Neidio i'r prif gynnwy

Bwriedir i'r canllawiau hyn gwmpasu pob lefel rhybudd er na chaniateir rhai agweddau ar rai o’r lefelau. Sylwer ei bod yn bosibl i'r holl reoliadau a chanllawiau newid. Rhaid i chi sicrhau eich bod yn ystyried y fersiwn ddiweddaraf o'r rheoliadau a'r canllawiau.

Cyflwyniad

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn gosod cyfyngiadau llym ar ymgynnull, symudiadau pobl a’r ffordd mae busnesau’n gweithredu, y mae rhai ohonynt yn gorfod cau dros dro.

O ran y busnesau sy’n cael gweithredu, neu safleoedd sy’n cael agor (mae’r sefyllfa bresennol o ran pa fusnesau a safleoedd sy’n gorfod cau ar gael), rhaid iddynt wneud hynny’n ddiogel mewn ffordd sy’n cydymffurfio â Rheoliadau’r Coronafeirws, yn ogystal â’r rhwymedigaethau cyfreithiol eraill a osodir ar gyflogwyr (fel y ddeddfwriaeth iechyd a diogelwch).

I helpu busnesau i weithio’n ddiogel, mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu pum egwyddor allweddol:

  • Gofal: ein hiechyd a’n llesiant sy’n dod gyntaf
  • Cydymffurfio: rhaid glynu wrth y deddfau sy’n ein cadw’n ddiogel
  • Cynnwys: mae pob un ohonom yn gyfrifol am weithio’n ddiogel
  • Addasu: bydd angen i bob un ohonom newid ein ffordd o weithio
  • Cyfathrebu: rhaid i ni i gyd ddeall beth i’w wneud

Mae rhagor o ganllawiau ar yr egwyddorion allweddol ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Pwrpas y ddogfen hon yw helpu cyflogwyr, gweithwyr a phobl hunangyflogedig mewn labordai a chyfleusterau ymchwil a datblygu i ddeall sut mae gweithio’n ddiogel, gan gymryd camau i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19. Pan fydd cyfyngiadau lleol neu lefelau rhybudd cenedlaethol ar waith, gofynion y lefelau rhybudd hynny sy’n cael blaenoriaeth. Dylid taro golwg ar yr wybodaeth am y lefelau rhybudd sydd ar waith ar hyn o bryd (gan gynnwys yr hyn sy’n cael ei ganiatáu) yn rheolaidd i weld a oes diweddariadau. Mae ar gael Lefelau rhybudd COVID-19.

Mae Llywodraeth Cymru wedi diweddaru Cynllun Rheoli’r Coronafeirws ar gyfer Cymru, sy’n nodi sut byddwn i gyd yn gweithio gyda’n gilydd i reoli risgiau COVID-19. Argymhellir eich bod yn darllen y cynllun. Mae’r diweddariad hwn o Gynllun Rheoli’r Coronafeirws yn rhoi sylw i’r rhaglen frechu a’r amrywiolyn Caint heintus, ac yn amlinellu sut y byddwn yn symud drwy’r lefelau rhybudd a sut y gallwn helpu pobl a busnesau i gynllunio ar gyfer y dyfodol, wrth inni barhau â’n dull gofalus o lacio’r cyfyngiadau presennol. 

Beth mae ‘labordai a chyfleusterau ymchwil a datblygu’ yn ei olygu?

Amgylcheddau ymchwil dan do, fel canolfannau peirianneg, ystafelloedd glân, canolfannau prototeipio, labordai gwlyb, twnelau gwynt, labordai cyfrifiaduron, efelychwyr, labordai datblygu deunyddiau, ystafelloedd profi arbenigol a safleoedd tebyg.

Nid yw’r canllawiau hyn yn uniongyrchol berthnasol i leoliadau gofal iechyd.

Sut mae defnyddio’r canllawiau hyn

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi nodiadau cyfarwyddyd o dan Reoliadau’r Coronafeirws ar gymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn gweithleoedd a safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd a Gorchuddion Wyneb: canllawiau ar y mesurau i’w cymryd gan gyflogwyr a rheolwyr safleoedd. Cyfeirir at y nodiadau cyfarwyddyd hyn gyda’i gilydd yn y ddogfen hon fel y “Canllawiau Statudol”.

Mae’r ddogfen hon yn adeiladu ar y gofynion yn y Canllawiau Statudol gyda chyngor ymarferol yn ogystal â chyfeirio at ganllawiau sector-benodol eraill a chanllawiau perthnasol eraill.  Mae’n rhoi ystyriaeth ymarferol i sut gellid defnyddio arferion diogel yn eich busnes a’ch gweithrediadau.  Rhaid i’r holl fusnesau gydymffurfio â Rheoliadau’r Coronafeirws a rhoi sylw i’r Canllawiau Statudol, a dylent ddefnyddio’r ddogfen hon i’w helpu i benderfynu ar y camau penodol i’w cymryd i weithredu’n ddiogel – bydd hyn yn dibynnu ar natur y busnes gan gynnwys ei faint a’r math o fusnes, a sut mae’n cael ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a’i reoleiddio.

Os oes unrhyw anghysondeb rhwng y canllawiau hyn a’r Canllawiau Statudol, dilynwch y Canllawiau Statudol. Nid yw’r canllawiau hyn yn disodli cyngor cyfreithiol y dylech ystyried ei gael lle bo angen, nac yn disodli unrhyw rwymedigaethau cyfreithiol, gan gynnwys ynghylch iechyd a diogelwch, cyflogaeth neu gydraddoldeb.  Mae’n bwysig eich bod chi fel busnes neu gyflogwr yn parhau i gydymffurfio â’ch rhwymedigaethau presennol gan gynnwys y rheini sy’n ymwneud ag unigolion â nodweddion gwarchodedig.  Os na fyddwch yn cydymffurfio â’r ddeddfwriaeth berthnasol, gallai’r awdurdodau perthnasol gymryd camau gorfodi.

