hanghenion iechyd newid.

en-gb	However, as with the rest of the UK, our NHS is under unprecedented pressure, through rising costs and public expectations.
cy-gb	Fodd bynnag, yn yr un modd â gweddill y DU, mae ein GIG o dan bwysau na welwyd ei debyg o’r blaen, oherwydd costau cynyddol a disgwyliadau’r cyhoedd.

en-gb	In order to safeguard the health service and meet its wider responsibility for health improvement, we need to increase the pace of innovation and integration, especially in relation to its critical place in the overall health and care system, and its contribution to raising prosperity.
cy-gb	Er mwyn diogelu’r gwasanaeth iechyd a chyflawni’r ddyletswydd ehangach sydd arno i wella iechyd, mae angen inni fynd ati’n gynt i arloesi ac i integreiddio, yn arbennig mewn perthynas â’r rhan allweddol y mae’n ei chwarae yn y system iechyd a gofal yn gyffredinol, a’i gyfraniad at greu mwy o ffyniant.

en-gb	Many of the conditions treated by the health service every day are avoidable, and everyone should play an active part in shaping their own health.
cy-gb	Mae nifer o’r cyflyrau y mae’r gwasanaeth iechyd yn eu trin yn ddyddiol yn rhai y gellid eu hosgoi, a dylai pawb chwarae rhan weithredol wrth reoli eu hiechyd eu hunain.

en-gb	Government also has an important role to play in creating the conditions which improve local environments and make it easier for people to give up smoking, take more exercise and eat a healthier diet.
cy-gb	Mae gan y llywodraeth hefyd rôl bwysig i’w chwarae wrth greu’r amodau sy’n gwella amgylcheddau lleol a’i gwneud yn haws i bobl roi’r gorau i smygu, i wneud mwy o ymarfer corff ac i fwyta deiet iach.

en-gb	The Welsh NHS is a significant employer in its own right – delivering services within communities brings with it quality employment.
cy-gb	Mae GIG Cymru yn gyflogwr mawr ynddo’i hun − mae darparu gwasanaethau mewn cymunedau yn creu swyddi o ansawdd.

en-gb	It also has a wider role to play in the delivery of this government’s objectives, using its financial scale, professional expertise and track record in innovation to drive research and development across the public and private sectors.
cy-gb	Mae ganddo hefyd rôl ehangach i’w chwarae wrth gyflawni amcanion y llywodraeth, gan ddefnyddio ei raddfa ariannol, ei arbenigedd proffesiynol, a’r hanes sydd iddo ym maes arloesi i ysgogi gwaith ymchwil a datblygu ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat.

en-gb	Alongside the government, the NHS, schools, housing, local authorities, social care, the voluntary sector and businesses can all help to create an environment where good health is seen as a natural asset for everyone.
cy-gb	Ochr yn ochr â’r llywodraeth, mae’r GIG, ysgolion, tai, awdurdodau lleol, gofal cymdeithasol, y sector gwirfoddol a busnesau i gyd yn gallu helpu i greu amgylchedd lle mae iechyd da yn cael ei ystyried yn gaffaeliad naturiol i bawb.

en-gb	We will take action to join up services, rooting them in communities, and deliver a seamless approach through both treatment and prevention.
cy-gb	Byddwn yn cymryd camau i uno gwasanaethau, i’w gwreiddio mewn cymunedau, ac i weithio mewn ffordd ddi-dor i drin ac atal afiechyd.

en-gb	Therefore, the three objectives are:
cy-gb	Felly, y tri amcan yw:

en-gb	delivering quality health and care services, promoting good health and well-being, and building healthier communities and better environments.
cy-gb	darparu gwasanaethau iechyd a gofal o ansawdd, hyrwyddo iechyd da a llesiant, a meithrin cymunedau iachach ac amgylcheddau gwell.

en-gb	Deliver quality health and care services fit for the future
cy-gb	Darparu gwasanaethau iechyd a gofal o safon sy’n addas i’r dyfodol

en-gb	We will deliver high-quality, timely treatment, as well as supporting and promoting good health, well-being and independence, recognising that future sustainability requires everyone to play an active part in shaping their own health.
cy-gb	Byddwn yn darparu triniaeth o ansawdd yn amserol ac yn hybu iechyd da, llesiant ac annibyniaeth, gan gydnabod bod angen i bawb chwarae rhan weithredol yn eu hiechyd eu hunain er mwyn sicrhau cynaliadwyedd yn y dyfodol.

en-gb	Changing social demographics and more complex and serious conditions pose a significant challenge and place new and different demands on health services.
cy-gb	Mae newid mewn demograffeg gymdeithasol ynghyd â chyflyrau mwy cymhleth a difrifol yn gryn her ac yn golygu bod galwadau newydd a gwahanol ar wasanaethau iechyd.

en-gb	It means that we need to look again at our models of treatment, to make sure they are responsive to patient need, and carried out in the right setting.
cy-gb	Mae angen inni edrych eto ar ein modelau triniaeth i wneud yn siŵr eu bod yn ymateb i anghenion cleifion ac yn cael eu rhoi ar waith yn y lleoliad cywir.

