Neidio i'r prif gynnwy

Pwy sy’n cael eu profi am y coronafeirws, a sut.

Cyhoeddwyd gyntaf:
5 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Oes gan Gymru gynllun ar gyfer profi?

Mae gan ein cynllun profi cenedlaethol ddau brif nod – lleihau'r niwed a achosir gan coronafeirws a helpu'r cyhoedd a gweithwyr proffesiynol i fynd yn ôl i'w bywydau bob dydd arferol.

Cyflwynodd Prif Swyddog Meddygol Cymru ganllaw ar gyfer profion coronafeirws yng Nghymru ar 18 Mawrth, a oedd yn nodi pwy ddylai gael eu profi. Ar 18 Ebrill, cyhoeddwyd polisi wedi'i ddiweddaru, , oedd yn ymestyn profion i bob gweithiwr hanfodol. Cyhoeddwyd cynllun profi cenedlaethol i Gymru ar 7 Ebrill oedd yn amlinellu dau brif nod – sef lleihau'r niwed a achosir gan y coronafeirws a helpu'r cyhoedd a gweithwyr proffesiynol i fynd yn ôl i'w bywydau bob dydd arferol.

Bellach, rydym wedi cyhoeddi strategaeth newydd Profi, Olrhain, Amddiffyn, yn nodi'r cam nesaf yn ein cynllun i fynd i'r afael â’r coronafeirws. Mae hyn yn cwmpasu ein nod o brofi pobl â symptomau yn y gymuned, olrhain y rhai y maent wedi dod i gysylltiad agos â nhw, a allai fod mewn perygl o gael y firws, ac amddiffyn teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Ydy'r strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn wahanol i ddulliau eraill yn y DU?

Bydd coronafeirws gyda ni nes bod brechlyn effeithiol ar gael neu fod digon o imiwnedd caffaeledig ymysg y boblogaeth. Mae gwaith ymchwil yn mynd rhagddo yng Nghymru i archwilio triniaethau newydd ar gyfer y feirws ac mae profion cyntaf y brechlyn wedi dechrau yn y DU.

Mae gennym y dystiolaeth wyddonol, y wyliadwriaeth iechyd a'r dysgu rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i seilio'n cynlluniau ar hyn. Mae olrhain cysylltiadau yn ddull iechyd cyhoeddus hirsefydlog o ran rheoli clefydau heintus, ac mae wedi profi i fod yn effeithiol mewn gwledydd eraill.

Yng Nghymru, mae gennym system iechyd cyhoeddus genedlaethol gadarn, sy'n ein rhoi mewn sefyllfa gref wrth inni symud ymlaen i gam nesaf y firws ac wrth inni ddechrau ar y broses raddol a gofalus o leddfu'r cyfyngiadau symud. Ein nod yw parhau i ddilyn dull o weithredu ar lefel y DU.

Sut bydd y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio?

Bydd Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gweithio drwy:

  • Adnabod y bobl hynny sydd â symptomau coronafeirws, gan eu galluogi i gael eu profi ac i ynysu oddi wrth y teulu ehangach, eu ffrindiau a'u cymuned. Mae rhagor o wybodaeth am yr hyn y gallwch ei wneud i amddiffyn eich hun ac eraill i'w chael yma. Bydd profion ar gael i'r cyhoedd, a bydd rhagor o fanylion am sut i gael gafael ar brofion yn cael eu cyhoeddi'n fuan.
  • Olrhain y bobl hynny sydd wedi bod mewn cysylltiad agos â'r person symptomatig/sydd wedi'i brofi, gan ofyn iddynt hunanynysu (gweler uchod). Mae rhagor o wybodaeth am olrhain cysylltiadau a sut bydd hyn yn gweithio ar gael yma.
  • Rhoi cyngor ac arweiniad, yn enwedig os yw'r person sydd â symptomau neu eu cysylltiadau yn yn y grŵp o bobl sy’n cael eu gwarchod neu sy’n wynebu’r risg fwyaf.
  • Sicrhau, os nad coronafeirws sy'n achosi'r symptomau, y gall unigolion a'u cysylltiadau fynd yn ôl i'w trefn arferol cyn gynted â phosibl.

Sut y caiff y strategaeth ei chyflawni?

Bydd cyflawni gwaith Profi, Olrhain, Amddiffyn yn gofyn am weithio’n agos ar draws nifer o sefydliadau sector cyhoeddus i gynnal un o'r ymyriadau iechyd cyhoeddus mwyaf mewn cenhedlaeth. Bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru, byrddau iechyd ac awdurdodau lleol i gyd yn helpu i gyflawni'r strategaeth hon.

Y cyhoedd fydd ein partneriaid pwysicaf. Dim ond trwy eu parodrwydd nhw i adrodd am eu symptomau, adnabod eu cysylltiadau a dilyn y cyngor ar hunanynysu, y byddwn yn gallu nodi achosion a chlystyrau newydd o goronafeirws ac atal cynnydd newydd mewn achosion rhag brigo.

Pa rôl y mae profion yn ei chwarae yn y strategaeth Profi, Olrhain, Amddiffyn?

