Yr amgylchedd ac amaethyddiaeth

Yn yr adran hon

Pa sectorau gaiff eu heffeithio?
Ffermio
Bwyd
Cemegion
Ansawdd yr aer
Gwastraff
Ynni

Pa sectorau gaiff eu heffeithio?

Byddai ymadael â’r UE heb gytundeb yn cael effaith sylweddol ar ein sectorau bwyd, ffermio, pysgota a’r amgylchedd. Mae’r rhain yn bwysig i’r economi wledig ac yn helpu i gynnal yr iaith Gymraeg.

Asesu eich busnes ar chwe prif faes i fesur a ydych yn barod ar gyfer Brexit ar Busnes Cymru

Yn syth ar ôl pleidlais y refferendwm, sefydlon ni Grŵp Bord Gron Gweinidogol ar Brexit gan ddwyn ynghyd randdeiliaid allweddol i gydweithio er mwyn sicrhau’r canlyniad gorau i Gymru.

Ym mis Chwefror 2018 cyhoeddon ni adroddiad senarios yr UE, a baratowyd gan y grŵp bord gron. Roedd yr adroddiad hwn yn disgrifio effeithiau posibl amryw o senarios, gan gynnwys Brexit heb gytundeb. Ers hynny, mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd nifer o gamau i baratoi ar gyfer pob senario, gan gynnwys Brexit heb gytundeb.

Mae’r rhain yn cynnwys:

  • buddsoddi mewn llongau newydd, modern yn barod ar gyfer y gofynion gorfodi morol ychwanegol ar ôl Brexit.
  • lansio porthol newydd Busnes Cymru i asesu pa mor barod yw eich busnes am Brexit
  • Gweithio i ddatblygu ein diwydiant bwyd a diod ar ôl Brexit, gan gynnwys Cynllun Gweithredu Bwyd a Diod newydd a chefnogi’r digwyddiad Blas Cymru ym mis Mawrth 2019 a fydd yn dwyn ynghyd gynhyrchwyr, prynwyr a gweithwyr proffesiynol yn y diwydiant.
  • ymgynghori ar Brexit a’n Tir, sy’n nodi ein cynigion ar gyfer cefnogi ffermwyr ar ôl Brexit.
  • nifer o brosiectau Cronfa Bontio’r UE, gan gynnwys hyfforddi mwy o filfeddygon i gynnal y gwaith papur ychwanegol a allai fod yn angenrheidiol a phrosiect meincnodi ar gyfer ein diwydiant cig coch.

Hyd yn oed os na fydd cytundeb i ymadael â’r UE, fydd rhai pethau ddim yn newid.

Mae Llywodraeth Cymru’n ymrwymedig o hyd i weithredu ein polisïau a’n deddfwriaeth i amddiffyn ein hamgylchedd morol a gwella ansawdd yr aer. Ers y diwrnod cyntaf,  rydym wedi mynd ati i drosglwyddo deddfwriaeth yr UE a fydd yn gweithio i Gymru. Ac rydym yn parhau i gydweithio â rhanddeiliaid i sicrhau’r canlyniad gorau i Gymru.

Ffermio

Mae’r wybodaeth isod yn nodi’r prosesau rheoleiddio a fydd yn newid os bydd Brexit heb gytundeb yn digwydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi cydweithio’n agos â Defra i sicrhau bod yr wybodaeth yn eu nodiadau technegol yn berthnasol i Gymru. Os bydd cyfnod pontio, yna fydd pethau ddim yn newid yn y tymor byr.

Ochr yn ochr â’r materion rheoleiddiol hyn, bydd angen ichi wneud penderfyniadau busnes am faterion fel cael gafael ar gynhwysion; costau tariff ychwanegol; gofynion tollau a materion cyflenwi. Efallai hefyd y bydd oedi ar y llwybrau teithio yn effeithio ar eich busnesau. Mae rhagor o wybdoaeth ar gael ar wefan Busnes Cymru a Cyswllt Ffermio.

Ceir gwybodaeth a phecynnau am Brexit ar wefan Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth hefyd.

Prosiect Peryglon Daearyddol

Cyflwyniad a mapiau ar gyfer modelu’r defnydd o dir amaethyddol ar ôl Brexit. Yn ogystal, dadansoddiad wedi’i ddiweddaru ar gyfer y sector pysgodfeydd. 

