Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Mae Rheoliad 16 o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 ("Rheoliadau’r Coronafeirws") yn gosod gofynion ar bobl sy'n gyfrifol am fangreoedd sy'n agored i'r cyhoedd a phobl sy'n gyfrifol am waith a wneir mewn mangreoedd i gymryd camau rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws yn y fangre, ac i leihau'r risg o ledaenu coronafeirws gan y rhai sydd wedi bod yn y fangre.  Ceir gofynion penodol hefyd yn rheoliadau 17 a 17A ar gyfer personau sy'n gyfrifol am fangreoedd trwyddedig a mangreoedd manwerthu yn y drefn honno.

Rhaid i unrhyw berson y mae'n ofynnol iddo gymryd mesurau rhesymol o dan reoliad 16, 17 neu 17A roi sylw i ganllawiau a gyhoeddwyd am y mesurau hynny, o dan reoliad 18 o Reoliadau’r Coronafeirws. Mae methu â gwneud hynny yn drosedd lle gellir cymryd camau gorfodi.

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn darparu ar gyfer pedair Lefel Rhybudd, sy'n nodi gwahanol gyfyngiadau a gofynion y gellir eu cymhwyso yn dibynnu ar lefel y risg a aseswyd yng Nghymru, ond mae'r gofynion a osodir gan reoliad 16 yn gymwys waeth pa Lefel Rhybudd sy'n gymwys ar unrhyw adeg. Bwriedir i'r canllaw hwn fod yn berthnasol mewn egwyddor i bob un o'r Lefelau Rhybudd hyn. Darperir manylion am y Lefelau Rhybudd a'u harwyddocâd yn y Cynllun Rheoli'r Coronafeirws: lefelau rhybuddio ar gyfer Cymru.

Mae’r canllawiau hyn (a wnaed o dan reoliad 18 y Rheoliadau Coronafeirws) ar gymhwyso’r gofyniad cyfreithiol hwn yn ymarferol wedi’i adolygu a’i ddiweddaru i gyd-fynd â’r diwygiadau a wnaed i reoliad 16 a ddaeth i rym o 21 Mehefin 2021. Mae’r newidiadau allweddol yn cynnwys:

  • Nid yw’r rheini sy’n gyfrifol am y mangreoedd bellach yn gorfod sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr o fewn grwpiau o chwech o bobl a ganiateir o dan Lefel Rhybudd 1 a 2. Fodd bynnag:
    • mae’n ofynnol i’r rheini sy’n gyfrifol am y mangreoedd i gymryd pob mesur rhesymol i gadw pellter o 2 fetr rhwng y grwpiau hyn, ac
    • fe gynghorir y rheini sydd mewn grŵp sy’n cynnwys pobl o wahanol aelwydydd (oni bai bod y grŵp yn cynnwys aelodau o fwy nag un aelwyd sydd wedi ffurfio aelwyd estynedig) i gadw pellter oddi wrth ei gilydd cyn belled ag y bo modd, gan gynnwys osgoi dod i gysylltiad corfforol fel ysgwyd llaw neu gofleidio.
  • Mae mesurau eraill, ar wahân i gadw pellter o 2 fetr, yn parhau i fod yn bwysig, a chyfeirir yn benodol nawr hefyd at y mesurau a ganlyn y dylid ei gymryd os yw hynny’n rhesymol —
    • sicrhau bod pobl yn ymgynnull yn yr awyr agored yn hytrach nag o dan do os yw hynny’n ymarferol;
    • sicrhau bod ystafelloedd o dan do wedi’u hawyru’n dda, er enghraifft drwy agor ffenestri i sicrhau bod aer yn cylchredeg.
  • Yn ogystal, mae gofyniad penodol ar y bobl sy’n gyfrifol am fangreoedd i gymryd yr holl fesurau rhesymol i atal y rheini sydd â COVID-19, neu a all fod â COVID-19, rhag dod i’r fangre. Mae mesurau posibl yn cynnwys gofyn i bobl a ydynt wedi cael prawf positif neu a oes ganddynt unrhyw symptomau cysylltiedig â COVID-19 neu ofyn i bobl gael prawf cyn dod i’r fangre;

Mae angen gwneud asesiad risg penodol ar gyfer coronafeirws a dylai hyn fod yn sail ar gyfer y mesurau sy’n rhesymol i’w cymryd mewn unrhyw fangre i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’r risg o ledaenu’r coronafeirws.

Mae’r defnydd priodol o bwerau i orfodi’r cyfyngiadau a’r gofynion hyn a osodir gan reoliad 16 yn bwysig er mwyn:

  • hyrwyddo a chynnal cydymffurfiaeth barhaus fel mesur ataliol i helpu i reoli’r coronafeirws;
  • sicrhau bod camau’n cael eu cymryd ar unwaith i ddelio â sefyllfaoedd lle mae perygl y bydd y coronafeirws yn lledaenu;
  • sicrhau bod y rheini sy’n methu â chydymffurfio yn cael eu dwyn i gyfrif.

Lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â'r coronafeirws

Mae rheoliad 16 yn nodi pedwar gofyniad cyffredinol ar bersonau sy'n gyfrifol am fangreoedd neu am waith yn y mangreoedd, ac mae'r rhain i gyd er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws yn y fangre. Rhaid iddynt:

Mae dull pedwar cam wedi’i ddiweddaru sy’n amlinellu’r hyn sydd ei angen o dan reoliad 16. Mae canllawiau diwygiedig yn ymwneud â’r dull hwn wedi’u cyhoeddi nawr. Mae’r camau hyn yn cynrychioli dilyniant rhesymegol lle byddai’r camau’n cael eu hystyried, yn hytrach nag awgrymu pwysigrwydd cymharol yr ymyriadau. Er enghraifft, gwella awyriad (gan gynnwys cynnal gweithgaredd yn yr awyr agored) yw un o’r mesurau pwysicaf y gall mangre ei gymryd, ond nid yw wedi’i ddisgrifio yn y Rheoliadau Coronafeirws tan Gam 4.

