Neidio i'r prif gynnwy

Esbonio sut mae olrhain cysylltiadau yn cael ei ddefnyddio i reoli lledaenu'r coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
1 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth yw olrhain cysylltiadau?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull hirsefydlog o reoli ymlediad clefydau heintus. Y nod yw diogelu eich iechyd a chefnogi'r gwaith sy'n mynd rhagddo i reoli lledaeniad coronafeirws.

Mae olrhain cysylltiadau yn rhan bwysig o'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu,a fydd yn ein helpu i fyw ac i weithio ochr yn ochr â'r feirws tra bod ymchwil yn parhau i ddod o hyd i driniaethau mwy effeithiol a brechlyn. Mae'r strategaeth yn cael ei gweithredu drwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Cyn gynted ag y bydd pobl yn dechrau dangos symptomau, dylent drefnu prawf mor gyflym â phosibl wrth iddyn nhw, a'r bobl sy'n byw yn yr un tŷ â nhw, hunanynysu. Mae olrhain cysylltiadau yn ddibynnol ar brofion yn cael eu cymryd yn gyflym. Ar ôl cael canlyniad positif, gofynnir i bobl gefnogi gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru drwy roi gwybod i'r swyddog olrhain cysylltiadau lleol am eu cysylltiadau diweddar fel y gellir cysylltu â nhw a gofyn iddynt hunanynysu (a chymryd prawf os ydynt hefyd yn dangos symptomau), er mwyn helpu i atal lledaeniad y feirws. Bydd gofyn i’r bobl hyn roi gwybod hefyd i’r swyddog olrhain cysylltiadau beth yw enw pob person sy’n byw yn y lle maen nhw’n byw ynddo a chyfeiriad y lle hwnnw.  Pwrpas olrhain cysylltiadau yw darparu gwybodaeth amser real ledled Cymru o ran beth yw sefyllfa’r clefyd a pha mor gyflym y mae'n lledaenu.

Bydd angen i bob un ohonom gymryd camau i ddiogelu ein hunain, ein teuluoedd a'n cymunedau er mwyn atal lledaeniad y clefyd yn llwyddiannus. Mae'r gwaith o olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig wrth ein helpu i fyw gyda’r feirws.

Sut mae olrhain cysylltiadau yn cysylltu â'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu?

Beth mae olrhain cysylltiadau yn ei olygu?

Os ydych chi wedi cael prawf positif:

Os ydych chi wedi cael prawf positif am y coronafeirws (COVID-19), bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eich ffonio fel y gallwn helpu i leihau lledaeniad y clefyd.

Bydd yn rhaid ichi hunanynysu am 10 niwrnod, ac eithrio o dan rai amgylchiadau arbennig, i wneud yn siŵr nad ydych yn lledaenu’r feirws.  Bydd yr amgylchiadau arbennig yn cynnwys mynd am gymorth meddygol brys neu pan fydd gweithiwr iechyd proffesiynol wedi’ch cynghori i wneud hynny.

Byddant yn gofyn ichi lle rydych chi wedi bod yn ddiweddar ac â phwy rydych chi wedi bod mewn cysylltiad agos â nhw. Bydd hyn yn helpu gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru i gysylltu ag unrhyw un a all fod wedi dal y feirws oddi wrthych chi. Diben hyn yw diogelu eich iechyd chi ac iechyd eich holl gysylltiadau.

Cyswllt agos yw unrhyw un sydd ym marn y swyddog olrhain cysylltiadau a allai arwain at risg heintio neu halogi â’r coronafeirws, sef y rheini y gallech neu na allech fod yn byw gyda nhw, yr ydych wedi bod yn agos atynt ar unrhyw achlysur hyd at ddau ddiwrnod cyn i’ch symptomau ddechrau, gan gynnwys:

  • Pobl rydych wedi cael sgwrs wyneb-yn-wyneb â nhw o fewn llai nag 1 metr iddynt, wedi cael cyswllt corfforol croen-i-groen â nhw, pobl rydych chi wedi peswch drostynt, neu wedi bod mewn math arall o gyswllt â nhw o fewn 1 metr am 1 funud neu fwy
  • pobl rydych wedi treulio mwy na 15 munud â nhw o fewn dwy fetr iddynt;
  • pobl rydych wedi teithio mewn car neu gerbyd bach arall â nhw, neu wedi bod yn agos atynt ar drafnidiaeth gyhoeddus

Ewch i’r dudalen olrhain cysylltiadau: os ydych wedi cael prawf positif  i gael rhagor o wybodaeth am sut y bydd y gwasanaeth yn cysylltu â chi a pha wybodaeth y bydd gofyn ichi ei rhoi.

