Neidio i'r prif gynnwy
Iechyd a gwasanaethau cymdeithasol

Yn yr adran hon

Meddyginiaethau a chyflenwadau meddygol
Cymorth am ddim i ddinasyddion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol
Gofal iechyd cyfatebol

Mae cynnal gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol diogel ac o safon yn parhau i fod yn flaenoriaeth bennaf i ni nawr ein bod wedi ymadael â’r UE.

Nid ydym yn rhagweld y bydd gwaith bob dydd y GIG na gwasanaethau gofal cymdeithasol yn cael eu heffeithio’n sylweddol o ganlyniad i’r DU yn ymadael â’r UE. Bydd gwasanaethau gofal a gwasanaethau ysbytai lleol yn parhau i weithio fel yr arfer, gan gynnwys gofal Damweiniau ac Achosion Brys, gofal cymdeithasol a gwasanaethau Meddygon Teulu a deintyddion.

Meddyginiaethau a chyflenwadau meddygol

Ni ddylai clinigwyr ysgrifennu presgripsiynau GIG hirach a dylai pobl barhau i wneud yr hyn maent wedi’i arfer ei wneud. Mae hynny’n golygu archebu presgripsiynau pan fo’u hangen yn unig, parhau i roi meddyginiaeth yn y ffordd arferol a pharhau i’w chymryd yn y ffordd y cafodd ei phresgripsiynu.

Os oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn â’ch meddyginiaethau neu’ch presgripsiwn rheolaidd, dylech siarad â’ch fferyllydd lleol yn y lle cyntaf.

Cymorth am ddim i wladolion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol

Mae croeso wedi bod i ddinasyddion yr UE yng Nghymru erioed, a bydd hynny’n parhau. Mae ein cydweithwyr o’r UE yn chwarae rhan werthfawr o ran darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru ac rydym yn gwerthfawrogi pob un ohonynt a’r gwaith a wnânt.

Bydd angen i ddinasyddion yr UE a’u teuluoedd sy’n byw yn y DU wneud cais i gynllun Statws Preswylydd Sefydlog y Swyddfa Gartref erbyn 30 Mehefin 2021 Bydd hyn yn golygu y gallant barhau i fyw a gweithio yng Nghymru ar ôl i’r DU ymadael â’r UE.

Mae Llywodraeth Cymru wedi creu pecyn o gymorth am ddim sydd ar gael i helpu dinasyddion yr UE i fyw a gweithio yng Nghymru. I gael gwybod mwy am y cymorth sydd ar gael ewch ar y dudalen Dinasyddion yr UE yng Nghymru. Mae’r Swyddfa Gartref wedi cyhoeddi’r cyngor canlynol os ydych yn ddinesydd o’r UE; yn sefydliad sy’n cyflogi staff o’r UE; neu’n recriwtio o’r UE:

  • EU citizens in the UK – Stay Informed, sy’n rhoi gwybodaeth am y cytundeb ar hawliau dinasyddion a’r Cynllun Preswylio i ddinasyddion yr UE yn y DU.
  • Mae pecyn wedi’i lansio i roi offer a gwybodaeth i gyflogwyr gefnogi dinasyddion yr UE a’u teuluoedd gyda’r Cynllun Preswylio’n Sefydlog.

Cymru: gwladolion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol

Mae tua 180,000 o bobl yn cael eu cyflogi mewn rolau iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, gyda thros 98,000 yn gweithio o fewn GIG Cymru ym mis Mehefin 2020. Yn 2020, nododd tua 8% o'r staff eu bod yn wladolion nad ydynt o'r DU, gyda chyfran uwch o wladolion yr UE na gwladolion nad ydynt o'r UE.

O ran gofal cymdeithasol a gofal plant, amcangyfrifir bod 6.4% o staff gwasanaethau gofal cymdeithasol cofrestredig a 4.5% o staff gwasanaethau gofal plant cofrestredig yng Nghymru yn wladolion yr UE nad ydynt o'r DU.

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cynnal trefniadau i gydnabod cymwysterau proffesiynol cyfatebol (MRPQ) ar gyfer y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol. Bydd hyn o gymorth o ran symudiad gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol ledled Ewrop.

