Neidio i'r prif gynnwy

Pwy sy’n cael eu profi am y coronafeirws, a sut.

Cyhoeddwyd gyntaf:
5 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Oes gan Gymru gynllun ar gyfer profi?

Cafodd strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn ei chyhoeddi ar 13 Mai. Roedd yn disgrifio ein nod o brofi pobl â symptomau yn y gymuned, olrhain y rhai y maent wedi dod i gysylltiad agos â nhw, a allai fod mewn perygl o gael y firws, ac amddiffyn teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Cafodd strategaeth newydd ei chyhoeddi ar 15 Gorffennaf, gan esbonio sut y byddai’r drefn brofi’n gweithio wrth lacio mesurau’r cyfnod clo i gadw nifer yr achosion dyddiol yn isel. Esboniai hefyd sut y byddwn yn parhau i baratoi ar gyfer ail don bosibl tan fod brechlyn effeithiol a allai ein hamddiffyn yn y tymor hir ac a allai gael ei ddefnyddio’n helaeth.

Dyma rai o’r cynllun blaenorol:

  • Cyflwynodd Prif Swyddog Meddygol Cymru ganllawiau ar gyfer profion coronafeirws yng Nghymru ar 18 Mawrth, oedd yn esbonio pwy ddylai gael prawf. Cafodd y polisi ei ddiweddaru a’i estyn ar 18 Ebrill i gynnwys gweithwyr hanfodol. 
  • Cyhoeddwyd cynllun profi cenedlaethol i Gymru ar 7 Ebrill gan ddisgrifio dau brif amcan – i leihau’r niwed a achosir gan y coronafeirws a helpu pawb i fynd yn ôl i’w bywydau arferol.  

Ydy'r strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn wahanol i ddulliau eraill yn y DU?

Bydd coronafeirws gyda ni nes bod brechlyn effeithiol ar gael neu fod digon o imiwnedd caffaeledig ymysg y boblogaeth. Mae gwaith ymchwil yn mynd rhagddo yng Nghymru i archwilio triniaethau newydd ar gyfer y feirws ac mae profion cyntaf y brechlyn wedi dechrau yn y DU.

Mae gennym y dystiolaeth wyddonol, y wyliadwriaeth iechyd a'r dysgu rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i seilio'n cynlluniau ar hyn. Mae olrhain cysylltiadau yn ddull iechyd cyhoeddus hirsefydlog o ran rheoli clefydau heintus, ac mae wedi profi i fod yn effeithiol mewn gwledydd eraill.

Yng Nghymru, mae gennym system iechyd cyhoeddus genedlaethol gadarn, sy'n ein rhoi mewn sefyllfa gref wrth inni symud ymlaen i gam nesaf y firws ac wrth inni ddechrau ar y broses raddol a gofalus o leddfu'r cyfyngiadau symud. Ein nod yw parhau i ddilyn dull o weithredu ar lefel y DU.

Sut bydd y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio?

Bydd Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio drwy:

Sut y caiff y strategaeth ei chyflawni?

Bydd y gwaith Profi, Olrhain, Diogelu yn cael ei gyflawni drwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru sy’n cynnwys nifer o bartneriaid sector cyhoeddus yn gweithio gyda’i gilydd er mwyn atal lledaeniad y feirws. Gyda’i gilydd bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru, Byrddau Iechyd lleol ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru, Gwasanaeth Gwybodeb GIG Cymru (NWIS) yn gyfrifol am gynnal un o'r ymyriadau iechyd cyhoeddus mwyaf mewn cenhedlaeth.

Y cyhoedd yw ein partneriaid pwysicaf. Dim ond trwy iddynt adnabod eu symptomau, nodi eu cysylltiadau a hunanynysu, y byddwn yn gallu nodi achosion a chlystyrau newydd o goronafeirws ac atal achosion newydd.

Pa rôl y mae profion yn ei chwarae yn y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn?

Mae gan brofion ar gyfer coronafeirws nifer o bwrpasau ac maent yn hanfodol ar gyfer:

  • Cael diagnosis o'r firws i helpu gyda thriniaeth a gofal.
  • Gwyliadwriaeth iechyd y boblogaeth, fel ein bod ni'n deall lledaeniad y clefyd ac yn gallu nodi clystyrau a mannau lle ceir niferoedd uchel o achosion.
  • Olrhain cysylltiadau, i reoli lledaeniad y firws.
  • Parhad busnes, gan helpu gweithwyr hanfodol i ddychwelyd i'r gwaith yn gyflymach ac yn fwy diogel.
  • Pan fydd y prawf gwrthgyrff ar gael, bydd yn ein helpu i nodi pwy sydd wedi cael coronafeirws.

Mae hyn yn golygu y caiff y gwaith profi ei ehangu y tu hwnt i bobl mewn ysbytai, preswylwyr cartrefi gofal, a gweithwyr hanfodol, i gynnwys y cyhoedd yn gyffredinol.

