Neidio i'r prif gynnwy

Cyfrifoldebau cyflogwyr i helpu gyda phrofion coronafeirws ac olrhain cyswllt.

Cyhoeddwyd gyntaf:
2 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Profi, Olrhain, Diogelu

Profi, Olrhain, Diogelu yw cynllun Llywodraeth Cymru i brofi ac olrhain cysylltiadau a fydd yn helpu dinasyddion Cymru i ddychwelyd i'w bywydau bob dydd yn raddol ac yn ddiogel.

Bydd Profi, Olrhain, Diogelu yn gweithio drwy:

  • brofi'r bobl hynny sydd â symptomau coronafeirws, gan ofyn iddynt ynysu oddi wrth y teulu ehangach, eu ffrindiau a'u cymuned tra'n cymryd prawf ac aros am ganlyniad
  • olrhain yr unigolion hynny sydd wedi bod mewn cysylltiad agos â'r person sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws, gan ofyn iddynt gymryd rhagofalon a hunanynysu (am 14 diwrnod)
  • darparu cyngor ac arweiniad, yn enwedig pan fo'r unigolyn sydd wedi profi'n bositif neu ei gysylltiadau yn agored i niwed neu mewn mwy o berygl.
  • sicrhau, os yw'r unigolyn yn profi'n negatif ac nad coronafeirws sy'n achosi'r symptomau, y gall unigolion a'u cysylltiadau fynd yn ôl i'r gwaith ac i'w trefn arferol cyn gynted â phosibl

Bydd Profi, Olrhain, Diogelu yn cael ei gyflawni trwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru sy'n cynnwys nifer o bartneriaid sector cyhoeddus yn gweithio gyda'i gilydd i helpu i reoli lledaeniad y feirws. Gyda'i gilydd, bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru, Byrddau Iechyd lleol, Awdurdodau Lleol, a Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS) yn gyfrifol am weithredu un o'r ymyriadau mwyaf ym maes iechyd y cyhoedd mewn cenhedlaeth.

Am ragor o wybodaeth, gweler Profi, Olrhain, Diogelu: eich cwestiynau.

Mae'r canllawiau hyn yn egluro sut y gall cyflogwyr yng Nghymru chwarae eu rhan i helpu i wireddu strategaeth Cymru ar gyfer Profi, Olrhain, Diogelu er mwyn arafu lledaeniad y feirws, diogelu ein systemau iechyd a gofal ac achub bywydau. Mae hyn yn cynnwys eu cyfrifoldebau i weithwyr a chontractwyr sy'n gysylltiedig â gweithredu eu busnes ac mae'n cynnwys gwybodaeth berthnasol ar gyfer yr hunangyflogedig.

Profi

Mae gan brofion ar gyfer coronafeirws nifer o bwrpasau ac maent yn hanfodol ar gyfer:

  • cael diagnosis o'r feirws i helpu gyda thriniaeth a gofal
  • gwyliadwriaeth iechyd y boblogaeth, fel ein bod ni'n deall lledaeniad y clefyd ac yn gallu nodi clystyrau a mannau lle ceir niferoedd uchel o achosion
  • olrhain cysylltiadau, i reoli lledaeniad y feirws
  • parhad busnes, gan alluogi gweithwyr hanfodol i ddychwelyd i'r gwaith yn pyflymach ac yn fwy diogel
  • gwybod pwy sydd wedi cael yr haint yn y gorffennol, pan fydd profion gwrthgyrff ar gael

Beth yw gweithiwr hanfodol?

Cyhoeddwyd polisi ar gyfer profi gweithwyr hanfodol ar 18 Ebrill. Er mwyn helpu i wireddu'r polisi hwn, ar 18 Mai cyhoeddwyd  canllawiau pellach i nodi gweithwyr hanfodol i alluogi cyflogwyr i ystyried a yw eu cyflogeion yn gymwys i gael prawf.

Sut mae fy nghyflogai yn archebu prawf coronafeirws?

Er bod profion ar gael i aelodau'r cyhoedd, caiff profion eu blaenoriaethu yn ddyddiol ar gyfer gweithwyr hanfodol pan fo'r galw'n fwy na'r cyflenwad. Mae pecynnau profi gartref yn cael eu rheoli ar lefel y DU, ac mae profion yn y canolfannau profi drwy ffenest y car yn cael eu rheoli drwy'r Byrddau Iechyd Lleol ac Iechyd Cyhoeddus Cymru. Gall pob gweithiwr ddewis rhwng yr opsiwn o archebu pecyn profi gartref neu brawf mewn canolfan brofi drwy ffenest y car yng Nghymru.