Nawr bod y DU wedi ymadael â'r UE, mae 'cyfnod segur’ o hyd at ddwy flynedd ar waith lle mae cymwysterau presennol yr UE a rhyngwladol yn parhau i gael eu cydnabod. Ar 1 Ionawr 2021, dylai gweithwyr proffesiynol sydd â chymwysterau yn y DU sy'n dymuno cyflenwi gwasanaethau yn yr UE geisio cydnabyddiaeth am eu cymwysterau gan ddefnyddio'r rheolau cenedlaethol yn Aelod-wladwriaethau'r UE. Fel rhan o'r cytundeb a wnaed rhwng y DU a'r UE, bydd rheoleiddwyr proffesiynol yn gallu cydweithredu â'u cymheiriaid yn yr UE i gytuno ar broses ar gyfer cydnabod cymwysterau proffesiynol yn nhiriogaethau ei gilydd. Bydd hyn yn rhoi'r hyblygrwydd i reoleiddwyr drafod Cytundebau Cydnabyddiaeth Cyfatebol (MRAs) neu ddefnyddio llwybrau cydnabod trydydd gwledydd presennol i gydnabod cymwysterau'r UE.

Trefniadau gofal iechyd cyfatebol hyd at 31 Rhagfyr 2020

Mae’r cytundeb a wnaed gyda’r EU yn golygu y bydd y rhan fwyaf o drefniadau gofal iechyd cilyddol gyda gwledydd yr EU yn parhau.

Bydd y Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC) yn parhau i fod yn ddilys hyd nes y dyddiad dod i ben ar y cerdyn. Golyga hyn felly y gall dinasyddion y DU gael gofal iechyd os bydd anghenion brys yn codi pan fyddant yn un o Aelod-wladwriaethau’r UE. Wedi i’ch cerdyn EHIC ddod i ben, gellir ei newid am Gerdyn Yswiriant Iechyd Byd-eang newydd (GHIC) sydd yn cael ei ddyrannu gan Lywodraeth y DU. Bydd pensiynwyr cymwys, gweithwyr trawsffiniol a grwpiau penodol eraill ynghyd ag aelodau o’u teuluoedd yn parhau i gael gofal iechyd wedi’i ariannu gan y DU os byddant yn symud i’r UE.

Bydd modd i bobl gael gofal iechyd wedi’i gynllunio (a thriniaeth mamolaeth) yn yr EU, pan fydd y gofal hwnnw wedi’i awdurdodi o flaen llaw.

Bydd gan bawb sydd yn gymwys o dan y Cytundeb Ymadael â’r UE hefyd yr un hawliau gofal iechyd ar ôl 31 Rhagfyr 2020.

Gall dinasyddion y DU ddefnyddio pasbort y DU i gael gofal iechyd meddygol angenrheidiol yn Norwy (er enghraifft triniaeth frys, neu i drin cyflwr sydd yn bodoli eisoes).

Os byddant yn teithio i’r Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ, neu Liechtenstein o 1 Ionawr 2021 ymlaen, dylai teithwyr o’r DU sicrhau bod ganddynt yswiriant teithio addas sydd yn cynnwys gofal iechyd cyn teithio. Dylid sicrhau bod yr yswiriant hwnnw yn cynnwys unrhyw gyflyrau sydd yn bodoli eisoes oedd yn gymwys o dan y Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC) yn flaenorol.

Nid yw triniaeth o dan y Gyfarwyddeb Drawsffiniol wedi parhau. Nid oes modd felly i ddinasyddion y DU wneud defnydd o’r Gyfarwyddeb i gael triniaeth gofal iechyd yn yr EU ar wahân i amgylchiadau cyfyngedig. Gall cleifion ddefnyddio’r Gyfarwyddeb i gael ad-daliad am driniaeth a gafwyd:

  • hyd at flwyddyn ar ôl 11pm ar 31 Rhagfyr 2020, neu
  • o fewn y cyfnod penodol ar gyfer caniatâd wedi’i gymeradwyo yn flaenorol os yw hyn yn hirach na blwyddyn.