Sut ydw i'n archebu prawf?

Sut byddwn ni'n ehangu'r gwaith o gynnal profion?

Mae gennym rwydwaith helaeth o gyfleusterau profi ledled Cymru.

Gall aelodau’r cyhoedd a gweithwyr hanfodol yng Nghymru archebu prawf trwy ffonio 119 neu drwy fynd ar-lein ar system archebu’r DU. Mae hyn yn rhan bwysig o’n Strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu.

Ein blaenoriaeth gyntaf yw sicrhau bod y rheini sydd ag angen prawf arnynt yn cael prawf er mwyn atal y feirws rhag lledaenu. Amddiffyn a diogelu ein pobl fwyaf bregus fel y rheini yn ein hysbytai neu’n cartrefi gofal a’r rheini sy’n darparu gwasanaethau hanfodol, yw hanfod ein hymateb trwy brofion  i bandemig COVID-19. Gall ein polisi profion gael ei adolygu unrhyw bryd.

Sut y byddwn ni'n sicrhau bod digon o gapasiti ar gyfer profion yng Nghymru?

Mae maint y capasiti profi sydd ei angen yng Nghymru yn ddigynsail. Rydym wedi ehangu ein gallu i brofi yn sylweddol, gan agor canolfannau profi ledled Cymru.

Rydym yn parhau i gynyddu'r capasiti hwn er mwyn gallu profi rhagor o bobl yn ein hysbytai a’n cartrefi gofal a’r rheini sy’n gweithio yn y sectorau hynny ac mewn gwasanaethau hanfodol eraill. 

Bydd nifer y profion y bydd eu hangen yng Nghymru yn ddibynnol ar ledaeniad y clefyd, lefel y symptomau a'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ynghylch sut y gellir defnyddio'r prawf i atal yr haint. Byddwn yn parhau i adolygu'r dystiolaeth hon.

Sut ydych chi'n profi am goronafeirws?

Oherwydd y gall fod gan bobl sydd wedi'u heintio symptomau yn amrywio o rai resbiradol ysgafn i niwmonia difrifol, yr unig ffordd i gadarnhau bod gan rywun goronafeirws yw eu profi.

Ar hyn o bryd mae un math o brawf yn cael ei ddefnyddio'n rheolaidd – y prawf antigen (swab). Defnyddir hwn i brofi a oes gan rywun symptomau coronafeirws. Mae'r prawf antigen yn edrych am bresenoldeb llofnod genetig y firws, gyda'r prawf yn cael ei gynnal mewn labordy.

Mae'r math o brawf a brosesir yn labordai Cymru yn cynnwys 'swab sych sengl' a gymerir o gefn y gwddf. Mae'r math o brawf a brosesir drwy labordai yn Lloegr yn cynnwys casgliadau sampl 'swab wlyb' a gymerir o'r trwyn a'r gwddf.

Mae math arall o brawf ar gael bellach – sef y prawf gwrthgyrff. Mae hyn yn profi diferyn o'r gwaed i weld a yw rhywun wedi bod mewn cysylltiad â haint coronafeirws ac wedi datblygu gwrthgyrff – ac a oes ganddo rywfaint o imiwnedd i'r feirws.

Ble y gallaf gael y data diweddaraf am brofion?

Lansiodd Iechyd Cyhoeddus Cymru ddangosfwrdd rhyngweithiol gyda'r data diweddaraf o ran y coronafeirws yng Nghymru.

Mae diweddariadau wythnosol hefyd yn cael eu cyhoeddi ar nifer a chanlyniadau profion coronafeirws, pwy a gafodd eu profi a ble y cynhaliwyd y profion.

Beth yw olrhain cysylltiadau a sut bydd hyn yn gweithio?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Bydd hefyd yn ein helpu i ddeall sut mae'r clefyd yn trosglwyddo o berson i berson. Fe wnaethom ddefnyddio dulliau olrhain cysylltiadau yn ystod y cam 'cyfyngu' cychwynnol o'n hymateb i'r coronafeirws. Mae olrhain cysylltiadau yn elfen hanfodol o’n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu. O 1 Mehefin 2020, byddwn yn sefydlu gwaith olrhain cysylltiadau ledled Cymru a bydd angen i gysylltiadau gael eu holrhain mewn niferoedd sylweddol, ac o bosibl ar gyfer y flwyddyn nesaf neu hyd nes y bydd brechlyn ar gael.