Pryd ddylai fy nghyflogai archebu prawf coronafeirws?

Os yw un o'ch cyflogeion yn dangos o leiaf un o symptomau'r coronafeirws - peswch parhaus newydd, tymheredd uchel, neu fethu ag arogli neu flasu neu newid yn eu synnwyr o arogl neu flas, yna mae'n bwysig iddynt gymryd prawf o fewn pum diwrnod cyntaf y symptomau. Dyma pryd mae'r prawf ar ei fwyaf effeithiol.

Rhaid i'ch cyflogai a phobl sy'n byw yn yr un tŷ â nhw hefyd ddilyn y canllawiau hunanynysu. Os yw'r prawf yn negatif ni chymerir unrhyw gamau pellach ac nid oes angen i'ch cyflogai, nac unrhyw un sy'n byw yn yr un tŷ â nhw, hunanynysu rhagor. Yna, gall eich cyflogai ddychwelyd i'r gwaith. Ond os bydd yn cael canlyniad prawf positif, bydd y broses olrhain cysylltiadau yn dechrau.

Sut y caf fy hysbysu fel cyflogwr os yw fy nghyflogai'n profi'n bositif am goronafeirws?

Cyfrifoldeb y gweithiwr yw rhoi gwybod i'w gyflogwr os bydd yn cael canlyniad prawf positif.  Caiff canlyniadau'r profion eu hanfon drwy neges destun.

Olrhain

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Y nod yw diogelu iechyd y cyhoedd, ac i chi fel cyflogwr i ddiogelu iechyd eich gweithwyr, er mwyn rheoli lledaeniad coronafeirws.  Nid mater o orfodaeth na gwyliadwriaeth yw hyn.

Wrth i gyfyngiadau symud gael eu llacio'n raddol, bydd angen i bob un ohonom gymryd camau i ddiogelu ein hunain - gan gynnwys cyflogwyr yn diogelu eu gweithwyr, er mwyn atal lledaeniad y clefyd yn llwyddiannus. Bydd gwaith olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig i gyflogwyr o ran cynnal parhad busnes a gweithredu gweithle diogel.

Beth mae olrhain cysylltiadau yn ei olygu?

Mae olrhain cysylltiadau bellach yn rhan hanfodol o'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu. O 1 Mehefin 2020, bydd camau i olrhain cysylltiadau yn cael eu sefydlu ledled Cymru, a bydd angen olrhain niferoedd sylweddol, o bosibl am y flwyddyn nesaf neu hyd nes y deuir o hyd i frechlyn. Disgrifir y broses olrhain cysylltiadau isod ac mae'n cynnwys gwybodaeth bwysig am yr hyn yw 'cyswllt' a pha mor bwysig ydyw i gyflogwyr weithredu gweithle diogel er mwyn lleihau risg lledaenu'r clefyd yn y gweithle. Pwrpas y wybodaeth y gofynnir amdani fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau yw gweld pa mor gyflym y mae'r feirws yn ymledu ac a oes yna glystyrau dwys o achosion.

Pan fydd eich cyflogai yn derbyn canlyniad positif, bydd swyddog olrhain cysylltiadau yn cysylltu â nhw ar ran gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Bydd y swyddog olrhain cysylltiadau yn gofyn am wybodaeth fel y mannau y maent wedi ymweld â nhw, a'u cysylltiadau diweddar yn cynnwys unrhyw un sy'n byw neu'n gweithio gyda hwy neu beidio ac maent wedi bod mewn cysylltiad agos â nhw ar unrhyw achlysur yn ystod y cyfnod yn dechrau hyd at ddau ddiwrnod cyn iddynt ddechrau profi symptomau. Gofynnir iddynt am eu henwau dyddiadau geni, cyfeiriadau, rhifau ffôn (gan gynnwys ffonau symudol) a chyfeiriadau e-bost, os yw'r wybodaeth hon ganddynt.