Y Cerdyn Yswiriant Iechyd Byd-eang newydd (GHIC)

Bydd y Cerdyn Yswiriant Iechyd Byd-eang (GHIC) yn disodli’r Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC). Bydd y GHIC yn rhoi yr un yswiriant gan alluogi preswylwyr y DU i gael triniaeth frys a thriniaeth feddygol angenrheidiol wrth deithio yn yr EU. Mae hyn yn cynnwys triniaeth feddygol angenrheidiol ar gyfer cyflyrau sydd yn bodoli eisoes neu gyflyrau cronig. 

Nid oes angen i bobl wneud cais am GHIC os oes ganddynt EHIC eisoes. Mae eich EHIC yn parhau yn ddilys yn yr EU nes y bydd yn dod i ben.

Mae’r cerdyn GHIC newydd am ddim ac ar gael o wefan swyddogol y GHIC. Fel rheol, bydd y cerdyn yn eich cyrraedd o fewn 10 diwrnod. 

Caiff holl deithwyr y DU i’r EU eu cynghori yn gryf i sicrhau bod ganddynt yswiriant teithio yn ychwanegol i’r GHIC. Mae’n bosibl na fyddai’r GHIC yn talu’r holl gostau sydd yn deillio o driniaeth feddygol angenrheidiol e.e. costau dychwelyd adref. 

Byddwch yn wyliadwrus o wefannau answyddogol a fydd efallai’n codi tâl arnoch os gwnewch gais am gerdyn ar eu gwefannau. Mae’r GHIC am ddim. I wneud cais am GHIC, ewch i wefan swyddogol y GHIC.

Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC)

Os ydych yn teithio i wlad yn yr UE, bydd eich EHIC yn parhau i fod yn ddilys nes y bydd yn dod i ben. Wedi iddo ddod i ben, gellir ei newid am Gerdyn Yswiriant Iechyd Byd-eang (GHIC) sydd yn cael ei ddyrannu gan Lywodraeth y DU. Mae’r EHIC yn rhoi’r hawl ichi gael gofal iechyd gan y wladwriaeth sydd yn deillio o anghenion brys yn ystod arhosiad tymor byr yn yr UE. Gallwch gael tystysgrif newydd dros dro (PRC) os nad oes cerdyn gennych a bod angen triniaeth arnoch.

Caiff holl deithwyr y DU i’r EU eu cynghori yn gryf i sicrhau bod ganddynt yswiriant teithio yn ychwanegol i’r EHIC. Mae’n bosib na fyddai’r EHIC yn talu’r holl gostau sydd yn deillio o driniaeth feddygol angenrheidiol e.e. costau dychwelyd adref.

Nid yw pobl o’r DU sydd yn teithio i’r Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ neu Liechtenstein o 1 Ionawr 2021 ymlaen yn gymwys i gael gofal drwy’r EHIC bellach. Fodd bynnag, gellir defnyddio pasbort y DU i gael gofal iechyd meddygol angenrheidiol yn Norwy (er enghraifft triniaeth frys, neu driniaeth ar gyfer cyflwr sydd yn bodoli eisoes). Dylai pobl sicrhau bod ganddynt yswiriant teithio addas sydd yn cynnwys gofal iechyd cyn teithio. Sicrhewch fod yr yswiriant yn cynnwys cyflyrau sydd yn bodoli eisoes oedd yn gymwys o dan y Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC) yn flaenorol.

Cardiau EHIC a ddyrannwyd yn y DU ar ôl 1 Ionawr 2021

Gall rhai unigolion wneud cais am gerdyn EHIC DU newydd a pharhau i’w ddefnyddio yn yr UE, Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a’r Swistir ar ôl 1 Ionawr 2021. Mae’r rhai hynny a all wneud cais am y cerdyn newydd yn cynnwys:

  • Myfyrwyr o’r DU sydd yn astudio yn yr UE, y Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ neu Liechtenstein ac nad ydynt yn ddinasyddion o’r gwledydd hyn
  • Rhai o bensiynwyr y wladwriaeth Brydeinig a’u teuluoedd sydd yn byw yn yr UE
  • Dinasyddion o’r UE, y Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ neu Liechtenstein sydd yn breswylwyr fel arfer yn y DU

Ceir manylion ar wefan swyddogol y GHIC.