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn nodi system orfodi benodol ac ar wahân.  Mae hyn yn golygu bod swyddogion gorfodi awdurdodau lleol yn gallu mynnu bod rhai mesurau (penodol) yn cael eu cymryd mewn perthynas â safleoedd, ac maent yn gallu eu cau os oes angen.  Mae modd mynnu bod y safle’n cau naill ai oherwydd nad yw’r mesurau a bennwyd wedi cael eu cymryd neu oherwydd bod y gofynion wedi cael eu torri mewn ffordd sy’n ddigon difrifol i gyfiawnhau cau’r safle ar unwaith neu gyda dim ond ychydig iawn o rybudd.  Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i swyddogion gorfodi. Efallai y byddwch yn dymuno darllen y rhain er mwyn deall pa gamau fyddai’n gallu cael eu cymryd os byddwch yn peidio â chydymffurfio â Rheoliadau’r Coronafeirws a/neu’n peidio â rhoi sylw i’r Canllawiau Statudol.

Wrth ystyried sut i ddefnyddio’r canllawiau hyn, dylech ystyried gweithwyr asiantaeth a chontractwyr, yn ogystal â’ch gweithwyr ac unrhyw un arall ar y safle.

Er mwyn eich helpu i benderfynu pa gamau mae angen i chi eu cymryd, mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn cynnal asesiad risg COVID-19 penodol, yn union fel y byddech chi’n ei wneud ar gyfer peryglon Iechyd a Diogelwch eraill. Rhaid gwneud yr asesiad risg hwn drwy ymgynghori â chynrychiolwyr y staff (undeb llafur cydnabyddedig neu gynrychiolydd a fydd wedi cael ei ddewis gan y gweithwyr) a rhaid iddo fod ar gael i’r staff. Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch wedi darparu templedi defnyddiol i’ch helpu i gyflawni asesiad risg COVID-19 penodol a fydd yn mynd â chi drwy'r hierarchaeth o reolaethau o’r mwyaf effeithiol i’r lleiaf effeithiol. Mae trosolwg o’r hierarchaeth o reolaethau ar gael yn Atodiad 1

Bydd y ddogfen hon yn cael ei diweddaru dros amser. Mae’r fersiwn hwn yn gyfredol ar 31 Mawrth 2021. Gallwch chwilio am ddiweddariadau yn Diogelu Cymru yn y Gwaith.

Mae Llywodraeth Cymru’n adolygu Rheoliadau’r Coronafeirws bob 3 wythnos.   Mae’r adolygiadau hyn yn gyfle i asesu effeithiolrwydd a goblygiadau’r darpariaethau a gallent arwain at ddiwygio’r rheoliadau.  Mae’n bwysig nodi, os bydd cynnydd yn nifer yr achosion o COVID-19, efallai y caiff rheolau newydd eu cyflwyno i leihau lledaeniad y feirws ac i ddiogelu iechyd y cyhoedd, a hynny y tu allan i’r cyfnod adolygu 3 wythnos safonol.  Yn ychwanegol, efallai y bydd cynnydd yn nhrosglwyddiad COVID-19, naill ai ledled Cymru neu mewn ardal benodol, yn effeithio ar y r hyn sy’n cael ei ystyried yn “gam rhesymol”, ac efallai y bydd angen rhagor o fesurau.  Yn yr amgylchiadau hynny, mae hefyd yn bosibl y bydd rhagor o weithgareddau lle mae’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn golygu mai’r unig ffordd o leihau’r risg yw peidio â chymryd rhan yn y gweithgaredd.  Felly, mae’n bwysig adolygu eich asesiad risg COVID-19 yn rheolaidd i wneud yn siŵr bod y camau rydych chi wedi eu cymryd yn cyd-fynd â’r rheoliadau diweddaraf.

1. Meddwl am risg a’i rheoli

Amcan: Bod pob cyflogwr a busnes yn cynnal asesiad risg COVID-19 penodol.

Fel cyflogwr neu weithredwr busnes, mae cyfrifoldeb cyfreithiol arnoch chi i ddiogelu gweithwyr a chontractwyr; ac unrhyw un arall ar y safle rhag risgiau i’w hiechyd a’u diogelwch. Mae hefyd angen i chi asesu risgiau COVID-19 a chymryd camau rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r feirws.  Mae asesiadau risg yn cael eu defnyddio er mwyn meddwl am y risgiau hyn ac i benderfynu ar bopeth rhesymol ymarferol y mae modd ei wneud i’w lleihau.

Wrth gynnal asesiad risg COVID-19 penodol, mae’n rhaid i chi ystyried Rheoliadau’r Coronafeirws a’r Canllawiau Statudol a defnyddio’r ddogfen hon fel sail i’ch penderfyniadau a’ch mesurau rheoli, gan gydnabod na allwch chi gael gwared ar bob risg. Rhaid adolygu a diweddaru asesiadau risg yn rheolaidd, pryd bynnag y bydd amgylchiadau’n newid gan gynnwys os bydd y lefelau rhybudd coronafeirws yn newid yng Nghymru.

Nid creu llawer iawn o waith papur yw diben asesiad risg, ond yn hytrach, nodi mesurau synhwyrol i reoli risgiau. Bydd eich asesiad risg yn eich helpu i benderfynu a ydych chi wedi gwneud popeth mae angen i chi ei wneud. Mae offer rhyngweithiol ar gael i’ch helpu chi gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn Managing risks and risk assessments at work.