Mae cyswllt yn golygu:

  • rhywun o fewn 1 metr iddynt y maent wedi cael sgwrs wyneb-yn-wyneb â nhw, cyswllt corfforol croen-i-groen, wedi peswch drostynt, neu wedi bod mewn math arall o gyswllt â nhw o fewn 1 metr neu 1 funud neu fwy
  •  rhywun o fewn 2 fetr iddynt am fwy na 15 munud
  • rhywun maent wedi teithio mewn cerbyd gyda nhw - neu wedi eistedd yn agos atynt ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Bydd y swyddog olrhain cysylltiadau yn ystyried unrhyw amgylchiadau ychwanegol, megis cysylltiadau sy'n gweithio mewn rolau proffesiynol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol a'r defnydd cywir o offer diogelu personol (PPE), unrhyw sgriniau amddiffynnol a ddefnyddir yn y gweithle, a chadw at y rheol 2m o ymbellhau, sy'n golygu, o ddilyn hyn yn gywir, na fydd yn cael eu hystyried yn gysylltiadau at y dibenion hyn.

Bydd ail swyddog olrhain cysylltiadau wedyn yn cysylltu â'r bobl ar y rhestr a ddarparwyd gan eich cyflogai. Bydd y swyddog olrhain cysylltiadau yn eu cynghori'n sensitif eu bod wedi bod mewn cysylltiad â rhywun sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws.

Bydd y cysylltiadau a nodwyd ganddynt yn cael eu cefnogi, eu cynghori i hunanynysu am 14 diwrnod o'u cyswllt diwethaf â'ch cyflogai.

Beth am ddiogelwch y data a roddir fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o arafu lledaeniad haint ac nid yw'n fater o orfodaeth na gwyliadwriaeth. Er bod yr wybodaeth a gesglir fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau yn gwbl gyfrinachol, mae hon yn broses wirfoddol a gall unigolion wrthod darparu gwybodaeth.

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn gofyn i bobl sydd wedi cael prawf positif i nodi eu cysylltiadau diweddar agos a'u manylion allweddol eu cysylltiadau. Nid yw'r swyddog olrhain cysylltiadau yn rhoi enw'r unigolyn sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws i'r bobl y bu mewn cysylltiad agos â hwy oni roddir eu caniatâd. Yn syml, fe'u cynghorir y gallent wynebu risg oherwydd cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael prawf positif am goronafeirws.

Gofynnir iddynt ddarparu manylion cyswllt unigolion y maent wedi bod mewn cyswllt agos â nhw ar unrhyw achlysur yn y gweithle neu'r tu allan i'r gweithle ers iddyn nhw brofi symptomau. Dim ond manylion am sut i gysylltu â'u cysylltiadau y bydd swyddogion yn gofyn amdanynt ac ni fyddant byth yn gofyn am wybodaeth ariannol na manylion mewngofnodi ar y cyfryngau cymdeithasol. I gael rhagor o wybodaeth am ddiogelwch data a ddarperir fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau.

Sut y byddaf yn cael fy hysbysu fel cyflogwr os gofynnir i'm cyflogai hunanynysu fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau?

Os hysbysir un o'ch cyflogeion i hunanynysu am 14 diwrnod oherwydd eu bod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws, ac yn methu â gweithio o ganlyniad, dylent eich hysbysu na allant weithio o fewn y terfyn amser a bennwyd gennych yn eich polisïau absenoldeb salwch (neu fel arfer o fewn 7 diwrnod os nad ydych wedi pennu polisi o'r fath).

Rhoddir cadarnhad ysgrifenedig i gysylltiadau o'r cyfarwyddyd i hunanynysu y gallant ei rannu gyda chi.

A fydd fy holl weithlu yn cael ei hysbysu i hunanynysu os bydd rhywun yn profi'n bositif?

Dim ond y rhai sydd wedi bod mewn cysylltiad agos diweddar â rhywun sydd wedyn yn profi'n bositif am COVID-19 y gofynnir iddynt hunanynysu.

Pa gymorth sydd ar gael os bydd nifer o achosion yn y gweithle?

Os bydd achosion lluosog o goronafeirws yn ymddangos mewn gweithle, bydd tîm rheoli achosion naill ai o'r awdurdod lleol neu o Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cael ei bennu, os bydd angen, i'ch helpu chi fel cyflogwr i reoli'r haint. Dylai cyflogwyr geisio cyngor gan eu hawdurdod lleol yn y lle cyntaf.

Beth yw'r amser byrraf a hiraf y gellir dweud wrth gyflogai i hunanynysu?