en-gb	The Welsh NHS and care system is constantly innovating, with new treatments and services being introduced all the time.
cy-gb	Mae GIG Cymru a’r system ofal yn arloesi’n barhaus, gyda thriniaethau a gwasanaethau newydd yn cael eu cyflwyno drwy’r amser.

en-gb	There are also many examples of local innovation in terms of integration and service delivery, but in terms of long-term sustainability, there is a need to accelerate a smaller number of models on a regional or national basis where the delivery of care can be significantly improved for the long-term.
cy-gb	Ceir hefyd nifer o enghreifftiau o arloesi ar lefel leol o ran integreiddio a darparu gwasanaethau. Ond er mwyn sicrhau cynaliadwyedd hirdymor, mae angen cyflwyno modelau ar lefel ranbarthol neu genedlaethol lle gellir gwella’r gofal a ddarperir yn sylweddol yn y tymor hir.

en-gb	New procedures and technologies mean treatment can be closer to a patient’s home, often removing the need for a hospital stay.
cy-gb	Mae triniaethau a thechnolegau newydd yn golygu bod modd trin cleifion yn agosach at eu cartrefi, gan osgoi’r angen i aros yn yr ysbyty.

en-gb	This shift must accelerate, to ensure that hospitals are treating only conditions that cannot be dealt with elsewhere.
cy-gb	Rhaid cyflymu’r newid hwn er mwyn sicrhau nad yw ysbytai ond yn trin cyflyrau nad oes modd eu trin mewn mannau eraill.

en-gb	Over a lifetime, people’s health and care needs will vary greatly, often becoming more complex as they age.
cy-gb	Bydd anghenion iechyd a gofal pobl yn amrywio’n fawr yn ystod eu bywydau, ac yn aml yn dod yn fwy cymhleth wrth iddynt fynd yn hŷn.

en-gb	Having the right support when needed is crucial to living independently and ageing well  – it should not matter who the service is delivered by, as long as there is a seamless experience as a whole.
cy-gb	Mae cael y cymorth cywir pan fo’i angen yn hanfodol er mwyn byw’n annibynnol a heneiddio’n dda − ni ddylai fod o bwys pwy sy’n darparu’r gwasanaeth, cyn belled â bod y profiad a geir yn un di-dor yn gyffredinol.

en-gb	continue the drive to improve further the standard, quality and timeliness of treatment across the NHS , ensuring access to the services people need, delivering good health outcomes for all.
cy-gb	parhau i wella ymhellach safon, ansawdd ac amseroldeb triniaeth ar draws y GIG , gan sicrhau mynediad at wasanaethau y mae ar bobl eu hangen, a chanlyniadau da i bawb o ran iechyd.

en-gb	further integrate health and social care , building on the work of the Parliamentary Review into Health and Social Care, and publish a long term plan for the NHS and social care in Wales.
cy-gb	integreiddio iechyd a gofal cymdeithasol ymhellach, gan adeiladu ar waith yr Adolygiad Seneddol o Iechyd a Gofal Cymdeithasol, a chyhoeddi cynllun hirdymor ar gyfer y GIG a gofal cymdeithasol yng Nghymru.

en-gb	deliver a tangible shift in the provision of health and care services into communities, and away from hospitals , and shift the emphasis from treating illness to well-being.
cy-gb	newid y modd y darperir gwasanaethau iechyd a gofal drwy eu darparu o fewn cymunedau ac mewn mannau heblaw ysbytai , gan newid y pwyslais o drin salwch i lesiant.

en-gb	invest in a new generation of integrated Community Health and Care Centres , building on the success of the 64 primary care clusters across Wales, which focus on the specific needs of their local areas.
cy-gb	buddsoddi mewn cenhedlaeth newydd o Ganolfannau Iechyd a Gofal Cymunedol , gan adeiladu ar lwyddiant y 64 clwstwr gofal sylfaenol ar draws Cymru, sy’n canolbwyntio ar anghenion penodol eu hardaloedd lleol.

en-gb	ensure that organisations delivering health and care services pool budgets and commission jointly , delivering a genuinely seamless service for those who need it.
cy-gb	sicrhau bod sefydliadau sy’n darparu gwasanaethau iechyd a gofal yn rhannu cyllidebau ac yn comisiynu ar y cyd er mwyn cynnig gwasanaeth gwirioneddol ddi-dor i’r rheini y mae arnynt ei angen.

en-gb	Promote good health and well-being for everyone
cy-gb	Hyrwyddo iechyd da a llesiant i bawb

en-gb	We will support people to adopt healthy lifestyles, breaking down the barriers that illhealth place on employment and opportunity, and tackling the generational cycle of poor health and inactivity.
cy-gb	Byddwn yn helpu pobl i fabwysiadu ffyrdd iach o fyw, gan chwalu’r rhwystrau y mae afiechyd yn eu creu o ran cyflogaeth a chyfleoedd, a mynd i’r afael â’r cylch o iechyd gwael ac anweithgarwch a drosglwyddir o un genhedlaeth i’r llall.

en-gb	Good health starts before conception, and is developed through pregnancy, childhood and adolescence.
cy-gb	Mae iechyd da yn dechrau cyn i blentyn gael ei genhedlu, ac mae’n cael ei ddatblygu yn ystod beichiogrwydd, plentyndod a blaenlencyndod.