Yr asesiadau risg hyn fydd y man cychwyn ar gyfer gweithredu’r mesurau rhesymol sydd eu hangen i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd ac mewn gweithleoedd.

Mae hyn yn cynnwys ystyried materion fel:

  • a yw'r awyru’n ddigonol;
  • ffactorau hylendid gan gynnwys cyfleusterau golchi dwylo a mynediad iddynt;
  • sicrhau bod pobl yn cadw pellter corfforol ac a yw 2m yn ymarferol;
  • y graddau y gallai defnyddio sgriniau, cyfarpar diogelu personol a gorchuddion wyneb liniaru risgiau.

Bydd hefyd yn cynnwys ystyried sut gall cyflogwyr gynyddu nifer y bobl sy’n gallu gweithio gartref.

Mae gan gyflogwyr ddyletswydd i ymgynghori â staff ar faterion iechyd a diogelwch drwy gael trafodaeth ystyrlon â nhw a/neu eu hundeb llafur cydnabyddedig (os oes un yn bodoli).  Pan fydd ar ei orau, mae cynnwys eich staff yn llawn yn creu diwylliant lle mae cysylltiadau rhwng cyflogwyr a gweithwyr yn seiliedig ar gydweithrediad, ymddiriedaeth a datrys problemau ar y cyd.  Gallwch wneud hyn drwy wrando arnynt a siarad â nhw am y gwaith a sut byddwch chi’n rheoli risgiau COVID-19.

Yn aml iawn y bobl sy’n gwneud y gwaith yw’r bobl orau i ddeall y risgiau a bydd ganddynt farn ynghylch sut mae gweithio’n ddiogel.  Mae eu cynnwys yn y broses o wneud penderfyniadau yn dangos eich bod yn cymryd eu hiechyd a’u diogelwch o ddifri. Rhaid i chi ymgynghori â’r cynrychiolydd iechyd a diogelwch sydd wedi cael ei ddewis gan undeb llafur cydnabyddedig neu, os nad oes un, cynrychiolydd sydd wedi cael ei ddewis gan y staff. Nid yw’r cyflogwr yn cael dewis pwy fydd y cynrychiolydd.

Os yw’r gyfraith yn mynnu bod gennych chi asesiad risg ysgrifenedig (os oes gennych chi bum gweithiwr neu ragor), mae’n rhaid cofnodi’r canfyddiadau pwysig a rhoi mesurau rheoli ar waith. Mae asesiadau risg yn ofyniad cyfreithiol ar gyfer menywod beichiog, dim ots beth yw maint y busnes. Mae rhagor o ganllawiau ar gael i’r rheini sy’n cyflogi menywod beichiog

Dylai’r asesiad ystyried yn benodol a yw’r bobl sy’n gwneud y gwaith yn arbennig o agored i niwed oherwydd COVID-19 (y rhai a ddiffinnir am resymau meddygol fel bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol oherwydd y coronafeirws (COVID-19) – sef pobl a oedd yn arfer ‘gwarchod’ neu sydd yn y grŵp risg uwch). Mae’r Adnodd Asesu Risg COVID-19 ar gyfer y Gweithlu ar-lein yn asesiad risg dau gam i weithwyr y GIG a Gofal Cymdeithasol. Mae’n addas i’r holl staff sy’n agored i neu mewn perygl o ddal COVID-19, gan gynnwys pobl o gefndiroedd Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig. Dylai asesiadau risg gynnwys staff sy’n gweithio gartref.

Os bydd unigolyn yn poeni am y mesurau diogelwch ar unrhyw safle lle mae busnes yn cael ei redeg neu wasanaeth yn cael ei ddarparu, gall roi gwybod i wasanaethau Diogelu’r Cyhoedd yr awdurdod lleol perthnasol (sy’n cynnwys iechyd yr amgylchedd ac iechyd a diogelwch).

Pan fo’r awdurdod gorfodi, fel yr awdurdod lleol, yn nodi cyflogwyr neu weithredwyr busnes nad ydynt yn cymryd camau i gydymffurfio â’r ddeddfwriaeth a’r canllawiau iechyd y cyhoedd perthnasol i reoli risgiau i iechyd y cyhoedd, byddant yn ystyried cymryd amrywiaeth o gamau i wella’r modd y caiff risgiau yn y gweithle eu rheoli. Er enghraifft, byddai hyn yn cynnwys busnesau nad ydynt yn cymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.

Dylai cyflogwyr a gweithwyr bob amser ddod at ei gilydd i ddatrys problemau. Os nad oes modd datrys pryderon o hyd, gall gweithwyr gymryd y camau pellach hyn:

  • Cysylltu â’u cynrychiolydd gweithwyr
  • Cysylltu â’u hundeb llafur neu’ch cymdeithas os ydynt yn perthyn i un.
  • Defnyddio ffurflen yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch sydd ar gael yn y fan: Reporting a health and safety issue.
  • Ffoniwch yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ar 0300 790 6787

1.1 Rheoli risg

Amcan: Lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 i’r lefel isaf sy’n rhesymol ymarferol, drwy gymryd camau ataliol priodol.

Mae’n rhaid i bawb sy’n gyfrifol am waith, a’r holl safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar y safle, a lleihau’r risg o bobl sydd wedi bod ar y safle yn lledaenu’r feirws.

Lle bo’n rhesymol ymarferol i unigolyn weithio gartref, dylai cyflogwyr eu helpu i wneud hynny drwy fod mor hyblyg â phosibl a gwneud addasiadau i sicrhau bod staff yn gweithio gartref lle bo hynny’n bosibl. Gallai hyn gynnwys rhoi gliniaduron neu ffonau symudol i staff, a hwyluso cyfathrebiadau ar gyfer staff ble bynnag y maen nhw.