Bydd gofyn i'r rhai sy'n profi'n bositif am goronafeirws hunanynysu am 10 diwrnod o ddechrau'r symptomau.  Os, ar ôl 10 diwrnod, neu fwy, fod ganddynt symptomau heblaw peswch neu fethu ag arogli neu flasu neu golli synnwyr o arogl/blas, rhaid iddynt barhau i hunanynysu nes eu bod yn teimlo'n well. Gofynnir i'r rhai sydd wedi dod i gysylltiad agos yn ddiweddar â rhywun sy'n profi'n bositif am goronafeirws, hunanynysu am gyfnod a ddaw i ben 14 diwrnod ar ôl iddynt ddod i gysylltiad â'r sawl sydd wedi profi'n bositif.

Os nad yw fy nghyflogai yn dangos symptomau, a all adael hunanynysu yn gynnar neu gymryd prawf?

Na, os ydynt wedi cael gwybod eu bod yn 'gyswllt', rhaid iddynt hunanynysu'n syth gartref am 14 diwrnod o ddyddiad eu cyswllt olaf â rhywun sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws. Mae'n bwysig iawn eu bod yn dilyn y cyfarwyddiadau hyn hyd yn oed os ydynt yn teimlo'n iach, oherwydd gall symptomau gymryd hyd at 14 diwrnod i ymddangos o'u cyswllt diwethaf â rhywun sydd â choronafeirws a gallant heintio eraill hyd yn oed os nad ydynt yn datblygu symptomau. Dim ond os ydyn nhw'n dangos symptomau y cânt eu cynghori i gymryd prawf - gall profi rhywun heb symptomau greu negatifau ffug ac nid yw hyn yn cael ei argymell am y rhesymau hynny.

Os ydynt yn datblygu symptomau, dylent archebu prawf, a hyd yn oed os ydynt yn cael canlyniad negatif, mae'n rhaid iddynt gwblhau'r cyfnod o 14 diwrnod o hunanynysu ond nid oes angen i'r bobl sy'n byw gyda nhw hunanynysu. Os ydyn nhw neu unrhyw un sy'n byw gyda nhw yn profi'n bositif, dylent barhau i hunanynysu yn unol â'r canllawiau cenedlaethol.

Os gofynnir i'm cyflogai hunanynysu fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau, pa gymorth ddylwn i ei roi i'm cyflogai, gan gynnwys tâl salwch?

Dylai cyflogwyr barhau i gyfathrebu â gweithwyr sy'n hunanynysu a darparu cymorth. Mae hyn yn cynnwys caniatáu i bobl weithio o gartref os ydynt yn aros yn iach a'i bod yn ymarferol gwneud hynny. Gallai hyn gynnwys dod o hyd i waith arall y gellir ei gwblhau gartref yn ystod y cyfnod hunanynysu. Ni ddylid caniatáu i'r unigolyn ddychwelyd i'r gwaith o dan unrhyw amgylchiadau yn ystod y cyfnod hunanynysu. O ran cofnodi salwch, argymhellir na ddylid cofnodi elfen hunanynysu fel rhan o'r broses olrhain cysylltiadau ar gofnod salwch gweithiwr. 

Gall rhai cyflogwyr weithredu eu polisïau salwch eu hunain a pharhau i gynnig cyflog llawn am holl gyfnod hunanynysu eu cyflogai neu ran ohono.

Mae'n bosibl y bydd Tâl Salwch Statudol (ar GOV.UK) ar gael i weithwyr y mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi cysylltu â nhw gan eu bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â choronafeirws, ac nad ydynt yn gallu gweithio o ganlyniad (os ydynt yn gymwys). Fodd bynnag, mae'r cwmnïau hynny sydd eisoes yn darparu eu cynlluniau tâl salwch eu hunain yn cael eu hannog i ddefnyddio'r rhain yn hytrach na Thâl Salwch Statudol. Os na all eich cyflogai weithio gartref tra'n hunanynysu, efallai y bydd ganddo hawl hefyd i Lwfans a Chymorth Cyflogaeth. Os na all eich cyflogai weithio gartref tra'n hunanynysu, efallai y bydd ganddo hawl hefyd i Lwfans a Chymorth Cyflogaeth (ar GOV.UK).

Beth os ydw i'n hunangyflogedig?