en-gb	Too many children are becoming overweight in their early years, so in line with our focus on the best start in life, working with partners, we will promote the benefits of a good diet and an active life to all parents and children.
cy-gb	Mae gormod o blant yn magu gormod o bwysau yn eu blynyddoedd cynnar. Felly, yn unol â’n nod o roi’r dechrau gorau mewn bywyd i blant, byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i hyrwyddo manteision deiet da a bywyd egnïol ymhlith rhieni a phlant.

en-gb	Schools also have a critical role to play in encouraging healthy lifestyles and building activity into the day.
cy-gb	Mae gan ysgolion hefyd rôl hollbwysig i’w chwarae o ran annog ffyrdd iach o fyw a chynnwys gweithgarwch egnïol mewn bywyd bob dydd.

en-gb	Embedding healthy lifestyles from the earliest age, and maintaining them through adolescence, will bring benefits throughout people’s lives and will also make an essential contribution to a sustainable health system in the decades to come.
cy-gb	Bydd sicrhau ffyrdd iach o fyw o oedran cynnar, a’u cynnal yn ystod blaenlencyndod, yn arwain at fanteision a fydd yn para gydol oes. Bydd hefyd yn cyfrannu at system iechyd gynaliadwy yn y degawdau sydd i ddod.

en-gb	We need to prevent as many people as possible being held back by ill-health, too often caused by poor environments and ingrained lifestyle habits such as smoking, lack of exercise, and unhealthy diets.
cy-gb	Mae angen inni atal cynifer o bobl â phosibl rhag cael eu dal yn ôl gan afiechyd, sy’n amlach na pheidio yn cael ei achosi gan amgylchedd gwael ac arferion sy’n anodd rhoi’r gorau iddynt fel smygu, diffyg ymarfer corff, a deiet gwael.

en-gb	We will continue to increase resources available to the health service, making sure it is there to treat illness.
cy-gb	Byddwn yn parhau i ddarparu mwy o adnoddau i’r gwasanaeth iechyd, gan wneud yn siŵr eu bod yn cael eu defnyddio i drin salwch.

en-gb	However, people’s lives will be better if we work with them to help prevent avoidable diseases, and tackle the causes of chronic conditions.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd bywydau pobl yn well os awn ati i weithio gyda nhw i atal clefydau y gellir eu hosgoi, ac os awn i’r afael hefyd ag achosion cyflyrau cronig.

en-gb	Good health in old age should be an achievable ambition for all of us.
cy-gb	Dylai iechyd da yn ein henaint fod yn uchelgais y gall pob un ohonom ei wireddu.

en-gb	We will reap the benefits of healthy choices and environments throughout our lives, and our communities will benefit from the valuable contribution that active older people can make.
cy-gb	Wrth inni heneiddio, byddwn yn elwa ar fanteision dewisiadau ac amgylchedd iach drwy gydol ein bywydau, a bydd ein cymunedau’n elwa ar y cyfraniad gwerthfawr y gall pobl hŷn gweithgar ei wneud.

en-gb	support and encourage a substantial  increase in people’s physical activity , adopting a collaborative approach from all agencies involved in the promotion of healthier lifestyles, and drawing on Wales’ significant natural resources.
cy-gb	cefnogi ac yn annog cynnydd sylweddol yng ngweithgarwch corfforol pobl , gan sicrhau bod asiantaethau sy’n ymwneud â hyrwyddo ffyrdd mwy iach o fyw yn cydweithio, a chan fanteisio ar adnoddau naturiol Cymru.

en-gb	develop innovative, community approaches to encouraging more active lifestyles  and improving nutrition through the Well-being Bond.
cy-gb	datblygu dulliau cymunedol arloesol o annog ffyrdd mwy egnïol o fyw  a gwella maeth drwy’r Bond Llesiant.

en-gb	deliver an integrated public transport network which supports our aim to enable people to travel more actively, by combining different types of transport with walking and cycling.
cy-gb	darparu rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus integredig  i gyflawni’n nod o alluogi pobl i deithio mewn ffyrdd mwy egnïol, drwy gyfuno mathau gwahanol o drafnidiaeth gyda cherdded a beicio.

en-gb	introduce a  step-change in public health campaign work , with measurable outcomes and targets, focusing on avoidable diseases, and building awareness of the positive benefits to people of healthier lifestyles.
cy-gb	cyflwyno newid sylweddol i waith yn ymwneud ag ymgyrchoedd iechyd cyhoeddus , gyda thargedau a chanlyniadau mesuradwy, gan ganolbwyntio ar glefydau y gellir eu hosgoi a chodi ymwybyddiaeth o’r manteision sy’n gysylltiedig â ffyrdd mwy iach o fyw.

en-gb	work with and support the business community to improve the health and well-being of workers and help people to remain in employment, with a specific focus on mental health and musculoskeletal conditions, including through the economic contract.
cy-gb	gweithio gyda’r gymuned fusnes i wella iechyd a llesiant gweithwyr a helpu pobl i barhau mewn gwaith, gan ganolbwyntio’n benodol ar iechyd meddwl a chyflyrau cyhyrysgerbydol, a thrwy ddefnyddio’r contract economaidd.

