Neidio i'r prif gynnwy

Gwybodaeth i’r bobl sydd mewn perygl mawr iawn o fynd yn ddifrifol wael gyda’r coronfafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
3 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Bydd pawb sydd wedi’u nodi fel pobl mewn perygl mawr iawn o gael salwch difrifol yn sgil coronafeirws (oherwydd problem iechyd sylfaenol ddifrifol) yn derbyn llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru. ‘Llythyr gwarchod’ yw'r enw ar y llythyr hwn.

Mae Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi cynghori y dylai’r camau gwarchod barhau tan 16 Awst 2020. Mae llythyr yn cael ei anfon at bawb yng Nghymru sy’n cymryd camau gwarchod i ddweud wrthynt a’u cynghori ynglŷn â beth i’w wneud nesaf.

Mae’r cyngor i’r rhai sy’n gwarchod eu hunain i aros gartref drwy’r amser wedi newid. Os ydych chi wedi bod yn gwarchod eich hun, cewch nawr ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd arall. Serch hynny, dylid parhau i gadw pellter cymdeithasol o fewn aelwyd estynedig pan fo’n bosibl.

Caiff y rhai sy’n gwarchod eu hunain barhau i adael eu cartrefi ar gyfer ymarfer corff neu i gyfarfod â phobl o aelwyd arall yn yr awyr agored. Dylech gadw at y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol (2 fetr neu 3 cam oddi wrth y person arall) ac fe ddylech ddilyn arferion hylendid da gan gynnwys golchi dwylo yn aml am 20 eiliad o leiaf neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.

Mae’r llythyr yn cynnwys llu o gynghorion a gwybodaeth bellach, gan gynnwys sut gall pobl heb neb arall i’w helpu, gael meddyginiaeth ac eitemau hanfodol eraill fel bwyd.

Mae awdurdodau lleol wedi cael manylion cyswllt y rheiny sydd wedi eu nodi fel bod risg uchel iddynt i ganiatáu i awdurdodau lleol gynnig cefnogaeth.

Mae'r prif archfarchnadoedd wedi cael manylion cyswllt y rheiny sydd wedi eu nodi fel bod risg uchel iddynt i ganiatáu iddynt flaenoriaethu slotiau siopa ar-lein.

I sicrhau bod cleifion risg uchel yn cael y llythyr, mae meddygon teulu a doctoriaid ysbytai yn medru ychwanegu pobl at y rhestr warchod. Gallant anfon llythyr at unrhyw gleifion risg uchel y byddant yn eu nodi gyda chyngor y Prif Swyddog Meddygol.

Mae grŵp llawer ehangach o bobl agored i niwed sydd heb dderbyn llythyr, ond sydd wedi eu cynghori’n barod (trwy ganllawiau) i ddilyn yn gaeth y cyngor ar gadw pellter er mwyn helpu i leihau’r perygl o ddal coronafeirws.

Nid yw pobl Cymru'n cael eu gofyn i gofrestru fel agored i niwed, ond os ydych yn agored i niwed, dylech ofyn i deulu, ffrindiau a chymdogion i'ch cefnogi a defnyddio gwasanaethau ar-lein.

Os nad yw hyn yn bosib, yna mae’r sector cyhoeddus, busnesau, elusennau a’r cyhoedd yn gyffredinol ar gael i helpu.

Os ydych yn derbyn cefnogaeth gan sefydliadau iechyd a gofal cymdeithasol, er enghraifft os ydych yn derbyn gofal drwy'r awdurdod lleol neu system gofal iechyd, bydd hyn yn parhau.

Mae'r ystod llawn o ganllawiau ar y coronafeirws ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Ynghylch y llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru

Beth sydd angen ei wneud os ydw i’n cael llythyr?