Ni ddylai gweithwyr fod dan orfodaeth na phwysau fynd i weithle os nad oes angen busnes clir iddynt wneud hynny. Os yw cyflogwyr yn ystyried dweud wrth eu staff am fynd i’r gweithle, dylent yn y lle cyntaf asesu a fyddai trefniadau amgen yn gallu bodloni’r rhan fwyaf o anghenion y cyflogwr. Dylid trafod hyn â staff neu gynrychiolwyr staff.

Pan fydd angen busnes clir i staff fynd i’r gweithle, dylech gymryd pob cam rhesymol i sicrhau y bydd 2 fetr (2m) yn cael ei gadw rhwng unrhyw bobl sydd ar y safle.  Cyfeirir at y gofyniad hwn yn y ddogfen hon fel y “dyletswydd cadw pellter corfforol”.

Nid yw’r gofyniad i gadw pellter o 2m yn berthnasol i bobl o’r un aelwyd, swigen gefnogaeth neu aelwyd estynedig (os yw hynny’n cael ei ganiatáu ar y lefel rhybudd sydd mewn grym), na rhwng gofalwr a’r person sy’n cael cymorth gan y gofalwr.

Yn ychwanegol at y ddyletswydd i gadw pellter corfforol lle bo’n bosibl, mae’n rhaid i chi hefyd gymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar eich safle ac i leihau lledaeniad y feirws gan y rhai sydd wedi bod ar y safle, er enghraifft, drwy wneud y canlynol:

  • Cyfyngu ar lefel y rhyngweithio wyneb yn wyneb.
  • Defnyddio rhwystrau ffisegol.
  • Sicrhau lefel uwch o hylendid, glanweithdra amgylcheddol ac atgoffa am bwysigrwydd hylendid.
  • Golchi dwylo’n dda am 20 eiliad gyda sebon a’u sychu’n drylwyr, neu ddefnyddio hylif diheintio ag alcohol cyn ac ar ôl cyswllt agos.
  • Lleihau synau uchel a fydd yn gorfodi pobl i weiddi drostynt.
  • Gwisgo neu ddarparu cyfarpar diogelu personol (PPE) pan fydd canllawiau penodol i’r sector yn nodi bod hynny’n orfodol, a gwneud yn siŵr ei fod yn cael ei wisgo’n gywir.
  • Mynnu bod staff yn gwisgo gorchudd wyneb yn y rhannau o’r safle sydd ar agor i’r cyhoedd ac mewn rhannau eraill ohono lle nad oes modd cadw pellter corfforol.
  • Darparu gwybodaeth i staff ac ymwelwyr â’r safle am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol.
  • Cofnodi manylion cyswllt staff ac ymwelwyr i gefnogi’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu.
  • Sicrhau bod staff yn ymwybodol o gydymffurfedd y cyflogwr â strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu, a’r angen i gyflogwyr rannu eu manylion cyswllt personol os bydd ymholiad Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ymwneud â’r busnes/sefydliad a’i staff.
  • Sicrhau bod gweithwyr yn cael eu caniatáu neu eu galluogi i hunanynysu os ydynt wedi cael canlyniad positif am COVID-19, neu os ydynt wedi cael gwybod eu bod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif am COVID-19.

Bydd y rhagofalon ychwanegol y gallech fod angen eu cymryd yn dibynnu ar natur y gwaith, er enghraifft, os oes angen gweithio’n agos a bod hynny’n gwneud dilyn y ddyletswydd i gadw pellter corfforol yn anodd, a’r math o safle mae’r gwaith yn digwydd. Mae Canllawiau Statudol wedi cael eu cynhyrchu i helpu pobl i ddeall beth mae “cymryd pob cam rhesymol” yn ei olygu, ac mae’n rhaid i chi roi sylw iddynt. Yn ogystal â hynny, rhaid i chi roi sylw i’r Canllawiau Statudol sydd wedi’u cyhoeddi gan Lywodraeth Cymru ar y mesurau i’w cymryd gan gyflogwyr a rheolwyr safleoedd mewn perthynas â gorchuddion wyneb. Bydd eich asesiad risg COVID-19 penodol yn eich helpu i benderfynu pa gamau y mae angen i chi eu cymryd.

1.2   Rhannu canlyniadau eich asesiad risg

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i’r safle neu’n gweithio ar eich safle am sut mae lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Byddem hefyd yn annog bob busnes i ddangos i’w staff ac i’w cwsmeriaid/ymwelwyr eu bod wedi asesu eu risg yn briodol ac wedi cymryd camau lliniaru priodol. Os yw’n bosibl, dylech gyhoeddi’r wybodaeth hon ar eich gwefan, yn enwedig os ydych chi’n cyflogi dros 50 o weithwyr. Mae hysbysiad y gallech ei arddangos yn eich gweithle neu ar eich safle i ddangos eich bod wedi dilyn y canllawiau hyn ar gael Pum cam allweddol er mwyn cadw cymru yn ddiogel yn y gwaith.

2. Pwy ddylai fynd i’r gwaith?

Amcan: Cefnogi gweithwyr i weithio gartref lle bo’n bosibl.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Meddwl pwy sydd angen bod ar y safle; er enghraifft:
  • Gweithwyr mewn rolau sy’n hanfodol ar gyfer parhad y busnes a pharhad gweithredol, rheoli cyfleusterau’n ddiogel, neu ofynion rheoliadol ac nad oes modd eu cyflawni o bell.
  • Gweithwyr mewn rolau hanfodol a allai gael eu cyflawni o bell, ond sy’n methu gweithio o bell oherwydd amgylchiadau yn y cartref neu pan nad oes offer diogel ar gael i’w galluogi i weithio'
  • Trafod gyda staff ymarferoldeb gweithio gartref, bod mor hyblyg ag y gallwch chi fod, a gwneud unrhyw addasiadau rhesymol i ganiatáu iddynt wneud hynny, weithiau neu drwy’r amser.
  • Monitro llesiant pobl sy’n gweithio gartref a’u helpu i gadw mewn cysylltiad â gweddill y gweithlu.
  • Darparu cyfarpar i bobl allu gweithio gartref yn ddiogel ac yn effeithiol, er enghraifft mynediad o bell at systemau gwaith.

