Neidio i'r prif gynnwy

Gwybodaeth i’r bobl sydd mewn perygl mawr iawn o fynd yn ddifrifol wael gyda’r coronfafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
16 Awst 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Ydw i neu a ddylwn i fod ar y rhestr gwarchod cleifion?

Dim ond pobl â chyflyrau iechyd difrifol sy’n bodoli eisoes ac sydd wedi’u nodi fel unigolion agored iawn i niwed yn glinigol ac sy’n wynebu risg uwch o ddioddef effeithiau mwyaf difrifol COVID-19 sy’n cael eu hychwanegu at y Rhestr Gwarchod Cleifion. Mae’r rhestr yn cynnwys, er enghraifft, pobl sydd wedi cael trawsblaniadau organau, pobl sy’n cael triniaeth canser penodol, neu sy’n dioddef salwch anadlol difrifol. Gallwch weld y rhestr yn ein canllawiau ar ddiogelu pobl a ddiffinnir yn glinigol ar sail feddygol fel rhai eithriadol o agored i niwed yn sgil y coronafeirws.

Os ydych yn credu y dylech gael eich ychwanegu at y rhestr oherwydd cyflwr iechyd, dylech gysylltu â’ch meddyg teulu i drafod eich cyflwr. Mae meddygon teulu a chlinigwyr mewn ysbytai yn gallu diweddaru cofnodion unigol er mwyn ychwanegu claf at y Rhestr Gwarchod Cleifion, os yw hynny’n briodol yn glinigol.

Mae grŵp ehangach o bobl y mae mwy o risg iddynt o ganlyniad i’w cyflyrau, ond nad ydynt yn cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed.  Os ydych chi yn y grŵp hwn, dylech ddilyn y canllawiau cadw pellter cymdeithasol yn ofalus iawn ond fel arall dylech ddilyn yr un cyngor â’r boblogaeth ehangach.

Pa gyngor ddylwn i ei ddilyn?

Newidiodd y cyngor i’r rhai sy’n Eithriadol o Agored i Niwed yn Glinigol ar 22 Rhagfyr. Ni ddylech fynd i’ch gwaith na’r ysgol y tu allan i’ch cartref.

Rydym yn gwybod y gall cyfnod hir o ynysu niweidio iechyd meddwl a chorfforol, felly cewch barhau i fod yn rhan o swigen gefnogaeth, cyn belled â’ch bod yn cymryd gofal. Rydym yn eich annog i barhau i fynd allan i ymarfer corff a mynd i apwyntiadau meddygol.

Mae rheoliadau mewn grym ar lefel rhybudd 4 ar hyn o bryd, felly rhaid i bawb yng Nghymru aros gartref cymaint â phosibl.

Rwyf am gofrestru ar gyfer rhybuddion testun, sut mae gwneud hyn?

Dim ond i'r rhai ar y Rhestr Gwarchod Cleifion y mae'r gwasanaeth hwn ar gael. Darparwyd y cyfarwyddiadau a'r Cyfeirnod Unigryw yn llythyr mis Hydref gan y Prif Swyddog Meddygol, a byddant hefyd yn cael eu cynnwys mewn llythyrau yn y dyfodol.

Os ydych wedi dilyn y broses gofrestru, rhowch 10 diwrnod i ni gydnabod eich cais. Os na chlywch gennym erbyn yr 11eg diwrnod efallai y bydd problem gyda'r manylion yr ydych wedi'u cyflwyno. Gwnewch yn siŵr eich bod yn defnyddio cyfeiriad e-bost a/neu rif ffôn dilys a bod yr Enw, y cod post a'r Rhif Cyfeirnod Unigryw yn cyfateb i'r manylion ar eich llythyr.

A ddylwn i fynd i'r gwaith?

Dylech weithio gartref gan fod y risg o ddod i gysylltiad â’r feirws yn sylweddol. Os na allwch weithio gartref, ni ddylech fynd i’ch gweithle. Mae’r cyngor yn arbennig o berthnasol i’r rhai sy’n gweithio mewn swydd sydd â chysylltiad rheolaidd neu barhaus â phobl eraill, neu swydd lle mae unigolion, am gyfnodau hir, yn rhannu gweithle sydd heb lawer o awyr iach. Efallai y gallech siarad â’ch cyflogwr ynglŷn â gwneud rôl arall i’ch galluogi i weithio gartref os yw’n bosibl.

Pa gymorth sydd ar gael os na allaf weithio gartref?

Mae’n bosibl y gall eich cyflogwr eich rhoi ar ffyrlo o dan y Cynllun Cadw Swyddi drwy gyfnod y Coronafeirws, sydd wedi’i estyn tan ddiwedd mis Ebrill 2021. Dylech drafod â’ch cyflogwr i weld a yw hyn yn bosibl.