Dylech ddilyn y cyngor hwn tan 16 Awst 2020. Bydd y Prif Swyddog Meddygol yn ysgrifennu eto at y rhai sy’n cymryd camau gwarchod erbyn 16 Awst 2020 i ddweud wrthynt beth y dylent ei wneud nesaf.

Mae’r cyngor i’r rhai sy’n gwarchod eu hunain i aros gartref drwy’r amser wedi newid.

Bellach gall y rhai sy’n gwarchod eu hunain yn y cartref ffurfio aelwyd estynedig, gadael eu cartrefi ar gyfer ymarfer corff neu i gyfarfod â phobl o aelwyd arall yn yr awyr agored. Dylid cadw at y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol (2 fetr neu 3 cam oddi wrth y person arall) ac fe ddylid dilyn arferion hylendid da gan gynnwys golchi dwylo yn aml am 20 eiliad o leiaf neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.

Efallai y bydd angen cymorth eraill arnoch i gael bwyd a meddyginiaeth, ond dylech geisio cael hyn trwy ofyn i’r canlynol yn gyntaf:

  • aelodau’r teulu
  • ffrindiau neu bobl eraill yn eich cymuned
  • gofalwyr neu sefydliadau cymunedol
  • sefydliadau gwirfoddol

Os nad ydych yn gallu gwneud siopa ar-lein ac nad oes gennych chi gymorth teulu, ffrindiau neu sefydliadau cymunedol, yna bydd modd i chi wneud cais am focs bwyd wythnosol. Bydd pob bocs am ddim yn cynnwys bwyd hanfodol i un person am wythnos ac yn cael ei ddosbarthu bob wythnos. Os oes mwy nag un person yn eich cartref dan fesurau gwarchod, a heb gymorth, yna byddan nhw hefyd yn derbyn bwyd.

Gallwch gysylltu â’ch awdurdod lleol i ofyn am focs bwyd – bydd rhif cyswllt eich Awdurdod Lleol ar y llythyr a gawsoch chi gan y Prif Swyddog Meddygol (neu eich meddyg teulu neu'ch doctor yn yr ysbyty).

Os nad oes gennych chi gymorth teulu, ffrindiau neu sefydliadau cymunedol i gasglu’ch meddyginiaeth, siaradwch â’ch fferyllfa gymunedol arferol i drafod sut i gael gafael arno. Bydd gan fferyllfeydd fwy o allu i ddanfon moddion ac ati, a bydd ganddyn nhw gofnod o bwy sydd wedi’i nodi’n eithriadol o agored i niwed yn eich ardal.

Os gwnaethoch ofyn am focs bwyd wythnosol ac mae’ch amgylchiadau wedi newid, dylech ystyried a oes angen ichi barhau i’w dderbyn. Er enghraifft, efallai fod gennych nawr slot danfon ar gyfer siopa ar-lein, eich bod wedi ffurfio aelwyd estynedig neu’ch bod yn cael cymorth ffrindiau, teulu neu wirfoddolwyr.

Oes rhaid i mi ddilyn y cyngor yn y llythyr gwarchod?

Mae aros gartref, oni bai eich bod yn mynd allan i wneud ymarfer corff neu gyfarfod â pherson o aelwyd arall yn yr awyr agored, yn beth mawr i’w ofyn, ond mae’n bwysig er lles eich diogelwch personol. Eich dewis chi yw a ydych chi am ddilyn y mesurau sy’n cael eu cynghori gennym.

Gall unigolion dan amgylchiadau arbennig ddewis peidio â dilyn y cyngor hwn o gwbl. Bydd yn benderfyniad hynod bersonol. Dylech ffonio’ch meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty i drafod hyn.

Beth os ydw i'n meddwl fy mod i'n eithriadol o agored i niwed ac nad ydw i wedi derbyn llythyr gwarchod?

