Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau cenedlaethol yw’r rhain sy’n berthnasol i Gymru gyfan. 

Ystyriwch a oes cyfyngiadau lleol yn eu lle wrth ddarllen a rhoi’r canllawiau hyn ar waith.

Rydym wrthi’n diweddaru’r canllawiau hyn yn sgil newidiadau i’r gyfraith. Mae’r cyngor ymarferol yn y canllawiau hyn yn parhau’n ddefnyddiol ond mae’n rhaid i chi hefyd ystyried y rheoliadau (fel y’u diwygiwyd).

Cyflwyniad

Cyflwynodd Llywodraeth Cymru Reoliadau’r Coronafeirws sy’n gosod cyfyngiadau llym ar ymgynnull, symudiadau pobl a’r ffordd mae busnesau’n gweithredu (mae rhai ohonyn nhw wedi gorfod cau dros dro).   Yn raddol, gan fod y Rheoliadau’n cael eu hadolygu’n rheolaidd, mae mwy a mwy o’r rhain yn cael ailagor.

O ran y busnesau sy’n cael gweithredu, a’r safleoedd sy’n cael agor, rhaid iddyn nhw wneud hynny’n ddiogel mewn ffordd sy’n cydymffurfio â'r Rheoliadau, yn ogystal â’r rhwymedigaethau cyfreithiol eraill a osodir ar gyflogwyr (fel y ddeddfwriaeth iechyd a diogelwch). I helpu busnesau ac eraill i weithio’n ddiogel, mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu pum egwyddor allweddol:

  • Gofal: ein hiechyd a’n llesiant sy’n dod gyntaf
  • Cydymffurfio: rhaid glynu wrth y deddfau sy’n ein cadw’n ddiogel
  • Cynnwys: mae pob un ohonom yn gyfrifol am weithio’n ddiogel
  • Addasu: bydd angen i bob un ohonom newid ein ffordd o weithio
  • Cyfathrebu: rhaid i ni i gyd ddeall beth i’w wneud

Mae rhagor o ganllawiau ar yr egwyddorion allweddol ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Pwrpas y ddogfen hon yw helpu cyflogwyr, gweithwyr a phobl hunangyflogedig ac eraill (fel gwirfoddolwyr), sy’n gweithio mewn amgylchedd manwerthu (lle nad yw’r gwaith yn gofyn am gyswllt corfforol agos), i ddeall sut mae gweithio’n ddiogel, gan gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19, a chadw cynifer o bobl â phosib 2 fetr ar wahân o’r rheini nad ydynt yn perthyn i’r un aelwyd neu'r un aelwyd estynedig

Sut mae defnyddio’r canllawiau hyn

Nod y canllawiau hyn yw helpu busnesau manwerthu i weithredu’n ddiogel ac ystyried yn ymarferol sut gellir rhoi arferion diogel ar waith yn eich busnes neu’ch gweithrediad. Bydd angen i bob busnes drosi hyn i’r camau penodol y bydd angen iddo eu cymryd, gan ddibynnu ar natur y busnes, gan gynnwys maint a math o fusnes, sut mae’n cael ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a’i reoleiddio.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi Canllawiau Statudol ar gymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn gweithleoedd ac mewn safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd. Mae’r ddogfen hon yn adeiladu ar y gofynion hyn gyda chyngor ymarferol yn ogystal â chyfeirio at ganllawiau sector-benodol eraill a chanllawiau perthnasol eraill.  Mae’n cynnwys ystyriaethau ymarferol ynghylch sut gellid rhoi arferion diogel ar waith wrth weithio yng nghartref rhywun.  Rhaid i bob busnes neu weithiwr ddilyn Rheoliadau’r Coronafeirws a’r Canllawiau Statudol. Dylent ddefnyddio’r ddogfen hon i’w helpu i benderfynu ar y camau penodol y dylent eu cymryd i weithredu’n ddiogel – gan ddibynnu ar natur y busnes neu’r gwaith – gan gynnwys ei faint a’r math o fusnes, a sut mae’n cael ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a’i reoleiddio.

Os oes unrhyw anghysondeb rhwng y canllawiau hyn a’r Canllawiau Statudol, dilynwch y Canllawiau Statudol. Nid yw'r ddogfen hon yn disodli cyngor cyfreithiol y dylech ystyried ei gael lle bo angen, nac yn disodli unrhyw rwymedigaethau cyfreithiol, gan gynnwys mewn perthynas ag iechyd a diogelwch, cyflogaeth neu gydraddoldeb.

Mae'n bwysig eich bod chi fel busnes neu gyflogwr yn parhau i gydymffurfio â'ch rhwymedigaethau presennol, gan gynnwys y rheini sy'n ymwneud ag unigolion â nodweddion gwarchodedig. Os na fyddwch yn cydymffurfio â'r ddeddfwriaeth iechyd y cyhoedd berthnasol, a'r canllawiau i reoli'r risgiau i iechyd y cyhoedd, gallai’r awdurdodau perthnasol gymryd camau gorfodi.

Mae’r ddogfen hon yn cynnwys canllawiau i’w hystyried wrth gydymffurfio â’r rhwymedigaethau cyfredol hyn. Wrth ystyried sut mae defnyddio’r canllawiau hyn, ystyriwch aelodau’r cyhoedd a chwsmeriaid, yn ogystal â gweithwyr, gweithiwr asiantaeth a chontractwyr, ac unrhyw un arall ar y safle.

Er mwyn eich helpu i benderfynu pa gamau mae angen i chi eu cymryd, mae angen i chi gynnal asesiad risg COVID-19 priodol, yn union fel y byddech chi’n ei wneud ar gyfer peryglon iechyd a diogelwch eraill. Dylid ymgynghori â'r undeb llafur cydnabyddedig wrth gynnal yr asesiad risg. Os nad oes undeb llafur cydnabyddedig, dylid ymgynghori â chynrychiolydd a fydd wedi'i ddewis gan y gweithwyr.

Mae’n bwysig nodi bod canolfannau siopa dan do a phob arcêd siopa dan do wedi’u cynnwys fel rhan o’r cyfyngiadau hyn o dan Ran 4 o Atodlen 1 i Reoliadau’r Coronafeirws. Mae’r sawl sy’n gyfrifol am redeg busnes neu ddarparu gwasanaeth yn y cyd-destunau hyn hefyd yn gorfod cyflawni'r un dyletswyddau â busnesau manwerthu eraill sy’n cael ailagor. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar reoli mannau cyhoeddus yn ddiogel.

Mae’r canllawiau hyn yn seiliedig ar brofiad aelodau Consortiwm Manwerthu Cymru/Consortiwm Manwerthu Prydain ac aelodau manwerthu bwyd USDAW sydd wedi bod yn gweithredu’n effeithiol gyda mesurau cadw pellter corfforol ers nifer o wythnosau. Nid yw’r rhain yn cynnwys popeth ac mae pob busnes yn gyfrifol am benderfynu ar y dulliau mwyaf priodol o weithredu mesurau cadw pellter corfforol a mesurau eraill i reoli COVID-19 yn y busnes neu ar y safle. Yn ogystal â’r argymhellion penodol hyn, dylid cael deialog agored gyda chydweithwyr i dawelu eu meddyliau ac i drafod unrhyw bryderon ynghylch diogelwch eu rôl.

1. Rheoli risg

​​​​1.1 Trosolwg

Pwynt allweddol: lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle i’r lefel isaf sy’n rhesymol ymarferol, drwy gymryd camau ataliol.