Bydd pobl ifanc 16 ac 17 oed fel arfer yn cael gwybod yn uniongyrchol gan Profi, Olrhain a Diogelu’r GIG. O dan yr amgylchiadau hyn, bydd y plentyn yn cael ei drin fel oedolyn ac yn gorfod hunanynysu gan ddilyn yr un rheolau.

Yn achos plant iau o dan 16 oed, y rhiant, y gwarcheidwad neu oedolyn cyfrifol arall fydd yn cael gwybod bod angen i’r plentyn hunanynysu. Bryd hynny, bydd gofyn i’r rhiant, gwarcheidwad neu oedolyn cyfrifol gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod y plentyn yn cydymffurfion â’r gofyn i hunanynysu. Os, o dan yr amgylchiad prin y caiff rhiant, gwarcheidwad neu oedolyn cyfrifol wybod am berson ifanc 16 neu 17 oed, bydd dal angen cydymffurfio â’r gofyn i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod y person ifanc yn hunanynysu.

Os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws:

Dim ond ar ôl cadarnhau eich bod wedi bod mewn cyswllt agos â rhywun gyda coronafeirws y byddwn yn eich ffonio. Golyga hyn bod risg uwch eich bod wedi dal yr afiechyd a’i basio ymlaen.  

Yng Nghymru, diben olrhain cysylltiadau yw diogelu eich iechyd chi ac iechyd eraill.

  • Rhaid ichi hunanynysu am 10 diwrnod, ac eithrio o dan rai amgylchiadau, i sicrhau nad ydych yn lledaenu’r feirws. Mae’n bwysig iawn eich bod yn gwneud hyn hyd yn oed os nad oes gennych symptomau. Os ydych wedi’ch heintio, gall gymryd amser i symptomau ddatblygu neu fod yn heintus i bobl eraill. Ni fydd angen i’ch teulu hunanynysu, ond dylent ddilyn y canllawiau cyffredinol ar gadw pellter cymdeithasol ac osgoi dod i gysylltiad â chi tra’ch bod yn ynysu gartref. Pan fydd gofyn i berson hunanynysu am ei fod wedi bod mewn cysylltiad â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif i brawf COVID-19 y tu allan i’r aelwyd, dim ond y person (ddim yr aelwyd cyfan) fydd yn gorfod cwblhau’r cyfnod o hunanynysu.
  • Bydd gofyn ichi hefyd fonitro a ydych yn datblygu symptomau er mwyn ichi allu cael prawf cyn gynted â phosibl. Dim ond os oes gennych symptomau y bydd angen ichi gael prawf. Gall rhoi prawf i rywun heb symptomau (asymptomatig) arwain at ganlyniadau negatif ffug ac nid yw’n cael ei argymell.

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yma i’ch cefnogi drwy’r broses, yn enwedig os ydych yn agored i niwed neu os oes gennych bryderon am hunanynysu.