Is-grŵp Tystiolaeth a Chynllunio Senario

Rhagor o wybodaeth

Cyflogi gweithwyr tymhorol yr UE ar ôl i’r DU ymadael â’r UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Cyswllt Busnes: Ydy’ch busnes yn barod ar gyfer Brexit?
Diweddariad at gytundebau masnach presennol os bydd y DU yn ymadael â’r UE heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Y sector ffermio a pharatoi ar gyfer ymadael â’r UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK

Cymorth llesiant

Mae'n bwysig bod pob un ohonom yn gofalu am ein llesiant personol; fe welwch isod rai o'r sefydliadau sy'n gallu helpu:

Mae'r Llinell Wrando a Chymorth Cymunedol (C.A.L.L) yn llinell gymorth benodedig gyfer materion iechyd meddwl yng Nghymru. Mae'n darparu gwasanaeth gwrando a chymorth emosiynol cyfrinachol. Mae modd ffonio'r llinell gymorth ar 0800 132 737; neu drwy anfon 'help' mewn neges destun i 81066. Cewch hyd i ragor o wybodaeth ar-lein yn callhelpline.org.uk

Mae'r Fishermen's Mission yn darparu cymorth mewn argyfwng a gofal ymarferol i bysgotwyr a'u teuluoedd. Mae'n gallu darparu grantiau mewn argyfwng i sicrhau bod pobl sydd mewn angen yn gallu cadw eu cartrefi. Cewch fynediad hefyd i eraill sy'n rhoi grantiau. Am ragor o wybodaeth, ewch i www.fishermensmission.org.uk neu ffoniwch 01489 566910. Mae gan y sefydliad ddau swyddog porthladd y gallwch gysylltu â nhw am gymorth sef yr Uwcharolygydd Christine King ar 07827 965241 neu drwy e-bost Swales@fishermensmission.org.uk a'r Uwcharolygydd Jane Devereux ar 07825 688730 neu drwy e-bost nwales@fishermensmission.org.uk

Mae Dewis Cymru yn adnodd sy’n darparu gwybodaeth neu gyngor ar broblemau llesiant. Mae ar gael i bobl ledled Cymru ac mae ganddo wybodaeth am sefydliadau a gwasanaethau lleol sy'n gallu eich helpu i ymdrin â phroblemau llesiant. Ewch i www.dewis.wales

Mae modd cysylltu â'r Samariaid 24 awr y dydd yn rhad ac am ddim drwy ffonio 116 123.

Masnachu mewn anifeiliaid a chynnyrch anifeiliaid

Bydd yr holl reoliadau cyfredol mewn perthynas ag iechyd a lles anifeiliaid yn aros yr un fath. Mae hyn yn cynnwys yr holl ddeddfwriaeth am iechyd a lles anifeiliaid ym maes ffermio, lladd-dai a chludo anifeiliaid byw.

Byddwn yn dal ati i ganolbwyntio ar y rhaglen dileu TB ac yn aros yn barod am achosion posibl o glefyd anifeiliaid. Ni fydd unrhyw wiriadau na gofynion ychwanegol wrth fewnforio anifeiliaid a chynnyrch anifeiliaid ond bydd  y trefniadau allforio anifeiliaid byw neu gynnyrch anifeiliaid yn newid, gan gynnwys:

  • tystysgrifau iechyd ychwanegol i allforio gan filfeddygon cymwys
  • newid y rheolau ynghylch symud ceffylau
  • gofynion labelu newydd
  • newid y llwybr i’r farchnad. Bydd angen i anifeiliaid a chynnyrch gael eu hallforio i’r UE drwy Fannau Archwilio ar y Ffin.

Gwybodaeth gan y Gyfarwyddiaeth Meddyginiaethau Milfeddygol

Yr hyb ar gyfer holl gyfathrebiadau’r Gyfarwyddiaeth ar ymadael â’r UE, sy’n cynnwys canllawiau ar sut gallwch chi baratoi.

Ewch i’r hyb yn GOV.UK.

