Neidio i'r prif gynnwy

Esbonio sut mae olrhain cysylltiadau yn cael ei ddefnyddio i reoli lledaenu'r coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
1 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth yw olrhain cysylltiadau?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Y nod yw diogelu eich iechyd a chefnogi'r gwaith sy'n mynd rhagddo i reoli lledaeniad coronafeirws. Nid mater o orfodaeth na gwyliadwriaeth yw hyn ac mae er budd diogelu iechyd pobl.

Mae olrhain cysylltiadau yn rhan bwysig o'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu,a fydd yn ein helpu i fyw ac i weithio ochr yn ochr â'r feirws tra bod ymchwil yn parhau i ddod o hyd i driniaethau mwy effeithiol a brechlyn. Mae'r strategaeth yn cael ei gweithredu drwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Cyn gynted ag y bydd pobl yn dechrau dangos symptomau, dylent drefnu prawf mor gyflym â phosibl wrth iddyn nhw, a'r bobl sy'n byw yn yr un tŷ â nhw, hunanynysu. Mae olrhain cysylltiadau yn ddibynnol ar brofion yn cael eu cymryd yn gyflym. Ar ôl cael canlyniad positif, gofynnir i bobl gefnogi gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru drwy roi gwybod i'r swyddog olrhain cysylltiadau lleol am eu cysylltiadau diweddar fel y gellir cysylltu â nhw a gofyn iddynt hunanynysu (a chymryd prawf os ydynt hefyd yn dangos symptomau), er mwyn helpu i atal lledaeniad y feirws. Pwrpas olrhain cysylltiadau yw darparu gwybodaeth amser real ledled Cymru am ledaeniad y clefyd, pa mor gyflym y mae'n lledu, a ble mae clystyrau dwys o achosion.

Wrth i gyfyngiadau symud gael eu llacio'n raddol, bydd angen i bob un ohonom gymryd camau i ddiogelu ein hunain, ein teuluoedd a'n cymunedau er mwyn atal lledaeniad y clefyd yn llwyddiannus. Mae'r gwaith o olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig wrth ein helpu i ailddechrau gweithgareddau o ddydd i ddydd.

Sut mae olrhain cysylltiadau yn cysylltu â'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu?

Beth mae olrhain cysylltiadau yn ei olygu?

Os ydych chi wedi cael prawf positif:

Os ydych chi wedi cael prawf positif am y coronafeirws (COVID-19), bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eich ffonio fel y gallwn, gyda’n gilydd, helpu i leihau lledaeniad yr afiechyd, achub bywydau a diogelu Cymru.

Byddant yn gofyn ichi lle rydych chi wedi bod yn ddiweddar, a phwy rydych chi wedi bod mewn cysylltiad agos â nhw. Bydd hyn yn helpu gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru i gysylltu ag unrhyw un a all fod wedi dal y feirws gennych chi. Nid diben hyn yw gorfodi na chadw gwyliadwriaeth. Mae’r data yr ydych yn eu rhoi yn diogelu eich iechyd chi eich hun ac iechyd eraill.

Gall cyswllt fod rhywun yr ydych yn byw gyda nhw neu beidio, a bydd yn rhywun yr ydych wedi bod yn agos atynt ar unrhyw achlysur mewn cyfnod sy’n dechrau hyd at ddau ddiwrnod cyn ichi ddechrau cael symptomau, gan gynnwys:

  • rhywun o fewn 1 metr i chi rydych wedi cael sgwrs wyneb-yn-wyneb â nhw, cyswllt corfforol croen-i-groen, rydych chi wedi peswch drostynt, neu wedi bod mewn math arall o gyswllt â nhw o fewn 1 metr am 1 funud neu fwy
  • rhywun o fewn 2 fetr i chi am fwy na 15 munud
  • rhywun rydych wedi teithio mewn cerbyd â nhw - neu wedi eistedd yn agos atynt ar drafnidiaeth gyhoeddus

Ewch i’r dudalen olrhain cysylltiadau: os ydych wedi cael prawf positif  i gael rhagor o wybodaeth am sut y bydd y gwasanaeth yn cysylltu â chi a pha wybodaeth y bydd gofyn ichi ei rhoi.