Gan eich bod yn cael eich cynghori i beidio â mynd i’ch gweithle, efallai y byddwch yn gymwys am Dâl Salwch Statudol. Byddwch yn derbyn llythyr sy’n gadarnhau’r cyngor hwn, ond bydd yn cymryd peth amser i’r llythyr eich cyrraedd oherwydd cyfnod y Nadolig. Gellir defnyddio’r llythyr hwn fel tystiolaeth i hawlio Tâl Salwch Statudol. Yn y cyfamser, gallwch gyfeirio’ch cyflogwr at y canllawiau hyn.

A ddylwn wisgo gorchudd wyneb i ddiogelu fy hun ac eraill ymhellach?

Mae gorchuddion wyneb yn orfodol mewn rhai lleoliadau. Ceir arweiniad ar orchuddion wyneb yma.

Gall rhai pobl gael eu heithrio rhag gwisgo gorchudd wyneb. Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth yma.

Rwy'n teimlo'n bryderus. Ble gallaf i gael cymorth?

Mae cymorth ychwanegol ar gael ar gyfer eich lles meddyliol ledled Cymru, ar-lein a thros y ffôn. Mae'r adnoddau hyn yn ddiogel, yn rhad ac am ddim, ac nid oes angen atgyfeiriad arnoch.

Cwrs ar-lein yw SilverCloud sy’n cynnig cymorth ar gyfer gorbryder, iselder a llawer mwy, y cwbl yn seiliedig ar Therapi Gwybyddol Ymddygiadol. Gallwch gofrestru ar nhswales.silvercloudhealth.com/signup/.

Mae Llinell Wrando Iechyd Meddwl CALL yn darparu llinell wrando a chymorth emosiynol ar gyfer iechyd meddwl sydd ar agor 24 awr y dydd, bob dydd. Gall hefyd eich cyfeirio at gymorth lleol a gwybodaeth amrywiol ar-lein. Ffoniwch 0800132737, tecstiwch "help" i 81066 neu ewch i callhelpline.org.uk/.

Mae’r gwasanaeth hwn yn darparu hunangymorth dan arweiniad ar gyfer gorbryder, iselder, hunan-barch a mwy. I roi cychwyn arni, siaradwch â’ch meddyg teulu, unrhyw weithiwr iechyd proffesiynol arall neu cofrestrwch yn uniongyrchol.

Cwrs pedair sesiwn yw ACTivate Your Life sy'n ceisio addysgu pobl am straen a dioddefaint a achosir gan faterion emosiynol, fel pryder, neu boen cronig.

Mae’r Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl Pobl Ifanc yn cysylltu pobl ifanc, rhwng 11 a 25 mlwydd oed, â gwefannau, apiau, llinellau cymorth a mwy i feithrin cadernid. Gallwch weld y pecyn cymorth.

Os ydych yn dal i gael trafferth ar ôl sawl wythnos a'i fod yn effeithio ar eich bywyd bob dydd, cysylltwch â Galw Iechyd Cymru or call 111.

Ble allaf ddod o hyd i wybodaeth am fy nghyflwr iechyd, rheoli fy nghyflwr neu wybodaeth gysylltiedig â COVID-19 sy'n benodol i'm cyflwr?

Mae llawer o linellau cymorth a gwasanaethau gwybodaeth sy'n darparu canllawiau a gwybodaeth wedi'u teilwra i bobl â chyflyrau iechyd penodol. Mae rhestr o sefydliadau sy'n darparu gwasanaethau o'r fath ar gael ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru – cliciwch ar y 'Cyfeiriadur Elusennau a Sefydliadau Cymorth i'r rhai â chyflyrau neu ofynion iechyd penodol.’

Beth yw fy opsiynau os ydw i'n teimlo fy mod yn cael fy nhrin yn annheg gan fy nghyflogwr/gweithle?

Os bydd cyflogeion yn cael anawsterau yn y gwaith, rydym yn eu cynghori i gysylltu â'u hundeb, os ydynt yn aelod o undeb, neu i gysylltu ag ACAS (y Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu), sy'n cynnig cyngor am ddim i gyflogwyr a chyflogeion fel ei gilydd, i ddatrys anghydfodau. Mae dolen i’w cyngor penodol ar y Coronafeirws - a rhif eu llinell gymorth am ddim yw 0300 123 1100.

Mae Cyngres Undebau Llafur Cymru (TUC) Cymru hefyd wedi lansio llinell gymorth Chwythu'r Chwiban Ar-lein ar gyfer unrhyw weithiwr sydd am fynegi pryderon iechyd a diogelwch. Nid oes rhaid bod yn aelod o undeb i ddefnyddio'r gwasanaeth hwn. Mae gwybodaeth am y llinell gymorth.

A oes angen i blant â chyflyrau iechyd penodol warchod eu hunain?

