Neidio i'r prif gynnwy

Pwy sy’n cael eu profi am y coronafeirws, a sut.

Cyhoeddwyd gyntaf:
5 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Oes gan Gymru gynllun ar gyfer profi?

Mae gan ein cynllun profi cenedlaethol ddau brif nod – lleihau'r niwed a achosir gan coronafeirws a helpu'r cyhoedd a gweithwyr proffesiynol i fynd yn ôl i'w bywydau bob dydd arferol.

Cyflwynodd Prif Swyddog Meddygol Cymru ganllaw ar gyfer profion coronafeirws yng Nghymru ar 18 Mawrth, a oedd yn nodi pwy ddylai gael eu profi. Ar 18 Ebrill, cyhoeddwyd polisi wedi'i ddiweddaru, , oedd yn ymestyn profion i bob gweithiwr hanfodol. Cyhoeddwyd cynllun profi cenedlaethol i Gymru ar 7 Ebrill oedd yn amlinellu dau brif nod – sef lleihau'r niwed a achosir gan y coronafeirws a helpu'r cyhoedd a gweithwyr proffesiynol i fynd yn ôl i'w bywydau bob dydd arferol.

Bellach, rydym wedi cyhoeddi strategaeth newydd Profi, Olrhain, Amddiffyn, yn nodi'r cam nesaf yn ein cynllun i fynd i'r afael â’r coronafeirws. Mae hyn yn cwmpasu ein nod o brofi pobl â symptomau yn y gymuned, olrhain y rhai y maent wedi dod i gysylltiad agos â nhw, a allai fod mewn perygl o gael y firws, ac amddiffyn teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Ydy'r strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn wahanol i ddulliau eraill yn y DU?

Bydd coronafeirws gyda ni nes bod brechlyn effeithiol ar gael neu fod digon o imiwnedd caffaeledig ymysg y boblogaeth. Mae gwaith ymchwil yn mynd rhagddo yng Nghymru i archwilio triniaethau newydd ar gyfer y feirws ac mae profion cyntaf y brechlyn wedi dechrau yn y DU.

Mae gennym y dystiolaeth wyddonol, y wyliadwriaeth iechyd a'r dysgu rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i seilio'n cynlluniau ar hyn. Mae olrhain cysylltiadau yn ddull iechyd cyhoeddus hirsefydlog o ran rheoli clefydau heintus, ac mae wedi profi i fod yn effeithiol mewn gwledydd eraill.

Yng Nghymru, mae gennym system iechyd cyhoeddus genedlaethol gadarn, sy'n ein rhoi mewn sefyllfa gref wrth inni symud ymlaen i gam nesaf y firws ac wrth inni ddechrau ar y broses raddol a gofalus o leddfu'r cyfyngiadau symud. Ein nod yw parhau i ddilyn dull o weithredu ar lefel y DU.

Sut bydd y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio?

Bydd Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio drwy:

Sut y caiff y strategaeth ei chyflawni?

Bydd y gwaith Profi, Olrhain, Diogelu yn cael ei gyflawni drwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru sy’n cynnwys nifer o bartneriaid sector cyhoeddus yn gweithio gyda’i gilydd er mwyn atal lledaeniad y feirws. Gyda’i gilydd bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru, Byrddau Iechyd lleol ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru, Gwasanaeth Gwybodeb GIG Cymru (NWIS) yn gyfrifol am gynnal un o'r ymyriadau iechyd cyhoeddus mwyaf mewn cenhedlaeth.

Y cyhoedd fydd ein partneriaid pwysicaf. Dim ond trwy eu parodrwydd nhw i adrodd am eu symptomau, adnabod eu cysylltiadau a dilyn y cyngor ar hunanynysu, y byddwn yn gallu nodi achosion a chlystyrau newydd o goronafeirws ac atal cynnydd newydd mewn achosion rhag brigo.

Pa rôl y mae profion yn ei chwarae yn y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn?

Mae gan brofion ar gyfer coronafeirws nifer o bwrpasau ac maent yn hanfodol ar gyfer:

  • Cael diagnosis o'r firws i helpu gyda thriniaeth a gofal.
  • Gwyliadwriaeth iechyd y boblogaeth, fel ein bod ni'n deall lledaeniad y clefyd ac yn gallu nodi clystyrau a mannau lle ceir niferoedd uchel o achosion.
  • Olrhain cysylltiadau, i reoli lledaeniad y firws.
  • Parhad busnes, gan helpu gweithwyr hanfodol i ddychwelyd i'r gwaith yn gyflymach ac yn fwy diogel.
  • Pan fydd y prawf gwrthgyrff ar gael, bydd yn ein helpu i nodi pwy sydd wedi cael coronafeirws.