Er mwyn sicrhau ein bod yn cysylltu â’r holl gleifion sydd mewn perygl mawr, mae practisiau meddygon teulu ac ysbytai yn cael rhestr o’r rhai sydd wedi cael llythyr gwarchod er mwyn eu cymharu â’u cleifion hysbys hwythau. Gallant anfon llythyr at unrhyw gleifion mewn perygl mawr ychwanegol na chawsant eu nodi, gyda'r cyngor a amlinellwyd gan y Prif Swyddog Meddygol.

Os na chewch chi lythyr gwarchod, ac nad yw’ch meddyg teulu neu'ch doctor yn yr ysbyty yn meddwl bod angen i chi aros gartref, yna mae’n bosib nad ydych chi yn y categori risg eithriadol yn nhermau meddygol, ac rydym yn cynghori bod angen i chi wedyn ddilyn y canllawiau cadw pellter cymdeithasol ar gyfer pobl â chyflyrau eraill.

Dwi wedi derbyn llythyr gwarchod, ond dwi ddim yn gwybod pam, gan nad ydw i’n credu fy mod i mewn risg eithriadol?

Fe gawsoch chi lythyr oherwydd bod ein systemau GIG wedi’ch nodi fel rhywun ä phroblem iechyd difrifol sy’n golygu eich bod mewn perygl uchel o ddioddef salwch difrifol yn sgil y coronafeirws. Mae hyn yn golygu ei bod hi’n hollbwysig i chi gymryd camau ychwanegol i osgoi dal y coronafeirws.

Ond mae camgymeriadau’n digwydd weithiau – os ydych chi’n sicr nad oes unrhyw un o’r grwpiau eithriadol o agored i niwed yn berthnasol i chi, yna efallai fod yna gamgymeriad wedi digwydd.

Darllenwch y rhestr o grwpiau a nodir fel eithriadol o agored i niwed

Ymddiheuriadau os yw hyn wedi digwydd. Er mwyn nodi’r rhai eithriadol o agored i niwed, bu staff data GIG yn casglu gwybodaeth o gronfeydd data amrywiol a chofnodion iechyd y GIG. Er ei bod yn broses mor gywir â phosib, efallai nad yw’n gwbl berffaith.

Argymhellwn eich bod yn ffonio’ch meddyg teulu neu eich doctor yn yr ysbyty i wirio hyn.

Pa wybodaeth wnaethoch chi ei defnyddio i benderfynu fy mod i’n eithriadol o agored i niwed?

Fe wnaethom ni benderfynu eich cynnwys yn y grŵp hwn ar sail cyngor proffesiynol y GIG.

Darllenwch y rhestr o grwpiau a nodir fel eithriadol o agored i niwed

Defnyddiwyd systemau GIG i chwilio am bobl a all berthyn i’r categori hwn. O gofio pa mor anodd yw hi i ddod o hyd i’r rhai mwyaf agored i niwed yn ein plith, roedd angen defnyddio crebwyll meddygon teulu a doctoriaid mewn ysbytai am eu cleifion mewn rhai achosion hefyd.

Bydd meddygon teulu a doctoriaid mewn ysbytai yn gallu anfon llythyr at unrhyw gleifion risg uchel nad ydynt wedi eu nodi gyda chyngor y Prif Swyddog Meddygol.

Pam nad ydw i wedi fy nodi fel rhywun eithriadol o agored i niwed pan mae gen i gyflwr iechyd?

Mae grŵp llawer ehangach o bobl agored i niwed sydd heb dderbyn llythyr, ond sydd wedi eu cynghori’n barod trwy ganllawiau i ddilyn yn gaeth y cyngor ar gadw pellter er mwyn helpu i leihau’r perygl o ddal coronafeirws.

Darllenwch y rhestr o grwpiau a nodir fel eithriadol o agored i niwed

Os ydych chi’n eithriadol o agored i niwed, dylech ofyn i’ch teulu, ffrindiau a chymdogion eich helpu, a defnyddio gwasanaethau ar-lein. Os nad yw hyn yn bosib, yna mae’r sector cyhoeddus, busnesau, elusennau a’r cyhoedd yn gyffredinol yna i helpu. Mae mwy o wybodaeth ar Cefnogi Trydydd Sector Cymru.