2.1 Diogelu pobl sydd mewn mwy o berygl

Amcan: Diogelu pobl a ddiffinnir am resymau meddygol fel pobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol oherwydd y coronafeirws (COVID-19) – sef pobl a oedd yn arfer ‘gwarchod’.

Roedd Swyddog Meddygol Cymru wedi cynghori pawb a nodir eu bod yn wynebu risg uchel o salwch difrifol yn sgil COVID-19 (oherwydd cyflwr iechyd gwaelodol difrifol) i warchod.  Mae gwarchod wedi helpu i ddiogelu pobl sy’n eithriadol o agored i niwed drwy leihau eu cyswllt â phobl eraill, ac felly’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Bydd Llywodraeth Cymru yn diweddaru’r cyngor am warchod yn unol â’r lefel rhybudd sydd mewn grym. Gan ddibynnu ar y lefel rhybudd sydd mewn grym, gallai hynny olygu bod y rheini sydd ar y rhestr gwarchod yn gallu mynd i’r gwaith os nad oes modd iddyn nhw weithio gartref, ar yr amod bod eu cyflogwr wedi cymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg eu bod yn dod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle. Fodd bynnag, lle bo’n bosibl, ac yn yr un modd ag aelodau eraill o staff, dylent barhau i weithio gartref (gweler Is-adran 1.1 uchod).

Y peth pwysicaf yw eich bod yn cysylltu â staff sydd wedi bod yn gwarchod cyn eu bod nhw’n dychwelyd i’r gwaith er mwyn deall goblygiadau ymarferol hynny.  Mae’n bosibl nad ydynt wedi gadael y tŷ ers misoedd lawer, ac y gallent fod yn bryderus iawn am gael cyswllt â phobl ‘o’r tu allan’, ac felly bydd angen eu sicrhau bod eu diogelwch yn bwysig i chi, a bod pob risg wedi cael ei hystyried a’i lliniaru cyn belled ag y bo’n rhesymol ymarferol. 

Bydd angen i chi gynnal asesiad risg i ystyried pa gamau newydd y gallech fod angen eu cymryd os bydd unigolyn sydd wedi bod yn gwarchod ei hun yn dychwelyd i’r gwaith. 

Hefyd mae canllawiau ar gael ar beth i’w wneud os ydych yn rhannu cartref â rhywun sydd wedi bod yn gwarchod neu sy’n dal i warchod.  Mae’r canllawiau hynny hefyd yn berthnasol i bobl sy’n gweithio ochr yn ochr ag unigolion sydd wedi bod yn gwarchod.

Hefyd mae grŵp ehangach o bobl sy’n wynebu risg uwch o salwch difrifol yn sgil COVID-19 y cynghorir iddynt ddilyn y mesurau cadw pellter corfforol a chymdeithasol yn ofalus bob amser.  Felly, dylech drafod ymarferoldeb gweithio gartref gyda pob gweithiwr a oedd yn gwarchod ei hun a’r rheini sydd â risg uwch.  Dylech fod mor hyblyg ag y gallwch chi fod, a gwneud unrhyw addasiadau rhesymol i ganiatáu iddynt wneud hynny, weithiau neu drwy’r amser.

Os cytunir nad ydynt yn gallu gweithio gartref a bod angen iddynt ddod i’r gweithle, bydd angen i chi gymryd pob cam rhesymol i leihau eu risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle.  Dylent gael y cynnig o’r rolau mwyaf diogel sydd ar gael ar y safle a fydd yn eu galluogi i gadw 2m i ffwrdd o bobl eraill. 

Yn yr un modd ag unrhyw risg yn y gweithle rhaid i chi ystyried dyletswyddau penodol i’r rheini sydd â nodweddion gwarchodedig, gan gynnwys, er enghraifft, menywod beichiog sydd bob amser â hawl i gael cyfnod o’r gwaith gyda thâl llawn os nad oes modd dod o hyd i rolau addas. Dylid hefyd rhoi sylw penodol i bobl sy’n byw gydag unigolion sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Darparu cefnogaeth i weithwyr ynghylch iechyd meddwl a llesiant. Gallai hyn gynnwys cyngor neu gymorth dros y ffôn.
  • Edrychwch ar y canllawiau cadw pellter cymdeithasol presennol i gael cyngor ynghylch pobl a oedd yn gwarchod a’r rheini sydd â risg uwch.
  • Edrych ar y canllawiau i bobl sydd angen sylw penodol a’r rheini sydd â risg uwch.

2.2 Pobl y mae angen iddynt hunanynysu

Amcan: Sicrhau nad yw pobl y mae angen iddynt hunanynysu yn dod i’r gweithle.