Cael gofal iechyd yng Nghymru ar ôl 1 Ionawr 2021

Bydd modd i ddinasyddion yr UE sydd yn byw yn gyfreithlon yng Nghymru cyn 31 Rhagfyr 2020 ddefnyddio’r GIG yng Nghymru a chael gwasanaethau’r GIG am ddim fel sydd yn bosibl ar hyn o bryd. Mae hyn ar yr amod eich bod wedi cofrestru ac wedi cael statws preswylydd sefydlog neu cyn-sefydlog sydd yn caniatáu ichi barhau i fyw yn y DU. Os nad ydych chi’n cofrestru, mae’n bosibl y cewch eich ystyried yn ymwelydd o dramor a gellir codi tâl arnoch am wasanaethau’r GIG. Er mwyn darganfod pa gefnogaeth am ddim sydd ar gael wrth ymgeisio am statws sefydlog neu cyn-sefydlog, ewch i wefan y Gwasanaeth Cynghori ar Fewnfudo.

I gael eich ystyried yn breswylydd fel arfer, rhaid ichi fod yn byw yng Nghymru ar sail gyfreithlon a sefydlog am y tro. Mae’n bosibl y bydd angen ichi ddangos tystiolaeth o hyn. 

Cytundeb gyda Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a’r Swistir

O dan y cytundebau hawliau dinasyddion gyda Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a’r Swistir, bydd modd i ddinasyddion o’r gwledydd hyn sy’n byw yn gyfreithlon yn y DU ar neu cyn 31 Rhagfyr 2020 ddefnyddio’r GIG fel sydd yn bosibl ar hyn o bryd.

Nid yw’r cytundebau hyn yn cynnwys dinasyddion o’r gwledydd hyn sy’n symud i’r DU ar ôl diwedd y Cyfnod Pontio ar 31 Rhagfyr 2020. Mae rhagor o wybodaeth am y Cytundeb Hawliau Dinasyddion gyda’r Swistir ar gael ar GOV.UK.

Mae rhagor o wybodaeth am y Cytundeb Hawliau Dinasyddion gyda’r EEA ac EFTA (Norwy, Gwlad yr Iâ a Liechtenstein) ar gael ar GOV.UK

Cytundeb gydag Iwerddon

Bydd dinasyddion Iwerddon sy’n byw yn y DU, a dinasyddion Prydain sy’n byw yn Iwerddon, yn parhau i gael gofal iechyd yn y wlad y maent yn byw ynddi ar ôl ymadawiad y DU â’r UE ar 31 Rhagfyr 2020. Y rheswm dros hyn yw trefniadau hirsefydlog o dan yr Ardal Deithio Gyffredin ac fel rhan o’r trefniadau gofal iechyd cilyddol newydd gyda’r UE.

Mae rhagor o wybodaeth am yr Ardal Deithio Gyffredin rhwng y DU ac Iwerddon ar gael ar GOV.UK

Astudio yng Nghymru

Caiff dinasyddion o’r UE, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein, Norwy a’r Swistir a ddechreuodd astudio mewn sefydliad addysg uwch achrededig yn y DU ar neu cyn 31 Rhagfyr 2020 ddefnyddio eu EHIC i gael gofal iechyd meddygol angenrheidiol nes diwedd eu cwrs, ni waeth beth yw eu cenedligrwydd. Rhaid i’r unigolyn wneud cais i’r Cynllun Preswylio’n Sefydlog i Ddinasyddion yr UE os bydd ei gwrs yn para y tu hwnt i 30 Mehefin 2021. Bydd angen i ddinasyddion o’r UE, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein, Norwy a’r Swistir a ddechreuodd astudio yn y DU ar ôl 1 Ionawr 2021 ac y bydd eu cwrs yn para mwy na 6 mis dalu’r gordal iechyd mewnfudo fel rhan o’u cais am fisa myfyriwr. Ar gyfer cwrs astudio byrrach, caiff dinasyddion o’r UE, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein, Norwy a’r Swistir barhau i ddefnyddio eu EHIC ar gyfer gofal iechyd meddygol angenrheidiol.