Os nad ydych chi’n perthyn i’r grŵp gwarchod, ond eich bod yn hunanynysu a heb unrhyw gymorth, yna er na fyddwch yn gallu gofyn am barsel bwyd fe allwch holi i’ch awdurdod lleol am gymorth ar unwaith.

Dwi’n anhapus nad yw fy nghyflwr ar y rhestr o grwpiau eithriadol o agored i niwed.

Cafodd y rhestr hon ei llunio ar sail cyngor clinigol arbenigol. Mae'n cael ei adolygu'n rheolaidd. Os ydych chi’n credu y dylech gael eich cynnwys ar restr y rhai ddylai fod yn gwarchod nes 16 Awst 2020 o leiaf oherwydd eich amgylchiadau personol, yna fe’ch cynghorwn i drafod hyn gyda’ch meddyg teulu neu feddyg ysbyty.

Mae gwarchod yn golygu peidio â gadael eich cartref a lleihau unrhyw gyswllt gydag aelodau eraill o'r cartref. Mae hyn yn anodd gwneud ac mae risgiau ei hun iddo, felly mae'n bwysig mae dim ond y rheiny sydd â'r risg uchaf sy'n gwneud.

Mae fy meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty yn dweud nad yw wedi derbyn rhestr o bobl

Anfonwyd rhestr gychwynnol y cleifion a gafodd lythyr gwarchod ar 31 Mawrth wedi ei hanfon at feddygon teulu. Mae'r rhestrau cleifion hyn wedi eu diweddaru'n rheolaidd. Mae ysbytai wedi cael y rhestrau cleifion hefyd.

O gofio pa mor anodd yw nodi’r rhai mwyaf agored i niwed, weithiau mae’n rhaid i feddygon teulu a doctoriaid mewn ysbytai ddefnyddio eu gwybodaeth a’u crebwyll eu hunain am gleifion. 

Gall meddygon teulu a doctoriaid mewn ysbytai anfon llythyr gyda'r cyngor gan y Prif Swyddog Meddygol at unrhyw gleifion risg uchel nad oeddent wedi eu nodi.

Cafodd llythyr ei gyfeirio ataf i neu aelod o’r teulu mewn camgymeriad

Mae camgymeriadau’n gallu digwydd weithiau – os ydych chi’n sicr nad oes unrhyw un o’r grwpiau a nodwyd fel y rhai eithriadol o agored i niwed yn berthnasol i chi neu aelod o’ch cartref – yna efallai fod yna gamgymeriad wedi digwydd. Ymddiheuriadau am hyn – fel y nodwyd uchod, er ein bod ni wedi cymryd pob gofal, mae’n bosib na fu’r broses yn berffaith. Dylech ffonio’ch meddyg teulu i wirio hyn.

Cafodd fy llythyr ei anfon i gyfeiriad rhywun arall

Ymddiheuriadau os digwyddodd hyn. Weithiau, gall cymeriadau ddigwydd gyda’r broses cofnodi data, gyda’ch llythyr yn cael ei anfon mewn camgymeriad i’r cyfeiriad anghywir.

Trefniadau iechyd a gofal cymdeithasol

Beth am y cymorth iechyd a gofal cymdeithasol rwy’n ei dderbyn ar hyn o bryd?

Os ydych chi’n derbyn cymorth gan sefydliadau iechyd a gofal cymdeithasol, fel gofal gan awdurdod lleol neu system gofal iechyd, bydd hyn yn parhau.

Beth am apwyntiadau meddyg teulu sydd wedi’u trefnu’n barod?

Lle bo modd, bydd apwyntiadau meddygon teulu’n cael eu cynnal dros y ffôn, trwy e-bost neu ar-lein. Os oes angen eich gweld, bydd eich meddygfa yn cysylltu â chi i ddweud beth ddylech chi ei wneud.