Mae’n ofynnol i berson sy’n gyfrifol am fangre sydd ar agor i’r cyhoedd neu sy’n weithle gymryd y camau a ganlyn:

Cam 1

Ymgymryd ag asesiad risg penodol mewn perthynas â’r perygl o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn eu mangre (ac ymgynghori â phob person sy’n gweithio yn y fangre neu gynrychiolwyr y personau hynny wrth wneud hyn);

Cam 2

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n cael mynediad i’r fangre, neu sy’n gweithio ynddi, ynglŷn â sut y gellir lleihau’r perygl o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Cam 3

Cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pob person sydd yn y fangre, neu sy’n aros i gael mynediad iddi, (ar wahân i bobl o’r un aelwyd neu – ar Lefelau Rhybudd 1 a 2 – grwpiau o hyd at 6 pherson o wahanol aelwydydd). I weld enghreifftiau o fesurau lliniaru sy’n benodol i sector, darllenwch y canllawiau sy’n benodol i sector;

Cam 4

Sicrhau bod pob mesur rhesymol arall yn cael ei gymryd i leihau’r perygl o ddod i gysylltiad â’r feirws yn y fangre, yn arbennig drwy geisio atal pobl y gallai fod ganddynt y coronafeirws rhag bod yn bresennol, drwy sicrhau bod pobl yn ymgynnull yn yr awyr agored yn hytrach nag o dan do pan fo hynny’n ymarferol, drwy wella’r awyru o dan do, drwy leihau cysylltiad agos wyneb yn wyneb rhwng pobl, a thrwy wella hylendid;

Fel man cychwyn, rhaid cymryd pob un o’r 4 Cam. Fodd bynnag, gellir ystyried cwmpas ac effeithiolrwydd y mesurau a gymerir o dan Gam 4 sy'n lleihau'r perygl sy’n codi pan fo pobl o wahanol aelwydydd o fewn 2 fetr i'w gilydd wrth ystyried yr hyn sy'n rhesymol i'w wneud o dan Gam 3.

Efallai, o dan amgylchiadau cyfyngedig, nad yw cadw pellter cymdeithasol o 2 fetr bob amser yn bosibl neu'n rhesymol. Os felly, byddai disgwyl i berson sy'n gyfrifol am fangre gymryd camau ychwanegol, sydd wedi’u cryfhau, o dan Gam 4, ynghyd â chadw cymaint o bellter corfforol ag sy’n rhesymol. Efallai y bydd y person cyfrifol yn ystyried, er enghraifft, y ffaith bod pobl wedi cael eu profi am y coronafeirws cyn digwyddiad neu fod y ffordd y rheolir y fangre yn golygu y bydd pobl yn cael eu hatal rhag dod i gysylltiad agos wyneb yn wyneb, fel seddi yn yr awyr agored sydd wedi'u hawyru'n dda ac sy’n wynebu'r un cyfeiriad.

Dylid cadw pellter o 2m mewn mannau lle nad yw'r mesurau lliniaru ychwanegol hyn yn cael eu cymryd (e.e. mannau cyfyng neu lle mae pobl yn symud o gwmpas, megis mynedfeydd ac allanfeydd, toiledau, stondinau consesiynau etc).   

Mae rheoliad 16 yn gymwys i'r person neu'r personau sy'n gyfrifol am fangre sy'n agored i'r cyhoedd ac i'r person sy'n gyfrifol am y gwaith sy'n cael ei wneud mewn unrhyw weithle; hynny yw y person sy'n gyfrifol am reoli (nid, er enghraifft, perchennog rhydd-ddaliadol ffatri neu swyddfa ar brydles). Yn achos gweithgareddau wedi'u trefnu a gweithgareddau wedi'u trefnu ar gyfer plant, mae'r ddyletswydd yn berthnasol i'r person sy'n gyfrifol am y fangre lle mae'r gweithgaredd yn digwydd a'r person sy'n gyfrifol am y gweithgaredd.

Mae hefyd yn berthnasol i dacsis ac i ddarpariaeth trafnidiaeth gyhoeddus (gan gynnwys canolfannau trafnidiaeth o dan do fel gorsafoedd bysiau, gorsafoedd rheilffordd, meysydd awyr a phorthladdoedd fferi). Yn ogystal, rhaid i weithredwyr y gwasanaethau hyn ystyried canllawiau penodol ar y gofyniad statudol i deithwyr wisgo gorchudd wyneb ac am ddarparu gwybodaeth i deithwyr am y rhwymedigaeth hon. Ynghyd â'r canllawiau trafnidiaeth manwl atodol a gynhyrchwyd yng nghyd-destun trafnidiaeth gyhoeddus.

O dan bob un o'r Lefelau Rhybudd, mae'n ofynnol i wahanol fangreoedd gau. Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn darparu rhestr o fusnesau ac adeiladau wedi’u heithrio y caniateir iddynt aros ar agor i'r cyhoedd, ond hyd yn oed ar gyfer y mangreoedd hynny y mae'n ofynnol iddynt gau mae amgylchiadau o hyd lle gall unigolion fod yn y fangre, ac felly bydd y gofyniad i gymryd mesurau rhesymol yn parhau i fod yn gymwys.

Yn ogystal â'r gofynion a nodir yn rheoliad 16, mae dau o ofynion penodol wedi'u nodi yn rheoliad 17 ar gyfer mangreoedd trwyddedig. Rhaid i fangreoedd trwyddedig gymryd camau i:

  1. Reoli mynediad i'r fangre a neilltuo amser cyfyngedig i gwsmeriaid aros yn y fangre
  2. Rhoi sedd i gwsmeriaid yn unrhyw le heblaw am wrth y bar pan yn archebu, yn cael eu gweini â bwyd a diod neu pan fyddant yn bwyta ac yfed.

