Neidio i'r prif gynnwy
Iechyd a gwasanaethau cymdeithasol

Yn yr adran hon

Meddyginiaethau a chyflenwadau meddygol
Cymorth am ddim i ddinasyddion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol
Gofal iechyd cyfatebol

Mae cynnal gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol diogel ac o safon yn parhau i fod yn flaenoriaeth bennaf i ni nawr ein bod wedi ymadael â’r UE.

Nid ydym yn rhagweld y bydd gwaith bob dydd y GIG na gwasanaethau gofal cymdeithasol yn cael eu heffeithio’n sylweddol o ganlyniad i’r DU yn ymadael â’r UE. Bydd gwasanaethau gofal a gwasanaethau ysbytai lleol yn parhau i weithio fel yr arfer, gan gynnwys gofal Damweiniau ac Achosion Brys, gofal cymdeithasol a gwasanaethau Meddygon Teulu a deintyddion.

Meddyginiaethau a chyflenwadau meddygol

Ni ddylai clinigwyr ysgrifennu presgripsiynau GIG hirach a dylai pobl barhau i wneud yr hyn maent wedi’i arfer ei wneud. Mae hynny’n golygu archebu presgripsiynau pan fo’u hangen yn unig, parhau i roi meddyginiaeth yn y ffordd arferol a pharhau i’w chymryd yn y ffordd y cafodd ei phresgripsiynu.

Os oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn â’ch meddyginiaethau neu’ch presgripsiwn rheolaidd, dylech siarad â’ch fferyllydd lleol yn y lle cyntaf.

Cymorth am ddim i wladolion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol

Mae croeso wedi bod i ddinasyddion yr UE yng Nghymru erioed, a bydd hynny’n parhau. Mae ein cydweithwyr o’r UE yn chwarae rhan werthfawr o ran darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru ac rydym yn gwerthfawrogi pob un ohonynt a’r gwaith a wnânt.

Bydd angen i ddinasyddion yr UE a’u teuluoedd sy’n byw yn y DU wneud cais i gynllun Statws Preswylydd Sefydlog y Swyddfa Gartref erbyn 30 Mehefin 2021 Bydd hyn yn golygu y gallant barhau i fyw a gweithio yng Nghymru ar ôl i’r DU ymadael â’r UE.

Mae Llywodraeth Cymru wedi creu pecyn o gymorth am ddim sydd ar gael i helpu dinasyddion yr UE i fyw a gweithio yng Nghymru. I gael gwybod mwy am y cymorth sydd ar gael ewch ar y dudalen Dinasyddion yr UE yng Nghymru. Mae’r Swyddfa Gartref wedi cyhoeddi’r cyngor canlynol os ydych yn ddinesydd o’r UE; yn sefydliad sy’n cyflogi staff o’r UE; neu’n recriwtio o’r UE:

  • EU citizens in the UK – Stay Informed, sy’n rhoi gwybodaeth am y cytundeb ar hawliau dinasyddion a’r Cynllun Preswylio i ddinasyddion yr UE yn y DU.
  • Mae pecyn wedi’i lansio i roi offer a gwybodaeth i gyflogwyr gefnogi dinasyddion yr UE a’u teuluoedd gyda’r Cynllun Preswylio’n Sefydlog.

Cymru: gwladolion yr UE sy’n gweithio ym maes iechyd a gofal cymdeithasol

Mae tua 180,000 o bobl yn cael eu cyflogi mewn rolau iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, gyda thros 98,000 yn gweithio o fewn GIG Cymru ym mis Mehefin 2020. Yn 2020, nododd tua 8% o'r staff eu bod yn wladolion nad ydynt o'r DU, gyda chyfran uwch o wladolion yr UE na gwladolion nad ydynt o'r UE.

O ran gofal cymdeithasol a gofal plant, amcangyfrifir bod 6.4% o staff gwasanaethau gofal cymdeithasol cofrestredig a 4.5% o staff gwasanaethau gofal plant cofrestredig yng Nghymru yn wladolion yr UE nad ydynt o'r DU.

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cynnal trefniadau i gydnabod cymwysterau proffesiynol cyfatebol (MRPQ) ar gyfer y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol. Bydd hyn o gymorth o ran symudiad gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol ledled Ewrop.