Mae’n rhaid i bawb sy’n gyfrifol am waith, a’r holl safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19

Y ffordd fwyaf effeithiol o leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle yw galluogi rhai aelodau o’ch staff, neu’ch holl staff, i weithio gartref weithiau neu drwy’r amser.  Rydym yn disgwyl i gyflogwyr fod mor hyblyg â phosibl a gwneud unrhyw addasiadau posibl. Gallai hyn gynnwys rhoi gliniaduron neu ffonau symudol i staff, a hwyluso cyfathrebiadau ar gyfer staff ble bynnag y maen nhw. 

Cydnabyddir nad oes llawer o bobl sy’n gweithio ym maes manwerthu yn gallu gweithio gartref. Pan fydd yn rhaid i’r staff fynd i'r gweithle, dylech gymryd pob cam rhesymol i sicrhau y bydd 2m rhwng unrhyw bobl sydd ar y safle. Nid yw’r gofyniad i gadw pellter o 2m yn berthnasol i bobl o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig, na rhwng gofalwr a’r person sy’n cael cymorth gan y gofalwr.

Hefyd, rhaid i chi gymryd pob cam rhesymol arall i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle, drwy wneud y canlynol er enghraifft:

  • Cyfyngu ar lefel y rhyngweithio wyneb yn wyneb.
  • Defnyddio rhwystrau ffisegol.
  • Lefel uwch o lanweithdra amgylcheddol, ac atgoffa am bwysigrwydd hynny.
  • Golchi dwylo’n drylwyr am 20 eiliad gyda dŵr a sebon a’u sychu’n drylwyr, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ag alcohol, cyn ac ar ôl cysylltiad agos.
  • Lleihau synau uchel a fydd yn gorfodi pobl i weiddi drostynt.
  • Gwisgo cyfarpar diogelu personol (PPE) os yw’r canllawiau penodol i’r sector yn dweud bod hynny’n angenrheidiol.
  • Cofnodi enwau a manylion cyswllt i gefnogi’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu, a chymryd unrhyw gamau angenrheidiol mewn cysylltiad â’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ofynnol i gyflogwyr.
  • Sicrhau nad oes pobl â symptomau COVID-19 ar y safle.

Rhaid i chi hefyd ddarparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i’r safle neu’n gweithio ar y safle am sut mae lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws.

Mae Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi cynghori pawb a nodir eu bod yn wynebu risg uchel o salwch difrifol yn sgil COVID-19 (oherwydd cyflwr iechyd gwaelodol difrifol) i warchod. Mae gwarchod yn helpu i ddiogelu pobl sy’n eithriadol o agored i niwed drwy leihau eu cyswllt â phobl eraill, ac felly’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19. Ar 16 Awst 2020, bydd Llywodraeth Cymru yn dod â'r cyfnod gwarchod i ben dros dro.  Mae hyn yn golygu y bydd pawb sydd ar y rhestr gwarchod yn gallu mynd i’r gwaith neu i siopa, er enghraifft.  Gallant hefyd ddewis cael gwaith wedi’i wneud yn eu cartref, sy’n golygu y bydd angen mynediad i’r amgylcheddau cartref hyn ar weithwyr. Mae Is-adran 2.3 isod yn cynnwys rhagor o ganllawiau ar y camau ymarferol y gallech chi eu cymryd wrth weithio mewn cartrefi lle mae'r bobl yn gwarchod eu hunain ar hyn o bryd, neu wedi bod yn gwarchod eu hunain.

Hefyd mae grŵp ehangach o bobl sy’n wynebu risg uwch o salwch difrifol yn sgil COVID-19 y cynghorir iddynt ddilyn y mesurau cadw pellter corfforol a chymdeithasol yn ofalus bob amser. 

Ni ddylai gwaith gael ei wneud gan unrhyw un:

  • Sydd â symptomau COVID-19, does dim ots pa mor ysgafn ydy’r symptomau hynny;
  • Sydd yn achos a gadarnhawyd ac yn dal o fewn y cyfnod hunanynysu, a ddechreuodd pan ddaeth y symptomau i’r amlwg am y tro cyntaf, fel y nodir yn y canllawiau;
  • Sydd yn achos a gadarnhawyd ac wedi hunanynysu yn unol â’r canllawiau, ond sydd â gwres o hyd, neu sydd wedi cael gwres yn ystod y 48 awr ddiwethaf; neu
  • Sydd wedi bod mewn cysylltiad agos ag achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, ac felly wedi cael cyngor i hunanynysu (ac sydd, ar hyn o bryd, o fewn y cyfnod sy’n cael ei argymell).

1.2 Meddwl am risg

Pwynt allweddol: bod asesiad risg COVID-19 yn cael ei gynnal.

Rhaid i chi asesu a rheoli risgiau COVID-19 yn y gweithle, gan gynnwys gweithio yng nghartref rhywun arall, a chymryd camau i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â'r feirws.  Ar ben hynny, os ydych chi’n gyflogwr neu’n rhedeg busnes, mae gennych chi gyfrifoldeb cyfreithiol hefyd i ddiogelu gweithwyr a chontractwyr, ac unrhyw un arall ar y safle, rhag risgiau i’w hiechyd a’u diogelwch. 

Rhaid i’ch asesiad risg roi sylw i risgiau COVID-19, gan ystyried Rheoliadau’r Coronafeirws a’r Canllawiau Statudol, a defnyddio'r ddogfen hon fel sail i'ch penderfyniadau a’ch mesurau rheoli, gan gydnabod na allwch chi gael gwared ar risg COVID-19 yn llwyr. 

Nid creu llawer iawn o waith papur yw diben asesiad risg, ond yn hytrach, nodi mesurau synhwyrol i reoli risgiau. Bydd eich asesiad risg yn eich helpu i benderfynu a ydych chi wedi gwneud popeth mae angen i chi ei wneud. Mae offer rhyngweithiol ar gael i’ch helpu chi gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn Managing risks and risk assessments at work.

Os ydych chi’n cyflogi pobl, mae gennych chi ddyletswydd i ymgynghori â’ch staff ar faterion iechyd a diogelwch, ac i gael trafodaeth ystyrlon â nhw a/neu eu hundeb llafur cydnabyddedig (os oes un yn bodoli), cyn iddyn nhw gychwyn gweithio.  Pan fydd ar ei orau, mae cynnwys eich staff yn llawn yn creu diwylliant lle mae cysylltiadau rhwng cyflogwyr a gweithwyr yn seiliedig ar gydweithrediad, ymddiriedaeth a datrys problemau ar y cyd. Gallwch wneud hyn drwy wrando arnynt a siarad â nhw am y gwaith a sut byddwch chi’n rheoli risgiau COVID-19. Yn aml iawn y bobl sy’n gwneud y gwaith yw’r bobl orau i ddeall y risgiau a bydd ganddynt farn ynghylch sut mae gweithio’n ddiogel. Mae eu cynnwys yn y broses o wneud penderfyniadau yn dangos eich bod yn cymryd eu hiechyd a’u diogelwch o ddifri. Rhaid i chi ymgynghori â’r cynrychiolydd iechyd a diogelwch sydd wedi cael ei ddewis gan undeb llafur cydnabyddedig neu, os nad oes un, cynrychiolydd sydd wedi cael ei ddewis gan y gweithwyr. Nid yw’r cyflogwr yn cael dewis pwy fydd y cynrychiolydd.

Os yw’r gyfraith yn mynnu bod gennych chi asesiad risg ysgrifenedig (os oes gennych chi bum gweithiwr neu ragor), mae’n rhaid cofnodi’r canfyddiadau pwysig a rhoi mesurau rheoli ar waith. Mae asesiadau risg yn ofyniad cyfreithiol ar gyfer menywod beichiog, dim ots beth yw maint y busnes, ac mae rhagor o ganllawiau ar gael i’r rheini sy’n cyflogi menywod beichiog.