Beth am apwyntiadau ysbyty sydd wedi’u trefnu’n barod?

Bydd eich ysbyty neu glinig yn cysylltu â chi os oes angen newid eich gofal neu driniaeth. Ffoniwch eich ysbyty neu glinig os oes gennych chi unrhyw gwestiynau am eich apwyntiad.

Efallai y bydd angen canslo neu ohirio ambell apwyntiad ysbyty. Mae hyn yn rhan o’r cynlluniau i helpu’r GIG i ymateb i’r argyfwng goronafeirws. Byddwch yn dal i allu cysylltu â’ch tîm gofal yn yr ysbyty os oes unrhyw argyfwng.

Danfon meddyginiaeth

Beth am ddanfon meddyginiaeth?

Os cawsoch chi lythyr gan y Prif Swyddog Meddygol (neu eich meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty) a’ch bod yn dilyn ‘mesurau gwarchod’ yna mae angen i chi weld a all eich teulu, ffrindiau neu gymdogion gasglu’ch meddyginiaeth o’r fferyllfa ar eich rhan.

Os nad yw hyn yn bosib, siaradwch â’ch fferyllfa gymunedol arferol i drafod sut gallwch chi dderbyn eich meddyginiaeth.

Bydd gan fferyllfeydd fwy o allu i ddanfon moddion ac ati, a bydd ganddyn nhw gofnod o bwy sydd wedi’i nodi’n eithriadol o agored i niwed yn eich ardal.

Mynd i'r gwaith

Beth am fy ngwaith i?

Os ydych chi’n gweithio, dangoswch y llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru (neu eich meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty) i’ch cyflogwr. Ni ddylech fynd i’ch gweithle arferol – bydd angen i chi weithio gartref nes 16 Awst 2020, os gallwch chi. Does dim angen papur ffit i weithio gan eich meddyg teulu.

Os ydych chi angen cymorth gan y system wladwriaeth les ar GOV.UK.

Danfon bwyd

Ydyw i'n gymwys i gael blaenoriaeth slot danfon siopa ar-lein os ydw i wedi derbyn llythyr yn dweud wrthyf fy mod yn gorfod gwarchod?

Mae'r prif archfarchnadoedd wedi cael manylion y rheiny sydd wedi cael llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru i'w galluogi i flaenoriaethu archebion gan y rheiny sy'n gwarchod. Bydd manylion unrhyw unigolion y bydd meddygon teulu neu ddoctoriaid mewn ysbytai yn nodi fel rhai y mae risg uchel iddynt yn cael eu rhoi i'r prif archfarchnadoedd.

Ydw i’n gymwys i gael bocs bwyd?

Dim ond os ydych chi wedi cael llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru (neu eich meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty) ac nad os gennych unrhyw ffordd arall o gael bwyd – sy'n golygu nad ydych yn gallu siopa ar-lein ac nad oes gyda chi ddim teulu, ffrindiau, cymdogion neu grwpiau cymorth eraill i ddanfon ar eich rhan.

Mae awdurdodau lleol wedi cael manylion cyswllt y rheiny sydd wedi cael llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru i'w galluogi nhw i gefnogi'r rheiny sy'n gwarchod. Bydd manylion unrhyw unigolion eraill y mae meddygon teulu neu ddoctoriaid mewn ysbytai wedi nodi fel rhai sydd mewn risg uchel yn cael eu rhoi i awdurdodau lleol.

Sut alla i drefnu i gael bocs bwyd?

Os nad ydych chi'n gallu siopa ar-lein ac nad oes gennych chi deulu, ffrindiau, cymdogion neu grwpiau cymorth sy’n gallu danfon bwyd i chi, yna gallwch gysylltu â’ch awdurdod lleol i ofyn am focs bwyd – mae rhif ffôn eich awdurdod lleol yn y llythyr gwarchod gawsoch chi gan y Prif Swyddog Meddygol (neu eich meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty).