Os ydych chi’n gweithio, dylai’ch cyflogwr ganiatáu ichi hunanynysu ac ni all eich gorfodi i fynd yn ôl i’r gwaith os ydych wedi cael gwybod gan Profi, Olrhain Diogelu GIG Cymru bod angen ichi hunanynysu am eich bod wedi cael canlyniad positif i brawf COVID-19 neu’ch bod wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael prawf positif. Dylent barhau i gyfathrebu â chi a’ch cefnogi pan fyddwch yn hunanynysu. Mae hyn yn cynnwys eich galluogi chi i weithio gartref os ydych yn teimlo’n ddigon da, ac os yw hynny’n ymarferol. Gallai hyn gynnwys dod o hyd i waith arall y gellir ei wneud gartref yn ystod y cyfnod hunanynysu. Ni ddylech fynd yn ôl i’r gwaith dan unrhyw amgylchiadau yn ystod y cyfnod hunanynysu. Mae dyletswydd ar gyflogwyr i gymryd mesurau rhesymol i gadw’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y lle y mae’r gwaith yn cael ei wneud mor fach â phosibl.  Un o’r camau rhesymol hynny yw caniatáu a galluogi gweithiwr i hunanynysu os yw wedi cael prawf positif neu os yw wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael prawf positif. Felly, mae’n bosibl y bydd cyflogwr wedi cyflawni trosedd os na fydd wedi cydymffurfio â’r mesur hwn a gallai gael hysbysiad cau. Os bydd cyflogwr yn torri’r hysbysiad hwnnw, caiff gosb o rhwng £2,000 a £10,000.

Rydym yn argymell i gyflogwyr na ddylai hunanynysu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau gael ei nodi ar eich cofnod salwch.

Efallai y bydd amrywiaeth o gymorth ariannol ar gael ichi.

Y Cynllun Taliad Hunanynysu

Gall pobl sydd ar incwm isel wneud cais i gael taliad o £500 os ydynt wedi cael prawf positif ar gyfer y coronafeirws, neu os yw gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu y GIG wedi dweud wrthynt am hunanynysu oherwydd bod rhywun y maent wedi dod i gysylltiad agos ag e wedi cael prawf positif ar gyfer y coronafeirws.

Mae’r taliad ar gael i bobl ar incwm isel sy’n methu gweithio gartref, ac y byddai’n colli incwm o ganlyniad i hunanynysu. Er mwyn bod yn gymwys, rhaid i bobl fod yn hunanynysu ac yn derbyn Credyd Cynhwysol neu fudd-dal penodedig arall.

Darllenwch y cynllun cymorth hunanynysu i gael rhagor o wybodaeth.

Tâl Salwch Statudol

Efallai y byddwch yn gymwys i gael Tâl Salwch Statudol os nad ydych yn gallu gweithio oherwydd y coronafeirws am fod Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi cysylltu â chi am ichi ddod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws (os ydych yn gymwys).  Am ragor o wybodaeth, darllenwch y canllaw i gyflogwyr am y gwasanaeth profi, olrhain a diogelu.

Ewch i olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws i gael rhagor o wybodaeth.

Pa sgamiau ddylwn i fod yn wyliadwrus ohonynt?

I gefnogi gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru gyda’r gwaith olrhain cysylltiadau dylech fod yn wyliadwrus o unrhyw arwydd o ddiogelwch seibr, ffug negeseuon, gwe-rwydo neu dwyll. Bydd y gwasanaeth ond yn cysylltu â chi os ydych chi wedi cael prawf coronafeirws positif neu os ydych chi wedi eich enwi fel cyswllt i rywun sydd wedi cael prawf positif.

Daw unrhyw gyswllt gan wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru o rifau ffôn penodol sydd wedi’u rhestru ar y tudalennau hyn:

Olrhain cysylltiadau: os ydych chi wedi cael prawf positif

Olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws

Gweler olrhain cysylltiadau: bod yn wyliadwrus o sgamiau i gael rhagor o wybodaeth am yr hyn y dylech gadw golwg amdano gyda sgamiau.

Sut ydw i’n gwybod y bydd y data yr wyf yn eu darparu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau yn cael eu trin yn ddiogel?

Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi dim ond:

  • os ydych wedi cael prawf coronafeirws positif
    Wrth wneud cais am brawf, gofynnir ichi roi eich manylion cyswllt fel y gallwn roi gwybod ichi am y canlyniad. Bydd eich manylion yn cael eu rhannu gyda gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru er mwyn iddynt gysylltu â chi a gofyn ichi am wybodaeth am eich cysylltiadau diweddar.
  •  
  • os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif
    Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi os yw’r person sydd wedi cael prawf positif wedi rhoi eich manylion cyswllt i’r gwasanaeth fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau.