Rhagor o wybodaeth

Paratoi am newidiadau ar y ffin os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Allforio anifeiliaid, cynnyrch anifeiliaid, pysgod a chynnyrch pysgodfeydd i’r UE wedi ymadael â’r UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Dilynwch y camau hyn i ymgeisio am Dystysgrif Iechyd Allforio ar GOV.UK 
Symud anifeiliaid byw neu gynnyrch anifeiliaid fel rhan o fasnach yr UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Allforio ceffylau a merlod: rheolau arbennig (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Edrychwch ar GOV.UK yn rheolaidd am y cyngor diweddaraf ar symudiadau ceffylau cyn i’r DU ymadael â’r UE.
Os yw’ch busnes yn delio â bwyd neu fwyd anifeiliaid, ewch i FOOD.GOV.UK/CY i baratoi’ch busnes ar gyfer yr adeg y bydd y DU yn gadael yr UE

Y Polisi Amaethyddol Cyffredin (PAC) a’r Rhaglen Datblygu Gwledig (RDP) 2014-20

Bydd pob cynllun o dan y PAC a’r RDP yn parhau i weithredu fel arfer. Golyga hyn y bydd Cynllun y Taliad Sylfaenol (BPS) yn aros yr un fath i’n ffermwyr ni yn 2019 a 2020 a bydd yr holl gontractau seiliedig ar dir (Glastir a Coetir) yn aros o dan yr un rheolau a rheoliadau.

Bydd yr holl gynigion grantiau o dan gynlluniau economaidd-gymdeithasol yr RDP yn dal ati i weithredu o dan y rheolau a rheoliadau presennol hefyd.

Bydd pob hawliad a ddaw i law ar ôl 29 Mawrth yn cael ei dalu, yn unol â’r gwarant a roddwyd gan y Trysorlys.

Rhagor o wybodaeth

Taliadau Gwledig Cymru (RPW) ar LLYW.CYMRU
Taliadau fferm os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK

Iechyd planhigion, hadau a deunydd lluosogi planhigion

Hyd nes inni ymadael â’r UE, bydd yr hawliau rhywogaethau planhigion, gan gynnwys y rhai sydd gan fusnesau’r DU, yn parhau i gael eu cydnabod yn y 27 gwladwriaeth arall. Bydd yr holl reoliadau ynghylch plaladdwyr yn parhau’n ddilys hefyd. Ond bydd y canlynol yn newid os ceir Brexit heb gytundeb:

  • y gofynion ar gyfer mewnforio ac allforio planhigion
  • y trefniadau ar gyfer masnachu rhywogaethau sydd mewn perygl
  • y trefniadau ar gyfer organebau a addaswyd yn enetig (GM)
  • y trefniadau ar gyfer hawliau rhywogaethau planhigion a marchnata hadau a deunydd lluosogi planhigion

Rhagor o wybodaeth

Hawliau Amrywogaethau Planhigion a Marchnata Deunyddiau Atgenhedlol Planhigion os bydd y DU yn ymadael â’r UE heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Mewnforio ac allforio planhigion os na fydd cytundeb ymadael (Saesneg yn unig) ar GOV.UK.

Allforio a mewnforio bwyd

Os ydych yn sefydliad wedi'i gymeradwyo gan y DU sy'n:

  • allforio cynhyrchion sy'n deillio o anifeiliaid i'r UE ar hyn o bryd, neu
  • os ydych yn ystyried gwneud hynny yn y dyfodol agos, neu
  • os ydych yn cyflenwi cynhyrchion i eraill sy'n allforio i'r UE

mae angen ichi gysylltu â'r Asiantaeth Safonau Bwyd (ASB).

Os yw'r DU yn gadael yr UE heb gytundeb, bydd angen inni gael ein rhestru gan yr UE fel trydedd wlad, er mwyn inni gael ein cymeradwyo i barhau i allforio cynhyrchion sy'n deillio o anifeiliaid (POAO), megis cig, pysgod, pysgod cregyn, wyau a chynhyrchion llaeth i'r UE.

Nid ydym yn gallu bod yn sicr ynghylch ymateb nac amserlen yr UE. Felly, mae Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (Defra) yn cymryd camau i gael statws trydedd wlad wedi'i rhestru ar gyfer y DU.

Gan fod yr ASB yn gweinyddu cronfa ddata ganolog y DU o sefydliadau sydd wedi cael eu cymeradwyo, bydd yr ASB yn cydlynu'r gwaith o gasglu gwybodaeth sy'n benodol i sefydliadau ar gyfer cais y DU ar ran Defra.

Beth mae angen ichi ei wneud nawr?

