Neidio i'r prif gynnwy

Esbonio sut mae olrhain cysylltiadau yn cael ei ddefnyddio i reoli lledaenu'r coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
1 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth yw olrhain cysylltiadau?

Mae olrhain cysylltiadau yn ddull dibynadwy o reoli lledaeniad afiechydon heintus. Y nod yw diogelu eich iechyd a chefnogi'r gwaith sy'n mynd rhagddo i reoli lledaeniad coronafeirws.

Mae’n rhan bwysig o’n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu ac mae ganddo rôl bwysig ochr yn ochr â phrofion a’r brechlyn.Mae'n ein cefnogi i achub bywydau a bywoliaethau yn ystod 2021 ac yn y tymor hirach. Mae'r strategaeth yn cael ei chyflawni drwy wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Cyn gynted ag y byddwch yn dechrau dangos symptomau, dylech drefnu prawf PCR tra byddwch chi, a’r bobl sy’n byw yn yr un tŷ â chi, yn hunanynysu. Dylech ddilyn y canllawiau hunanynysu.

Mae olrhain cysylltiadau yn dibynnu ar gynnal profion yn gyflym. Os byddwch yn cael canlyniad positif, dylech chi a'ch aelwyd barhau i hunanynysu.  Dylech aros am alwad gan swyddog olrhain cysylltiadau o wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru. Bydd yn gofyn i chi ddarparu gwybodaeth am bwy rydych chi wedi bod mewn cysylltiad â nhw. Bydd hyn yn eu helpu i roi cyngor a chymorth priodol i’r rhai sydd mewn perygl o fynd yn sâl a lledaenu’r feirws i hunanynysu.  

Pwrpas olrhain cysylltiadau yw darparu’r wybodaeth ddiweddaraf ledled Cymru o ran ble mae’r feirws a pha mor gyflym y mae’n lledaenu.

Mae angen i bob un ohonom gymryd camau i ddiogelu ein hunain, ein teuluoedd a'n cymunedau os ydym i gyfyngu ar ledaeniad y feirws. Mae'r gwaith o olrhain cysylltiadau yn chwarae rhan bwysig wrth ein helpu i fyw ochr yn ochr ag ef.

Sut mae olrhain cysylltiadau yn cysylltu â'n strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu?

Beth mae olrhain cysylltiadau yn ei olygu?

Os ydych chi wedi cael prawf positif:

Os ydych chi wedi cael prawf positif am y coronafeirws (COVID-19), bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eich ffonio.

Byddant yn dweud wrthych bod yn rhaid ichi hunanynysu am 10 diwrnod, i sicrhau nad ydych yn lledaenu’r feirws. Mae yna rai rhesymau eithriadol iawn dros adael eich cartref, gan gynnwys mynd am gymorth meddygol mewn argyfwng neu pan fydd gweithiwr meddygol proffesiynol yn eich cynghori i wneud. Byddant yn gofyn ichi lle rydych chi wedi bod yn ddiweddar ac â phwy rydych chi wedi bod mewn cysylltiad agos, ar unrhyw adeg hyd at 14 diwrnod cyn i'ch symptomau ddechrau. Byddant yn gofyn i chi enwi pob person sy'n byw lle rydych chi'n byw a'r cyfeiriad. Bydd hyn yn help i ddeall ble y gallech fod wedi dal y feirws, yn ogystal ag unrhyw unigolion y gallech fod wedi pasio’r feirws ymlaen iddynt. Byddant yn egluro'r broses ichi.  Byddant yn dweud wrthych chi beth y mae angen i chi ac unrhyw un rydych chi'n byw gyda nhw ei wneud o ran hunanynysu.

Bydd yr wybodaeth hon yn ein helpu i gysylltu â'r rhai sydd mewn perygl o fynd yn sâl a lledaenu'r feirws i roi cyngor priodol iddynt. Diben hyn yw diogelu eich iechyd chi ac iechyd pawb rydych wedi dod i gysylltiad â nhw.