Mae tystiolaeth a phrofiad newydd o COVID-19 yn dangos nad oes angen i'r holl blant a phobl ifanc hynny a gafodd eu cynghori o’r blaen i warchod eu hunain hynny. Mae hyn yn golygu bod angen inni adolygu'r Rhestr Gwarchod Cleifion er mwyn sicrhau ein bod yn dileu enwau unrhyw blant nad oes angen iddynt warchod eu hunain rhag ofn y bydd angen inni ailgyflwyno’r cyngor gwarchod eto yn y dyfodol. Mae'n bwysig iawn nad ydym yn gofyn i bobl warchod eu hunain yn ddiangen. Cafodd canllawiau a luniwyd gan y Coleg Brenhinol Pediatreg ac Iechyd Plant eu hystyried a'u cymeradwyo gan Brif Swyddogion Meddygol 4 cenedl y DU gyda'i gilydd.

Bydd pediatregwyr a meddygon teulu’n adolygu cofnodion plant sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain i asesu a oes angen iddynt aros ar y Rhestr Gwarchod Cleifion. Bydd plant yn aros ar y Rhestr Gwarchod Cleifion hyd nes y cânt eu hysbysu fel arall.

Mae fy meddyg teulu wedi rhoi gwybod imi y bydd fy mhlentyn/dibynnydd yn aros ar y Rhestr Gwarchod Cleifion. A allant fynychu'r ysgol/eu lleoliad gofal plant?

Ni ddylai’ch plentyn fynd i’r ysgol os ydy meddyg eich plentyn wedi cadarnhau ei fod yn dal i gael ei ystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol.

Rwyf ar Rhestr Gwarchod Cleifion, a gaiff fy mhlentyn ddychwelyd i'r ysgol?

Dylai plant a phobl ifanc sy’n byw gyda rhywun sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, ond sydd ddim yn agored iawn i niwed yn glinigol eu hunain, barhau i fynd i’r ysgol.

Dydw i ddim yn teimlo'n gyfforddus am fynd i'r archfarchnad. Pa opsiynau sydd ar gael i mi?

Dylech osgoi mynd i siopa. Gofynnwch i ffrindiau, perthnasau, cymdogion neu wirfoddolwyr fynd i siopa ar eich rhan. Mae slotiau cyflenwi archfarchnadoedd â blaenoriaeth hefyd ar gael i chi ar-lein.

Mae llawer o archfarchnadoedd hefyd yn cynnig bocsys bwyd y gallwch eu harchebu i gael eu danfon at eich drws. Mae'r rhan fwyaf hefyd wedi cyflwyno gwahanol ddulliau e-dalu i gael gwared â’r angen i gael gafael ar arian parod os bydd pobl eraill yn siopa ar eich rhan. Gallwch gael gwybod am opsiynau eraill yma.

Oes modd imi gael meddyginiaeth wedi’i danfon?

Os nad ydych yn teimlo’n barod i gasglu’ch presgripsiwn eich hun, neu os nad ydych yn gallu ei gasglu:

  • Gofynnwch i rywun nôl eich presgripsiwn o’ch fferyllfa leol (dyma’r opsiwn gorau).
  • Os na all neb eich helpu, ffoniwch eich fferyllfa; rhowch wybod iddynt eich bod mewn grŵp risg uchel a gofyn iddynt sut y gallant helpu gyda'ch presgripsiwn. Rydym yn gofyn i fferyllfeydd cymunedol sicrhau eu bod yn blaenoriaethu slotiau danfon meddyginiaeth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf.

Efallai y bydd hefyd angen ichi drefnu bod unrhyw feddyginiaeth arbennig yr ydych yn ei chael ar bresgripsiwn gan eich tîm gofal yn yr ysbyty yn cael ei chasglu neu ei danfon ichi. 

Sut mae dod o hyd i wirfoddolwr i'm helpu?

Os oes angen cymorth arnoch gan wirfoddolwr neu fudiadau gwirfoddol bydd eich Cyngor Gwirfoddol Sirol lleol yn gallu eich rhoi mewn cysylltiad â sefydliadau a allai helpu.

Beth ddylwn i ei wneud os oes angen i mi weld fy meddyg teulu/ymgynghorydd ysbyty?

Mae'n bwysig iawn eich bod yn parhau i fynychu apwyntiadau ac yn ceisio cymorth ar gyfer materion meddygol brys.

Mae apwyntiadau meddygon teulu yn parhau i fod ar gael, er y gellir eu darparu dros y ffôn, e-bost neu ar-lein i ddechrau. Os bydd rhaid ichi gael eich gweld wyneb yn wyneb, bydd eich practis meddyg teulu yn cysylltu â chi i roi gwybod beth y dylech ei wneud.

Mae hefyd yn bwysig dros ben eich bod yn cael eich brechlyn ffliw yr hydref hwn. Dylai eich cysylltiadau cartref hefyd gael brechlyn ffliw gan y bydd hynny'n helpu i roi amddiffyniad ychwanegol i chi. Mae meddygfeydd meddygon teulu a fferyllfeydd cymunedol wedi sicrhau ei bod yn ddiogel i chi a'ch cysylltiadau cartref gael eu brechu.