O ran rheoli eich data, bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eu trin yn yr un modd â data iechyd arall yng Nghymru, a bydd yr holl ddata yn cael eu hanfon gan Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS) at SAIL (y banc data sy’n cynorthwyo’r Llywodraeth a’r GIG i fynd i’r afael â’r pandemig). Gwnaed Cytundeb Rhannu Gwybodaeth Bersonol Cymru (WASPI) mewn perthynas â chyflwyno trefniadau olrhain cysylltiadau ar raddfa fawr yng Nghymru.Gwybodaeth bellach ar swyddogaeth WASPI.

Pwy sy'n gyfrifol am olrhain cysylltiadau?

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cynnwys nifer o bartneriaid sy'n gweithio gyda'i gilydd i helpu i atal y feirws rhag lledaenu, o Iechyd Cyhoeddus Cymru i'r Byrddau Iechyd lleol ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru, Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS) ac eraill.

Mae gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei wneud gan awdurdodau lleol a byrddau iechyd. Mae hyn yn golygu ein bod yn defnyddio ac yn adeiladu ar arbenigeddau a gwybodaeth ein timau diogelu iechyd lleol ac yn creu’n gyflym tîm olrhain cysylltiadau cenedlaethol hynod effeithiol.  Bydd hyn yn cyflymu'r gweithgarwch olrhain cysylltiadau, ac yn helpu i nodi tueddiadau newydd neu glystyrau lleol o'r feirws cyn gynted â phosibl.

Faint o staff sydd eu hangen i weithredu'r broses olrhain cysylltiadau yng Nghymru?

Bydd nifer y staff sydd ei angen i olrhain cysylltiadau yng Nghymru’n dibynnu i ba raddau rydym yn llwyddo i reoli’r feirws. Bydd nifer y staff yn cynyddu ac yn gostwng yn ôl sut y bydd y sefyllfa’n datblygu ond rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth olrhain cysylltiadau effeithiol ac effeithlon.

Sut bydd ap Covid-19 y GIG yn cefnogi gwaith olrhain cysylltiadau?

Cafodd ap COVID-19 y GIG ei lansio ddydd Iau, 24 Medi yng Nghymru a Lloegr. Mae’n rhan bwysig o’r rhaglen Profi Olrhain Diogelu i reoli lledaeniad COVID-19. Caiff yr ap ei ddefnyddio law yn llaw â’r dulliau olrhain cysylltiadau traddodiadol, i roi gwybod i ddefnyddwyr os ydyn nhw wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedyn yn cael prawf positif i’r coronafeirws.

Mae’r ap yn caniatáu i bobl gofnodi symptomau, archebu prawf coronafeirws, cofrestru trwy sganio’r cod QR ac mae’n helpu’r GIG i olrhain unigolion allai fod wedi dal y coronafeirws.

Bydd yr ap yn helpu’r GIG i ddeall a yw’r feirws yn lledaenu mewn ardal benodol, er mwyn i awdurdodau lleol allu ymateb yn gyflym i’w atal rhag lledaenu ymhellach ac i achub bywydau.

Mae’r ap yn gwneud hyn heb ddatgelu pwy yw’r defnyddiwr.  Fydd neb, gan gynnwys y llywodraeth, yn gwybod pwy sy’n ei ddefnyddio na ble y mae.

Mae’r ap ar gael ichi ei lawrlwytho o’r Apple app store neu Google Play.

Cewch fwy o wybodaeth am yr ap a sut i’w ddefnyddio ar wefan cymorth ap COVID-19 y GIG.

Faint o bobl y bydd angen eu holrhain a gofyn iddynt hunanynysu?

Bydd nifer y bobl y bydd angen cysylltu â hwy yn dibynnu ar sut mae pobl yn rhyngweithio â phobl eraill dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf.

Er enghraifft, bydd ffactorau'n cynnwys:

  • nifer y bobl y bu rhywun mewn cysylltiad agos â nhw
  • eu hamgylchedd gwaith a chymdeithasol
  • siwrneiau a wnânt lle maent yn agos at eraill

Bydd nifer y bobl y gofynnir iddynt hunanynysu yn dibynnu ar nifer y bobl sydd wedi bod mewn cysylltiad â'r rhai sydd wedi profi'n bositif am goronafeirws.