Yn ogystal â'r gofynion a nodir yn rheoliad 16, mae gofynion penodol wedi'u nodi yn rheoliad 17A i fangreoedd manwerthu gymryd camau i:

  1. Reoli mynediad i’r fangre a chyfyngu ar nifer y cwsmeriaid sydd yn y fangre ar unrhyw adeg
  2. Darparu cynhyrchion diheintio dwylo neu gyfleusterau golchi dwylo i gwsmeriaid eu defnyddio pan fyddant yn dod i mewn neu'n gadael y fangre
  3. Diheintio unrhyw fasgedi neu drolïau a ddarperir i'w defnyddio gan gwsmeriaid yn y fangre
  4. Atgoffa cwsmeriaid o'r gofyniad i gynnal pellter o 2 fetr rhwng ei gilydd a gwisgo gorchudd wyneb drwy arddangos arwyddion a chymhorthion gweledol eraill a gwneud cyhoeddiadau llafar yn rheolaidd.

Ystyr y gofynion i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws

Mae'r gofynion yn rheoliadau 16, 17 a 17A wedi'u drafftio'n fras yn fwriadol. Mae hyn am ddau reswm. Y cyntaf yw bod y mesurau sy'n "rhesymol" yn dibynnu i raddau helaeth ar y cyd-destun ffisegol, mewn geiriau eraill ar y math o fangre a'r math o weithgareddau a gyflawnir yn y fangre. Fel yn achos deddfwriaeth iechyd a diogelwch, bydd yr hyn sy'n rhesymol hefyd yn dibynnu ar y gost – ac er nad dyna’r unig ffactor yn amlwg, gellir ystyried yr effaith economaidd ar fusnes. Yr ail yw bod y rhai sy'n gyfrifol am y fangre i gael rhywfaint o ddisgresiwn ynglŷn â'r mesurau penodol y maent yn eu cymryd lle mae dewis yn bosibl.

Nid yw cymryd mesurau rhesymol yn rheol absoliwt y mae'n rhaid ei chymhwyso drwy'r amser ym mhob amgylchiad – efallai na fydd angen rhai pethau gan na fyddai'n rhesymol eu gwneud yn ofynnol ac efallai y bydd angen pethau gwahanol ar adegau gwahanol ac mewn amgylchiadau gwahanol. Yn ogystal, efallai na fydd mesur penodol yn berthnasol yn yr un modd ym mhob sefyllfa.

Fodd bynnag, mae'n brawf gwrthrychol y bwriedir ei gymhwyso'n gyson – dylid asesu’r hyn sy'n "rhesymol" nid drwy gyfeirio at yr hyn y mae unrhyw un person yn credu sy’n rhesymol i’w wneud ond yn ôl yr hyn y mae person rhesymegol sy'n wynebu amgylchiadau tebyg yn credu sy'n rhesymol – ac mae’r ffaith ein bod yn wynebu pandemig byd-eang yn berthnasol yn y cyd-destun hwnnw gan y bydd y disgwyliad o ba fesurau sy'n debygol o fod yn rhesymol yn uchel o ganlyniad.

Yn ogystal, gellir categoreiddio'r gofynion mewn ffordd eithaf syml y gellir eu cymhwyso waeth beth fo natur y fangre:

  • darparu gwybodaeth i helpu pobl i ymddwyn fel y dylent
  • sicrhau y cedwir pellter corfforol
  • gwella hylendid
  • mabwysiadu mesurau eraill i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws, yn bennaf er mwyn osgoi cysylltiad wyneb yn wyneb agos: e.e. newid sut mae pobl yn symud o gwmpas mangreoedd, gwella awyru, gosod sgriniau, defnyddio cyfarpar diogelu personol.    

Er bod y gofynion yn ymwneud yn gyffredinol â sut y gwneir pethau mewn mangreoedd neu yn y gweithle, efallai y bydd amgylchiadau lle y gallai fod angen ystyried yr hyn a wneir. Os yw gweithgaredd yn golygu risg uchel o ddod i gysylltiad â coronafeirws oherwydd yr angen i bobl fod yn agos, ac na ellir lliniaru hynny'n foddhaol (yn gyffredinol gyda sgriniau neu gyfarpar diogelu personol), efallai y byddai'n rhesymol disgwyl i fesurau gael eu cymryd i atal y gweithgaredd hwnnw neu i gau rhan o fangre. Yn achos gweithle, bydd p'un ai yw hynny'n wirioneddol resymol yn dibynnu'n rhannol ar natur y gweithgaredd dan sylw a pha mor hanfodol ydyw i weithrediad y busnes.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi'r canllawiau canlynol o dan reoliad 18, y mae'n rhaid i'r rhai y mae'r ddyletswydd yn gymwys iddynt eu hystyried. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cyhoeddi canllawiau ar gyfer cyflogwyr a rheolwyr mangreoedd ar wisgo gorchuddion wyneb:

Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru wedi darparu canllawiau mwy cyffredinol sydd hefyd yn berthnasol:

Mae amryw o gyrff sy'n cynrychioli'r sector a'r diwydiant hefyd wedi cynhyrchu canllawiau manylach ar fathau penodol o fangreoedd y gellir eu hystyried lle mae'n gyson â'r gofynion rheoliadol a chanllawiau Llywodraeth Cymru.

Pwerau gorfodi ac egwyddorion gorfodi

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn nodi system benodol ac ar wahân ar gyfer gorfodi rheoliadau 16, 17 a 17A. Mae hyn yn golygu bod swyddogion gorfodi yr awdurdodau lleol yn gallu mynnu bod rhai mesurau (penodol) yn cael eu cymryd mewn perthynas â mangreoedd, ac maent yn gallu eu cau os yw hynny’n angenrheidiol. Gall fod angen cau naill ai am nad yw mesurau penodol yn cael eu cymryd neu oherwydd bod torri'r gofynion yn ddigon difrifol i gyfiawnhau cau mangre ar unwaith neu gyda dim ond rhybudd cyfyngedig iawn.

Mae’r system orfodi yn cael ei phennu yn Atodlenni 8 a 9 yn Rheoliadau’r Coronafeirws ac yn canolbwyntio ar “Hysbysiad Gwella Mangre” neu “Hysbysiad Cau Mangre” neu’r naill a’r llall, gan ddibynnu ar yr amgylchiadau.