Mae gan brofion ar gyfer coronafeirws nifer o bwrpasau ac maent yn hanfodol ar gyfer:

  • Cael diagnosis o'r firws i helpu gyda thriniaeth a gofal.
  • Gwyliadwriaeth iechyd y boblogaeth, fel ein bod ni'n deall lledaeniad y clefyd ac yn gallu nodi clystyrau a mannau lle ceir niferoedd uchel o achosion.
  • Olrhain cysylltiadau, i reoli lledaeniad y firws.
  • Parhad busnes, gan helpu gweithwyr hanfodol i ddychwelyd i'r gwaith yn gyflymach ac yn fwy diogel.
  • Pan fydd y prawf gwrthgyrff ar gael, bydd yn ein helpu i nodi pwy sydd wedi cael coronafeirws.

Caiff gwaith profi ei ehangu y tu hwnt i bobl mewn ysbytai, preswylwyr cartrefi gofal, a gweithwyr hanfodol, i gynnwys y cyhoedd. Bydd hyn naill ai drwy hunangyfeirio neu drwy gael eich nodi drwy’r broses olrhain cysylltiadau.

Sut ydw i'n archebu prawf?

Sut byddwn ni'n ehangu'r gwaith o gynnal profion?

Rydym eisoes wedi ymestyn ein seilwaith yng Nghymru, drwy gynyddu nifer y canolfannau profi drwy ffenest y car, cyflwyno 8 uned swabio symudol a datblygu rhwydwaith o unedau profi cymunedol.

Wrth i ni weithredu’r strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu, mae pecynnau profi gartref bellach ar gael ar lein ar gyfer gweithwyr hanfodol ac aelodau o’r cyhoedd. Caiff hyn ei ymestyn yn fuan i gynnwys opsiwn archebu profion mewn canolfannau profi drwy ffenest y car ac unedau profi symudol yng Nghymru.

Bydd cyfuno ein prosesau gyda’r llwyfannau archebu a’r systemau prosesu dros y we ar lefel y DU yn galluogi Cymru i gyflymu ein polisi profi presennol ar gyfer gweithwyr hanfodol, ehangu profion i gynnwys aelodau o'r cyhoedd, gweithredu system effeithiol i adrodd am symptomau, cynnal gwaith tracio agosrwydd, olrhain cysylltiadau, a gwyliadwriaeth iechyd.

Sut y byddwn ni'n sicrhau bod digon o gapasiti ar gyfer profion yng Nghymru?

Mae maint y capasiti profi sydd ei angen yng Nghymru i gefnogi'r dull hwn o weithredu yn ddigynsail. Rydym wedi ehangu ein gallu i brofi yn sylweddol, gyda chapasiti labordai ar hyn o bryd i brosesu mwy na 5,000 o brofion y dydd, ac mae canolfannau profi ar agor ledled Cymru erbyn hyn.

Byddwn yn parhau i gynyddu'r capasiti hwn dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf, i 10,000 o brofion y dydd, gan ein galluogi i brofi mwy o bobl mewn ysbytai a lleoliadau gofal a'r rhai sy'n gweithio yn y sectorau hyn ac mewn gwasanaethau hanfodol eraill.

Wrth i ni symud tuag at brofi torfol i gefnogi'r gwaith o olrhain cysylltiadau, byddwn hefyd yn defnyddio'r rhaglen brofi sy'n gweithredu ledled y DU, gyda systemau ar waith i sicrhau bod data'n cael ei gadw yng Nghymru. Mae defnyddio'r capasiti ychwanegol hwn hefyd yn golygu bod modd anfon profion i gartrefi pobl er mwyn iddynt gynnal y profion eu hunain.

Gallai olrhain cysylltiadau, ynghyd â'r pwrpasau eraill a gefnogir gan y gwaith profi, olygu bod angen cynifer â 20,000 o brofion y dydd, ond mae hyn yn ddibynnol ar ledaeniad y clefyd, lefel y symptomau a'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ynghylch sut y gellir defnyddio'r prawf i atal yr haint. Byddwn yn parhau i adolygu'r dystiolaeth hon gan addasu ein hamcangyfrifon o'r angen yn unol â hynny.

Sut ydych chi'n profi am goronafeirws?

Oherwydd y gall fod gan bobl sydd wedi'u heintio symptomau yn amrywio o rai resbiradol ysgafn i niwmonia difrifol, yr unig ffordd i gadarnhau bod gan rywun goronafeirws yw eu profi.

Ar hyn o bryd mae un math o brawf yn cael ei ddefnyddio'n rheolaidd – y prawf antigen (swab). Defnyddir hwn i brofi a oes gan rywun symptomau coronafeirws. Mae'r prawf antigen yn edrych am bresenoldeb llofnod genetig y firws, gyda'r prawf yn cael ei gynnal mewn labordy.

Mae'r math o brawf a brosesir yn labordai Cymru yn cynnwys 'swab sych sengl' a gymerir o gefn y gwddf. Mae'r math o brawf a brosesir drwy labordai yn Lloegr yn cynnwys casgliadau sampl 'swab wlyb' a gymerir o'r trwyn a'r gwddf.