Mae hyn yn golygu y caiff y gwaith profi ei ehangu y tu hwnt i bobl mewn ysbytai, preswylwyr cartrefi gofal, a gweithwyr hanfodol, i gynnwys y cyhoedd yn gyffredinol.

Sut ydw i'n archebu prawf?

Sut byddwn ni'n ehangu'r gwaith o gynnal profion?

Mae gennym rwydwaith helaeth o gyfleusterau profi ledled Cymru.

Bellach gall aelodau’r cyhoedd a gweithwyr hanfodol yng Nghymru, archebu pecyn profi gartref neu drefnu prawf yn eu canolfan brofi drwy ffenest y car agosaf, drwy system archebu y Deyrnas Unedig.

Caiff niferoedd y pecynnau profi gartref sydd ar gael eu rheoli ar lefel y DU, ond mae’r broses trefnu prawf yn y canolfannau profi drwy ffenest y car yn cael ei rheoli gan y Byrddau Iechyd Lleol ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Sut y byddwn ni'n sicrhau bod digon o gapasiti ar gyfer profion yng Nghymru?

Mae maint y capasiti profi sydd ei angen yng Nghymru i gefnogi'r dull hwn o weithredu yn ddigynsail. Rydym wedi ehangu ein gallu i brofi yn sylweddol, gyda chapasiti’r labordai bellach yn gallu prosesu mwy na 9,277 o brofion y dydd (ffigur a gyhoeddwyd ar 29 Mai), ac mae canolfannau profi ar agor ledled Cymru erbyn hyn.

Byddwn yn parhau i gynyddu'r capasiti hwn dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf, i’n galluogi i brofi mwy o bobl mewn ysbytai a lleoliadau gofal a'r rhai sy'n gweithio yn y sectorau hyn ac mewn gwasanaethau hanfodol eraill.

Wrth i ni symud tuag at brofi torfol i gefnogi'r gwaith o olrhain cysylltiadau, byddwn yn defnyddio'r cyflenwad o becynnau profi gartref y DU gan sicrhau bod data profion yn cael ei gadw yng Nghymru.

Bydd nifer y profion y bydd eu hangen yng Nghymru yn ddibynnol ar ledaeniad y clefyd, lefel y symptomau a'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ynghylch sut y gellir defnyddio'r prawf i atal yr haint. Byddwn yn parhau i adolygu'r dystiolaeth hon.

Sut ydych chi'n profi am goronafeirws?

Oherwydd y gall fod gan bobl sydd wedi'u heintio symptomau yn amrywio o rai resbiradol ysgafn i niwmonia difrifol, yr unig ffordd i gadarnhau bod gan rywun goronafeirws yw eu profi.

Ar hyn o bryd mae un math o brawf yn cael ei ddefnyddio'n rheolaidd – y prawf antigen (swab). Defnyddir hwn i brofi a oes gan rywun symptomau coronafeirws. Mae'r prawf antigen yn edrych am bresenoldeb llofnod genetig y firws, gyda'r prawf yn cael ei gynnal mewn labordy.

Mae'r math o brawf a brosesir yn labordai Cymru yn cynnwys 'swab sych sengl' a gymerir o gefn y gwddf. Mae'r math o brawf a brosesir drwy labordai yn Lloegr yn cynnwys casgliadau sampl 'swab wlyb' a gymerir o'r trwyn a'r gwddf.

Mae math arall o brawf ar gael bellach – sef y prawf gwrthgyrff. Mae hyn yn profi diferyn o'r gwaed i weld a yw rhywun wedi bod mewn cysylltiad â haint coronafeirws ac wedi datblygu gwrthgyrff – ac a oes ganddo rywfaint o imiwnedd i'r feirws. Bydd polisi yn amlinellu sut caiff y math hwn o brawf ei ddefnyddio yng Nghymru yn cael ei gyhoeddi’n fuan.

Ble y gallaf gael y data diweddaraf am brofion?

Lansiodd Iechyd Cyhoeddus Cymru ddangosfwrdd rhyngweithiol gyda'r data diweddaraf o ran y coronafeirws yng Nghymru.

Mae diweddariadau wythnosol hefyd yn cael eu cyhoeddi ar nifer a chanlyniadau profion coronafeirws, pwy a gafodd eu profi a ble y cynhaliwyd y profion.

Beth yw olrhain cysylltiadau a sut bydd hyn yn gweithio?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Bydd hefyd yn ein helpu i ddeall sut mae'r clefyd yn trosglwyddo o berson i berson. Fe wnaethom ddefnyddio dulliau olrhain cysylltiadau yn ystod y cam 'cyfyngu' cychwynnol o'n hymateb i'r coronafeirws. Mae olrhain cysylltiadau yn elfen hanfodol o’n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu. O 1 Mehefin 2020, byddwn yn sefydlu gwaith olrhain cysylltiadau ledled Cymru a bydd angen i gysylltiadau gael eu holrhain mewn niferoedd sylweddol, ac o bosibl ar gyfer y flwyddyn nesaf neu hyd nes y bydd brechlyn ar gael.