Dylai’ch asesiad ystyried yn benodol a oes unrhyw un sy’n gwneud y gwaith yn arbennig o agored i niwed oherwydd COVID-19.  Mae’r adnodd ar-lein i Asesu Risg COVID-19 ar gyfer y Gweithlu yn asesiad risg dau gam i weithwyr y GIG a Gofal Cymdeithasol. Mae’n addas i’r holl staff sy’n eithriadol o agored i niwed (yn gwarchod) neu’n wynebu mwy o risg o ddal COVID-19, gan gynnwys pobl o gefndiroedd Du ac Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME).

Dylai cyflogwyr a gweithwyr bob amser ddod at ei gilydd i ddatrys problemau. Os nad oes modd datrys pryderon o hyd, gall gweithwyr gymryd y camau pellach hyn:

Sut mae codi pryder:

  • Cysylltu â’ch cynrychiolydd gweithwyr
  • Cysylltu â’ch undeb llafur neu’ch cymdeithas os ydych chi’n perthyn i un.
  • Defnyddio ffurflen yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch sydd ar gael yn y fan yma.

Os bydd unigolyn yn poeni am y mesurau diogelwch ar unrhyw safle lle mae gwaith yn cael ei wneud neu sy’n agored i’r cyhoedd, gall roi gwybod i wasanaethau Diogelu’r Cyhoedd yr awdurdod lleol perthnasol (sy’n cynnwys iechyd yr amgylchedd ac iechyd a diogelwch).

Pan fydd yr awdurdod gorfodi – fel yr awdurdod lleol – yn canfod nad yw’r rheini sy’n gyfrifol am y gwaith yn cymryd camau i gydymffurfio â’r ddeddfwriaeth a’r canllawiau iechyd y cyhoedd perthnasol er mwyn rheoli risgiau i iechyd y cyhoedd, byddant yn ystyried cymryd pob math o gamau i wella’r modd mae risgiau’n cael eu rheoli yn y gweithle. Er enghraifft, byddai hyn yn cynnwys peidio â chymryd pob cam rhesymol i fodloni’r gofynion cadw pellter o 2m yn y gweithle.

1.3 Rhannu eich asesiad risg

Pwynt allweddol: mae rhoi gwybod i bobl eraill am eich asesiad risg yn tawelu meddwl pawb sy’n ymwneud â’r gwaith.

Rydym yn annog pob busnes i ddangos i’w gweithwyr ac i’w cwsmeriaid eu bod wedi asesu eu risg yn briodol, ac wedi cymryd camau lliniaru priodol. Dylech ddweud wrth eich gweithlu pa gamau rydych wedi’u cymryd. Os yw’n bosibl, dylech gyhoeddi’r wybodaeth hon ar eich gwefan, yn enwedig os ydych chi’n cyflogi dros 50 o weithwyr. Isod, fe welwch chi hysbysiad y byddwch chi am ei rannu â'ch gweithlu a/neu’ch cwsmeriaid o bosibl.

2. Gweithio’n Ddiogel – Camau ymarferol i sicrhau bod cyd-weithwyr a chwsmeriaid yn cael eu diogelu

Ar y cyd ag USDAW, mae Consortiwm Manwerthu Cymru a Chonsortiwm Manwerthu Prydain wedi datblygu canllawiau ymarferol i gwsmeriaid a manwerthwyr er mwyn lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19.

Pwynt Allweddol: sicrhau bod staff yn deall beth mae angen iddyn nhw ei wneud.

Sicrhau bod yr holl staff yn gwybod bod Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu bod busnesau sydd ar agor i’r cyhoedd yn lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19 drwy’r ffyrdd canlynol:

  1. Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2m yn cael ei gadw rhwng pawb ar safle.
  2. Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid.
  3. Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i safle neu’n gweithio ar safle am sut mae lleihau’r risg.
  • Dylai staff, gan gynnwys gweithwyr asiantaeth a chontractwyr, gael gwybod am sut dylent gefnogi’r gwaith o ddilyn y camau hyn, a chael hyfforddiant ar hynny. Atgoffa’r staff bod cadw pellter corfforol yn berthnasol i bob rhan o’r safle, gan gynnwys yr ardaloedd lle nad oes cwsmeriaid.
  • Sicrhau bod yr holl staff yn ymwybodol o'r newidiadau i weithdrefnau glanhau a’u bod yn deall yn glir beth mae disgwyl iddyn nhw ei wneud.
  • Cyfathrebu negeseuon allweddol am y coronafeirws yn rheolaidd, yn weledol ac yn hygyrch, naill ai’n ysgrifenedig neu ar lafar.
  • Darparu negeseuon atgoffa rheolaidd gan ddefnyddio'r canlynol: arwyddion ychwanegol yn gofyn i’r staff beidio â dod i’r gwaith os oes ganddynt symptomau, cyfathrebiadau ysgrifenedig, posteri ac arwyddion sy’n darparu gwybodaeth, a negeseuon atgoffa dyddiol i’r holl staff drwy hysbysfwrdd a/neu fewnrwyd.

2.1 Lleihau lledaeniad COVID-19 ar eich safle

Pwynt allweddol: cyfyngu ar ledaeniad COVID-19 ar unrhyw safle lle mae busnes yn cael ei gynnal neu wasanaeth yn cael ei ddarparu.

  • Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar eich safle.
  • Cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau mai dim ond mewn niferoedd digon bach i allu cadw pellter cymdeithasol y mae pobl yn cael mynediad i’r safle.
  • Aseswch faint y safle a’r cynllun, bydd hyn yn eich galluogi i gyfrifo nifer y cwsmeriaid y byddai’n rhesymol iddynt gadw pellter corfforol o 2m tra byddant yn y siop.
  • Cyfathrebu’n rheolaidd ac yn weledol â’ch staff a’ch cwsmeriaid, yn ysgrifenedig ac ar lafar.
  • Gwasgaru amseroedd dechrau a gorffen shifftiau ac amseroedd egwyliau er mwyn osgoi torfeydd.
  • Trefnu shifftiau i sicrhau bod yr un staff yn gweithio gyda'i gilydd, pan fo’n bosibl.
  • Meddwl sut bydd modd rheoli gwiriadau diogelwch gan gadw pellter corfforol.
  • Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau, er enghraifft:
    • Rhoi negeseuon atgoffa dyddiol ynghylch golchi dwylo a’r ymddygiad cywir wrth beswch drwy ddefnyddio’r canlynol: arwyddion ychwanegol, cyfathrebiadau ysgrifenedig, cyhoeddiadau ar lafar, posteri, a deunyddiau sy’n darparu gwybodaeth.
    • Darparu hylif diheintio dwylo mewn ardaloedd lle bydd llawer o bobl/rhyngweithio rhwng cwsmeriaid fel: mynedfeydd ac allanfeydd, wrth y tiliau, ystafelloedd newid (os ydynt ar agor), ystafelloedd staff, y drws cefn ar gyfer staff a gyrwyr sy’n danfon nwyddau.
    • Adolygu’r weithdrefn lanhau – yn enwedig ar gyfer mannau sy’n cael eu defnyddio’n aml a mannau sy’n cael eu cyffwrdd gan fwy nag un person, gan gynnwys handlenni drysau, padiau rhifau. Dylai toiledau (os ydynt ar agor) gael eu glanhau’n rheolaidd drwy gydol y dydd ac ar ddiwedd y dydd.
    • Darparu gorsafoedd neu gyfleusterau ychwanegol i olchi dwylo os yw’n bosibl. Darparu sebon, dŵr, tyweli papur a hylif diheintio dwylo, os yw ar gael.
    • Hwyluso egwyliau rheolaidd i’r holl staff er mwyn iddynt olchi eu dwylo.
    • Glanhau ardaloedd gwaith yn drwyadl yn aml, gan roi sylw penodol i leoedd sy’n cael eu cyffwrdd gan nifer o bobl – er enghraifft rhwng sifftiau, pan fydd y staff yn newid a/neu yn ystod egwyliau.
    • Annog pobl i ddefnyddio weips diheintio i lanhau’r holl gyfarpar cyn ac ar ôl ei ddefnyddio, a sicrhau bod digon o bwyntiau gwaredu gwastraff yn cael eu darparu. Ystyried tasgau gwahanol ar gyfer staff pan fydd pryderon yn cael eu codi.
    • Darparu digon o fenig a/neu feisorau i gydweithwyr sydd eu hangen. Os byddwch chi’n cyflenwi feisorau mae modd eu hailddefnyddio, gwnewch yn siŵr bod eich cydweithwyr yn cael eu hatgoffa i’w glanhau’n rheolaidd tra maent yn cael eu defnyddio a chyn ac ar ôl eu defnyddio.
    • Atgoffa'r staff i beidio â rhannu eitemau, ee beiros wrth arwyddo i mewn neu allan.