en-gb	work with NHS Wales to provide people with digital ways of accessing health and care services and information, helping empower patients and carers to take greater control of their health and well being.
cy-gb	gweithio gyda GIG Cymru i ddarparu dulliau digidol o gael gafael ar wasanaethau iechyd a gofal a gwybodaeth, gan helpu i rymuso cleifion a gofalwyr i gymryd mwy o reolaeth dros eu hiechyd a’u llesiant.

en-gb	deliver an In Work Scheme  with rapid access to early, work-focused interventions for a range of conditions, helping people to stay in work or return to work more quickly from long-term sickness absence.
cy-gb	cyflwyno Cynllun Mewn Gwaith  a fyddai’n cynnig mynediad cyflym at ymyriadau gwaithganolog cynnar ar gyfer ystod o gyflyrau, gan helpu pobl i barhau i weithio neu fynd yn ôl i’r gwaith yn gynt ar ôl bod yn absennol oherwydd salwch hirdymor.

en-gb	agree new  10 year priorities for Public Health Wales  based on the most recent evidence of the burden of ill health.
cy-gb	cytuno ar flaenoriaethau newydd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru dros gyfnod o 10 mlynedd , gan wneud hynny ar sail y dystiolaeth ddiweddaraf am faich afiechyd.

en-gb	invest in homes to improve their warmth and energy efficiency , to improve health and reduce the costs of fuel.
cy-gb	buddsoddi mewn cartrefi i’w gwneud yn gynhesach ac i sicrhau eu bod yn defnyddio ynni’n fwy effeithlon , er mwyn gwella iechyd a lleihau costau tanwydd.

en-gb	We will tackle inequalities between communities and deliver more services closer to home, acknowledging the importance of communities and the wider environment for good health and well-being.
cy-gb	Byddwn yn mynd i’r afael ag anghydraddoldebau rhwng cymunedau ac yn darparu mwy o wasanaethau yn agosach i gartrefi pobl, gan gydnabod pwysigrwydd cymunedau a’r amgylchedd ehangach i iechyd da a llesiant.

en-gb	There are unacceptable variations in the levels of good health between different groups and communities in Wales, which has an impact in all areas of people’s lives.
cy-gb	Mae amrywiadau annerbyniol rhwng grwpiau a chymunedau gwahanol yng Nghymru o ran faint ohonynt sydd ag iechyd da, ac mae hynny’n effeithio ar bob agwedd ar eu bywydau.

en-gb	This is sometimes caused by the continuing shadow of post-industrial legacies, but also the stubborn impact of poor economic, social and environmental conditions.
cy-gb	Weithiau yr hyn sydd i gyfrif am afiechyd yw cysgod hirhoedlog y cyfnod diwydiannol, ond hefyd effaith heriol amodau economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol gwael.

en-gb	Too often, it is hardest to access services in the areas they are needed the most.
cy-gb	Yn rhy aml o lawer, mae’n fwyaf anodd cael gafael ar wasanaethau yn yr ardaloedd hynny lle mae eu hangen fwyaf.

en-gb	GP and primary care services are at the heart of their communities, and the main gateway to wider services.
cy-gb	Mae gwasanaethau meddygon teulu a gofal sylfaenol yn rhan ganolog o’u cymunedau, ac yn borth i wasanaethau ehangach.

en-gb	We will build on the innovative model of primary care clusters, where a full range of services that support good health, can be accessed from a single location.
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ar y model arloesol o glystyrau gofal sylfaenol, lle gellir cael gafael ar ystod lawn o wasanaethau mewn un lleoliad.

en-gb	We will build on this approach to tailor and adapt services to the needs of specific local communities.
cy-gb	Byddwn yn datblygu’r gwaith hwn drwy deilwra ac addasu gwasanaethau i ddiwallu anghenion cymunedau lleol penodol.

en-gb	The contribution made by the environment to good health cannot be overstated.
cy-gb	Ni ellir gorbwysleisio cyfraniad yr amgylchedd at iechyd da.

en-gb	Air quality, good housing, access to green spaces and energy efficiency schemes each have a part to play in creating the right conditions for better health, well-being and greater physical activity.
cy-gb	Mae ansawdd yr aer, cartrefi da, mynediad i fannau gwyrdd, a chynlluniau arbed ynni i gyd yn helpu i greu’r amodau cywir ar gyfer gwell iechyd a llesiant a mwy o weithgarwch corfforol.

en-gb	work to tackle health inequalities  both in terms of individual well-being and access to services.
cy-gb	gweithio i fynd i’r afael ag anghydraddoldebau iechyd , a hynny o ran llesiant unigol a mynediad at wasanaethau.

en-gb	build on the emerging primary care clusters working across service providers to tailor public services to local needs, and improve access to a full range of health services.
cy-gb	adeiladu ar y clystyrau gofal sylfaenol sy’n cael eu sefydlu, gan weithio gyda darparwyr gwasanaethau  i deilwra gwasanaethau cyhoeddus i anghenion lleol, a gwella mynediad at ystod lawn o wasanaethau iechyd.