Beth yw cyswllt agos?

Cyswllt agos yw unrhyw un a allai, ym marn y swyddog olrhain cysylltiadau, basio’r coronafeirws ymlaen, ee y rheini rydych yn byw gyda nhw a’r rheini rydych wedi bod yn gorfforol agos atynt, gan gynnwys

  • pobl rydych wedi cael sgwrs wyneb-yn-wyneb â nhw o fewn llai nag 1 metr iddynt, wedi cael cyswllt corfforol croen-i-groen â nhw, pobl rydych chi wedi peswch drostynt, neu wedi bod mewn math arall o gyswllt â nhw o fewn 1 metr am 1 funud neu fwy
  • pobl rydych wedi treulio mwy na 15 munud â nhw o fewn dau fetr iddynt;
  • pobl rydych wedi teithio mewn car neu gerbyd bach arall â nhw, neu wedi bod yn agos atynt ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Ewch i Olrhain cysylltiadau: os ydych chi wedi cael prawf positif i gael gwybod mwy.

Plant a phobl ifanc

Yn gyffredinol, mae Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â phobl ifanc 16 ac 17 oed eu hunain. O dan yr amgylchiadau hyn, bydd y person ifanc yn cael ei drin fel oedolyn ac yn gorfod hunanynysu gan ddilyn yr un rheolau.

Yn achos y rheini sydd o dan 16 oed, y rhiant, y gwarcheidwad neu oedolyn cyfrifol arall fydd yn cael gwybod bod angen i’r plentyn hunanynysu. Bryd hynny, bydd gofyn i’r rhiant, y gwarcheidwad neu’r oedolyn cyfrifol gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod y plentyn yn hunanynysu. Os cysylltir â rhiant, gwarcheidwad neu oedolyn cyfrifol am berson ifanc 16 neu 17 oed, bydd angen iddynt gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod y person ifanc yn dilyn y rheolau.

Os cewch gadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws:

Dim ond ar ôl cael cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd â’r coronafeirws y bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn eich ffonio. Golyga hyn fod risg uwch eich bod wedi dal y feirws ac y byddwch yn ei basio ymlaen.  

Yng Nghymru, diben olrhain cysylltiadau yw diogelu eich iechyd chi ac iechyd eraill.

Rhaid ichi hunanynysu am 10 diwrnod, ac eithrio o dan rai amgylchiadau, i sicrhau nad ydych yn lledaenu’r feirws.

Pan fydd swyddog olrhain cysylltiadau yn eich ffonio, bydd yn dweud wrthych am hunanynysu ar unwaith. Bydd hefyd yn dweud wrthych am archebu prawf PCR cyn gynted â phosibl, ac eto ar ddiwrnod 8. Os yw'r profion yn negyddol, bydd angen i chi hunanynysu o hyd am y cyfnod llawn o 10 diwrnod.

Mae’n bwysig iawn eich bod yn gwneud hyn, hyd yn oed os nad oes gennych symptomau. Os ydych wedi eich heintio, gall gymryd amser i symptomau ddatblygu neu ichi fod yn heintus i eraill. Ni fydd angen i’ch teulu hunanynysu os ydych yn gyswllt i achos postitif y tu allan i’ch aelwyd. Dylai eich teulu ddilyn y canllawiau cadw pellter cymdeithasol cyffredinol ac osgoi cyswllt â chi tra byddwch yn hunanynysu gartref.

Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yno i’ch cefnogi drwy’r broses, yn enwedig os ydych yn agored i niwed neu os oes gennych bryderon am hunanynysu.