Os ydych yn sefydliad wedi'i gymeradwyo gan y DU sy'n allforio cynhyrchion sy'n deillio o anifeiliaid i'r UE ar hyn o bryd, neu os ydych yn bwriadu gwneud hynny yn y dyfodol agos, neu os ydych yn cyflenwi cynhyrchion i eraill sy'n allforio i'r UE, rhaid ichi ddarparu'r canlynol:

  • Cadarnhad yr hoffech gael eich cynnwys ar y rhestr o sefydliadau sydd wedi cael eu cymeradwyo i allforio cynhyrchion sy'n deillio o anifeiliaid i'r UE.
  • Y cynnyrch a phwysau’r deunyddiau mae eich sefydliad wedi'u hallforio i'r UE yn ystod y 12 mis diwethaf, a nifer y llwythi a gafodd eu hanfon i'r UE.
  • Yr holl gynnyrch a phwysau’r deunyddiau mae eich sefydliad wedi'u cynhyrchu yn ystod y 12 mis diwethaf nad ydynt wedi cael eu hallforio.

Anfonwch y wybodaeth hon, ynghyd â'ch rhif cymeradwyo, eich cyfeiriad a'ch manylion cyswllt (cyfeiriad e-bost, rhif ffôn ac enw) at eulistings@food.gov.uk. Drwy anfon y wybodaeth hon at yr ASB rydych yn cydsynio i'r ASB roi'r wybodaeth hon i Defra er mwyn iddynt ei rhannu â'r UE fel rhan o'r broses ymgeisio.

Diogelwch bwyd a chynhwysion

Bydd holl reoliadau am ddiogelwch bwyd a rheolau cynhwysion yr Asiantaeth Safonau Bwyd yn aros yr un fath.

Ni fydd unrhyw newid i fewnforion bwyd a disgwylir y bydd y bwydydd sydd â statws dynodiad daearyddol o dan gynlluniau PGI, PDO a TSG yr Undeb Ewropeaidd yn parhau i gael eu cydnabod gan yr UE.

Os bydd Brexit heb gytundeb, dyma’r pethau fydd yn newid. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn y hysbysiadau technegol a baratowyd gan Defra – ac mae Llywodraeth Cymru wedi gweithio gyda Defra i sicrhau bod yr wybodaeth yn gywir ac yn berthnasol i Gymru:

  • bydd y trefniadau labelu a’r cynhwysion ar gyfer cynnyrch bwyd yn newid a bydd trefniadau arbennig ar gyfer masnachu dŵr mwynol naturiol
  • y trefniadau ar gyfer masnachu nwyddau bond, megis alcohol
  • bydd angen allforio cynnyrch drwy Fan Archwilio ar y Ffin os oes cynhwysion sy’n tarddu o anifeiliaid, a bydd angen tystysgrifau iechyd ychwanegol ar eu cyfer.

Crëwyd ap Diagnostig a cherdyn sgorio Brexit [remove hyperlink] i gefnogi busnesau bwyd a diod Cymru ar ôl Brexit. Mae’r ap yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf un am y diwydiant ac yn helpu busnesau i ymateb i heriau a chyfleoedd Brexit. Mae hefyd yn galluogi busnesau i adolygu eu cryfderau a’u gwendidau ar unrhyw adeg a meincnodi eu hunain o fewn y diwydiant. Ein hasiantaeth, Cywain, sy’n cynnig mynediad at yr ap Parodrwydd am Fusnes hwn. Am ragor o wybodaeth ewch i wefan Bwyd a Diod.

Rhagor o wybodaeth

Y sector bwyd a diod a pharatoi ar gyfer ymadael â’r UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Newidiadau i’r trefniadau labelu bwyd ar ôl Brexit (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Masnachu a labelu bwyd organig os nad oes cytundeb ar Brexit (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Paratoi am newidiadau ar y ffin os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Masnachu gyda'r UE os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Asiantaeth Safonau Bwyd (Saesneg yn unig

Cemegion

Mae Llywodraeth Cmru o blaid aros o fewn EU REACH. Ond rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i gynllunio ar gyfer cyfundrefn ar wahân i reoleiddio gemegion yn y DU os bydd Brexit heb gytundeb.

Yn anorfod, bydd hyn yn creu baich gwaith newydd i gwmnïau sy’n masnachu yn y DU ac yn yr UE, oherwydd bydd rhaid cydymffurfio â dwy system reoleiddio. Bydd y meysydd canlynol yn newid os bydd Brexit heb gytundeb:

  • dosbarthiad, labelu a phecynnu cemegion (CLP)
  • cofrestru, gwerthuso, awdurdodi a chyfyngu ar gemegion (REACH)
  • allforio a mewnforio cemegion peryglus
  • rheoleiddio cynnyrch bioddinistriol, mercwri, llygryddion organig parhaol, plaladdwyr, gwrteithiau a nwyon sy’n teneuo’r osôn neu nwyon wedi’u fflworeiddio