Hysbysiad Gwella Mangre

Pan ganfyddir diffyg cydymffurfio â'r gofynion o dan reoliad 16, 17 neu 17A mewn mangre, dylai'r swyddog gorfodi fel arfer geisio unioni'r diffyg cydymffurfio drwy ddull graddedig a chymesur o orfodi.   Lle y bo'n bosibl, dylid ceisio addysgu personau cyfrifol, rhoi cyngor a gweithredu anffurfiol cyn unrhyw gamau gorfodi eraill. Fodd bynnag, pan fo angen, dylid cyflwyno Hysbysiad Gwella Mangre.

Gellir cyflwyno'r hysbysiad hwn os yw'r swyddog gorfodi o'r farn bod y mesurau a bennir yn yr hysbysiad yn angenrheidiol ac yn gymesur er mwyn sicrhau bod y person yn cydymffurfio â'r rhwymedigaethau hynny, er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws.  Rhaid i'r hysbysiad bennu'r mesurau y mae'n rhaid eu cymryd er mwyn sicrhau bod y person yn cydymffurfio â'r rhwymedigaethau a osodir gan reoliad 16, 17 neu 17A. Rhaid i'r hysbysiad bennu terfyn amser ar gyfer cydymffurfio (dim llai na 48 awr) a nodi'r hawl i apelio.

Caiff swyddog gorfodi derfynu Hysbysiad Gwella Mangre os yw wedi'i fodloni bod y person y rhoddwyd yr hysbysiad iddo wedi cymryd y mesurau a bennir yn yr hysbysiad neu wedi cymryd camau angenrheidiol fel arall i sicrhau y gellir cydymffurfio â rheoliadau 16, 17 a 17A pan ganiateir i'r fangre fod ar agor.

Hysbysiad Cau Mangre

Caiff swyddog gorfodi gyhoeddi "Hysbysiad Cau Mangre" i berson sy'n gyfrifol am fangre sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r fangre, neu ran o'r fangre, gael ei chau am hyd at 672 o oriau (28 diwrnod) ar y tro. Gellir gwneud hyn os bodlonir un o ddau amod: 

  1. Pan fo Hysbysiad Gwella Mangre wedi ei gyflwyno i'r person a bod y swyddog gorfodi o'r farn:
    • bod y person wedi methu â chymryd y mesurau a bennir mewn hysbysiad o fewn yr amser penodedig, a
    • bod cau’r fangre, neu ran o’r fangre, yn angenrheidiol ac yn gymesur at ddiben lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws.
  2. Pan fo'r swyddog gorfodi o'r farn:
    • nad yw'r person yn cydymffurfio â'r rhwymedigaethau a osodir gan reoliad 16, 17 neu 17A a
    • bod cau’r fangre, neu ran o’r fangre, (heb fod Hysbysiad Gwella Mangre wedi ei gyflwyno) yn angenrheidiol ac yn gymesur at ddiben lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws.

Pan fo Hysbysiad Gwella Mangre wedi ei gyflwyno, mae’n rhaid i’r Hysbysiad Cau Mangre nodi’r mesurau y mae’r swyddog gorfodi yn ystyried:

  • nad ydynt wedi eu cymryd, a
  • y mae’n rhaid eu cymryd er mwyn sicrhau bod y person cyfrifol yn cydymffurfio â’r rhwymedigaethau a osodir gan reoliad 16, 17 neu 17A.

Pan na fydd Hysbysiad Gwella Mangre wedi'i gyflwyno, rhaid i'r Hysbysiad Cau Mangre nodi'r rhesymau pam y mae'r swyddog gorfodi o'r farn bod y person cyfrifol yn methu â chydymffurfio â rheoliad 16, 17 neu 17A.

Yn y naill achos a’r llall, mae’n rhaid i’r Hysbysiad Cau Mangre nodi hefyd y rhesymau pam y mae’r swyddog gorfodi yn ystyried bod cau’r fangre yn angenrheidiol ac yn gymesur at ddiben lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws. Rhaid i'r hysbysiad bennu'r cyfnod y mae'r hysbysiad yn effeithiol ar ei gyfer (dim mwy nag 28 diwrnod o'r adeg y cyhoeddir yr hysbysiad) a rhoi manylion yr hawl i apelio.

Gall swyddog gorfodi hefyd gyhoeddi Hysbysiad Cau Mangre os yw o'r farn bod y person cyfrifol wedi methu â chymryd y mesurau a bennir mewn Hysbysiad Gwella Mangre o fewn y terfyn amser penodedig a naill ai:

  • mae hysbysiad cosb benodedig wedi'i gyflwyno (er enghraifft o ganlyniad i fusnes yn gwerthu alcohol ar ôl 10.00 pm), neumae achos wedi’i ddwyn am drosedd Hysbysiad Cau Mangre sy’n cael effaith o’r amser y’i cyhoeddwyd neu o amser diweddarach a bennir yn yr hysbysiad

Cyfyngiadau

Ni chaniateir cyflwyno Hysbysiad Cau Mangre mewn perthynas â mangre sy’n rhan o seilwaith hollbwysig (er enghraifft, mangre a ddefnyddir i gynhyrchu trydan neu gyflenwi dŵr) neu a ddefnyddir i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus hanfodol.

Terfynu

Caiff swyddog gorfodi derfynu Hysbysiad Cau Mangre os yw wedi'i fodloni bod y person y cyflwynwyd yr Hysbysiad iddo wedi cymryd y mesurau neu fel arall wedi cymryd y camau angenrheidiol i sicrhau y gellir cydymffurfio â rheoliad 16, 17 neu 17A pan ganiateir i'r fangre fod ar agor.  Bydd hyn yn golygu nad yw'r gofyniad i gau'r fangre yn gymwys mwyach. 