2.2 Ardaloedd y tu allan i’r siop (gan gynnwys ardaloedd ar gyfer cwsmeriaid, danfon nwyddau ac ardaloedd cyhoeddus)

Pwynt allweddol: rheoli mannau y tu allan yn effeithiol.

  • Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar eich safle neu rhwng pobl sy’n aros i fynd i mewn i’ch safle.
  • Cyfyngu ar faint o lefydd sydd ar gael i ddod i mewn ac i fynd allan o’r safle. Ystyried cael pwyntiau mynediad a phwyntiau gadael gwahanol os yw’n bosibl.
  • Defnyddio cyd-weithiwr i gyfarch y cwsmeriaid, egluro’r gofynion cadw pellter corfforol a rheoli nifer y cwsmeriaid sy’n dod i mewn i’r safle ar unrhyw un adeg. Mewn rhai amgylchiadau, efallai y bydd angen i’r cyd-weithiwr hwnnw gael trwydded SIA.
  • Meddwl a ddylid cael rhwystrau dros dro rhag ofn y bydd angen stopio pobl rhag ymuno â chiw.
  • Gosod arwyddion clir y tu allan i’r safle yn egluro’r mesurau cadw pellter corfforol sydd ar waith, y dylai'r cwsmeriaid eu dilyn.
  • Trefnu arwyddion clir i atgoffa pobl y dylai unrhyw un sydd â symptomau COVID-19 ddilyn canllawiau’r Llywodraeth ac na ddylent fod yn dod i mewn i’r safle – dylent fod yn hunanynysu gartref.
  • Gosod marciau y tu allan i’r siop er mwyn helpu pobl i giwio yn y lle iawn.
  • Annog cwsmeriaid i siopa ar eu pen eu hunain pan fydd hynny’n bosibl. Cofiwch nad yw hyn bob tro’n bosibl, er enghraifft, lle mae angen i ofalwyr hebrwng pobl.
  • Gweithio gyda busnesau cyfagos a'r awdurdodau lleol i feddwl sut gellid gwasgaru nifer y bobl sy’n cyrraedd drwy gydol y dydd, er enghraifft, drwy wasgaru oriau agor. Bydd hyn yn helpu i leihau’r baich ar drafnidiaeth gyhoeddus yn ystod amseroedd allweddol ac yn osgoi cael gormod o bobl yn ymgynnull ar yr un pryd.
  • Siarad â busnesau cyfagos a phartneriaid perthnasol fel awdurdodau lleol, tirfeddianwyr, rheolwyr canolfannau siopa ac Ardaloedd Gwella Busnes (pan fyddant yn bodoli) i benderfynu ar y ffordd orau i osgoi tagfeydd ciwiau y tu allan i siopau. Os bydd anghydfod rhwng perchnogion busnes ynglŷn â phwy sy’n berchen ar fan y tu allan, rydyn ni’n awgrymu bod perchennog y busnes yn trafod y mater â'r awdurdod lleol neu’r landlord er mwyn datrys unrhyw anghydfod.
  • Meddwl a fydd angen staff diogelwch ychwanegol i gefnogi’r staff.
  • Trefnu pryd bydd nwyddau’n cael eu danfon er mwyn osgoi cael gormod o bobl yn yr ardaloedd danfon nwyddau. Meddyliwch am ddanfon stoc yn ddigyswllt.
  • Darparu gorsafoedd glanhau ym mlaen eich safle gan gynnwys: hylif diheintio dwylo, os yw ar gael, a chwistrell neu weips diheintio a hancesi papur ar gyfer handlenni trolïau/basgedi.
  • Nodi unrhyw bwyntiau cyffwrdd allweddol a’u glanhau’n rheolaidd e.e. handlenni drysau, botymau lifftiau, padiau rhifau, canllawiau grisiau/grisiau symudol.

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i safle neu’n gweithio ar safle am sut mae lleihau’r risg

  • Ystyried amrywiaeth o ddulliau cyfathrebu i sicrhau bod arwyddion a gwybodaeth y tu allan i’r adeilad/safle yn gwbl hygyrch

Ar gyfer canllawiau sy’n berthnasol i ganolfannau siopa ac arcedau dan do, cyfeiriwch at y canllawiau ar reoli mannau cyhoeddus mwy diogel

2.3 Llawr y siop ac ardaloedd y tiliau

Pwynt allweddol: rheoli ardaloedd penodol o’ch safle yn effeithiol.

Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar safle.

  • Defnyddio marciau ar y llawr i helpu pobl i gydymffurfio â’r gofynion cadw pellter corfforol o 2m a nodir uchod, yn enwedig yn yr ardaloedd prysuraf lle mae ciwiau’n debygol.
  • Adolygu cynllun y siop i sicrhau bod y llwybrau/rhodfeydd mor glir â phosibl er mwyn helpu pobl i gadw pellter corfforol o 2m gan gynnwys cael gwared ag arddangosfeydd cynigion arbennig os oes angen.
  • Meddwl am systemau unffordd drwy ddefnyddio marciau ar y llawr ac arwyddion i dynnu sylw at y system a’r ffordd gywir i fynd.
  • Trefnu pwyntiau casglu archebion cwsmeriaid i sicrhau bod pobl yn cadw pellter o 2m, naill ai drwy farciau ar y llawr neu drwy gyfyngu ar nifer y cwsmeriaid sy’n cael aros ar yr un pryd.
  • Cyfyngu ar nifer y cwsmeriaid sy’n cael bod mewn ardaloedd caeedig fel lifftiau.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Gosod rhwystrau ffisegol wrth ddesgiau’r tiliau gan ddefnyddio plastig hyblyg i ddarparu rhwystr ar gyfer y rheini sy’n gweithio ar y tiliau.
  • Ystyried defnyddio staff i reoli llif y cwsmeriaid at y tiliau, os oes angen.
  • Ystyried cau tiliau bob yn ail lle bo'r tiliau’n rhy agos at ei gilydd. Aseswch a oes angen gwneud hun ar gyfer y tiliau hunanwasanaeth hefyd.
  • Gadael drysau nad ydynt yn rhai hanfodol ar agor er mwyn lleihau nifer y bobl sy’n eu cyffwrdd. Nid yw hyn yn berthnasol i ddrysau tân.
  • Tynnu arddangosfeydd hyrwyddo a nodweddion lle mae cwsmeriaid yn debygol o ymgynnull, fel arddangosfeydd cynnyrch.
  • Ystyried ail-stocio/ail-lenwi silffoedd y tu allan i'r oriau agor yn unig. Os oes rhaid ail-lenwi silffoedd yn ystod yr oriau agor, aseswch sut mae modd gwneud hyn heb beryglu iechyd gweithwyr a chwsmeriaid.
  • Annog pobl i brynu heb ddefnyddio arian parod.
  • Cynnwys rhwystrau ffisegol wrth y tiliau mewn rhaglenni glanhau.
  • Glanhau padiau rhifau/sgriniau tiliau hunanwasanaeth – os ydynt yn dal i gael eu defnyddio. Gwneud hyn rhwng pob defnyddiwr yn ddelfrydol.
  • Hwyluso egwyliau er mwyn i bobl olchi eu dwylo.
  • Glanhau desgiau tiliau rhwng staff gan ddefnyddio cynhyrchion glanhau arferol.