Nawr bod y DU wedi ymadael â'r UE, mae 'cyfnod segur’ o hyd at ddwy flynedd ar waith lle mae cymwysterau presennol yr UE a rhyngwladol yn parhau i gael eu cydnabod. Ar 1 Ionawr 2021, dylai gweithwyr proffesiynol sydd â chymwysterau yn y DU sy'n dymuno cyflenwi gwasanaethau yn yr UE geisio cydnabyddiaeth am eu cymwysterau gan ddefnyddio'r rheolau cenedlaethol yn Aelod-wladwriaethau'r UE. Fel rhan o'r cytundeb a wnaed rhwng y DU a'r UE, bydd rheoleiddwyr proffesiynol yn gallu cydweithredu â'u cymheiriaid yn yr UE i gytuno ar broses ar gyfer cydnabod cymwysterau proffesiynol yn nhiriogaethau ei gilydd. Bydd hyn yn rhoi'r hyblygrwydd i reoleiddwyr drafod Cytundebau Cydnabyddiaeth Cyfatebol (MRAs) neu ddefnyddio llwybrau cydnabod trydydd gwledydd presennol i gydnabod cymwysterau'r UE.

Trefniadau gofal iechyd cyfatebol hyd at 31 Rhagfyr 2020

Gydol y cyfnod pontio hyd at 31 Rhagfyr 2020, parhaodd y trefniadau gofal iechyd cyfatebol presennol fel yr oeddynt cyn i’r DU ymadael â’r UE.

Mae’r hawliau gofal iechyd cyfatebol hyn yn cynnwys y canlynol:

  • mae gan unigolion sy'n derbyn pensiwn y wladwriaeth hawl lawn i ofal iechyd yn y wlad y byddant yn ymddeol iddi
  • mae'r Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC) am ddim yn rhoi'r hawl i ofal iechyd brys i bobl sy'n ymweld ag un o aelod-wladwriaethau eraill yr UE dros dro, a
  • gall gweithwyr sydd wedi'u hanfon dramor a gweithwyr ar draws ffiniau fanteisio ar hawliau gofal iechyd lleol.

Gall cleifion yn y DU arfer eu hawliau i driniaeth feddygol a gynlluniwyd mewn gwlad arall yn yr UE/Ardal Economaidd Ewropeaidd.

Bydd Llywodraeth y DU yn talu costau gofal iechyd pobl sy'n byw yn yr UE ac y mae eu gofal iechyd wedi'i ariannu gan y DU, gan gynnwys pensiynwyr a myfyrwyr.

Mae Llywodraeth y DU wrthi’n edrych ar drefniadau gofal iechyd cyfatebol at y dyfodol. Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i sicrhau bod buddiannau Cymru’n cael eu deall a’u cynrychioli'n briodol.

Tystysgrif S1 hyd at 31 Rhagfyr 2020

O dan yr hawliau cyfredol, mae tystysgrif S1 yn eich helpu chi a'ch dibynyddion i gael hawl i ofal iechyd pan rydych yn byw yn y DU.

Os ydych yn byw yng Nghymru ar 31 Rhagfyr 2020, bydd eich S1 yn parhau i fod yn ddilys yng Nghymru ar ôl y dyddiad hwnnw.

Gallwch barhau i wneud cais am dystysgrif S1 yn ystod y cyfnod pontio h.y. hyd at 31 Rhagfyr 2020.

Gallech fod yn gymwys i gael tystysgrif S1 os ydych:

  • wedi gweithio a thalu cyfraniadau yng ngwledydd yr UE, Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein neu'r Swistir
  • yn cael budd-daliadau penodol, fel pensiwn, gan wledydd yr UE, Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein neu'r Swistir

Dylech wneud cais i'r awdurdod yswiriant iechyd yn y wlad berthnasol, os ydych yn gymwys. Rhaid ichi gofrestru eich S1 yng Nghymru i gael mynediad at ofal y GIG yn yr un modd â rhywun sy'n breswylydd fel arfer.

Os ydych yn ddinesydd o Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein neu'r Swistir ac yn byw yn y DU ar 31 Rhagfyr 2020, bydd eich S1 yn parhau i fod yn ddilys ar ôl y dyddiad hwnnw oherwydd cytundebau hawliau dinasyddion gyda'r gwledydd hynny.