Apeliadau

Caiff person y cyflwynir Hysbysiad Gwella Mangre neu Hysbysiad Cau Mangre iddo apelio i Lys Ynadon yn erbyn yr hysbysiad o fewn 7 diwrnod. Mae gan Lysoedd Ynadon ddisgresiwn i atal effaith Hysbysiad Gwella Mangre neu Hysbysiad Cau Mangre hyd nes y penderfynir ar apêl ond oni bai bod y Llys yn gwneud hynny, mae'r hysbysiad o dan apêl yn parhau i gael effaith a rhaid cydymffurfio ag ef. Ar apêl yn erbyn Hysbysiad Gwella Mangre neu Hysbysiad Cau Mangre, caiff Llys Ynadon:

  • gadarnhau’r penderfyniad i gyflwyno’r hysbysiad
  • cyfarwyddo bod yr hysbysiad i beidio â chael effaith
  • addasu’r hysbysiad
  • gwneud unrhyw orchymyn arall y mae’r llys yn ystyried ei fod yn briodol.

Os yw’r Llys Ynadon yn cyfarwyddo bod hysbysiad i beidio â chael effaith neu’n addasu hysbysiad, caiff orchymyn i’r awdurdod lleol ar gyfer yr ardal lle y mae’r fangre o dan sylw i ddigolledu’r person sy’n gyfrifol am y fangre am golled a ddioddefir o ganlyniad i gyflwyno’r hysbysiad.

Caiff apêl gan y naill barti neu’r llall yn erbyn penderfyniad Llys Ynadon ar apêl o dan yr adran hon ei chyflwyno i Lys y Goron.

Rhoi Hysbysiadau Gwella a Chau Mangreoedd a therfyniadau

Rhoddir Hysbysiad Gwella Mangre, Hysbysiad Cau Mangre neu rybudd o derfynu'r naill hysbysiad neu'r llall i'r person y mae'n ymwneud ag ef drwy ddarparu copi ysgrifenedig i'r person hwnnw. Ond os nad yw'r person hwnnw yn y fangre y mae'r hysbysiad neu'r terfyniad yn ymwneud â hi, dylid rhoi copi i berson yn y fangre y mae'n ymddangos ei fod yn gyfrifol am unrhyw fusnes neu wasanaeth sy'n cael ei wneud yn y fangre, neu os nad oes person o'r fath yn y fangre pan fydd yr hysbysiad i'w gyflwyno, gellir rhoi copi o'r hysbysiad mewn man amlwg yn y fangre.

Rhoi cyhoeddusrwydd i Hysbysiadau Gwella a Chau Mangreoedd

Pan fo Hysbysiad Gwella Mangre neu Hysbysiad Cau Mangre wedi'i gyflwyno, cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl cyflwyno’r hysbysiad, rhaid i'r swyddog gorfodi—

  • arddangos copi o'r Hysbysiad ac arwydd cyfatebol yn y ffurflen a nodir isod (a ragnodir yn Atodlen 9 yn Rheoliadau’r Coronafeirws), mewn man amlwg ger pob mynedfa i'r safle a
  • trefnu i’r hysbysiad gael ei gyhoeddi ar wefan yr awdurdod lleol ar gyfer yr ardal lle y mae’r fangre.  

Rhaid i'r hysbysiad a'r arwydd y mae'n ofynnol eu harddangos a'u cyhoeddi barhau i gael eu harddangos a'u cyhoeddi cyhyd ag y byddant yn cael effaith. Dylid argraffu'r arwydd mewn lliw ym maint A4.

Hysbysiad gwella mangre

Image
Enforecement notice: improvement needed

 

 

Hysbysiad cau mangre

Image
Enforcement notice: premises closed

 

 

Hysbysiadau cosb benodedig

Gellir cyflwyno hysbysiad cosb benodedig am rai troseddau penodedig sy'n ymwneud â busnesau a gwasanaethau.  Nodir y rhain yn rheoliad 42, ac maent yn cynnwys methu â chau busnes neu fangre pan ofynnir iddynt wneud hynny, yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd sy'n gymwys a mangre drwyddedig sy'n gwerthu neu'n cyflenwi alcohol y tu allan i oriau a ganiateir.  Yn bwysig, yng nghyd-destun gorfodi'r gofynion o dan reoliadau 16, 17 a 17A, mae troseddau hefyd yn gymwys pan fo person yn cyflawni trosedd os yw heb esgus rhesymol:

  1. yn methu â sicrhau bod mangre y rhoddir hysbysiad cau arni ar gau ac na ddarperir unrhyw fusnes ac na ddarperir gwasanaeth yn y fangre nac oddi arni; neu
  2. yn methu â sicrhau nad oes unrhyw berson yn mynd i mewn i nac yn unrhyw fangre y rhoddir hysbysiad cau iddi; neu
  3. yn cuddio neu ddifrodi hysbysiad neu arwydd y mae'n ofynnol ei arddangos.

 

Pan fo hysbysiad cosb benodedig wedi ei gyflwyno mewn cysylltiad â throsedd busnes honedig, swm y gosb benodedig yw £1,000. Ond, os yw'r person y rhoddir hysbysiad cosb benodedig iddo mewn perthynas â throsedd busnes honedig eisoes wedi cael hysbysiad cosb benodedig perthnasol, mae'r swm yn cynyddu i £2,000 yn achos yr ail hysbysiad cosb benodedig o'r fath, £4,000 am y trydydd a £10,000 ar gyfer y pedwerydd ac unrhyw hysbysiad cosb benodedig dilynol a gafwyd.

Egwyddorion cyffredinol a chymorth ymarferol i asesu

Nodir yr egwyddorion cyffredinol ar gyfer gorfodi rheoliadau 16, 17 a 17A yn Atodiad 1 a gellir gweld rhestr o gwestiynau ymarferol i gynorthwyo swyddogion gorfodi i asesu a dorrwyd rheoliad 16, 17 neu 17A yn Atodiad 2.

Atodiad 1: egwyddorion gorfodi

Dylid cymhwyso'r egwyddorion canlynol wrth arfer pwerau i orfodi rheoliadau 16, 17 neu 17A: 

  • cymesuredd wrth weithredu
  • targedu camau gorfodi
  • dull gweithredu cyson       
  • tryloywder ynglŷn â sut mae swyddogion gorfodi yn gweithredu a'r hyn y gellir ei ddisgwyl, a
  • atebolrwydd am y camau a gymerwyd. 