Mae rhagor o wybodaeth i fyfyrwyr o’r UE am astudio yn y DU ar gael ar GOV.UK.

Gofal Iechyd wedi’i Gynllunio (S2 gynt)

Bydd trefniadau gofal iechyd wedi’i gynllunio yn parhau; a bydd pensiynwyr cymwys, gweithwyr trawsffiniol a grwpiau penodol eraill – ac aelodau o’u teuluoedd – yn parhau i elwau ar drefniadau gofal iechyd cilyddol ar gyfer eu costau gofal iechyd.

Dylai darparwyr gofal iechyd barhau i ddefnyddio’r prosesau sydd eisoes wedi’u sefydlu i adennill y costau hyn gan Aelod-wladwriaethau.

Gan fod y rhyddid i symud wedi dod i ben, bydd angen i ddinasyddion o’r UE sy’n symud i’r DU o 1 Ionawr 2021 ymlaen am fwy na chwe mis fynd drwy fesurau rheoli mewnfudo a thalu’r gordal iechyd mewnfudo fel rhan o unrhyw gais am fisa. Fodd bynnag, bydd rhai grwpiau, pan fo Aelod-wladwriaeth yn parhau i dalu am eu costau gofal iechyd yn llawn, yn gallu gwneud cais i gael ad-daliad am y gordal. Mae’n bosibl y codir tâl am driniaeth gan y GIG ar ymwelwyr tymor byr â’r DU nad ydynt wedi’u cynnwys yn y cytundeb newydd rhwng y DU a’r UE ar ofal iechyd cilyddol, gan gynnwys cyn breswylwyr y DU.

Gofal iechyd tymor hir ar gyfer pensiynwyr (S1 gynt)

Ar ôl 31 Rhagfyr 2020, bydd unigolion sy’n symud eu preswyliaeth fel arfer i Aelod-wladwriaeth (neu i’r DU o Aelod-wladwriaeth) yn gallu cael gofal iechyd llawn tra maent yn yr Aelod-wladwriaeth honno. Fodd bynnag, ni fydd pobl sy’n allforio pensiynau a budd-daliadau cymwys eraill yn gymwys mwyach i gael triniaeth am ddim gan y GIG os byddant yn dychwelyd i’r DU, oni bai eu bod wedi’u heithrio o dan y Cytundeb Ymadael neu eu bod wedi’u cynnwys gan eithriad arall o dan Reoliadau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Ffioedd Ymwelwyr Tramor) (Cymru) 1989 a rheoliadau diwygio.

Gofal iechyd tymor hir ar gyfer gweithwyr (S1 gynt)

Yn unol â’r trefniadau presennol, bydd rhai unigolion sy’n symud eu preswyliaeth fel arfer i Aelod-wladwriaeth (neu i’r DU o Aelod-wladwriaeth) yn gallu cael gofal iechyd llawn tra maent yn yr Aelod-wladwriaeth honno. Mae hyn yn cynnwys gweithwyr trawsffiniol, rhai gweithwyr trawsffiniol eraill (megis morwyr) a rhai gweithwyr a adleolir/gweithwyr datgysylltiedig.

Diogelu data

Mae'r cytundeb rhwng y DU a'r UE yn darparu ar gyfer y llif rhydd parhaus o ddata personol o Wladwriaethau'r UE ac EEA EFTA i'r DU, tra bod penderfyniadau digonolrwydd data'r UE ar gyfer y DU yn cael eu mabwysiadu, ac am ddim mwy na chwe mis (o 1 Ionawr 2021). Mae'r DU, ar sail drosiannol, wedi ystyried bod Gwladwriaethau'r UE ac EEA EFTA yn ddigonol i ganiatáu llifau data o'r DU.

Daliwch ati i ymweld â gwefan y Comisiynydd Gwybodaeth i ddysgu mwy am lifau data personol rhwng yr UE a'r DU ac i gael y wybodaeth ddiweddaraf am unrhyw newidiadau a fydd yn effeithio arnoch chi neu’ch sefydliad.

Nesaf: addysg a sgiliau >