Os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws:

Dim ond ar ôl cadarnhau eich bod wedi bod mewn cyswllt agos â rhywun gyda coronafeirws y byddwn yn eich ffonio. Golyga hyn bod risg uwch eich bod wedi dal yr afiechyd a’i basio ymlaen felly mae angen inni weithio gyda’n gilydd i ddiogelu Cymru.  

Yng Nghymru, diben olrhain cysylltiadau yw diogelu eich iechyd chi ac iechyd eraill.

  • Bydd gofyn ichi hunanynysu am 14 diwrnod i sicrhau nad ydych yn lledaenu’r feirws. Mae’n bwysig iawn eich bod yn gwneud hyn hyd yn oed os nad oes gennych symptomau. Os ydych wedi’ch heintio, gallech fod yn heintus i bobl eraill unrhyw adeg hyd at 14 diwrnod. Ni fydd angen i aelodau o’ch teulu hunanynysu, ond dylent ddilyn y canllawiau cyffredinol ar gadw pellter cymdeithasol ac osgoi dod i gysylltiad â chi tra’r ydych chi’n ynysu gartref.
  • Bydd gofyn ichi hefyd fonitro’ch symptomau fel y byddwch yn cael prawf cyn gynted â phosibl os bydd angen. Dim ond os oes gennych symptomau y byddwch yn cael eich cynghori i gael prawf. Gall profi rhywun asymptomatig arwain at ganlyniadau negatif ffug ac felly nid yw’n cael ei argymell.

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yma i’ch cefnogi drwy’r broses, yn enwedig os ydych yn agored i niwed neu os oes gennych bryderon am hunanynysu.

Os ydych chi’n gweithio, dylai eich cyflogwr ddal i gyfathrebu gyda chi a’ch cefnogi tra rydych yn hunanynysu. Mae hyn yn cynnwys eich galluogi chi i weithio gartref os ydych yn teimlo’n ddigon da, ac os yw hynny’n ymarferol. Gall hyn gynnwys dod o hyd i waith arall y gellir ei wneud gartref yn ystod y cyfnod hunanynysu. Ni ddylech fynd yn ôl i’r gwaith dan unrhyw amgylchiadau yn ystod y cyfnod hunanynysu. Rydym yn argymell i gyflogwyr na ddylai hunanynysu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau gael ei nodi ar eich cofnod salwch.

Ewch i olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws i gael rhagor o wybodaeth.

Pa sgamiau ddylwn i fod yn wyliadwrus ohonynt?

Mae’r wybodaeth bersonol y bydd gofyn ichi ei rhoi amdanoch chi eich hun a/neu eich cysylltiadau yn gwbl wirfoddol. Cewch wrthod rhoi’r wybodaeth hon os oes gennych chi unrhyw amheuon neu bryderon. I gefnogi gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru gyda’r gwaith olrhain cysylltiadau yng Nghymru dylech fod yn wyliadwrus o unrhyw arwydd o ddiogelwch seibr, ffug negeseuon, gwe-rwydo neu dwyll. Bydd y gwasanaeth ond yn cysylltu â chi os ydych chi wedi cael prawf coronafeirws positif neu os ydych chi wedi eich enwi fel cyswllt i rywun sydd wedi cael prawf positif.

Daw unrhyw gyswllt gan wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru o rifau ffôn penodol. Mae rhagor o wybodaeth am y rhain ar y tudalennau hyn:

Olrhain cysylltiadau: os ydych chi wedi cael prawf positif

Olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws

Gweler olrhain cysylltiadau: bod yn wyliadwrus o sgamiau i gael rhagor o wybodaeth am yr hyn y dylech gadw golwg amdano gyda sgamiau.

Sut ydw i’n gwybod y bydd y data yr wyf yn eu darparu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau yn cael eu trin yn ddiogel?

Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi dim ond:

  • os ydych wedi cael prawf coronafeirws positif
    Wrth wneud cais am brawf, gofynnir ichi roi eich manylion cyswllt fel y gallwn roi gwybod ichi am y canlyniad. Bydd eich manylion yn cael eu rhannu gyda gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru er mwyn iddynt gysylltu â chi a gofyn ichi rannu gwybodaeth am eich cysylltiadau diweddar.
  • os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif
    Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi os yw’r person sydd wedi cael prawf positif wedi rhoi eich manylion cyswllt i’r gwasanaeth fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau.