en-gb	co-ordinate housing, health and social care capital  programmes to provide innovative, affordable, accommodation and nursing care building on the Integrated Care Fund approach.
cy-gb	cydgysylltu rhaglenni cyfalaf tai, iechyd a gofal cymdeithasol er mwyn darparu llety a gofal nyrsio arloesol a fforddiadwy, gan adeiladu ar y Gronfa Gofal Integredig.

en-gb	expand the community health and social care workforce , with innovative new roles, such as ‘community connectors’ that support social prescribing and more formal partnerships with volunteers and the third sector.
cy-gb	ehangu’r gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol yn y gymuned  drwy greu rolau newydd arloesol fel ‘cysylltwyr cymunedol’ sy’n cefnogi presgripsiynu cymdeithasol a phartneriaethau mwy ffurfiol gyda gwirfoddolwyr a’r trydydd sector.

en-gb	through planning, infrastructure, regulation, and health communication measures, we will reduce emissions  and deliver vital improvements in air quality.
cy-gb	lleihau allyriadau a gwneud gwelliannau hanfodol i ansawdd yr aer, drwy gynllunio, seilwaith, rheoleiddio a chyfathrebu am iechyd.

en-gb	Ambitious and Learning
cy-gb	Uchelgeisiol ac yn Dysgu

en-gb	Our aim is to instil in everyone a passion to learn throughout their lives, inspiring them with the ambition to be the best they possibly can be.
cy-gb	Ein nod yw creu’r awydd ym mhawb i ddysgu drwy gydol eu bywydau, a’u hysbrydoli i fod y gorau y gallant fod.

en-gb	A prosperous Wales needs creative, highly skilled and adaptable people, so our education from the earliest age will be the foundation for a lifetime of learning and achievement.
cy-gb	Os ydym am weld Cymru yn ffynnu, mae angen pobl greadigol, sy’n fedrus iawn ac yn gallu addasu, felly bydd ein haddysg o’r oedran cynharaf un yn sylfaen i oes o ddysgu a chyflawni.

en-gb	Inspirational teaching produces ambitious learners, helping them to absorb ideas, knowledge and experiences, shaping their outlook and expectations of what they can achieve and who they can be.
cy-gb	Mae addysgu ysbrydoledig yn creu dysgwyr uchelgeisiol, gan eu helpu i amgyffred syniadau, gwybodaeth a phrofiadau a llywio eu hagwedd a’u disgwyliadau o ran yr hyn y gallant ei gyflawni a phwy y gallant fod.

en-gb	Our education system must stretch the brightest, while at the same time making sure everyone attains the essential level of skills to build on in later life.
cy-gb	Rhaid i’n system addysg herio’n dysgwyr gorau a hefyd sicrhau bod pawb yn cyflawni’r lefel hanfodol o sgiliau y gallant adeiladu arnynt yn ddiweddarach yn eu bywydau.

en-gb	This needs to build on a home environment that supports learning and development from the earliest age.
cy-gb	I gyflawni hyn, rhaid cael amgylchedd yn y cartref sy’n cefnogi dysgu a datblygu o’r oedran cynharaf un.

en-gb	The pace of global technological change has never been as great, meaning that learning and adaptability are at a premium.
cy-gb	Mae newidiadau technolegol byd-eang yn digwydd yn gyflymach nag erioed, sy’n golygu bod galw mawr am y gallu i ddysgu ac i addasu.

en-gb	Skills learned in school must be a solid foundation, and equip young people for life.
cy-gb	Rhaid i’r sgiliau a ddysgir yn yr ysgol fod yn sylfaen gadarn a pharatoi pobl ifanc ar gyfer bywyd.

en-gb	Still, there is too much variation in the attainment of school leavers, which means without the right skills some risk being left behind and wasting their potential.
cy-gb	Ond mae gormod o wahaniaeth o hyd yng nghyrhaeddiad pobl ifanc wrth iddynt adael yr ysgol, sy’n golygu bod perygl i rai gael eu gadael ar ôl a gwastraffu eu potensial os nad oes ganddynt y sgiliau cywir.

en-gb	In the longer term, the Welsh economy requires the right balance of skills and opportunities, which can only be delivered through partnership between schools, colleges, universities and businesses.
cy-gb	Yn y tymor hwy, mae angen y cydbwysedd priodol o sgiliau a chyfleoedd ar economi Cymru. Ni ellir ond sicrhau hynny drwy bartneriaeth rhwng ysgolion, colegau, prifysgolion a busnesau.

en-gb	The best research and innovation, whether public or private, is driven by people with broad horizons and a global outlook.
cy-gb	Caiff yr ymchwil a’r arloesi gorau, boed yn gyhoeddus neu’n breifat, eu harwain gan bobl sydd â gorwelion eang a’u golygon ar y byd ehangach.

en-gb	Converting that research into economic value for Wales also requires the right ambitious and entrepreneurial spirit.
cy-gb	Mae angen yr ysbryd uchelgeisiol ac entrepreneuraidd cywir i droi’r ymchwil honno’n werth economaidd i Gymru.