Mae'r egwyddorion hyn yn berthnasol i orfodi ei hun ac i reoli gweithgareddau gorfodi yn gyffredinol.  Nid ydynt yn cael eu cymhwyso ar eu pennau eu hunain ond cânt eu llywio gan ddealltwriaeth o'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws.

Cymesuredd

Rhaid pwyso a mesur nifer o bethau wrth ystyried pa gamau i'w cymryd ac a yw'n gymesur – difrifoldeb y toriad, cost cydymffurfio, effeithiolrwydd y camau gorfodi, a'r amser a roddir i gydymffurfio. Dylid asesu hyn i gyd yng ngoleuni'r bygythiad difrifol a buan i iechyd y cyhoedd sy'n gysylltiedig ag amlder a lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2) yng Nghymru ac i ddifrifoldeb unrhyw achos o dorri'r gyfraith.  

Mae cymhwyso'r egwyddor o gymesuredd yn golygu y dylai swyddogion gorfodi ystyried i ba raddau y mae personau cyfrifol wedi methu â bodloni'r gofynion yn rheoliad 16, 17 neu 17A a graddau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws, ac felly o’r risg neu ledaeniad coronafeirws, sydd wedi dilyn.

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn seiliedig ar y syniad o gymryd "pob mesur rhesymol" a ddylai ynddo’i hun sicrhau dull cymesur. Mae'r cysyniad sefydledig o weithredu "i'r graddau y mae'n rhesymol ymarferol" yn berthnasol.  Mae'r penderfyniad ynghylch yr hyn sy'n rhesymol ymarferol i reoli'r risg o haint sy'n gysylltiedig â coronafeirws yn golygu arfer barn yng ngoleuni'r cyngor iechyd cyhoeddus presennol. 

Bydd swyddogion gorfodi, wrth ystyried digonolrwydd y mesurau amddiffynnol a gymerir, yn cydbwyso graddau'r risg yn erbyn cost, amser neu gymhlethdod y mesurau sydd eu hangen i leihau'r risg honno.  Ond oni ellir dangos bod y risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws yn ddibwys o'i gymharu â'r gost, rhaid i berson cyfrifol gymryd camau (a mynd i gostau) i leihau'r risg.

Bydd swyddogion gorfodi hefyd yn ystyried a yw'n briodol, gan ystyried i ba raddau na chydymffurfiwyd â rheoliad 16, 17 neu 17A a graddau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws a achosir gan y diffyg cydymffurfio hwnnw, i roi cyfle i unioni'r sefyllfa cyn cymryd camau ffurfiol. Fodd bynnag, dim ond pan fo'r toriad yn fach y dylid gwneud hyn, a dylai'r cyfnod a glustnodir fel cyfle i unioni'r sefyllfa fod yn fyr.

Gorfodi wedi'i dargedu

Dylid defnyddio dull wedi'i dargedu wrth benderfynu pa fangreoedd a gweithgareddau i'w monitro a'u harolygu'n rhagweithiol, gan ystyried ffactorau fel maint, math o weithgareddau, i ba ddiwydiant y mae’r sector yn perthyn, y boblogaeth sydd mewn perygl, y risgiau cysylltiedig i heintiau coronafeirws a chwynion am ddiffyg cydymffurfio a dderbyniwyd.  

Dylai adnoddau arolygu ac ymchwilio ganolbwyntio'n bennaf ar y gweithgareddau, y diwydiannau a'r sectorau hynny sy'n arwain at y risg fwyaf difrifol o ddod i gysylltiad, ble a phryd y mae peryglon coronafeirws yn cael eu rheoli leiaf, neu lle mae amheuaeth ynghylch cymhwysedd i reoli'r risg o ddod i gysylltiad. 

Ni fydd gweithgareddau risg isel, er enghraifft gweithgareddau sy'n digwydd yn yr awyr agored ac mewn amgylchedd rheoledig, yn flaenoriaeth, yn gyffredinol.

Bydd gorfodi wedi'i dargedu hefyd yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd sydd ar waith a'r fangre a ganiateir i agor neu weithgareddau a ganiateir yn gyfreithiol. Er enghraifft, ar lefel rhybudd 4, gall gorfodaeth ganolbwyntio ar fanwerthu hanfodol. Gall y flaenoriaeth orfodi newid mewn lefelau is i fusnesau a gwasanaethau na chaniatawyd iddynt agor ar lefelau rhybudd uwch. Er enghraifft, ar lefel rhybudd dau, efallai y bydd angen mwy o ffocws ar leoliadau adloniant ac atyniadau i ymwelwyr.

Cysondeb

Dylid mabwysiadu dull cyson o orfodi'r gofynion o dan reoliadau 16, 17 a 17A ar draws gwahanol fangreoedd, lleoliadau a gweithgareddau, gan gydnabod pwysigrwydd triniaeth deg i bawb.  Fodd bynnag, nid yw cysondeb dull gweithredu o reidrwydd yn golygu unffurfiaeth.  Mae'n golygu cymryd ymagwedd debyg mewn amgylchiadau tebyg i gydymffurfio â'r gyfraith, gan gydnabod efallai na fydd yn briodol mynnu'r un mesurau ym mhob achos.

Gall sicrhau cysondeb fod yn anodd.  Mae pob sefyllfa'n wahanol – yn rhinwedd y math o weithgaredd busnes, y fangre lle mae'r gweithgaredd hwnnw'n cael ei wneud, y diwydiant, nodweddion y boblogaeth sydd mewn perygl a'r risgiau a gyflwynir gan coronafeirws. Rhoddir elfen o ddisgresiwn i'r personau sy'n gyfrifol i benderfynu pa fesurau rhesymol y dylid eu cymryd ym mhob achos.

Felly, mae unrhyw benderfyniad gorfodi yn gofyn am arfer disgresiwn a barn broffesiynol unigol yn briodol.

Tryloywder

Dylai camau gorfodi amlinellu'n glir i berson cyfrifol nid yn unig yr hyn y mae'n rhaid iddo ei wneud ond, lle y bo'n berthnasol, yr hyn nad yw'n ei wneud.