Ni ddylai unrhyw un fynd i weithle os yw unrhyw un o’r canlynol yn berthnasol iddynt:

  • Bod rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu'r GIG wedi dweud wrthynt am hunanynysu oherwydd eu bod naill ai wedi cael canlyniad positif am COVID-19 neu eu bod wedi dod i gysylltiad agos ag achos positif/wedi’i gadarnhau o COVID-19, a’u bod yn dal o fewn eu cyfnod hunanynysu, fel y nodir yn y canllawiau;
  • Bod ganddynt symptomau COVID-19, dim ots pa mor ysgafn ydynt, a’u bod yn aros am ganlyniad prawf;
  • Eu bod yn achos a gadarnhawyd a’u bod wedi hunanynysu yn unol â’r canllawiau, ond bod ganddynt wres o hyd;
  • Eu bod yn aelod o’r un aelwyd, swigen gefnogaeth neu aelwyd estynedig â rhywun sydd wedi cael symptomau COVID-19 neu wedi cael canlyniad positif am COVID-19, a’u bod yn dal o fewn eu cyfnod hunanynysu fel y nodir yn y canllawiau;
  • Eu bod yn aelod o’r un aelwyd, swigen gefnogaeth neu aelwyd estynedig â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif am COVID-19 ac sy’n dal o fewn eu cyfnod hunanynysu, fel y nodir yn y canllawiau.

Os yw gweithiwr yn cael canlyniad positif am COVID-19 a/neu fod rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn dweud wrth weithiwr am hunanynysu fel cyswllt i achos positif, dylai roi gwybod i chi, fel ei gyflogwr, cyn gynted â phosibl ac yn unol â’ch polisi salwch, a chyn bod angen iddo ddod i’r gweithle tro nesaf beth bynnag ac ni chaiff ddod i’r gweithle.

Mae’n rhaid i chi ganiatáu neu alluogi gweithiwr i hunanynysu os oes ganddo symptomau neu ei fod yn byw â rhywun y mae rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrtho am hunanynysu, neu wedi dod i gysylltiad agos â pherson sydd wedi cael prawf positif.

Os bydd mwy nag un achos o COVID-19 yn ymddangos yn eich lleoliad neu eich gweithle, bydd tîm rheoli brigiad o naill ai’r Awdurdod Lleol neu Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cael ei neilltuo i’ch helpu chi fel cyflogwr i reoli’r brigiad, os oes angen. Dylai cyflogwyr geisio cyngor gan eu hawdurdod lleol.

Ni chewch fygwth diogelwch swydd gweithiwr er mwyn ei berswadio i ddychwelyd i’r gweithle cyn i’w gyfnod hunanynysu ddod i ben.

Bydd helpu eich staff i aros gartref am y cyfnod hunanynysu gofynnol yn lleihau’r haint gall aelwydydd ei basio i eraill yn y gymuned yn sylweddol ac, o ganlyniad, gweddill eich gweithlu o bosibl.

Lle bo’n bosibl, ac os ydynt yn teimlo’n ddigon da (os ydynt yn achos wedi’i gadarnhau o COVID-19), dylech gefnogi staff i weithio gartref pan fyddant yn hunanynysu. Os nad ydynt yn gallu gweithio gartref, cyfeiriwch at y canllawiau i gyflogwyr ar dâl salwch statudol o ganlyniad i COVID-19.

Cyn i weithiwr ddychwelyd i’r gwaith ar ôl cyfnod o hunanynysu, dylech gadarnhau’r canlynol:

  • Os oeddent yn hunanynysu oherwydd bod ganddyn nhw neu rywun sy’n byw gyda nhw symptomau, bod prawf wedi’i gymryd a bod y canlyniad yn negatif, gan eu galluogi i roi’r gorau i hunanynysu cyn bod y cyfnod hunanynysu llawn wedi dod i ben. Gweler isod am ganllawiau ar ba bryd gallwch roi’r gorau i hunanynysu yn y cyd-destun hwn;
  • Os ydynt yn gysylltiad i achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, maent wedi gorffen eu cyfnod gofynnol o hunanynysu ac nid ydynt wedi datblygu symptomau COVID-19 tua diwedd eu cyfnod hunanynysu;
  • Os mai nhw oedd yr achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, eu bod wedi gorffen eu cyfnod hunanynysu gofynnol ac nad oes ganddynt nac ydynt wedi cael unrhyw symptomau parhaus (ar wahân i fethu ag arogli neu flasu neu newid yn eu synnwyr o arogl neu flas) yn ystod y 48 awr ddiwethaf;
  • Os mai aelod o’u aelwyd, eu swigen gefnogaeth neu eu haelwyd estynedig oedd yr achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, eu bod wedi gorffen eu cyfnod hunanynysu gofynnol ac nad ydyn nhw eu hunain wedi datblygu symptomau COVID-19 tua diwedd eu cyfnod hunanynysu.

Os mai ‘na’ yw’r ateb i unrhyw un o’r rhain, ni all y gweithiwr ddychwelyd i’r gwaith ac ni ddylech fynnu ei fod yn dychwelyd.

Cewch roi’r gorau i ynysu cyhyd â bod y canlynol yn wir:

  • nid oes gennych dymheredd uchel ac rydych chi’n teimlo’n iawn
  • nid oes gan unrhyw un arall yn eich aelwyd symptomau nac wedi cael prawf COVID-19 positif
  • nid yw Profi ac Olrhain y GIG wedi dweud wrthych am hunanynysu

Gall unrhyw un yn eich aelwyd sy’n ynysu oherwydd eich symptomau roi’r gorau i ynysu hefyd.

Mae’n bwysig eich bod yn parhau i gadw pellter cymdeithasol.Bydd pobl y nodir eu bod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd â’r coronafeirws yn cael cyngor gan swyddogion olrhain cysylltiadau i wneud cais am brawf PCR cyn gynted â phosibl ar ddechrau eu cyfnod hunanynysu, ac eto ar ddiwrnod 8. Os yw’r profion yn negatif, bydd yn dal yn rhaid iddynt hunanynysu am y cyfnod llawn o 10 diwrnod.