en-gb	Therefore the three objectives for this strategy are:
cy-gb	Felly, tri amcan y strategaeth hon yw:

en-gb	supporting young people to make the most of their potential, building ambition and encouraging learning for life, and equipping everyone with the right skills for a changing world.
cy-gb	helpu pobl ifanc i wneud y mwyaf o’u potensial, gan ddatblygu uchelgais ac annog dysgu i fyw, a rhoi’r sgiliau cywir i bawb fedru ymdopi â byd sy’n newid.

en-gb	We will provide the best start in life for all, with support from birth, through education, and beyond, making sure everyone has the chance to fulfil their natural potential.
cy-gb	Byddwn yn rhoi’r dechrau gorau mewn bywyd i bawb drwy gefnogi pobl o’u geni, a thrwy gydol eu haddysg a thu hwnt er mwyn sicrhau bod pawb yn cael cyfle i gyflawni eu potensial naturiol.

en-gb	All the evidence suggests that early years are the most crucial time in shaping life chances, which is why we have made this one of the cross-cutting government priority areas.
cy-gb	Mae’r dystiolaeth i gyd yn awgrymu mai’r blynyddoedd cynnar yw’r adeg bwysicaf ar gyfer dylanwadu ar gyfleoedd bywyd. Dyna pam mae hwn yn un o feysydd blaenoriaeth trawsbynciol y llywodraeth.

en-gb	Getting this right for every child means they stand the best chance of benefitting from the move into formal education.
cy-gb	Mae cael hyn yn iawn ar gyfer pob plentyn yn golygu ei fod yn cael y cyfle gorau i elwa ar addysg ffurfiol.

en-gb	A child’s educational journey should be one of the most enriching and rewarding times of their life.
cy-gb	Dylai taith addysgol plentyn fod yn un o adegau mwyaf cyfoethog a gwerthfawr ei fywyd.

en-gb	They should leave school equipped with the academic, personal and social skills needed to make a success of their lives.
cy-gb	Dylai plant adael yr ysgol yn meddu ar y sgiliau academaidd, personol a chymdeithasol y mae eu hangen arnynt i lwyddo yn eu bywydau.

en-gb	We need an education system that stretches high achievers, and leaves no child behind.
cy-gb	Mae angen system addysg sy’n herio’r rheini sy’n cyflawni ar lefel uwch, ond nad yw’n gadael unrhyw blentyn ar ôl.

en-gb	Every child should leave mainstream education with reading, writing and numeracy skills.
cy-gb	Dylai fod gan bob plentyn sgiliau darllen, ysgrifennu a rhifedd wrth iddo adael addysg brif ffrwd.

en-gb	Teachers play a central role in children’s development, inspiring them and helping them to achieve their best.
cy-gb	Mae athrawon yn chwarae rôl ganolog yn natblygiad plant, gan eu hysbrydoli a’u helpu i fod ar eu gorau.

en-gb	They will often be amongst the first to notice problems, and it must be made easier for them to draw on the widest range of support, addressing issues quickly as they arise, and preventing them getting worse.
cy-gb	Yn aml, nhw yw’r cyntaf i sylwi ar broblemau, a rhaid ei gwneud yn haws iddynt fanteisio ar yr ystod ehangaf o gymorth er mwyn mynd i’r afael ag unrhyw faterion yn gyflym wrth iddynt godi, i’w hatal rhag gwaethygu.

en-gb	Ultimately, we need to be confident that children have the attitudes and learning they need for the rest of their lives, and that teachers have the flexibility to respond to the different ways in which children learn.
cy-gb	Yn y pen draw, mae angen inni fod yn hyderus bod gan blant yr agwedd a’r addysg y mae eu hangen arnynt ar gyfer gweddill eu bywydau, a bod gan athrawon yr hyblygrwydd i ymateb i’r ffyrdd gwahanol y mae plant yn dysgu.

en-gb	Our school system will be centred on a new curriculum designed to give children a broad and enriching learning experience, and to develop the best teachers and leaders to deliver it successfully.
cy-gb	Bydd ein system ysgolion yn seiliedig ar gwricwlwm newydd y bwriedir iddo roi profiad dysgu eang a chyfoethog i blant, a datblygu’r athrawon a’r arweinwyr gorau i roi’r cwricwlwm hwnnw ar waith yn llwyddiannus.

en-gb	This is the basis for progression to post-compulsory education and learning throughout life.
cy-gb	Dyma’r sylfaen ar gyfer symud ymlaen i addysg a dysgu ôl-orfodol.

en-gb	focus relentlessly on driving up every pupil’s attainment, transforming the  standards teachers must achieve , and reducing the variations between schools – particularly the gap between higher and lower performing schools.
cy-gb	canolbwyntio’n ddiflino ar wella cyrhaeddiad pob disgybl, gan weddnewid y safonau y mae’n rhaid i athrawon eu cyrraedd , a lleihau’r gwahaniaeth rhwng ysgolion − yn enwedig y bwlch rhwng ysgolion sy’n perfformio’n dda a’r rheini nad ydynt yn perfformio cystal.

en-gb	establish a National Leadership Academy  to support the school leaders of the future who will be the driving force behind our reforms.
cy-gb	sefydlu Academi Arweinyddiaeth Genedlaethol i gefnogi arweinwyr ysgol y dyfodol a fydd yn allweddol i’n diwygiadau.