Os ydych chi'n gweithio a bod gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrthych bod angen i chi hunanynysu oherwydd:

  • rydych wedi profi'n bositif am COVID-19; neu
  • rydych wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif

dylai eich cyflogwr ganiatáu i chi hunanynysu, ac ni all fynnu eich bod yn mynd yn ôl i'r gwaith. Pan fyddwch yn hunanynysu, dylai barhau i gyfathrebu â chi a rhoi cymorth. Mae hyn yn cynnwys eich galluogi i weithio gartref os ydych yn teimlo’n ddigon da, ac os yw hynny’n ymarferol. Gallai hyn gynnwys dod o hyd i waith arall ichi y gellir ei wneud gartref yn ystod y cyfnod hunanynysu. Ni ddylech fynd yn ôl i’r gwaith dan unrhyw amgylchiadau yn ystod y cyfnod hunanynysu. Yn ôl y gyfraith, mae'n rhaid i gyflogwyr gymryd camau rhesymol i atal lledaeniad y coronafeirws. Mae hyn yn cynnwys caniatáu i gyflogai hunanynysu os yw wedi profi'n bositif neu os yw’n gyswllt agos ag achos positif, a’i helpu i wneud hynny. Gallai cyflogwyr fod yn torri'r gyfraith os nad ydynt yn gwneud hyn, a gellid rhoi hysbysiad iddynt yn cau eu safle.

Os bydd cyflogwr yn torri’r hysbysiad hwnnw, mae’n bosibl y bydd wedi cyflawni trosedd a gallai wynebu dirwy o hyd at £10,000.

Rydym yn argymell i gyflogwyr na ddylai hunanynysu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau gael ei nodi ar eich cofnod salwch.

Darllenwch hefyd: y canllaw i gyflogwyr am y gwasanaeth profi, olrhain, diogelu: os cewch gadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws  i gael rhagor o wybodaeth.

Os gofynnwyd i chi hunanynysu ac na allwch weithio gartref, efallai y bydd gennych hawl i daliad o £500 drwy'r Cynllun Cymorth Hunanynysu. Mae'r cynllun hwn wedi'i fwriadu'n benodol ar gyfer pobl sy’n gyflogedig neu’n hunangyflogedig, a fydd yn colli incwm os ydynt yn hunanynysu. Mae manylion am bwy sy’n gymwys ar y wefan a gellir gwneud ceisiadau drwy awdurdodau lleol.

Os nad ydych yn gymwys ar gyfer y cynllun hwn, ond eich bod mewn perygl o galedi ariannol, efallai y bydd eich awdurdod lleol yn gallu rhoi cyngor am ffynonellau posibl eraill o gymorth ariannol. 

Bydd eich Awdurdod Lleol neu'ch Cyngor Gwirfoddol Sirol hefyd yn gallu rhoi cyngor am ddulliau cymorth eraill o dan yr amgylchiadau presennol.

Olrhain cysylltiadau tuag yn ôl

Mae olrhain cysylltiadau tuag yn ôl yn chwarae rhan hanfodol yn yr ymdrech i leihau ac atal lledaeniad COVID-19. Mae olrhain cysylltiadau tuag yn ôl yn edrych yn ôl 12 diwrnod ymhellach na’r 2 ddiwrnod traddodiadol cyn bod symptomau yn dechrau neu ddyddiad y prawf. Mae olrhain cysylltiadau tuag yn ôl yn elfen allweddol o system ehangach Profi, Olrhain, Diogelu ac olrhain cysylltiadau.

Mae olrhain cysylltiadau tuag yn ôl yn cael ei ddefnyddio ar gyfer lleoliadau neu ddigwyddiadau pan nad yw ffynhonnell bosibl yr haint yn hysbys, a’i nod yw:

  • nodi ffynhonnell / ffynonellau posibl haint yr achosion COVID-19 sydd wedi’u cadarnhau
  • nodi achosion a chysylltiadau pellach (gan gynnwys lleoliadau ac unigolion)
  • cynyddu’r gallu i ganfod clystyrau ac achosion o COVID-19 (gan gynnwys digwyddiadau lle heintir llawer o bobl) mewn lleoliadau cymunedol
  • cefnogi camau gweithredu iechyd y cyhoedd
  • ychwanegu at y system wyliadwriaeth / ymwybyddiaeth o’r sefyllfa mewn perthynas ag achosion a chadwyni trosglwyddiad COVID-19 yng Nghymru.