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i safle neu’n gweithio ar safle am sut mae lleihau’r risg.

  • Gwneud cyhoeddiadau rheolaidd i atgoffa’r staff a’r cwsmeriaid i ddilyn y cyngor ar gadw pellter corfforol.
  • Gosod arwyddion clir drwy'r safle yn atgoffa cwsmeriaid o’r mesurau cadw pellter corfforol ac yn gofyn iddynt ddilyn y rheolau hyn.

2.4 Trin nwyddau a deunyddiau eraill

Pwynt allweddol: trin nwyddau a deunyddiau eraill yn ddiogel.

Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar safle.

  • Gwasgaru amseroedd casglu i gwsmeriaid sy’n casglu eitemau a rhoi system giwio ar waith i sicrhau bod pobl yn cadw pellter o 2m.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Annog pobl i olchi eu dwylo yn amlach a chynnig mwy o gyfleusterau golchi dwylo (mynediad i beiriannau sebon awtomatig, dŵr a thyweli papur lle bo’n bosibl) i weithwyr a chwsmeriaid, neu ddarparu hylif diheintio dwylo lle nad yw hynny’n ymarferol.
  • Cyfyngu ar faint mae cwsmeriaid yn cael cyffwrdd nwyddau, er enghraifft, drwy ddefnyddio gwahanol ddulliau arddangos, arwyddion neu gylchrediad newydd, neu lanhau stoc sy’n cael ei gyffwrdd yn aml gyda’ch cynnyrch glanhau arferol.
  • Sefydlu pwyntiau gollwng a chasglu lle bo hynny’n bosibl, yn hytrach na phasio nwyddau o law i law.
  • Sefydlu gweithdrefnau dychwelyd lle mae cwsmeriaid yn mynd â nwyddau sy’n cael eu dychwelyd i ardal ddynodedig.
  • Annog pobl i ddefnyddio cerdyn/dull digyswllt i dalu a chael ad-daliadau, lle bo’n bosibl.
  • Storio eitemau sydd wedi cael eu dychwelyd, eu cyflwyno’n rhodd neu eu gadael i gael eu trwsio mewn cynhwysydd neu ystafell ar wahân am 48 awr, neu lanhau’r eitemau hyn â'r cynnyrch glanhau arferol, cyn eu dangos ar lawr y siop. Gellir cael gwared ar ddeunyddiau glanhau yn y modd arferol.
  • Ystyried rhoi gorchudd gwarchodol ar eitemau mawr y gallai fod angen i gwsmeriaid eu profi neu eu defnyddio, er enghraifft, dodrefn, gwlâu neu seddi. Sicrhau bod y gorchuddion hyn yn cael eu glanhau’n aml rhwng pob defnydd, gan ddefnyddio cynnyrch glanhau arferol.
  • Glanhau mannau cyffwrdd ar ôl pob cwsmer neu newid staff. Ar gyfer rhai enghreifftiau, fel cyfarpar sy’n cael ei logi a cherbydau sy’n cael eu rhentu neu eu profi, dylid meddwl am fannau sy’n cael eu cyffwrdd y tu mewn a'r tu allan.

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i safle neu’n gweithio ar safle am sut mae lleihau’r risg.

  • Darparu canllawiau i weithwyr ar sut gallant fynd ati’n ddiogel i helpu cwsmeriaid i drin eitemau mawr sy’n cael eu prynu.

2.5 Ystafelloedd newid, seddi i gwsmeriaid a chymorth arbennig

Pwynt allweddol: rheoli ystafelloedd newid, seddi i gwsmeriaid a gwasanaethau cymorth arbennig yn ddiogel.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Ystyried cau ystafelloedd newid. Os nad yw hyn yn bosibl, dylech gael aelod o staff yno bob amser i sicrhau y cedwir pellter corfforol. Darparu hylif diheintio dwylo yn yr ardaloedd hyn.
  • Pan fydd angen cyngor/cymorth arbenigol ar gwsmeriaid, gwneud yn siŵr bod gan y cydweithwyr sy’n rhoi’r cyngor safle sydd wedi’i nodi’n glir, yn ddelfrydol gyda rhwystr diogel fel sydd ar gael wrth y tiliau.
  • Tynnu seddi i gwsmeriaid o'r siop neu gyfyngu ar faint sydd ar gael. Os darperir seddi, dylai fod digon o fwlch rhyngddynt.
  • Os byddwch yn darparu cynnyrch yn y siop i gwsmeriaid eu treialu cyn eu prynu e.e. setiau teledu, clustffonau, cyfrifiaduron, rhaid gosod y rhain mewn ffordd sy’n golygu bod modd dilyn y rheolau cadw pellter corfforol, yn ogystal â darparu hylif diheintio dwylo yn yr ardaloedd hyn. Ystyried a yw’n well i staff arddangos yr eitem yn hytrach na bod y cwsmeriaid yn cyffwrdd yr eitem, neu stopio'r holl wasanaethau sy’n golygu rhyngweithio corfforol gyda chwsmeriaid.
  • Mae modd darparu cyngor arbenigol am golur a gofal croen os dilynir protocolau hylendid a chadw pellter corfforol caeth.
  • Os bydd eich busnes yn dewis peidio â helpu cwsmeriaid gydag eitemau mawr i’w car ee setiau teledu 60”, mae’n ddoeth tynnu sylw at hynny cyn i bobl brynu’r eitem. Os yw eich busnes yn darparu’r gwasanaeth hwn, dylech ddarparu diogelwch a chyngor addas er mwyn gallu gwneud hyn yn ddiogel.
  • Mae modd darparu gwasanaethau ffitio a mesur arbenigol os dilynir protocolau hylendid a chadw pellter corfforol caeth.

2.6 Caffis a thoiledau i gwsmeriaid 

Pwynt allweddol: sicrhau bod pob ardal a chyfleuster cyhoeddus yn ddiogel.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Os oes toiledau ar agor i gwsmeriaid, gwneud yn siŵr eu bod yn cael eu glanhau’n rheolaidd gan roi sylw i’r pwyntiau y bydd nifer o bobl yn eu cyffwrdd fel handlenni drysau, sinciau, handlenni fflysio, tapiau ac ati.
  • Sicrhau bod pobl yn cadw pellter corfforol yn y toiledau lle bo’n bosibl, gan gau bob yn ail doiled a bob yn ail sinc.
  • Dylai cyfleusterau newid cewynnau fod ar gael ond gwnewch yn siŵr eu bod yn cael eu glanhau’n amlach.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cynhyrchu canllawiau i fusnesau twristiaeth a lletygarwch sy’n cynnwys gwybodaeth ymarferol i gaffis a bwytai.

2.7 Ardaloedd staff

Pwynt allweddol: cadw gweithwyr yn ddiogel ym mhob rhan o'r gweithle.