Trefniadau gofal iechyd cyfatebol ar ôl 1 Ionawr 2021

Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC)

Mae'r DU wedi dod i gytundeb ar ofal iechyd wrth ymweld â'r UE. Bydd eich Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC) yn parhau i fod yn ddilys os ydych yn teithio i wlad yn yr UE. Mae'r EHIC yn rhoi'r hawl i chi gael gofal iechyd a ddarperir gan y wladwriaeth yn ystod arhosiad dros dro yn yr UE. Gallwch gael tystysgrif amnewid dros dro (PRC) os oes angen triniaeth arnoch ac nad oes gennych gerdyn.

Gallwch ddefnyddio pasbort y DU i gael gofal iechyd sy'n angenrheidiol yn feddygol yn Norwy (er enghraifft, triniaeth frys, neu i drin cyflwr a oedd gennych eisoes).

Cynghorir holl deithwyr y DU i'r UE i gael yswiriant teithio yn ogystal â'r EHIC gan efallai na fydd yr EHIC yn talu'r holl gostau sy'n deillio o driniaeth sy'n angenrheidiol yn feddygol e.e. ailwladoli.

Os ydych yn teithio i'r Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ neu Liechtenstein o 1 Ionawr 2021, dylech gael yswiriant teithio priodol gydag yswiriant gofal iechyd cyn i chi deithio. Gwnewch yn siŵr ei fod yn cwmpasu unrhyw gyflyrau a oedd gennych a gwmpaswyd yn flaenorol gan eich Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd (EHIC).

Gallwch ddarllen cyngor ar brynu yswiriant teithio gyda'r yswiriant cywir.

EHICs a gyhoeddwyd yn y DU ar ôl 1 Ionawr 2021

Gall rhai pobl wneud cais am EHIC newydd y gallant barhau i'w ddefnyddio ar ôl 1 Ionawr 2021 yn yr UE, Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a'r Swistir. Mae pobl sy'n gallu gwneud cais am y cerdyn newydd yn cynnwys:

  • myfyrwyr o'r DU sy'n astudio yn yr UE
  • rhai Pensiynwyr y Wladwriaeth sy'n byw yn yr UE a'u teuluoedd
  • gwladolion yr UE yn y DU

Os byddwch yn gwneud cais am gerdyn nawr, byddwch yn cael Cerdyn Yswiriant Iechyd Byd-eang (GHIC) newydd y DU yn hytrach nag EHIC. Nid oes angen i chi wneud cais am GHIC os oes gennych EHIC. Mae eich EHIC yn parhau'n ddilys yn yr UE nes iddo ddod i ben.

Byddwch yn wyliadwrus o wefannau answyddogol, a all godi tâl os byddwch yn gwneud cais drwyddynt. Gallwch gael EHIC neu GHIC yn rhad ac am ddim.

Gofal iechyd wedi'i gynllunio ar ôl 1 Ionawr 2021

Bydd trefniadau gofal iechyd wedi'i gynllunio yn parhau; a bydd pensiynwyr cymwys, gweithwyr rheng flaen a rhai grwpiau eraill – a'u teuluoedd - yn parhau i elwa ar drefniadau gofal iechyd cyfatebol sy'n talu eu costau gofal iechyd.

Dylai darparwyr gofal iechyd barhau i ddefnyddio'r prosesau sydd eisoes ar waith i adennill y costau hyn gan Aelod-wladwriaethau.

Gyda diwedd rhyddid i symud, bydd dinasyddion yr UE sy'n symud i'r DU o 1 Ionawr 2021 am fwy na chwe mis yn destun rheolaeth fewnfudo ac yn talu'r gordal iechyd mewnfudo fel rhan o unrhyw gais am fisa. Fodd bynnag, bydd rhai grwpiau, lle mae Aelod-wladwriaeth yn parhau i dalu eu costau gofal iechyd yn llawn, yn gallu ceisio cael ad-daliad o'r gordal. Efallai y codir tâl ar ymwelwyr tymor byr â'r DU nad ydynt yn cael eu cwmpasu gan gytundeb newydd y DU-UE ar ofal iechyd cyfatebol, gan gynnwys cyn-breswylwyr y DU, am driniaeth y GIG.