Efallai y bydd swyddogion olrhain cysylltiadau yn gofyn i chi rannu gwybodaeth o hyd at 14 diwrnod cyn i chi ddatblygu symptomau neu gymryd prawf. Bydd hyn yn helpu gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru i nodi lleoedd neu bobl y gallech fod wedi dal y feirws ynddynt neu oddi wrthynt. Efallai y byddan nhw wedyn yn gallu nodi pobl eraill a allai fod wedi dal y feirws yn yr un modd.

Bydd swyddogion olrhain cysylltiadau wedyn yn cysylltu â’r bobl hynny sydd wedi cael eu nodi yn y cyfnodau ychwanegol hynny. Ni ystyrir bod unrhyw rai a nodir drwy olrhain cysylltiadau tuag yn ôl mewn perygl o ddatblygu’r haint yn sgil y cysylltiad â’r achos positif oherwydd i’r cysylltiad hwnnw ddigwydd y tu allan i gyfnod heintus yr achos positif. Fodd bynnag, gallent fod yn ffynonellau haint, a gofynnir iddynt sefyll prawf. Yn wahanol i’r system olrhain cysylltiadau traddodiadol, ni ofynnir iddynt hunanynysu. 

Dan yr amgylchiadau hyn, cynghorir pobl i gael prawf er mwyn ceisio canfod pwy yw ffynonellau posibl COVID-19 yn y gadwyn benodol honno. Os byddant wedyn yn cael prawf positif, gofynnir i’r bobl hynny hunanynysu wrth i’r broses olrhain cysylltiadau draddodiadol gael ei dilyn, er mwyn atal COVID-19 rhag cael ei ledaenu ymhellach.

Y Cynllun Taliad Hunanynysu

Efallai y byddwch yn gymwys ar gyfer y cynllun cymorth hunanynysu os ydych wedi profi'n bositif am y coronafeirws neu wedi cael eich nodi fel cyswllt agos gan wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Darllenwch y Cynllun cymorth hunanynysu i gael rhagor o wybodaeth a’r meini prawf am bwy sy’n gymwys.

Tâl Salwch Statudol

Efallai y byddwch yn gymwys i gael Tâl Salwch Statudol os nad ydych yn gallu gweithio am fod gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi cysylltu â chi am ichi ddod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws. 

Ewch i Olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws i gael rhagor o wybodaeth.

Pa sgamiau ddylwn i fod yn wyliadwrus ohonynt?

I gefnogi gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru gyda’r gwaith o olrhain cysylltiadau, dylech fod ar eich gwyliadwraeth am arwyddion o beryglon seibr, ffug-negeseuon, gwe-rwydo neu dwyll. Bydd y gwasanaeth ond yn cysylltu â chi os ydych chi wedi cael prawf coronafeirws positif neu os ydych wedi eich enwi fel cyswllt i rywun sydd wedi cael prawf positif.

Daw unrhyw gyswllt gan wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru o rifau ffôn penodol sydd wedi’u rhestru ar y tudalennau hyn:

Olrhain cysylltiadau: os ydych chi wedi cael prawf positif

Olrhain cysylltiadau: os oes cadarnhad eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws

Gweler olrhain cysylltiadau: bod yn wyliadwrus o sgamiau i gael rhagor o wybodaeth am yr hyn y dylech gadw golwg amdano gyda sgamiau.

Sut ydw i’n gwybod y bydd y data yr wyf yn ei ddarparu fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau yn cael ei drin yn ddiogel?

Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru ond yn cysylltu â chi os:

  • rydych wedi cael prawf coronafeirws positif. Wrth wneud cais am brawf, gofynnir ichi roi eich manylion cyswllt fel y gallwn roi gwybod ichi am y canlyniad.
  • Os byddwch yn profi'n bositif, rhoddir eich manylion i wasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru fel y gallant gysylltu â chi. Yna byddant yn gofyn i chi rannu gwybodaeth am eich cysylltiadau diweddar.
  • cadarnhawyd eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif.  Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cysylltu â chi os yw’r person sydd wedi cael prawf positif wedi rhoi eich manylion cyswllt i’r gwasanaeth fel rhan o’r broses olrhain cysylltiadau.

Bydd gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn trin eich data yn ddiogel yn yr un modd â phob data iechyd arall yng Nghymru.  Anfonir yr holl ddata gan Iechyd a Gofal Digidol GIG Cymru at SAIL (y gronfa ddata sy'n helpu'r Llywodraeth a'r GIG i fynd i'r afael â'r pandemig). Lluniwyd Cytundeb Rhannu Gwybodaeth Bersonol Cymru (WASPI) mewn perthynas â chyflwyno trefniadau olrhain cysylltiadau ar raddfa fawr yng Nghymru. Gwybodaeth bellach ar swyddogaeth WASPI.

Pwy sy'n gyfrifol am olrhain cysylltiadau?

Mae gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn cael ei ddarparu gan nifer o bartneriaid sy’n cydweithio i helpu i atal y feirws rhag lledaenu. Mae hyn yn cynnwys Iechyd Cyhoeddus Cymru, Byrddau Iechyd Lleol ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru, Iechyd a Gofal Digidol GIG Cymru ac eraill.

Mae gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei wneud gan awdurdodau lleol a byrddau iechyd. Mae hyn yn golygu ein bod yn defnyddio ac yn adeiladu ar arbenigeddau a gwybodaeth ein timau diogelu iechyd lleol, ac rydym wedi creu tîm olrhain cysylltiadau cenedlaethol hynod effeithiol yn gyflym. Mae hyn yn cyflymu'r gweithgarwch olrhain cysylltiadau, ac yn helpu i nodi tueddiadau newydd neu glystyrau lleol o'r feirws cyn gynted â phosibl.

Faint o staff sydd eu hangen i weithredu'r broses olrhain cysylltiadau yng Nghymru?

Bydd nifer y staff sydd ei angen i olrhain cysylltiadau yng Nghymru’n dibynnu i ba raddau rydym yn llwyddo i reoli’r feirws. Bydd nifer y staff yn cynyddu ac yn gostwng yn ôl sut y bydd y sefyllfa’n datblygu ond rydym wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth olrhain cysylltiadau effeithiol ac effeithlon.

Sut mae ap COVID-19 y GIG yn cefnogi gwaith olrhain cysylltiadau?

Mae ap Covid-19 y GIG yn rhan bwysig o’n rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu i reoli lledaeniad COVID-19. Caiff yr ap ei ddefnyddio law yn llaw â’r dulliau olrhain cysylltiadau traddodiadol, i roi gwybod i ddefnyddwyr os ydynt wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedyn yn cael prawf positif am y coronafeirws.

Mae’r ap yn caniatáu i bobl gofnodi symptomau, archebu prawf coronafeirws, cofrestru mewn lleoliadau trwy sganio’r cod QR, ac mae’n helpu’r GIG i olrhain unigolion a allai fod wedi dal y coronafeirws.

Mae’r ap yn helpu’r GIG i ddeall a yw’r feirws yn lledaenu mewn ardal benodol, er mwyn i awdurdodau lleol allu ymateb yn gyflym i’w atal rhag lledaenu ymhellach ac achub bywydau.

Mae’r ap yn gwneud hyn heb ddatgelu pwy yw’r defnyddiwr.  Fydd neb, gan gynnwys y llywodraeth, yn gwybod pwy sy’n ei ddefnyddio na ble y mae.