Caiff caffis/ffreuturiau i staff aros ar agor lle bo’r ddau ddatganiad canlynol yn berthnasol (1) does dim ffordd arall i staff yn y gweithle hwnnw gael bwyd; ac (2) mae pob cam rhesymol wedi cael ei gymryd i sicrhau bod pobl sy’n defnyddio’r ffreutur yn cadw pellter o 2m oddi wrth ei gilydd. Lle bo’n bosibl, dylid annog y staff i ddod â'u bwyd eu hunain gyda nhw.

Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar safle.

  • Caniatáu i staff barhau i ddefnyddio’r ardaloedd gorffwys os ydynt yn dilyn mesurau cadw pellter corfforol.
  • Atgoffa staff sy’n mynd allan o’r siop am egwyl i gadw pellter corfforol oddi wrth unrhyw gyd-weithwyr neu aelodau o’r cyhoedd.
  • Cyflwyno rota egwyliau estynedig neu wedi’i wasgaru er mwyn osgoi cael llawer o bobl yno ar yr un pryd.
  • Rhoi bylchau rhwng y cadeiriau a’r byrddau i gadw at y rheolau cadw pellter o 2 fetr, er enghraifft drwy dynnu rhai oddi yno neu farcio rhai gyda “peidiwch â defnyddio”.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Gosod hysbysiadau mewn llefydd amlwg yn yr ardaloedd hyn i hyrwyddo hylendid dwylo a chadw pellter corfforol.
  • Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb.
  • Tynnu soffas o ardaloedd egwyl.
  • Ystyried darparu gwasanaeth tecawê er mwyn osgoi cael llawer o bobl yn y ffreutur.
  • Caniatáu i bobl fwyta bwyd neu gael egwyl y tu allan i’r ardaloedd arferol.
  • Cyfyngu ar nifer y bobl sy’n cael defnyddio’r ardaloedd ysmygu dynodedig ar yr un pryd. Meddyliwch hefyd am gynyddu nifer yr ardaloedd dynodedig sydd ar gael neu ofyn i’r staff ysmygu oddi ar y safle.
  • Darparu hylif diheintio dwylo wrth bwyntiau mynedfa/gadael.
  • Dylai staff y ffreutur olchi eu dwylo’n rheolaidd gyda dŵr a sebon am o leiaf 20 eiliad cyn ac ar ôl trin bwyd.
  • Os yw’n bosibl, cynyddu nifer y gorsafoedd golchi dwylo sydd ar gael.
  • Dylid osgoi hambyrddau cytleri. Gellir rhoi cytleri a sawsiau i unigolion pan maen nhw’n prynu bwyd.
  • Glanhau a diheintio unrhyw arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn rheolaidd, gan ddefnyddio eich cynnyrch glanhau safonol.

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i safle neu’n gweithio ar safle am sut mae lleihau’r risg.

  • Gosod hysbysiadau mewn llefydd amlwg yn yr ardaloedd hyn i hyrwyddo hylendid dwylo a chadw pellter corfforol.
  • Atgoffa’r staff i olchi eu dwylo’n rheolaidd gan ddefnyddio dŵr a sebon am 20 eiliad cyn ac ar ôl bwyta, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.

2.8 Rhwydweithiau danfon

Pwynt allweddol: diogelu iechyd gweithwyr, contractwyr a chwsmeriaid wrth ddanfon nwyddau neu ddarparu gwasanaethau oddi ar y safle.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cynhyrchu canllawiau manwl ar weithio mewn cerbyd neu o gerbyd

  • Cymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng pawb ar safle Cyfyngu ar yr holl ymwelwyr nad ydynt yn hanfodol â safleoedd/hybiau/warysau.
  • Cynnig danfon nwyddau’n ddigyswllt, pan fydd natur y cynnyrch yn caniatáu hynny.
  • Dylid trefnu pwyntiau casglu archebion cwsmeriaid i sicrhau bod pobl 2m ar wahân naill ai gyda marciau ar y llawr neu drwy gyfyngu ar nifer y cwsmeriaid sy’n cael dod i mewn ar y tro.

Sicrhau bod camau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws, yn benodol drwy gyfyngu ar ryngweithiadau wyneb yn wyneb a gwella hylendid a threfniadau glanhau.

  • Pan fydd yn rhaid i staff danfon fynd i mewn i gartrefi cwsmeriaid e.e. danfon eitemau mawr, cysylltwch â'r cwsmer ar y diwrnod danfon i sicrhau nad ydynt yn hunanynysu nac â symptomau. Os ydynt, canslwch ac aildrefnu.
  • Ei gwneud hi’n ofynnol i staff gadw pellter o 2m wrth fynd i mewn i gartrefi cwsmeriaid a gofyn i gwsmeriaid wneud yr un fath pan fydd staff danfon ar eu heiddo.
  • Dylid golchi dwylo gyda dŵr a sebon wrth gyrraedd ac wrth adael. Dylid darparu hylif diheintio dwylo ar gyfer sefyllfaoedd lle nad oes modd golchi dwylo.
  • Dylid darparu weips a hylif diheintio dwylo yn yr holl gerbydau danfon ac ym mhwyntiau mynedfa/gadael safleoedd.
  • Gwneud yn siŵr bod cabiau’r cerbydau’n cael eu glanhau’n rheolaidd yn enwedig rhwng shifftiau ac ar ddiwedd y dydd.

2.9 Adolygu a gwirio’r cydymffurfio yn rheolaidd

Mae hi’n bwysig bod unrhyw rai o’r mesurau sy’n cael eu rhoi ar waith yn cael eu gwirio’n rheolaidd i sicrhau bod cwsmeriaid a chydweithwyr yn eu deall ac yn cydymffurfio â nhw. Fel rhan o’r gwaith parhaus o asesu risg, dylai manwerthwyr adolygu eu gofynion a’u mesurau diogelwch yn y siop a’r tu allan yn rheolaidd, a dylent annog staff i roi adborth ar sut mae cwsmeriaid ac aelodau o’r cyhoedd yn cydymffurfio â'r mesurau rheoli.

Gallai staff manwerthu sy’n delio â’r cyhoedd wynebu sefyllfaoedd anodd wrth geisio rheoli mesurau cadw pellter corfforol a gofynion eraill (e.e. diffyg cydymffurfio). Dylid cefnogi staff wrth iddynt geisio rhoi mesurau rheoli ar waith. Mae hi’n bwysig rhoi gwybod i gwsmeriaid y dylid dangos parch tuag at staff sy’n rhoi mesurau rheoli ar waith. Mae modd gwneud hyn drwy osod rhagor o arwyddion a gweithredu mewn ffordd briodol pan fydd angen. Mae gan berchnogion a gweithredwyr busnes ddyletswydd gofal tuag at eu staff a rhaid iddynt eu diogelu rhag camdriniaeth lafar a chorfforol gan gwsmeriaid, a dylid rhoi mesurau clir ar waith i ddiogelu staff a delio â chwsmeriaid ymosodol.

2.10 Beth i’w wneud os bydd argyfwng

Pwynt allweddol: mae’n bosibl na fydd yn addas cadw pellter corfforol mewn argyfwng, os na fyddai’n ddiogel i bobl aros 2m ar wahân.

Mewn argyfwng (damwain neu dân), ni fyddai’n rhesymol i bobl gadw 2m ar wahân os byddai’n anniogel gwneud hynny. Os oes unrhyw un yn rhoi cymorth i eraill, dylent wneud yn siŵr eu bod yn cydymffurfio â’r cyngor glanweithdra arferol yn syth wedyn (golchi'r dwylo’n llawn, gwaredu unrhyw fenig neu gyfarpar diogelu personol arall mewn ffordd ddiogel).