Pryd fydda i’n derbyn fy mocs bwyd? 

Mae angen i chi gysylltu â’ch awdurdod lleol.

Bydd eich awdurdod lleol yn awdurdodi archebion, a bydd busnes gwasanaeth bwyd yn danfon eich bocs bwyd yn syth i’ch cartref. Unwaith i’r gwasanaeth hwn gychwyn, byddwn yn derbyn bocs yn wythnosol.

Mae gan awdurdodau lleol drefniadau lleol ar waith i helpu pobl sydd mewn angen dybryd - cyn i’r gwaith danfon go iawn ddechrau.

Beth fydd yn fy mocs bwyd? Beth am ddeiet arbenigol a gofynion crefyddol?

Bydd y bocs yn cynnwys hanfodion bwyd mewn pecynnau a thuniau a dim ond ychydig o gynnyrch ffres fydd wedi ei gynnwys. Dydyn ni ddim yn gallu amrywio bocsys yn ôl gofynion deiet, ond bydd y cynnwys wedi’i labelu. Rydym yn gobeithio gwella hyn a chynnig dewis yn ddiweddarach os oes modd. Cofiwch ddarllen y cynhwysion yn ofalus os oes gennych chi alergedd neu ofynion deietegol eraill.

Bydd bocs yn darparu bwyd a hanfodion i unigolyn am yr wythnos. Os oes dau berson cymwys yn y cartref, byddwn yn darparu dau focs.

Sut ydw i’n canslo fy mocs bwyd?

Os gwnaethoch ofyn am focs bwyd wythnosol ac mae’ch amgylchiadau wedi newid, dylech ystyried a oes angen ichi barhau i’w dderbyn. Er enghraifft, efallai fod gennych nawr slot danfon ar gyfer siopa ar-lein neu’ch bod yn cael cymorth ffrindiau, teulu neu wirfoddolwyr. Neu efallai’ch bod wedi penderfynu ffurfio aelwyd estynedig.

Os nad oes angen y bocs arnoch mwyach, ffoniwch eich awdurdod lleol i ofyn i’w ganslo. Mae rhif ffôn eich awdurdod lleol i’w weld yn y llythyr gwarchod a gawsoch gan y Prif Swyddog Meddygol.

Beth allaf i wneud os ydw i'n agored i niwed ond ddim yn y grŵp gwarchod ac yn cael trafferth cael bwyd?

Os ydych yn agored i niwed ond ddim yn y grŵp gwarchod, dylech ofyn i'ch teulu, ffrindiau neu'ch cymdogion i'ch helpu i gael bwyd. Os nad yw hyn yn bosibl, dylech gysylltu â grwpiau gwirfoddol yn eich ardal chi. Mae mwy o wybodaeth ar gael gan Cefnogi Trydydd Sector Cymru.

Oes angen i mi gofrestru?

Oes angen i mi gofrestru fel rhywun sy’n agored i niwed neu fel rhywun sy’n gwarchod rhag y feirws?

Dydyn ni ddim yn gofyn i bobl Cymru gofrestru fel rhywun agored i niwed. Rydym yn sylweddoli bod y trefniadau’n wahanol yn Lloegr, ond rydym wedi penderfynu mynd ati mewn ffordd wahanol yma.

Os ydych chi’n agored i niwed, dylech ofyn i’ch teulu, ffrindiau a chymdogion eich helpu, a defnyddio gwasanaethau ar-lein. Os nad yw hyn yn bosib, yna mae’r sector cyhoeddus, busnesau, elusennau a’r cyhoedd yn gyffredinol yna i helpu. Mae mwy o wybodaeth ar Cefnogi Trydydd Sector Cymru.

Rhannu’r dudalen hon