O ran rheoli eich data, bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eu trin yn yr un modd â data iechyd arall yng Nghymru, a bydd yr holl ddata yn cael eu hanfon gan Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS) at SAIL (y banc data sy’n cynorthwyo’r Llywodraeth a’r GIG i fynd i’r afael â’r pandemig). Gwnaed Cytundeb Rhannu Gwybodaeth Bersonol Cymru (WASPI) mewn perthynas â chyflwyno trefniadau olrhain cysylltiadau ar raddfa fawr yng Nghymru. Gwybodaeth bellach ar swyddogaeth WASPI.

Pwy sy'n gyfrifol am olrhain cysylltiadau?

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cynnwys nifer o bartneriaid sy'n gweithio gyda'i gilydd i helpu i atal y feirws rhag lledaenu, o Iechyd Cyhoeddus Cymru i'r Byrddau Iechyd lleol ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru, Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS) ac eraill.

Mae gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei weithredu drwy'r byrddau iechyd. Maent yn cydlynu'n lleol ac yn gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus eraill i ddefnyddio timau olrhain cysylltiadau. Bydd hyn yn cyflymu'r gweithgarwch olrhain cysylltiadau, ac yn helpu i nodi tueddiadau newydd neu glystyrau lleol o'r feirws cyn gynted â phosibl.

Cyn cyflwyno'r gwaith olrhain cysylltiadau yng Nghymru, cynhaliwyd treialon ar raddfa fach mewn pedair ardal bwrdd iechyd – Cwm Taf Morgannwg, Powys, Betsi Cadwaladr a Hywel Dda. Cynhaliwyd y gwaith hwn gan dimau olrhain cysylltiadau GIG Cymru o Ben-y-bont ar Ogwr, Merthyr, Rhondda Cynon Taf, Ceredigion, Powys ac Ynys Môn. Roedd y treialon, a oedd yn weithredol am bythefnos, yn archwilio llawer o'r agweddau allweddol ar olrhain â llaw, gan gynnwys sgriptiau, niferoedd, rolau'r gweithlu a gofynion hyfforddi, cipio data a llif gwybodaeth, materion cyfreithiol posibl, cynllunio senario a gofynion cyswllt risg uchel. Roedd y gwaith hwn yn amhrisiadwy o ran gosod seiliau i'r gwaith o gyflwyno'r trefniadau olrhain cysylltiadau.

Faint o staff sydd eu hangen i weithredu'r broses olrhain cysylltiadau yng Nghymru?

Bydd gweithlu o tua 1,000 yn cymryd rhan ym mhob agwedd ar y rhaglen olrhain cysylltiadau. Gan weithio mewn partneriaeth agos â byrddau iechyd ac awdurdodau lleol, byddwn yn parhau i adolygu hyn yn rheolaidd, a chynyddu’r capasiti os bydd angen.

Bydd staff olrhain cysylltiadau yn gweithio saith diwrnod yr wythnos, gan gynnwys gyda'r nos fel y gellir cynnal gwaith olrhain cysylltiadau yn brydlon ledled Cymru a bydd hyn yn hanfodol o ran sicrhau gwaith dilynol cyflym ar gadarnhad o ganlyniad prawf positif.

Sut bydd ap Covid-19 y GIG yn cefnogi gwaith olrhain cysylltiadau?

Bydd y dull olrhain cysylltiadau â llaw, a ddisgrifir uchod, yn cael ei gefnogi gan ap digidol y GIG, a fydd yn cael ei gyflwyno'n fuan.

Bydd yr ap yn rhoi gwybod i bobl os ydynt wedi bod yn agos at rywun sydd wedi rhoi gwybod am symptomau coronafeirws a bydd yn rhoi'r canllawiau diweddaraf iddynt. Bydd hefyd yn caniatáu iddynt wneud cais am brawf os byddant yn dechrau dangos symptomau a bydd yn rhoi'r dewis iddynt ddarparu gwybodaeth yn uniongyrchol i'r ap am eu cysylltiadau os ydynt yn profi'n bositif.