Mae’n rhaid i unrhyw deithiau at ddiben gwaith yng Nghymru ac o Gymru ddilyn y gofynion a nodir yn ein rheolau ffiniau ar gyfer pobl sy'n teithio i ac o Gymru. Ar hyn o bryd, ni chaiff teithwyr sydd wedi bod i wlad ar y ‘rhestr goch’ gyrraedd yng Nghymru yn uniongyrchol. Mae’r rhestr hon yn gallu newid ar fyr rybudd ac felly dylid gwirio’r wybodaeth ddiweddaraf am y gwledydd dan sylw Rheolau ffiniau ar gyfer pobl sy’n teithio i ac o Gymru: coronafeirws (COVID-19).

Sylwch, mae rhestr Cymru o wledydd sydd wedi’u heithrio yn newid yn rheolaidd ac mae’n bosibl y bydd cyfyngiadau pellach sy’n atal teithio dramor, neu deithio i Gymru neu o Gymru, yn cael eu rhoi mewn grym o bryd i’w gilydd.  Bydd unrhyw gyfyngiadau o’r fath yn cael blaenoriaeth dros unrhyw wybodaeth a roddir yma a dylid eu dilyn.  Felly, mae’n syniad da gwirio’r sefyllfa ddiweddaraf cyn i weithwyr sy’n teithio at ddiben gwaith adael ar y daith am allan a’u taith yn ôl.

Dylai unrhyw un sy’n datblygu symptomau COVID-19 yn y gwaith gael eu hanfon adref i hunanynysu, a dylid glanhau eu gweithle yn unol â’r canllawiau ar lanhau mewn lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.  Mae rhagor o arweiniad yn Adran X isod ar beth i’w wneud os bydd mwy nag un achos wedi’i gadarnhau o COVID-19 yn gysylltiedig â’ch gweithlu mewn cyfnod o 10 diwrnod.

2.3 Cydraddoldeb yn y gweithle

Amcan: Trin pawb yn eich gweithle’n gyfartal.

Wrth ddefnyddio’r canllawiau hyn, dylai cyflogwyr gofio anghenion penodol grwpiau gwahanol o weithwyr neu unigolion.

Mae’n anghyfreithlon gwahaniaethu, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, yn erbyn unrhyw un oherwydd nodwedd warchodedig megis oedran, rhyw, anabledd, hil neu ethnigrwydd.

Mae gan gyflogwyr hefyd gyfrifoldebau penodol tuag at weithwyr ag anableddau a’r rhai sy’n famau newydd neu’n fenywod beichiog.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Deall ac ystyried amgylchiadau penodol y rheini sydd â nodweddion gwarchodedig gwahanol.
  • Cynnwys a chyfathrebu’n briodol â gweithwyr y gallai eu nodweddion gwarchodedig olygu bod ganddynt lefel wahanol o risg, neu a allai olygu bod unrhyw gamau rydych chi’n ystyried eu cymryd yn amhriodol neu’n anodd iddynt.
  • Meddwl a oes angen i chi roi unrhyw fesurau neu addasiadau penodol ar waith er mwyn ystyried eich dyletswyddau o dan y ddeddfwriaeth cydraddoldeb.
  • Gwneud addasiadau rhesymol i sicrhau na fydd gweithwyr ag anableddau dan anfantais, ac
  • asesu’r risgiau iechyd a diogelwch i famau newydd neu fenywod beichiog.
  • Sicrhau nad yw’r camau rydych yn eu cymryd yn cael effaith negyddol na ellir ei chyfiawnhau ar rai grwpiau o’i gymharu ag eraill, er enghraifft, y rhai â chyfrifoldebau gofalu neu’r rhai ag ymrwymiadau crefyddol.

3. Lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar eich safle a lleihau’r risg bod y rhai sydd wedi bod ar eich safle yn lledaenu’r feirws.

Amcan: Cymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 neu ledaeniad y feirws gan y rhai sydd wedi bod ar y safle, drwy gadw pellter corfforol o 2m rhwng pawb ar eich safle a chymryd rhagofalon ychwanegol.

Fel yr amlinellir yn Is-adran 1.2 uchod, dylech gymryd pob cam rhesymol i gadw pawb ar y safle 2m oddi wrth ei gilydd, gan gynnwys unigolion sy’n gorfod aros i fynd i mewn i’ch safle.   Mae’r ddyletswydd i gadw pellter corfforol yn berthnasol i bob rhan o’ch safle; gan gynnwys mynedfeydd ac allanfeydd, toiledau, ceginau ac ardaloedd egwyl a mannau awyr agored, ond heb fod yn gyfyngedig iddynt.

Yn ogystal â chadw pawb 2m oddi wrth ei gilydd lle bo’n bosibl, mae’n rhaid i chi hefyd gymryd camau rhesymol eraill i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar eich safle.  Bydd y rhagofalon ychwanegol y gallech fod angen eu cymryd yn dibynnu ar natur y gwaith, er enghraifft, os oes angen gweithio’n agos a bod hynny’n gwneud dilyn y ddyletswydd i gadw pellter corfforol yn anodd, a’r math o safle mae’r gwaith yn digwydd.  Mae’n rhaid i chi roi sylw i’r Canllawiau Statudol sydd wedi cael eu cynhyrchu i helpu pobl i ddeall beth mae “cymryd pob cam rhesymol” yn ei olygu.  Bydd eich asesiad risg COVID-19 penodol yn eich helpu i benderfynu pa gamau y mae angen i chi eu cymryd.