en-gb	ensure more effective workforce planning systems to deliver a  sufficient supply of teachers to work through the medium of Welsh which will be a key contributor to our target of one million Welsh speakers over the coming decades.
cy-gb	sicrhau systemau mwy effeithiol ar gyfer cynllunio’r gweithlu er mwyn sicrhau cyflenwad digonol o athrawon sy’n gallu gweithio drwy gyfrwng y Gymraeg , a fydd yn allweddol i gyflawni’n targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg dros y degawdau nesaf.

en-gb	enrich the learning experience for every child through changes to our curriculum  that will incorporate the right range of subjects, flexibility for teachers and develop the wider resilience and well-being of young people, helping young people develop into healthy, confident individuals.
cy-gb	cyfoethogi’r profiad dysgu i bob plentyn drwy newid ein cwricwlwm  er mwyn ymgorffori’r ystod gywir o bynciau a rhoi hyblygrwydd i athrawon, a meithrin cryfder cymeriad a llesiant pobl ifanc i’w helpu i ddatblygu’n unigolion iach a hyderus.

en-gb	support every learner to overcome the barriers to reaching their full potential.
cy-gb	cefnogi pob dysgwr i oresgyn yr hyn sy’n ei rwystro rhag cyrraedd ei lawn botensial.

en-gb	introduce a new model of Community Learning Centres , providing extended services with childcare, parenting support, family learning and community access to facilities built around the school day.
cy-gb	cyflwyno model newydd o Ganolfannau Dysgu Cymunedol  a fydd yn darparu ystod estynedig o wasanaethau, megis gofal plant, cymorth i rieni, dysgu i deuluoedd a mynediad at gyfleusterau i’r gymuned, a hynny oll wedi’i ddatblygu o amgylch y diwrnod ysgol.

en-gb	provide targeted careers advice to help young people to access jobs , particularly in new and growth sectors and also entrepreneurial opportunities.
cy-gb	darparu cyngor gyrfaoedd wedi’i dargedu er mwyn helpu pobl ifanc i gael swyddi , yn enwedig mewn sectorau newydd a sectorau twf, a byddwn yn darparu cyfleoedd entrepreneuraidd hefyd.

en-gb	Fast track the introduction of a new Education Business Exchange Service and account executives who will work with schools and colleges in the Valleys.
cy-gb	Byddwn yn mynd ati’n gynt i gyflwyno Gwasanaeth Cyfnewid newydd rhwng Byd Busnes ac Addysg, ynghyd â chyflwyno swyddogion gweithredol a fydd yn gweithio gydag ysgolion a cholegau yn y Cymoedd.

en-gb	reform our approach to additional learning provision , to place learners, parents and carers at the centre of support and develop the skills of the workforce to deliver effective, specialist support for learners at key stages in their lives.
cy-gb	diwygio’n darpariaeth ddysgu ychwanegol  er mwyn sicrhau bod y cymorth a ddarperir yn canolbwyntio ar y dysgwyr, y rheini a’r gofalwyr, a byddwn yn datblygu sgiliau’r gweithlu er mwyn darparu cymorth arbenigol effeithiol i ddysgwyr yn ystod pob cam o’u bywydau.

en-gb	We will widen people’s horizons and lift their aspirations by creating a dynamic, entrepreneurial culture and ensuring they have opportunities to grow and achieve more throughout their lives.
cy-gb	Byddwn yn ehangu gorwelion pobl ac yn codi eu dyheadau drwy greu diwylliant entrepreneuraidd deinamig a sicrhau eu bod yn cael cyfle i ddatblygu a chyflawni mwy drwy gydol eu bywydau.

en-gb	Education is the springboard that launches everyone into adult life.
cy-gb	Addysg yw’r sbardun sy’n lansio bywyd fel oedolyn.

en-gb	Many will enter the world of work immediately, others will continue in education, tailored towards the path they want to pursue, be it academic or vocational.
cy-gb	Bydd nifer yn ymuno â’r byd gwaith yn syth, ac eraill yn parhau mewn addysg sydd wedi’i theilwra i’r llwybr y maent am ei ddilyn, boed yn llwybr academaidd neu’n alwedigaethol.

en-gb	The role of government is to support everyone’s aspirations, and work with businesses and education and skills providers to put in place the right range of opportunities for all.
cy-gb	Rôl y llywodraeth yw cefnogi dyheadau pawb, a gweithio gyda busnesau a darparwyr addysg a sgiliau i gynnig yr ystod gywir o gyfleoedd i bawb.

en-gb	Further education in Wales has historically been at the heart of communities, and provided opportunities for individuals to build and fulfil their ambitions.
cy-gb	Yn hanesyddol, mae addysg bellach yng Nghymru wedi cael ei ddarparu o fewn cymunedau, ac wedi darparu cyfleoedd i unigolion ddatblygu ac i wireddu eu huchelgais.

en-gb	Today, they are offering a wider range than ever of vocational and academic courses, in first-class facilities, deeply rooted in communities.
cy-gb	Heddiw, maent yn cynnig ystod ehangach nag erioed o gyrsiau galwedigaethol ac academaidd, a hynny mewn cyfleusterau o’r radd flaenaf o fewn cymunedau.