Cael gofal iechyd yng Nghymru ar ôl 1 Ionawr 2021

Bydd dinasyddion yr UE a oedd yn byw yn gyfreithlon yng Nghymru cyn 31 Rhagfyr 2020 yn gallu defnyddio’r GIG yng Nghymru, fel sy’n wir  nawr, cyn belled â’ch bod wedi cofrestru a chael statws preswylydd sefydlog neu breswylydd cyn-sefydlog er mwyn gallu parhau i fyw yn y DU a chael at wasanaethau’r GIG am ddim. Os nad ydych yn cofrestru, gellid eich ystyried yn ymwelydd tramor ac efallai y codir tâl arnoch am wasanaethau’r GIG. I gael gwybod pa gymorth sydd ar gael yn rhad ac am ddim wrth wneud cais am statws preswylydd sefydlog neu breswylydd cyn-sefydlog, ewch i Gwasanaeth Cynghori ar Fewnfudo.

I gael eich ystyried yn breswylydd fel arfer, rhaid i chi fod yn byw yng Nghymru yn gyfreithlon ac ar sail sefydlog ar hyn o bryd. Efallai y gofynnir i chi am dystiolaeth o hyn.

Cytundeb gyda Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a'r Swistir

Mae'r DU wedi cytuno ar drefniadau hawliau i ddinasyddion gyda Norwy, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein a'r Swistir.

Golyga'r cytundebau hyn y gall dinasyddion y gwledydd hyn sy'n byw yn gyfreithlon yn y DU ar ddiwrnod ymadawiad y DU â'r UE ddefnyddio'r GIG yn yr un modd ag y maent yn awr.

Nid yw'r cytundebau hyn yn berthnasol i ddinasyddion o'r gwledydd hyn sy'n symud i'r DU ar ôl diwedd y cyfnod pontio ar 31 Rhagfyr 2020.

Rhagor o wybodaeth am Gytundeb Hawliau Dinasyddion y Swistir ar GOV.UK.

Rhagor o wybodaeth am Gytundeb Hawliau Dinasyddion Cymdeithas Masnach Rydd Ewrop yr Ardal Economaidd Ewropeaidd (Norwy, Gwlad yr Iâ a Liechtenstein) ar GOV.UK

Cytundeb gydag Iwerddon

Bydd dinasyddion Iwerddon sy'n byw yn y DU, a dinasyddion Prydeinig sy'n byw yn Iwerddon, yn parhau i fod â hawl i ofal iechyd yn y wlad y maent yn byw ynddi ar ôl i’r DU ymadael â’r UE ar 31 Rhagfyr 2020. Y rheswm dros hyn yw'r cytundebau hirdymor o dan yr Ardal Deithio Gyffredin.

Rhagor o wybodaeth am yr Ardal Deithio Gyffredin rhwng y DU ac Iwerddon ar GOV.UK

Astudio yng Nghymru

Gallwch barhau i ddefnyddio eich EHIC neu'ch Tystysgrif Cerdyn Dros Dro (PRC) i gael gofal iechyd am ddim gan y GIG os ydych wedi dechrau cwrs addysg neu hyfforddiant yng Nghymru cyn i'r DU ymadael â'r UE. Bydd hyn yn berthnasol tan ddiwedd eich cwrs, hyd yn oed os yw'n gorffen ar ôl 31 Rhagfyr 2020.

Os gwnaethoch ddechrau'ch cwrs addysg neu hyfforddiant yng Nghymru ar ôl i'r DU ymadael â'r UE, efallai na fydd eich EHIC yn ddilys. Dylech brynu yswiriant iechyd fel y byddech wrth ymweld â gwlad arall nad yw yn yr UE.

Nid yw hyn yn effeithio ar hawliau unigolion o dan y cytundebau hawliau dinasyddion gyda’r Swistir, Norwy, Gwlad yr Iâ a Liechtenstein.

Diogelu data

Mae'r cytundeb rhwng y DU a'r UE yn darparu ar gyfer y llif rhydd parhaus o ddata personol o Wladwriaethau'r UE ac EEA EFTA i'r DU, tra bod penderfyniadau digonolrwydd data'r UE ar gyfer y DU yn cael eu mabwysiadu, ac am ddim mwy na chwe mis (o 1 Ionawr 2021). Mae'r DU, ar sail drosiannol, wedi ystyried bod Gwladwriaethau'r UE ac EEA EFTA yn ddigonol i ganiatáu llifau data o'r DU.

Daliwch ati i ymweld â gwefan y Comisiynydd Gwybodaeth i ddysgu mwy am lifau data personol rhwng yr UE a'r DU ac i gael y wybodaeth ddiweddaraf am unrhyw newidiadau a fydd yn effeithio arnoch chi neu’ch sefydliad.

Nesaf: addysg a sgiliau >

Ymunwch â ni ar y cyfryngau cymdeithasol