Os ydych yn hunangyflogedig, dylech barhau i weithio gartref os gallwch wneud hynny. Os nad yw hyn yn bosibl, dylid gweithredu'r canllawiau ar Diogelu Cymru yn y Gwaith ar gyfer eich amgylchedd gwaith. Fel rhan o hyn, dylech barhau i feddwl sut y gallwch ddilyn arweiniad y llywodraeth ar gadw pellter cymdeithasol i'r bobl rydych yn cwrdd â nhw, fel cwsmeriaid a chyflenwyr.

Er mwyn helpu i atal lledaeniad coronafeirws, byddwch yn cael eich cynghori i hunanynysu os byddwch chi neu rywun arall sy'n byw yn yr un tŷ â chi yn datblygu symptomau neu'n profi'n bositif ar gyfer coronafeirws, neu os bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn dweud wrthych i wneud hynny oherwydd eich bod wedi dod i gyswllt agos yn ddiweddar â rhywun sydd â choronafeirws. Os yw'n bosibl i chi newid eich arferion gwaith a gweithio gartref, dylech wneud hynny.

Os yw coronafeirws wedi effeithio'n andwyol ar eich busnes, mae'n bosibl y byddwch yn gymwys am grant drwy'r Cynllun Cymorth Incwm i'r Hunangyflogedig. Mae rhagor o wybodaeth am y Cynllun hwn, a'r cymorth arall sydd ar gael os nad ydych yn gymwys (ar GOV.UK).

Ble alla i gael rhagor o wybodaeth am olrhain cysylltiadau yng Nghymru?

Ewch i olrhain cysylltiadau: eich cwestiynau.

Diogelu

Bydd strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Cymru yn helpu i reoli'r risg y gallai'r feirws ailymddangos wrth i gyfyngiadau ar fywyd bob dydd gael eu llacio, cyhyd ag y tybir ei bod yn ddiogel gwneud hynny.

Mae'n hanfodol bod cyflogwyr yn chwarae eu rhan drwy wneud eu gweithleoedd mor ddiogel â phosibl, drwy annog gweithwyr i roi sylw i unrhyw hysbysiadau i hunanynysu a thrwy eu cefnogi pan fyddant yn ynysu.  Os yw gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi cysylltu ag unrhyw rai o'ch cyflogeion i hunanynysu ar fwy nag un achlysur, yna dylech weithio gyda nhw i ystyried mesurau i wella camau cadw pellter cymdeithasol, a phan fydd y cysylltiadau sydd wedi sbarduno'r hysbysiadau hyn yn gysylltiadau yn y gweithle, dylech ystyried pa gamau lliniaru pellach y gellid eu cymryd i leihau'r risg o COVID-19 , fel defnyddio sgriniau i wahanu pobl neu "carfanu" i leihau nifer y bobl y mae gan bob person gysylltiad â nhw.

Os caniateir i chi weithredu eich busnes, mae'n rhaid i chi wneud hynny'n ddiogel mewn ffordd sy'n cydymffurfio ag unrhyw gyfyngiadau a bennir gan Reoliadau Coronafeirws, yn ychwanegol at rwymedigaethau cyfreithiol eraill a osodir ar gyflogwyr (megis deddfwriaeth iechyd a diogelwch). Dim ond os nad yw'n rhesymol ymarferol iddynt weithio gartref y caniateir i gyflogeion nad ydynt yn symptomatig ddychwelyd i'r gweithle.

Er nad yw olrhain cysylltiadau yn ymwneud â gorfodaeth na gwyliadwriaeth, a'i fod er budd diogelu iechyd dinasyddion, cyflogwyr a gweithwyr Cymru, mae'n ofynnol yn ôl y gyfraith i gyflogwyr ddiogelu eu gweithwyr, eu contractwyr ac eraill, rhag niwed. Felly, gofynnir i gyflogwyr weithio gydag undebau i sicrhau diwylliant gweithlu sy'n cadw pobl mor ddiogel ag sy'n bosibl ac yn annog ymddygiad sy'n lleihau lledaeniad y feirws. Er y gall hyn ymddangos yn drafferthus i fusnesau, mae'n llai trafferthus nag achosion o COVID-19 yn y gweithle, ac yn llai trafferthus o lawer na chyfnodau o dan gyfyngiadau symud.

Ble alla i gael gwybod mwy am wneud fy ngweithle yn ddiogel rhag coronafeirws?

Mae'n bwysig i gyflogwyr chwarae eu rhan drwy wneud gweithleoedd mor ddiogel â phosibl a thrwy ddilyn y canllawiau ar Ddiogelu Cymru yn y Gwaith.

Rhannu’r dudalen hon