en-gb	As the diversity of roles people can expect to play during their working lives increase, linking their contribution to the needs of people and business will become more important than ever.
cy-gb	Wrth i’r amrywiaeth o rolau y gall pobl ddisgwyl eu chwarae yn ystod eu bywyd gwaith gynyddu, bydd cysylltu cyfraniad y colegau ag anghenion pobl a busnesau yn bwysicach nag erioed.

en-gb	A vibrant higher education system is a crucial partner in building the Welsh economy, equipping individuals with the highest levels of skills required as well as building the public service workforce of the future.
cy-gb	Mae system addysg uwch fywiog yn hanfodol ar gyfer economi Cymru, gan roi’r lefel uchaf o sgiliau i unigolion, yn ogystal â datblygu gweithlu’r gwasanaeth cyhoeddus at y dyfodol.

en-gb	Welsh universities undertake cutting edge research every day, and this needs to be increasingly geared to commercialisation and economic growth, supporting the development of our key sectors, as well as the future social cultural and environmental needs of Wales.
cy-gb	Mae prifysgolion Cymru yn mynd ati bob dydd i wneud gwaith ymchwil sy’n torri tir newydd, ac mae angen i’r gwaith hwnnw anelu fwyfwy at fasnacheiddio a thwf economaidd, gan gefnogi datblygiad ein sectorau allweddol, yn ogystal â diwallu anghenion cymdeithasol, diwylliannol ac amgylcheddol Cymru yn y dyfodol.

en-gb	A central element of our economic ambition is supporting the creation and expansion of Welsh businesses.
cy-gb	Elfen ganolog o’n huchelgais economaidd yw creu ac ehangu busnesau yng Nghymru.

en-gb	This depends on having people with the right entrepreneurial flair and ambition, the right economic conditions, and the right support from government.
cy-gb	I gyflawni hynny, mae angen y bobl gywir sydd â’r ddawn a’r uchelgais entrepreneuraidd cywir, ynghyd â’r amodau economaidd cywir a’r cymorth cywir gan  y llywodraeth.

en-gb	introduce a new strategic planning system for post 16 education , which plans the provision across sectors and responds to the needs of Wales.
cy-gb	cyflwyno system gynllunio strategol newydd ar gyfer addysg ôl-16,  a fydd yn cynllunio’r ddarpariaeth ar draws sectorau ac yn ymateb i anghenion economaidd Cymru.

en-gb	deliver  coherent progression through and between the different post 16 education sectors,  so that the individual’s learning pathway meets their needs and aspirations and is not defined by artificial boundaries between academic and vocational routes.
cy-gb	darparu  llwybrau datblygu cydlynol drwy a rhwng y sectorau addysg ôl-16 gwahanol , fel bod llwybr dysgu’r unigolyn yn diwallu ei anghenion a’i ddyheadau yn hytrach na chael ei ddiffinio gan ffiniau artiffisial rhwng llwybrau academaidd a galwedigaethol.

en-gb	significantly increase the maintenance grants available to Welsh higher education students, breaking down barriers to university and ensure that across grants and loans all students have the equivalent of the National Minimum Wage.
cy-gb	cynyddu’n sylweddol y grantiau cynhaliaeth  sydd ar gael i fyfyrwyr addysg uwch yng Nghymru, gan chwalu’r rhwystrau sy’n atal pobl rhag mynd i’r brifysgol a sicrhau bod grantiau a benthyciadau i fyfyrwyr yn cyfateb i’r Isafswm Cyflog Cenedlaethol.

en-gb	bring together all research funding and ensure that funding decisions reflect Welsh priorities , including the needs of the national and regional economic sectors.
cy-gb	dwyn ynghyd yr holl gyllid ar gyfer ymchwil a sicrhau bod penderfyniadau ynghylch cyllid yn adlewyrchu blaenoriaethau Cymru , gan gynnwys anghenion y sectorau economaidd rhanbarthol a  chenedlaethol.

en-gb	ensure closer working between industry, schools, universities, colleges and the NHS  to raise ambition and increase investment in research, developing the jobs and technologies of the future.
cy-gb	sicrhau cydweithio agosach rhwng diwydiant, ysgolion, prifysgolion, colegau a’r GIG  i godi uchelgais a chynyddu buddsoddiad mewn ymchwil, gan ddatblygu swyddi a thechnolegau’r dyfodol.

en-gb	draw on Wales’ assets to develop a population based approach to health and care research  through Healthwise Wales.
cy-gb	defnyddio asedau Cymru i ddatblygu dull o gynnal ymchwil iechyd a gofal sy’n seiliedig ar boblogaeth , a hynny drwy Doeth am Iechyd Cymru.

en-gb	focus our business support schemes on building an entrepreneurial culture  in Wales, and establish targets for the numbers of school, college and university leavers starting companies , as well as targets for their sustainability and growth.
cy-gb	sicrhau bod ein cynlluniau cymorth busnes yn canolbwyntio ar adeiladu diwylliant entrepreneuraidd yng Nghymru, a phennu targedau ar gyfer nifer y myfyrwyr sy’n dechrau cwmnïau ar ôl gadael yr ysgol, coleg a phrifysgol a thargedau ar gyfer cynaliadwyedd a thwf.