Lle nodwyd diffyg cydymffurfio, dylai swyddogion gorfodi egluro'n glir ac yn brydlon y penderfyniad a wnaed, eu rhesymau, y camau sydd eu hangen i gydymffurfio ac egluro beth fydd yn digwydd os bydd person yn methu â chydymffurfio.

Bydd swyddogion gorfodi yn gwahaniaethu rhwng y camau sydd eu hangen i gydymffurfio â'r gyfraith, ac unrhyw gyngor a roddir i gyflawni arfer da. Bydd hyn yn sicrhau nad yw beichiau economaidd diangen yn cael eu gosod ar fusnesau.

Atodiad 2: asesiad ymarferol o’r gofynion cyfreithiol

Asesu diffyg cydymffurfio

Wrth benderfynu a fydd angen cymryd camau gorfodi, neu pa gamau gorfodi penodol i'w cymryd, bydd gofyn i swyddogion gorfodi ystyried nifer o ffactorau ac arfer eu barn yn unol â hynny.  Gall y rhain gynnwys:

  • y risg y mae'r diffyg cydymffurfio yn ei achosi i ledaeniad coronafeirws
  • i ba raddau y mae'n rhesymol credu nad yw person sy'n gyfrifol yn ymwybodol o'r gofynion ac y dylid rhoi cyfle iddo gydymffurfio  
  • unrhyw dystiolaeth sy'n awgrymu bod methiant i gydymffurfio yn fwriadol ei natur neu’n deillio o ymddygiad byrbwyll neu bod gwybodaeth ffug wedi'i darparu’n fwriadol, neu y bu bwriad i dwyllo
  • a roddwyd rhybudd
  • a yw'r methiant i gydymffurfio yn rhywbeth a ddigwyddodd unwaith yn unig neu a wnaed hynny fwy nag unwaith
  • amgylchiadau gwaethygedig megis rhwystro swyddog neu ymddygiad ymosodol tuag at y cyhoedd
  • sut mae eraill mewn sefyllfa debyg wedi cael eu trin

Yn ogystal, dylid ystyried y cwestiynau mwy penodol canlynol wrth asesu a yw'r holl fesurau rhesymol wedi'u cymryd, a darparu gwybodaeth, yn unol â rheoliad 16, 17 neu 17A.

Dyletswydd i gynnal asesiad risg penodol o'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws

Mae egwyddor asesu risg wedi'i hen sefydlu yn y Gyfraith Iechyd a Diogelwch. Wrth asesu cydymffurfiaeth â’r gofyniad hwn, dylid cyfeirio at Reoli ar gyfer iechyd a diogelwch (HSG65) (hse.gov.uk) a chanllaw asesu risg yr HSE.

A yw pobl sy'n gweithio yn y fangre yn ymwybodol o'r asesiad risg, y cynnwys ac unrhyw fesurau lliniaru?

A yw pobl yn glynu/gweithredu at y mesurau lliniaru a amlinellir yn yr asesiad risg?

Pa addasiadau sydd wedi'u gwneud o ganlyniad i'r asesiad risg?

A ymgynghorwyd â chyflogeion neu gynrychiolwyr ynglŷn â'r asesiad risg?

A yw'r asesiad risg yn ystyried hierarchaeth rheolaethau a amlygir gan yr HSE?

Sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr

A oes ystyriaeth wedi bod i opsiynau i leihau nifer y bobl sy'n bresennol yn gorfforol yn y fangre (neu sy'n aros i fynd i mewn i'r fangre) ac (os yw'n berthnasol) wedi eu gweithredu? Gallai hyn gynnwys:

  • galluogi staff i weithio gartref
  • trefnu gwaith shifft er mwyn lleihau nifer y staff sy'n bresennol yn y fangre ar unrhyw un adeg
  • darparu gwasanaethau dosbarthu neu wasanaeth clicio a chasglu o ran benodol o'r fangre
  • darparu gwasanaethau neu drefnu cyfarfodydd o bell
  • gwneud unrhyw beth arall a wnaed yn flaenorol neu fel arfer yn y fangre o bell

A oes system ar waith i wybod faint o bobl sydd yn y fangre?

A gyfrifwyd uchafswm diogel o bobl sy'n sicrhau bod cadw pellter o 2 fetr yn ddichonadwy yn y fangre?

A oes mecanwaith rheoli ar waith i sicrhau na ragorir ar yr uchafswm diogel?

A oes angen cyfyngu'n rheolaidd ar nifer y bobl yn y fangre?

Os felly, sut mae hynny'n cael ei wneud? A oes system giwio?

A oes system ar gyfer cadw pellter o 2 fetr ymhlith y rhai sy'n ciwio, naill ai mewn rhannau awyr agored o'r fangre neu oddi ar y fangre?

A ellir rhoi system apwyntiadau ar waith?

A yw pwyntiau mynediad ac ymadael yn cael eu rheoli er mwyn osgoi tagfeydd neu gysylltiad agos? A ellir defnyddio dau bwynt gwahanol i alluogi pobl i gael mynediad mewn un man ac i ymadael mewn man arall?

A yw tramwyfeydd a grisiau'n cael eu rheoli er mwyn osgoi tagfeydd neu ryngweithio agos? A ddylid mabwysiadu systemau un ffordd neu aildrefnu dodrefn i hwyluso hyn?

Sut mae mynediad i lifftiau yn cael ei reoli? A all mynediad i lifftiau fod yn gyfyngedig?

A ellir gosod y lleoliad y mae pobl yn gweithio ynddo (os yw'n sefydlog) ymhellach ar wahân? A ellir mabwysiadu parthau i leihau neu atal y cysylltiad rhwng pobl â’i gilydd?

A ellir defnyddio dodrefn neu labeli ar ddodrefn i nodi lle y dylai pobl weithio?

A ellir tynnu dodrefn diangen neu ffitiadau eraill i ddarparu mwy o le ac i atal pobl rhag defnyddio'r lle sydd ar gael mewn modd amhriodol?

Pa gamau y gellir eu cymryd i gadw unrhyw gyflogeion sy'n dod i gysylltiad yn gorfforol â’r cyhoedd fel mater o drefn 2 fetr i ffwrdd oddi wrthynt?