Os  byddwch yn datblygu symptomau coronafeirws, dylech gymryd prawf coronafeirws yn ystod y pum niwrnod cyntaf o ddatblygu’r symptomau – dyma pryd y bydd y prawf ar ei fwyaf effeithiol. Os byddwch yn cael canlyniad positif gofynnir i chi rannu manylion eich cysylltiadau, rheini rydych chi'n byw gyda nhw neu beidio, ac y byddwch chi wedi bod yn agos iddynt ar unrhyw achlysur yn ystod y cyfnod yn dechrau hyd at ddau ddiwrnod cyn i chi brofi symptomau, gan gynnwys:

  • neu rywun sydd wedi cael rhyw fath arall o gyswllt o fewn 1 metr am 1 funud neu fwy â chi
  • rhywun sydd wedi bod o fewn 2 fetr i chi am fwy na 15 munud
  • rhywun sydd wedi teithio mewn car neu gerbyd bach arall â chi - neu wedi eistedd yn agos i chi ar drafnidiaeth gyhoeddus fel trên neu awyren

Bydd y wybodaeth hon yn helpu'r timau olrhain cysylltiadau i weld pa mor gyflym y mae'r feirws yn lledaenu ac a oes yna glystyrau dwys o achosion. Mae’n drosedd rhoi gwybodaeth ffug i TTP am bobl sydd wedi bod mewn cysylltiad â chi, gan gynnwys gwneud hynny i naill ai cam-hawlio taliad cymorth neu i gael rhywun i hunanynysu am resymau maleisus. Nod y cyfan yw diogelu eich iechyd ac iechyd eich cysylltiadau. Ni fydd y wybodaeth yr ydych yn ei rhannu yn cael ei phasio i’ch cysylltiadau. Bydd y cysylltiadau hyn yn cael gwybod bod yn rhaid iddynt hunanynysu am 10 diwrnod i sicrhau nad yw’r feirws ganddynt. Dim ond os byddant yn dangos symptomau y cânt eu cynghori i gymryd prawf – mae profi rhywun heb symptomau yn gallu cynhyrchu canlyniadau negatif ffug ac nid ydym yn ei argymell am y rhesymau hyn.

Wrth inni fyw gyda’r feirws, dim ond drwy weithredu’n gyflym i nodi achosion o goronafeirws ac ynysu’r rheini a allai fod wedi’u heintio, y gallwn ni atal y gadwyn heintio.

Cynhelir y gwaith olrhain cysylltiadau gan sefydliadau’r GIG ac awdurdodau lleol yn cydweithio. Bydd Byrddau Iechyd yn cydlynu’r gwaith yn lleol ac yn gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus eraill i ddefnyddio’r timau olrhain cysylltiadau sy’n deall yr ardal leol.

Pa ran y gallaf i ei chwarae i amddiffyn fy hun, fy nheulu, fy ffrindiau a'r gymuned?

Nid yw profi ac olrhain cysylltiadau yn gweithio ar ei ben ei hun. Bydd angen i bobl barhau i chwarae eu rhan a dilyn y canllawiau iechyd cyhoeddus diweddaraf.

Symptomau cyffredin coronafeirws (COVID-19) yw un neu fwy o'r canlynol yn cychwyn:

  • peswch parhaus newydd
  • tymheredd uchel
  • colli neu newid yn eich ymdeimlad o arogl neu flas

Os ydych chi'n datblygu un o’r symptomau hyn, dylech hunanynysu ar unwaith a dilyn y canllawiau hunanynysu.

Dylech hefyd wneud cais am brawf. Dim ond i bobl sydd â symptomau coronafeirws mae’r prawf yn effeithiol, ac mae angen i chi wneud y prawf yn ystod 5 diwrnod cyntaf y symptomau. Mae’r prawf ond yn gwirio a oes coronafeirws arnoch ar hyn o bryd, nid yw’n dangos a ydych eisoes wedi cael coronafeirws.

Mae symptomau’r Coronafeirws (COVID-19) fel arfer yn fwyn, ond mae rhai pobl yn gallu mynd yn dost iawn. Mae’n bwysig nad ydych yn ceisio ymdopi’n rhy hir ar eich pen eich hun cyn gofyn am help meddygol. Ewch i’r gwasanaeth coronafeirws 111 ar-lein neu ffoniwch eich meddyg teulu os:

  • nad yw’ch symptomau’n gwella ar ôl 7 niwrnod, neu
  • os ydych yn mynd yn brin eich anadl neu’n chwydu unrhyw bryd, neu
  • yw’r blinder yn eich rhwystro rhag gwneud y pethau rydych yn eu gwneud fel arfer.
  • oes gan faban neu blentyn o dan 5 oed wres ar unrhyw adeg

Os nad oes gennych y rhyngrwyd, ffoniwch 111. Mewn argyfwng meddygol, ffoniwch 999. Gofynnwch am help os ydych yn poeni. Gwrandewch ar eich greddf.

Ap COVID-19 y GIG

Mae ap COVID-19 y GIG yn rhan bwysig o'n rhaglen Profi Olrhain Diogelu i reoli lledaeniad COVID-19.