Beth sy'n digwydd os nad yw pobl yn cydymffurfio?

Mae gan bawb rôl i'w chwarae yn ein hymdrech genedlaethol i ymateb i goronafeirws. Os nad yw pobl yn helpu ac yn gweithio gyda'i gilydd, maent yn rhoi eu hunain, eu teuluoedd a phobl eraill, yn enwedig y rhai mwyaf agored i niwed, mewn perygl o ddal coronafeirws. Byddent hefyd yn helpu i ledaenu'r clefyd a chyfrannu at ymestyn y pandemig.

Pwrpas olrhain cysylltiadau yw diogelu iechyd y cyhoedd yng Nghymru a rheoli lledaeniad y feirws.

Ond os dylai person fod yn hunanynysu ac nad yw’n gwneud hynny, bydd yr heddlu’n esbonio beth y mae angen iddynt ei wneud a’u hannog i gydymffurfio.

Os ydynt yn parhau i fethu â chydymffurfio, bydd y lluoedd heddlu yn defnyddio’r pwerau cyfreithiol sydd ar gael iddynt yn ôl yr angen. Gallant roi hysbysiad cosb benodedig i unigolion 18 oed a hŷn, gan ddechrau ar £60 a chodi i £1920 ar gyfer troseddau dro ar ôl tro. Yn yr achos hwnnw gallai pobl wynebu cael eu herlyn.

Rydym yn gobeithio bod pobl yn deall difrifoldeb y sefyllfa yr ydym yn ei wynebu ac y byddant yn cydymffurfio â’r rheoliadau, heb orfod cael cosbau.

Pam y bydd olrhain cysylltiadau yn dechrau ar ôl canlyniad prawf positif ac nid ar sail symptomau?

Un o'r ffactorau allweddol wrth bennu graddfa'r gwaith olrhain cysylltiadau yw nifer yr achosion – mae hyn yn cael ei ddylanwadu gan y penderfyniad a ydym yn olrhain cysylltiadau yn dilyn symptomau neu yn dilyn canlyniad prawf positif.

Mae gwaith modelu'n awgrymu y gallai fod angen olrhain miliynau o gysylltiadau y mis pe byddwn yn olrhain cysylltiadau ar sail symptomau, a allai olygu bod angen i gyfran sylweddol o'r boblogaeth hunanynysu fel mesur rhagofalus.

Rydym wedi ystyried y ffactorau hyn a chyngor gan y grŵp Cynghori Gwyddonol ar gyfer Argyfyngau (SAGE). Rydym wedi seilio ein cynlluniau ar y dystiolaeth wyddonol, y wyliadwriaeth iechyd a'r dysgu rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i wneud hynny.

Byddwn yn parhau i adolygu a datblygu ein dull gweithredu yn unol â chyngor gwyddonol a chlinigol wrth iddo ddatblygu, gan symud i olrhain cysylltiadau ar sail symptomau os yw'r dystiolaeth, yr adnoddau a'r profiad yn cefnogi hyn.

Pa mor hir fydd y gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei weithredu?

Nid yw'n bosibl rhoi ateb pendant, gan y bydd yn dibynnu ar sut mae pobl yn ymateb wrth i'r pandemig fynd rhagddo; pa mor dda y mae pobl yn parhau i ymateb i'r rheoliadau coronafeirws wrth iddynt gael eu hadolygu a'u diwygio, yr angen i hunanynysu os oes ganddynt symptomau neu os ydynt wedi bod mewn cysylltiad â rhywun sydd â choronafeirws.

Byddwn yn cynnal y gwaith olrhain cysylltiadau cyhyd ag y bo angen, er mwyn atal lledaeniad y feirws yn y gymuned.

Mae gwaith olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig wrth ein helpu i fyw gyda'r feirws wrth i waith barhau i ddod o hyd i driniaethau mwy effeithiol a brechlyn.