Mae’r ap ar gael ichi ei lawrlwytho o storfa apiau Apple neu Google Play.

Cewch fwy o wybodaeth am yr ap a sut i’w ddefnyddio ar wefan gymorth ap COVID-19 y GIG.

Beth sy'n digwydd os nad yw pobl yn cydymffurfio?

Mae gan bawb rôl i'w chwarae yn ein hymdrech genedlaethol i ymateb i’r coronafeirws. Os nad yw pobl yn helpu ei gilydd ac yn gweithio gyda'i gilydd, maent yn rhoi eu hunain, eu teuluoedd a phobl eraill, yn enwedig y rhai mwyaf agored i niwed, mewn perygl o ddal y coronafeirws. Maent hefyd yn helpu i ledaenu'r feirws ac yn cyfrannu at ymestyn y pandemig.

Diben olrhain cysylltiadau yw diogelu iechyd pobl yng Nghymru a rheoli lledaeniad y feirws. Os dylai person fod yn hunanynysu, ond nid yw’n gwneud hynny, bydd yr heddlu yn esbonio wrthynt beth y mae angen iddynt ei wneud ac yn eu hannog i gydymffurfio.

Os ydynt yn parhau i fethu â chydymffurfio, bydd yr heddlu yn defnyddio’r pwerau cyfreithiol sydd ar gael iddynt yn ôl yr angen. Gallant roi hysbysiad cosb benodedig i unigolion 18 oed neu’n hŷn, gan ddechrau ar £60 a chodi i £1920 os yw’r ymddygiad yn parhau. Mewn achos felly, gallai pobl wynebu erlyniad.

Pam mai ar ôl canlyniad prawf positif y dechreuir olrhain cysylltiadau, yn hytrach nag ar sail symptomau?

Un o'r ffactorau allweddol wrth benderfynu ar raddfa'r gwaith olrhain cysylltiadau yw nifer yr achosion.

Mae gwaith modelu yn awgrymu y gallai fod angen olrhain nifer anghymesur o gysylltiadau bob mis pe byddem yn olrhain cysylltiadau ar sail symptomau, gan ei gwneud yn ofynnol o bosibl i gyfran sylweddol o'r boblogaeth hunanynysu.

Rydym wedi ystyried y ffactorau hyn a chyngor gan y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau (SAGE). Rydym bob amser wedi seilio ein dull gweithredu ar y dystiolaeth wyddonol, y system wyliadwriaeth iechyd a'r datblygiadau rhyngwladol gorau sydd ar gael, a byddwn yn parhau i wneud hynny.

Byddwn yn parhau i adolygu a datblygu ein dull gweithredu yn unol â chyngor gwyddonol a chlinigol wrth iddo ddatblygu, gan symud i olrhain cysylltiadau ar sail symptomau os yw'r dystiolaeth, yr adnoddau a'r profiad yn cefnogi hyn.

Pa mor hir fydd y gwaith olrhain cysylltiadau yn cael ei weithredu?

Nid oes modd rhoi ateb pendant. Mae'n dibynnu ar

  • sut mae pobl yn parhau i ymateb;
  • pa mor dda y mae pobl yn parhau i ymateb i reoliadau’r coronafeirws wrth iddynt gael eu hadolygu a'u diwygio;
  • yr angen i hunanynysu os bydd ganddynt symptomau, neu os byddant wedi bod mewn cysylltiad â rhywun sydd â’r coronafeirws.

Byddwn yn cynnal y gwaith olrhain cysylltiadau cyhyd ag y bo angen, er mwyn rheoli lledaeniad y feirws yn y gymuned.

Mae i’r gwaith olrhain cysylltiadau rôl bwysig wrth ein helpu i fyw gyda'r feirws, ac wrth i’r gwaith barhau i frechu pobl a dysgu mwy am y feirws.