Os  byddwch yn datblygu symptomau coronafeirws, dylech gymryd prawf coronafeirws yn ystod y pum niwrnod cyntaf o ddatblygu’r symptomau – dyma pryd y bydd y prawf ar ei fwyaf effeithiol. Os byddwch yn cael canlyniad positif gofynnir i chi rannu manylion eich cysylltiadau, rheini rydych chi'n byw gyda nhw neu beidio, ac y byddwch chi wedi bod yn agos iddynt ar unrhyw achlysur yn ystod y cyfnod yn dechrau hyd at ddau ddiwrnod cyn i chi brofi symptomau, gan gynnwys:

  • rhywun o fewn 1 metr i chi rydych wedi cael sgwrs wyneb-yn-wyneb â nhw, cyswllt corfforol croen-i-groen, rydych chi wedi peswch drostynt, neu wedi bod mewn math arall o gyswllt â nhw o fewn 1 metr am 1 funud neu fwy
  • rhywun o fewn 2 fetr i chi am fwy na 15 munud
  • rhywun rydych wedi teithio mewn cerbyd â nhw - neu wedi eistedd yn agos atynt ar drafnidiaeth gyhoeddus

Bydd y wybodaeth hon yn helpu'r timau olrhain cysylltiadau i weld pa mor gyflym y mae'r feirws yn ymledu ac a oes yna glystyrau dwys o achosion. Nid mater o orfodaeth na gwyliadwriaeth yw hyn ac mae er budd diogelu eich iechyd ac iechyd eich cysylltiadau. Gofynnir i’r cysylltiadau hyn hunanynysu am 14 diwrnod i sicrhau nad yw’r feirws ganddynt. Dim ond os byddant yn dangos symptomau y cânt eu cynghori i gymryd prawf – mae profi rhywun heb symptomau yn gallu cynhyrchu negatifau ffug ac nid ydym yn ei argymell am y rhesymau hyn.

Wrth i’r cyfyngiadau gael eu llacio’n raddol, dim ond drwy weithredu’n gyflym i nodi achosion o goronafeirws ac ynysu’r rheini sydd wedi’u heintio o bosibl, y gallwn ni atal y gadwyn heintio ac osgoi brig arall o achosion.

Cynhelir y gwaith olrhain cysylltiadau gan sefydliadau’r GIG ac awdurdodau lleol yn cydweithio. Bydd Byrddau Iechyd yn cydlynu’r gwaith yn lleol ac yn gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus eraill i ddefnyddio’r timau olrhain cysylltiadau sy’n deall yr ardal leol.

Pa ran y gallaf i ei chwarae i amddiffyn fy hun, fy nheulu, fy ffrindiau a'r gymuned?

Nid yw profi ac olrhain cysylltiadau yn gweithio ar ei ben ei hun. Bydd angen i bobl barhau i chwarae eu rhan a dilyn y canllawiau iechyd cyhoeddus diweddaraf.

Symptomau cyffredin coronafeirws (COVID-19) yw un neu fwy o'r canlynol yn cychwyn:

  • peswch parhaus newydd
  • tymheredd uchel
  • colli neu newid yn eich ymdeimlad o arogl neu flas

Os ydych chi'n datblygu un o’r symptomau hyn, dylech hunanynysu ar unwaith a dilyn y canllawiau hunanynysu.

Dylech hefyd wneud cais am brawf. Dim ond i bobl sydd â symptomau coronafeirws mae’r prawf yn effeithiol, ac mae angen i chi wneud y prawf yn ystod 5 diwrnod cyntaf y symptomau. Mae’r prawf ond yn gwirio a oes coronafeirws arnoch ar hyn o bryd, nid yw’n dangos a ydych eisoes wedi cael coronafeirws.

Os ydych chi'n teimlo nad ydych chi'n gallu ymdopi â'ch symptomau gartref neu os yw eich cyflwr yn gwaethygu, neu os nad yw eich symptomau'n gwella ar ôl saith diwrnod, defnyddiwch wasanaeth coronafeirws 111 ar-lein. Os nad oes gennych ffordd o ddefnyddio'r rhyngrwyd, ffoniwch 111.

Mewn argyfwng meddygol, ffoniwch 999.

Ap COVID-19 y GIG

Mae ap COVID-19 y GIG yn rhan bwysig o'n rhaglen Profi Olrhain Diogelu i reoli lledaeniad COVID-19.

Rhannu’r dudalen hon