A ddylai mynediad i unrhyw ran o'r fangre sy'n dueddol o gael tagfeydd neu lle mae pobl yn dod i gysylltiad agos gael ei gyfyngu neu ei atal lle na ellir bob amser cadw pellter cymdeithasol o 2m, neu lle na ellir sicrhau hyn?

Mabwysiadu mesurau eraill i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws

Lle na ellir osgoi cysylltiad agos (o fewn 2 fetr) rhwng pobl:

  • a all ei hyd fod yn gyfyngedig?
  • a ellir atal cysylltiad wyneb yn wyneb agos?
  • a all hyd y cysylltiad agos wyneb yn wyneb fod yn gyfyngedig?
  • a ellir lleihau agosrwydd y cysylltiad wyneb yn wyneb?
  • a ellir rhoi sgriniau ar waith?
  • a fyddai gwisgo cyfarpar diogelu personol yn ddichonadwy ac yn effeithiol?
  • a ellir gwneud gweithgareddau, neu wasanaethau a ddarperir, yn yr awyr agored yn hytrach na dan do?

I ba raddau y mae unrhyw weithgareddau a gyflawnir yn y fangre yn golygu lefelau uchel o ymarfer (er enghraifft, pobl allan o anadl oherwydd ymarfer corff)? A yw hyn wedi'i ystyried? A yw'r ardal wedi'i hawyru'n dda? A yw awyru (neu ddyfeisiau oeri fel ffaniau) yn cael eu defnyddio'n briodol?

A ddylid atal rhai gweithgareddau yn y fangre os na ellir lliniaru'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws oherwydd cysylltiad agos rhwng pobl â’i gilydd?

Pa systemau sydd ar waith i sicrhau nad yw cyfyngiadau coronafeirws, megis peidio ag ymgynnull o dan do gyda'r rhai nad ydynt ar aelwyd person, yn cael eu torri yn y fangre?

Gwella hylendid

A oes cyfleusterau golchi dwylo ychwanegol wedi'u rhoi ar waith?

A yw hylif diheintio dwylo ar gael mewn mannau cyfleus, yn enwedig wrth fynedfeydd ac allanfeydd?

A yw'r defnydd o gyfleusterau a rennir fel toiledau a cheginau yn cael ei reoli? A yw hylif diheintio dwylo ar gael i bobl cyn defnyddio cyfleusterau a rennir?

A all nifer y bobl sy'n mynd i gyfleusterau a rennir fod yn gyfyngedig?

A yw cyfleusterau a rennir yn cael eu glanhau'n aml? (Yr amlder priodol yn dibynnu ar faint y defnydd).

A oes systemau ar waith i atal neu gyfyngu ar bobl sy'n cyffwrdd â gwrthrychau neu arwynebau, neu’n rhannu gwrthrychau?

A ellir mabwysiadu trefniadau talu ymlaen llaw neu dalu heb arian parod (lle bo'n berthnasol)?

Darparu gwybodaeth i helpu pobl i ymddwyn yn briodol

A oes arwyddion i'w gweld yn glir yn atgoffa'r rhai yn y fangre i gadw pellter o 2 fetr a chynnal hylendid da?

A oes arwyddion neu farcwyr ar waith i helpu pobl i gadw pellter o 2 fetr?

A oes arwyddion i'w gweld yn glir gan esbonio systemau a roddwyd ar waith ar gyfer:

  • cael mynediad ac ymadael
  • llywio tramwyfeydd a grisiau (gan gynnwys systemau un ffordd)
  • defnyddio cyfleusterau a rennir
  • defnyddio lifftiau

Os oes angen defnyddio gorchuddion wyneb neu gyfarpar diogelu personol arall ac a oes arwyddion ar waith yn atgoffa pobl o'r angen i wneud hyn?

A yw dodrefn wedi'u labelu'n glir fel rhai sy'n briodol i'w defnyddio ai peidio (os na ellir eu symud o’r fangre)?

A ydy parthau a ddefnyddir ar gyfer cadw pellter o 2 fetr wedi'u marcio'n glir?

A oes arwyddion ar waith yn tynnu sylw at gyfleusterau golchi dwylo neu hylif diheintio dwylo, ac yn atgoffa pobl i olchi eu dwylo'n aml?

Mesurau penodol ar gyfer mangreoedd trwyddedig

A yw mynediad i'r fangre yn cael ei reoli?

A yw cwsmeriaid yn derbyn cyfnod cyfyngedig o amser y gallant aros yn y fangre?

Ar wahân i rai eithriadau penodol, a yw cwsmeriaid yn eistedd i ffwrdd o'r bar wrth archebu bwyd neu ddiod?

A yw cwsmeriaid yn eistedd i ffwrdd o'r bar wrth dderbyn bwyd neu ddiod?

Ar wahân i rai eithriadau penodol, a yw cwsmeriaid yn eistedd i ffwrdd o'r bar wrth fwyta bwyd neu ddiod?

Mesurau penodol ar gyfer mangreoedd manwerthu

A yw mynediad i'r fangre yn cael ei reoli?

A oes terfyn ar waith ar gyfer nifer y cwsmeriaid a all fod yn y fangre ar unrhyw un adeg?

Sut gorfodir y terfyn ar gyfer nifer y cwsmeriaid a ganiateir yn y fangre?

A oes cynhyrchion diheintio dwylo neu gyfleusterau golchi dwylo ar gael i’w defnyddio gan gwsmeriaid pan fyddant yn cyrraedd y fangre ac yn ymadael â hi?

Pa fesurau sydd ar waith i sicrhau bod basgedi, trolïau neu gynwysyddion tebyg yn cael eu diheintio?

A oes cyhoeddiadau llafar yn cael eu gwneud i atgoffa cwsmeriaid i gadw pellter o 2 fetr ac i wisgo gorchuddion wyneb?

A oes arwyddion a chymhorthion gweledol eraill yn cael eu harddangos i atgoffa cwsmeriaid i gadw pellter o 2 fetr ac i wisgo gorchuddion wyneb?

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 219 KB.

Maint Ffeil 219 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.