Mae math arall o brawf yn bosibl – sef y prawf gwrthgyrff. Mae hyn yn profi diferyn o'r gwaed i weld a yw rhywun wedi bod mewn cysylltiad â haint coronafeirws ac wedi datblygu gwrthgyrff – ac a oes ganddo rywfaint o imiwnedd i'r firws. Mae'r prawf hwn yn cael ei wneud yn y labordy hefyd ond gellir addasu fformat y prawf i'w ddefnyddio yn y gymuned. Ar hyn o bryd, nid yw'r prawf gwrthgyrff ar gael i'w ddefnyddio'n eang yn y DU – mae gwaith yn mynd rhagddo i gadarnhau pa mor ddibynadwy ac effeithiol yw'r prawf. Y gobaith yw y bydd ffurf effeithiol o'r prawf gwrthgyrff yn cael ei gadarnhau, fel y gellir ei ddefnyddio yn y gymuned i olrhain hynt y coronafeirws.

Ar ôl i'r prawf gwrthgyrff gael ei ddilysu, bydd ar gael i'w ddefnyddio yng Nghymru.

Ble y gallaf gael y data diweddaraf am brofion?

Lansiodd Iechyd Cyhoeddus Cymru ddangosfwrdd rhyngweithiol gyda'r data diweddaraf o ran y coronafeirws yng Nghymru.

Mae diweddariadau wythnosol hefyd yn cael eu cyhoeddi yma ar nifer a chanlyniadau profion coronafeirws, pwy a gafodd eu profi a ble y cynhaliwyd y profion.

Beth yw olrhain cysylltiadau a sut bydd hyn yn gweithio?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Bydd hefyd yn ein helpu i atal a deall sut mae'r clefyd yn trosglwyddo o berson i berson. Fe wnaethom ddefnyddio dulliau olrhain cysylltiadau yn ystod y cam 'cyfyngu' cychwynnol o'n hymateb i'r coronafeirws.

Mae llwyfan digidol ar gyfer olrhain cysylltiadau ledled Cymru yn cael ei ddatblygu. Bydd hyn yn galluogi pobl i adrodd ar eu cysylltiadau yn syml ac yn gyflym, gan helpu timau olrhain cysylltiadau i weithio'n effeithiol, a darparu gwybodaeth amser real ledled Cymru am ledaeniad y clefyd, pa mor gyflym mae'n lledu, a ble mae niferoedd uchel o achosion o'r haint.

Bydd gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei gynnal yn rhanbarthol drwy fyrddau iechyd. Byddant yn cydlynu'n lleol ac yn gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus eraill gan ddefnyddio timau olrhain cysylltiadau sy'n deall y cyd-destun lleol. Bydd hyn yn cyflymu'r gweithgarwch olrhain cysylltiadau, ac yn helpu i nodi tueddiadau newydd neu glystyrau lleol o'r clefyd cyn gynted â phosibl.

Bydd ap digidol ar gyfer y DU gyfan ar gael hefyd.

Pa ran y gallaf i ei chwarae i amddiffyn fy hun, fy nheulu, fy ffrindiau a'r gymuned?

Nid yw profi ac olrhain cysylltiadau yn gweithio ar ei ben ei hun. Bydd angen i bobl barhau i chwarae eu rhan a dilyn y canllawiau iechyd cyhoeddus diweddaraf.

Symptomau cyffredin coronafeirws (COVID-19) yw un neu fwy o'r canlynol yn cychwyn:

  • peswch parhaus newydd
  • tymheredd uchel
  • colli neu newid yn eich ymdeimlad o arogl neu flas

Os ydych chi'n meddwl bod gennych coronafeirws, peidiwch â ffonio 111 neu fynd i ysbyty neu eich meddygfa leol oherwydd gallech heintio pobl eraill.

Dylech aros gartref am saith diwrnod os oes gennych symptomau. Os ydych chi'n byw gyda rhywun sydd â symptomau ond eich bod chi'n iach, dylech hunanynysu am 14 diwrnod.

Nawr bod profion ar gael i aelodau o’r cyhoedd yng Nghymru sydd â symptomau, dylech wneud cais am becyn profi gartref. Bydd angen i chi gymryd y prawf yn ystod 5 diwrnod cyntaf y symptomau. Mae’n well gwneud cais am y prawf yn ystod y 3 diwrnod cyntaf oherwydd y gall gymryd 1 neu 2 ddiwrnod i’w drefnu.

Os ydych chi'n teimlo nad ydych chi'n gallu ymdopi â'ch symptomau gartref neu os yw eich cyflwr yn gwaethygu, neu os nad yw eich symptomau'n gwella ar ôl saith diwrnod, defnyddiwch wasanaeth coronafeirws 111 ar-lein. Os nad oes gennych ffordd o ddefnyddio'r rhyngrwyd, ffoniwch 111.

Mewn argyfwng meddygol, ffoniwch 999.

Rhannu’r dudalen hon