Mae Ambiwlans Sant Ioan wedi diweddaru eu canllawiau ar gymorth mewn argyfwng yn ystod y pandemig. Maen nhw’n argymell nad yw swyddogion cymorth cyntaf yn defnyddio technegau achub drwy anadlu ar unrhyw un sydd angen adfywiad cardio-pwlmonaidd.

I gael rhagor o wybodaeth, darllenwch gyngor ar argyfyngau Ambiwlans St John.

Profi, Olrhain, Diogelu

Pwynt allweddol: mae gan gyflogwyr gyfrifoldeb i helpu’r rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu

Mae Canllawiau wedi cael eu cyhoeddi sy’n egluro sut mae cyflogwyr yng Nghymru yn gallu gwneud eu rhan i helpu i gyflwyno strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Cymru, er mwyn arafu lledaeniad y feirws, gwarchod ein hiechyd a’n systemau gofal, ac achub bywydau. Mae’r Canllawiau hyn yn rhoi sylw i gyfrifoldebau cyflogwyr tuag at weithwyr a chontractwyr sy’n ymwneud â gweithredu eu busnes, ac yn cynnwys gwybodaeth berthnasol i bobl hunangyflogedig.  Bydd angen y camau canlynol fel arfer:

  • Cofnodi a chadw enwau a manylion cyswllt i gefnogi’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu a chymryd unrhyw gamau angenrheidiol mewn cysylltiad â’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ofynnol i gyflogwyr.
  • Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar gadw cofnod o staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr er mwyn helpu i olrhain achosion o COVID-19 a’u rheoli. https://llyw.cymru/cadw-cofnodion-o-staff-cwsmeriaid-ac-ymwelwyr-profi-olrhain-diogelu#section-46231   Mae hyn yn berthnasol i sectorau penodol gan gynnwys lletygarwch, twristiaeth a hamdden, gwasanaethau cyswllt agos a chyfleusterau sy’n cael eu darparu gan awdurdodau lleol.
  • Mae hyn yn ddata personol ac o dan GDPR, rydych chi’n rheolydd data ar eu cyfer. Mae hyn yn golygu bod gennych rwymedigaethau cyfreithiol penodol o ran trin y data hynny a bydd angen i chi fod yn fodlon eich bod yn cydymffurfio â'r GDPR i ddiogelu preifatrwydd eich staff, eich cwsmeriaid a’ch ymwelwyr. Mae’r adran hon, a’r canllawiau manylach gan Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth, yn nodi’r camau rhwydd y gallwch eu cymryd er mwyn cydymffurfio mewn ffordd nad yw’n cael effaith niweidiol ar eich busnes.
  • Fel rhan o’ch asesiad risg, sicrhau bod gennych chi gynllun cyfredol rhag ofn y bydd brigiad o achosion COVID-19 yn eich gweithlu. Dylai’r cynllun hwn enwebu un pwynt cyswllt pan fydd yn bosibl, a ddylai arwain y gwaith o gysylltu â thimau lleol Iechyd y Cyhoedd.
  • Os oes mwy nag un achos o COVID-19 yn gysylltiedig â’ch gweithlu, dylech gysylltu â’r tîm diogelu iechyd yn Iechyd Cyhoeddus Cymru roi gwybod am yr amheuaeth o'r achosion.
  • Os bydd y tîm diogelu iechyd yn Iechyd Cyhoeddus Cymru yn datgan bod brigiad o achosion, bydd yn gofyn i chi ddarparu’ch cofnodion Profi, Olrhain, Diogelu a manylion staff symptomatig.  Byddwch chi’n cael gwybodaeth am y broses o reoli achosion, a fydd yn eich helpu i weithredu mesurau rheoli, yn eich helpu i gyfathrebu â staff, ac yn atgyfnerthu negeseuon atal.

Cyfarpar Diogelu Personol (PPE)

Mae PPE yn diogelu’r defnyddiwr yn erbyn risgiau iechyd neu ddiogelwch yn y gwaith. Mae’n gallu cynnwys eitemau fel helmedau diogelwch, menyg, cyfarpar diogelu’r llygaid, dillad llachar, esgidiau diogelwch a harneisiau diogelwch. Mae hefyd yn cynnwys cyfarpar diogelu anadlol, fel masgiau/gorchuddion wyneb.

Os ydych eisoes yn defnyddio PPE yn eich gwaith i ddiogelu yn erbyn risgiau heb fod yn rhai COVID-19, dylech barhau i wneud hynny.

Ar ddechrau’r ddogfen hon, rydym wedi disgrifio’r camau mae angen i chi eu cymryd i reoli risg COVID-19 yn y gweithle. Mae hyn yn cynnwys gweithio gartref a chymryd pob cam rhesymol i gadw pellter corfforol o 2m ar eich safle.

Wrth reoli’r risg o COVID-19, nid yw PPE ychwanegol y tu hwnt i’r hyn yr ydych yn ei wisgo fel arfer yn cael ei argymell. Y rheswm am hynny yw bod COVID-19 yn fath gwahanol o risg i’r risgiau rydych chi fel rheol yn eu hwynebu mewn gweithle, ac mae angen rheoli hynny drwy gadw pellter cymdeithasol, hylendid a phartneriaid neu dimau sefydlog, nid drwy ddefnyddio PPE.

Yr eithriad yw lleoliadau clinigol, fel ysbyty, neu lond dwrn o rolau eraill y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynghori pobl i ddefnyddio PPE ar eu cyfer. Er enghraifft, ymatebwyr cyntaf a swyddogion gorfodi mewnfudo. Os ydych chi’n perthyn i un o’r grwpiau hyn, dylech gyfeirio at y cyngor ar wefan GIG Cymru.

Oni bai eich bod mewn sefyllfa lle mae'r risg o drosglwyddo COVID-19 yn uchel iawn, dylai eich asesiad risg adlewyrchu'r ffaith bod rôl PPE wrth ddarparu gwarchodaeth ychwanegol yn gyfyngedig dros ben. Fodd bynnag, os yw’ch asesiad risg yn dangos bod angen PPE, mae’n rhaid i chi ddarparu’r cyfarpar hwn yn rhad ac am ddim i weithwyr sydd ei angen. Rhaid i unrhyw PPE a ddarperir ffitio’n iawn.

Rhagor o wybodaeth am PPE yng Nghymru: Coronafeirws a chyfarpar diogelu personol (PPE)

Gorchuddion wyneb

Mae rhai amgylchiadau lle gallai gwisgo gorchudd wyneb gynnig ychydig bach o fantais fel mesur rhagofalus. Mae’r dystiolaeth yn awgrymu nad yw gwisgo gorchudd wyneb yn eich diogelu chi, ond gallai ddiogelu eraill os yw’r haint arnoch chi ond nad ydych chi wedi datblygu symptomau.

Mae gorchudd wyneb yn gallu bod yn syml iawn, ac mae modd gwisgo un mewn llefydd caeedig lle nad yw’n bosibl cadw pellter corfforol. Mae angen iddo orchuddio eich ceg a’ch trwyn. Nid yw gorchudd wyneb yr un fath â’r masgiau llawfeddygol neu’r masgiau mwy a ddefnyddir gan weithwyr gofal iechyd a gweithwyr eraill fel rhan o’r PPE manyleb uwch. Yn yr un modd, nid yw gorchudd wyneb yr un fath â’r PPE sy’n cael ei ddefnyddio i reoli risgiau fel llwch a chwistrell mewn cyd-destun diwydiannol. Rhaid i gyflenwadau o PPE, gan gynnwys masgiau wyneb, barhau i gael eu cadw ar gyfer y bobl mae eu hangen arnynt i’w hamddiffyn rhag risgiau yn eu gweithle, fel gweithwyr iechyd a gofal, a phobl sy’n gweithio mewn lleoliadau diwydiannol fel y rheini sy’n wynebu peryglon llwch.