Rhagor o wybodaeth

Y sector cemegion a pharatoi ar gyfer Ymadael â’r UE ar GOV’r UE (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Dilynwch y camau hyn i ymgeisio am Dystysgrif Iechyd Allforio ar GOV.UK
Y canllawiau diweddaraf ar CLP mewnforio ac allforio, bioddinistrwyr, mercwri, llygryddion organig parhaol a phlaladdwyr (Saesneg yn unig) ar HSE.gov.uk
Sut i gydymffurfio â rheoliadau ar blaleiddiad ar ôl Brexit ar GOV.UK
Rheoleiddio plaladdwyr os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Gweithgynhyrchu a marchnata os bydd Brexit heb gytundeb (Saeneg yn unig) ar GOV.UK
Defnyddio a masnachu nwyon wedi'u fflworeiddio a sylweddau sy'n teneuo'r osôn os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Cofrestrwch ar gyfer cyfrif nwy wedi’i fflworeiddio (f gas) (Saesneg yn unig) ar GOV.UK

Ansawdd yr aer

Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithio i drosglwyddo deddfwriaeth yr UE a sicrhau ei bod yn gweithio i Gymru. Bydd y gwaith i wella ansawdd aer Cymru’n parhau fel arfer, yn ogystal â’r gwaith gyda Defra a gweinyddiaethau datganoledig eraill i daclo llygredd aer ar draws y DU ar ôl Brexit.

Rhagor o wybodaeth

Safonau allyriadau diwydiannol ('technegau gorau sydd ar gael') os bydd Brexit heb gytundeb (Saesneg yn unig) ar GOV.UK

Cludo llwythi o wastraff i mewn ac allan o'r UE

Os bydd y DU yn ymadael â'r UE heb gytundeb bydd y trefniadau o ran trwyddedu'r gwaith o gludo llwythi o wastraff yn newid. Byddai'r trefniadau cymeradwyo presennol i gludo gwastraff hysbysedig rhwng y DU a'r UE ar ôl 29 Mawrth 2019 yn amodol ar broses ailgymeradwyo. Mae Defra wrthi'n trafod y trefniadau newydd gydag Aelod-Wladwriaethau eraill o fewn yr UE.

Rhagor o wybodaeth

Mewnforio ac allforio gwastraff os nad oes bargen Brexit (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Pecyn partneriaeth: paratoi ar gyfer newidiadau ar ffiniau’r DU ar ôl gadael yr UE heb gytundeb
Cludo ffynonellau ymbelydrol rhwng y DU a’r UE ar ôl Brexit ar GOV.UK

Datgarboneiddio ac Ynni

Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio o fewn ei meysydd datganoledig o gyfrifoldeb i sicrhau nad oes tarfu ar yr amcanion polisi presennol, gan gynnwys cyflawni ein huchelgeisiau carbon isel, os byddwn yn ymadael â’r UE. Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i gynllunio ar gyfer Brexit heb gytundeb, gan gynnwys sicrhau bod y ddeddfwriaeth newydd, yn ogystal â’r gwaith o lunio polisïau y dyfodol yn gweithio i Gymru. Fodd bynnag, mae rhan fwyaf o agweddau ar y polisi ynni, megis prisio ynni a diogelwch ynni, yn gyfrifoldeb Llywodraeth y DU, gan nad ydynt wedi’u datganoli i Gymru.

Rhagor o wybodaeth

Energy and Climate after Brexit (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Meeting climate change requirements if there's no Brexit deal (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Generating low-carbon electricity if there's no Brexit deal (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Running an oil or gas business if there's no Brexit deal (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Trading gas with the EU if there's no Brexit deal (Saesneg yn unig) ar GOV.UK
Trading electricity if there's no Brexit deal (Saesneg yn unig) ar GOV.UK

Mae rhagor o wybodaeth am y Dreth Allyriadau Carbon ar GOV.UK
HMRC Carbon Emissions Tax Policy Paper (Saesneg yn unig)
HMRC Carbon Emissions Tax Supplementary Document (Saesneg yn unig)

Yn dilyn Brexit, bydd y rheolau ynghylch sut mae data personol yn llifo rhwng yr UE a'r DU yn newid. Ewch i wefan y Comisiynydd Gwybodaeth i ddarganfod mwy am sut fydd y newidiadau hyn yn effeithio arnoch chi neu'ch sefydliad.

Nesaf: pysgodfeydd a masnach >