Bydd y broses olrhain â llaw yn parhau i gefnogi'r ap digidol gyda swyddogion olrhain cysylltiadau yn gwneud gwaith dilynol i gynnig cefnogaeth ac atgyfnerthu'r angen i ynysu, a bydd hefyd ar gael ar gyfer y rhai sy'n well ganddynt beidio â defnyddio'r ap a/neu nad oes ganddynt ffordd o ddefnyddio ffôn clyfar.

Bydd manylion pellach am yr ap yn cael eu cyhoeddi pan fydd ar gael.

Faint o bobl y bydd angen eu holrhain a gofyn iddynt hunanynysu?

Bydd nifer y bobl y bydd angen cysylltu â hwy yn dibynnu ar sut mae pobl yng Nghymru yn rhyngweithio â phobl eraill dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf.

Er enghraifft, bydd ffactorau'n cynnwys:

  • nifer y bobl y bu rhywun mewn cysylltiad agos â nhw
  • eu hamgylchedd gwaith a chymdeithasol
  • siwrneiau a wnânt lle maent yn agos at eraill

Bydd nifer y bobl y gofynnir iddynt hunanynysu yn dibynnu ar nifer y bobl sydd wedi bod mewn cysylltiad â'r rhai sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws.

Beth sy'n digwydd os nad yw pobl yn cydymffurfio?

Mae gan bawb rôl i'w chwarae yn ein hymdrech genedlaethol i ymateb i goronafeirws. Os nad yw pobl yn helpu ac yn gweithio gyda'i gilydd, maent yn rhoi eu hunain, eu teuluoedd a phobl eraill, yn enwedig y rhai mwyaf agored i niwed, mewn perygl o ddal coronafeirws. Byddent hefyd yn helpu i ledaenu'r clefyd a chyfrannu at ymestyn y pandemig.

Pwrpas olrhain cysylltiadau yw diogelu iechyd y cyhoedd yng Nghymru a rheoli lledaeniad y feirws. Nid mater o orfodaeth na gwyliadwriaeth yw hyn ac mae cymryd rhan yn wirfoddol ond rydym yn annog hyn yn gryf.

Pam y bydd olrhain cysylltiadau yn dechrau ar ôl canlyniad prawf positif ac nid ar sail symptomau?

Un o'r ffactorau allweddol wrth bennu graddfa'r gwaith olrhain cysylltiadau yw nifer yr achosion – mae hyn yn cael ei ddylanwadu gan y penderfyniad a ydym yn olrhain cysylltiadau yn dilyn symptomau neu yn dilyn canlyniad prawf positif.

Mae gwaith modelu'n awgrymu y gallai fod angen olrhain miliynau o gysylltiadau y mis pe byddwn yn olrhain cysylltiadau ar sail symptomau, a allai olygu bod angen i gyfran sylweddol o'r boblogaeth hunanynysu fel mesur rhagofalus.

Rydym wedi ystyried y ffactorau hyn a chyngor gan y grŵp Cynghori Gwyddonol ar gyfer Argyfyngau (SAGE). Rydym wedi seilio ein cynlluniau ar y dystiolaeth wyddonol, y wyliadwriaeth iechyd a'r dysgu rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i wneud hynny.

Byddwn yn parhau i adolygu a datblygu ein dull gweithredu yn unol â chyngor gwyddonol a chlinigol wrth iddo ddatblygu, gan symud i olrhain cysylltiadau ar sail symptomau os yw'r dystiolaeth, yr adnoddau a'r profiad yn cefnogi hyn.

Pa mor hir fydd y gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei weithredu?

Nid yw'n bosibl rhoi ateb pendant, gan y bydd yn dibynnu ar sut mae pobl yn ymateb wrth i'r pandemig fynd rhagddo; pa mor dda y mae pobl yn parhau i ymateb i'r rheoliadau coronafeirws wrth iddynt gael eu hadolygu a'u diwygio, yr angen i hunanynysu os oes ganddynt symptomau neu os ydynt wedi bod mewn cysylltiad â rhywun sydd â choronafeirws.

Byddwn yn cynnal y gwaith olrhain cysylltiadau cyhyd ag y bo angen, er mwyn atal lledaeniad y feirws yn y gymuned.

Mae gwaith olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig wrth ein helpu i fyw gyda'r feirws wrth i waith barhau i ddod o hyd i driniaethau mwy effeithiol a brechlyn.

Rhannu’r dudalen hon