Mae’n bwysig gwybod nad yw gorchuddion wyneb yn gwneud yn lle ffyrdd eraill o reoli risg, gan gynnwys lleihau’r amser cyswllt agos, defnyddio partneriaid a thimau sefydlog ar gyfer gwaith agos, a golchi dwylo ac arwynebau’n amlach. Y mesurau eraill hyn yw’r ffyrdd gorau o reoli risg yn y gweithle ac ni fyddai Llywodraeth Cymru felly’n disgwyl gweld cyflogwyr yn dibynnu ar orchuddion wyneb i reoli risg at ddibenion eu hasesiadau iechyd a diogelwch.

Mae gwisgo gorchudd wyneb yn ddewisol ac nid yw’r gyfraith yn mynnu ei bod yn rhaid gwneud hynny, gan gynnwys yn y gweithle.   Serch hynny, ers 27 Gorffennaf 2020, mae’n rhaid gwisgo gorchudd wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Argymhellir i’r cyhoedd ddefnyddio gorchudd wyneb tair haen ar gyfer defnydd tymor byr pan nad yw'n bosibl defnyddio dulliau rheoli eraill, fel cadw pellter corfforol a chymdeithasol, ac mewn amgylcheddau â diffyg awyru.

Dylai gorchudd wyneb effeithiol, os ydych chi’n gwisgo un, fod a haen allanol gwrth-ddŵr os yw hynny’n bosibl, a dylai gynnwys 3 haen o wahanol ddefnyddiau nad ydynt yn ymestyn. Dylen nhw ffitio’n dda ac ni ddylid cael unrhyw fylchau aer ar ochrau’r wyneb ac o dan eich gên. Dydyn nhw ddim yn gwneud yn lle mesurau ataliol eraill, fel cadw pellter cymdeithasol. Pan fydd modd cadw pellter corfforol o 2m yng Nghymru, nid ydym yn argymell gwisgo gorchudd wyneb. Nid ydym yn argymell eu bod yn orfodol; fodd bynnag, rydym yn cefnogi hawl y cyhoedd i ddewis a ydynt am wisgo un ai peidio.

Dylai cyflogwyr gefnogi eu gweithwyr i ddefnyddio gorchuddion wyneb yn ddiogel os ydynt yn dewis gwisgo un. Mae hyn yn golygu eu hatgoffa o’r wybodaeth ganlynol:

  • Golchwch eich dwylo'n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad, (neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo), a sychu’ch dwylo’n drylwyr cyn gwisgo gorchudd wyneb, ac ar ôl ei dynnu.
  • Wrth wisgo gorchudd wyneb, dylech osgoi cyffwrdd eich wyneb neu’ch gorchudd wyneb, gan y gallech ei halogi â germau oddi ar eich dwylo.
  • Peidiwch â hongian gorchudd wyneb o’ch gwddf na’i dynnu i lawr o’ch trwyn.
  • Newidiwch eich gorchudd wyneb os yw’n mynd yn damp neu wedi’i ddifrodi.
  • Golchwch eich dwylo’n rheolaidd
  • Newidiwch a golchi neu waredu (fel y bo’n berthnasol) eich gorchudd wyneb bob dydd. 
  • Os oes modd ei olchi, golchwch y gorchudd wyneb drwy ddilyn cyfarwyddiadau’r gwneuthurwr.
  • Ar ôl gwisgo gorchudd wyneb mae modd ei ailddefnyddio, dylid ei roi mewn bag plastig cyn ei olchi i osgoi halogiad  o’r gorchudd wyneb sydd wedi’i ddefnyddio.
  • Os nad yw’n un mae modd ei olchi, dylech gael gwared arno’n ofalus yn eich bin gwastraff arferol gan helpu i gadw Cymru’n daclus.
  • Cadw pellter corfforol a chymdeithasol, a golchi eich dwylo’n aml ac yn drylwyr yw’r ffyrdd mwyaf effeithiol o leihau’r achosion o drosglwyddo COVID-19.

Gallwch chi wneud gorchuddion wyneb gartref ac mae canllawiau ynghylch sut mae gwneud hyn a'u defnyddio’n ddiogel ar gael yn Gorchuddion wyneb: COVID-19.

Cyfathrebu

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i’r safle neu’n gweithio ar y safle am sut mae lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Felly, mae'n hanfodol bod dulliau cyfathrebu clir, manwl a chyson rhwng cyflogwyr, gweithwyr, pobl hunangyflogedig, undebau llafur (os oes un yn bodoli) ac aelwydydd, ac unrhyw un arall ar y safle, ynghylch y camau rhesymol a chymesur sy’n cael eu cymryd. Mae'n bwysig bod pawb yn cael yr un neges a'r un cyfarwyddyd.  Dylai cyflogwyr a gweithredwyr busnes sicrhau bod y dulliau cyfathrebu'n hygyrch i bawb. Y nod yw rhannu negeseuon clir a rhoi sicrwydd bod risgiau COVID-19 yn cael eu rheoli, a lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r feirws.

Aerdymheru

  • O ran systemau aerdymheru canolog cwbl fecanyddol, sy’n cyflenwi ac yn echdynnu aer o fwy nag un ystafell, yr ymarfer gorau yw osgoi ailgylchu aer. Dylid gallu diffodd ailgylchu ar bob system aerdymheru fecanyddol ganolog, a gallu cael cyflenwad aer ffres yn unig.
  • Rhaid i gyflogwyr sicrhau cyflenwad digonol o aer ffres drwy awyru mecanyddol neu naturiol, ac nid yw hyn wedi newid.
  • Fodd bynnag, mae gweithleoedd fel warysau yn dueddol o fod yn fannau agored ac ar wahân i’r awyru cyffredinol arferol mae maint warysau yn ei gynnig, nid ydym yn mynnu awyru penodol wedi’i reoli er mwyn rheoli'r feirws.
  • Mewn rhai achosion, gellir gwella’r awyru cyffredinol drwy agor drysau ac ati, ond nid yw’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn cynnig cyhoeddi canllawiau ychwanegol ar y pwnc. Mae’r ddyletswydd gyfreithiol yn parhau ar y rheini sy’n rheoli safleoedd (mae Rheoliad 6 yn trafod awyru) i sicrhau awyru effeithiol.
  • O ran systemau mecanyddol mewn ystafelloedd unigol, lle mae’r moddau ailgylchu aer yn galluogi cyfraddau uwch o aer ffres i gael eu cyflenwi mewn ardal, er enghraifft drwy atal drafftiau oer, dylid caniatáu’r defnydd o'r dyfeisiau hyn.
  • Yn amlwg byddai ffaniau’n ailgylchu’r aer sydd yno’n barod, felly ni fyddent yn cael eu hargymell.

Mae gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ragor o wybodaeth am Aerdymheru ac Awyru yn ystod y Coronafeirws.

Dŵr o'r prif gyflenwad

Os yw’r dŵr o’r prif gyflenwad wedi cael ei ddiffodd ers cau’r safle adeg y cyfyngiadau symud, bydd angen ei redeg am gyfnod ar ôl ei ailgysylltu i gael gwared ar unrhyw weddillion microfiolegol neu gemegol a oedd wedi casglu pan oedd y cyflenwad dŵr wedi’i ddatgysylltu.

Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch: Legionella risks during the coronavirus outbreak

Yr Arolygiaeth Dŵr Yfed: Advice Letter on maintaining drinking water quality when reinstating water supplies after temporary closure due to the CoViD-19 outbreak. 

Yr Arolygiaeth Dŵr Yfed:  Guidance on Drinking Water Supply Operations in Response to Coronavirus (COVID-19).

 

Rhannu’r dudalen hon