3.1  Cyrraedd a gadael y gwaith

Amcan: Cadw pellter corfforol wrth gyrraedd a gadael y gwaith, a gwneud yn siŵr bod pawb yn golchi eu dwylo ar ôl cyrraedd.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Gwasgaru amseroedd cyrraedd a gadael y gwaith er mwyn osgoi cael gormod o bobl yn dod i mewn ac allan o’r safle (bydd hyn yn helpu i leihau’r baich ar drafnidiaeth gyhoeddus yn ystod amseroedd allweddol), gan ystyried yr effaith ar y rheini â nodweddion gwarchodedig.
  • Darparu rhagor o le parcio neu gyfleusterau fel rheseli beiciau i helpu pobl i gerdded, rhedeg neu feicio i’r gwaith lle bo’n bosibl.
  • Lleihau nifer y teithwyr mewn cerbydau corfforaethol, er enghraifft bysiau mini’r gwaith. Gallai hyn olygu gadael seddi’n wag.
  • Gwneud yn siŵr bod staff yn gwisgo gorchudd wyneb yn ôl y gofyn o dan Reoliadau’r Coronafeirws naill ai o ganlyniad i natur y safle (gorfodol), neu fel cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar unrhyw safle
  • Darparu gwybodaeth i staff ac ymwelwyr â’r safle am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol.
  • Cyfyngu ar faint o lefydd sydd ar gael i ddod i mewn ac i fynd allan o’r safle. Ystyried cael pwyntiau mynediad a phwyntiau gadael gwahanol os yw’n bosibl.
  • Darparu mwy o le i weithwyr gadw eu dillad a’u bagiau.
  • Defnyddio marciau a chyflwyno llif unffordd yn y pwyntiau mynediad a gadael, a’r prif lwybrau ar y safle.
  • Darparu cyfleusterau golchi dwylo digonol a/neu hylif diheintio dwylo ag alcohol lle nad yw hynny’n bosibl, er enghraifft mewn mynedfeydd/allanfeydd, a pheidio â defnyddio dyfeisiau diogelwch y mae’n rhaid eu cyffwrdd, fel bysellbadiau.
  • Gofalu am y defnydd o brosesau mynediad diogelwch, fel dangos pasys, ac addasu’r prosesau mewn mynedfeydd/allanfeydd i leihau’r risg o drosglwyddo. Er enghraifft, glanhau darllenwyr pasys yn rheolaidd a gofyn i’r staff ddal eu pàs uwchben y darllenwyr pasys yn hytrach na’u cyffwrdd.
  • Gofyn i staff newid i mewn i ddillad a chyfarpar gwaith ar y safle gan ddefnyddio ardaloedd newid/cyfleusterau priodol lle bo modd bodloni’r canllawiau ar hylendid a chadw pellter corfforol.
  • Golchi dillad a chyfarpar labordy, fel gogls, ar y safle yn hytrach na bod aelodau o staff yn eu golchi gartref.
  • Edrychwch ar ganllawiau Llywodraeth Cymru ar deithio i’r gwaith ac oddi yno a’r defnydd o orchuddion wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus.

3.2   Symud o gwmpas adeiladau a safleoedd gwaith

Amcan: Cadw pellter corfforol wrth i bobl deithio drwy’r gweithle

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Lleihau symudiadau drwy annog pobl i beidio â mynd ar deithiau nad ydynt yn hanfodol mewn safleoedd, er enghraifft, cyfyngu ar fynediad i rai ardaloedd, annog pobl i ddefnyddio radios, ffonau, e-bost neu ddyfeisiau electronig eraill, lle caniateir hynny, a’u glanhau rhwng eu defnyddio.
  • Cyfyngu ar fynediad rhwng gwahanol ardaloedd mewn safle.
  • Lleihau cylchdroi swyddi a lleoliadau.
  • Cyflwyno rhagor o lifoedd unffordd mewn safleoedd, gan ddefnyddio arwyddion priodol.
  • Gostwng yr uchafswm sy’n cael mynd i lifftiau ar yr un adeg, darparu hylif diheintio dwylo ag alcohol ar gyfer defnyddio’r lifftiau, glanhau botymau lifftiau’n rheolaidd, ac annog pobl i ddefnyddio grisiau lle bo’n bosibl (gan gofio glanhau canllawiau grisiau’n rheolaidd).
  • Gwneud yn siŵr bod pobl anabl yn gallu cael mynediad i lifftiau.
  • Rheoli’r defnydd o fannau prysur gan gynnwys coridorau, lifftiau, giatiau tro a llwybrau cerdded, er mwyn cadw pellter corfforol.

3.3   Gweithleoedd a mannau gwaith

Amcan: Cadw pellter corfforol rhwng unigolion pan fyddant wrth eu gweithfannau.

Efallai y bydd angen i weithwyr rannu gweithfannau a chyfarpar mewn cyfleusterau ymchwil a datblygu. Os oes angen iddynt gael eu rhannu, y nifer lleiaf posibl o unigolion ddylai eu rhannu nhw, a dylid mabwysiadu system reolaidd o lanhau’r prif bwyntiau cyswllt.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Adolygu cynlluniau i wneud yn siŵr bod pellter o 2m rhwng gweithfannau.
  • Lle nad yw’n bosibl symud gweithfannau yn bellach ar wahân:
  • defnyddio sgriniau i gadw pobl ar wahân, a/neu
  • drefnu bod pobl yn gweithio ochr yn ochr neu gefn wrth gefn, yn hytrach nag wyneb yn wyneb.
  • ystyried a ddylid gwisgo gorchuddion wyneb a gwneud trefniadau priodol
  • Defnyddio tâp llawr neu baent i farcio ardaloedd i helpu gweithwyr i gadw pellter o 2m.
  • Rheoli lefelau deiliadaeth er mwyn galluogi pobl i gadw pellter corfforol.
  • Cyfyngu ar y defnydd o eitemau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml a chyfarpar a rennir, er enghraifft, offer profi, cyfarpar, terfynellau rheoli a rennir.
  • Sicrhau bod systemau trin a hidlo aer priodol yn cael eu gosod a’u cynnal a’u cadw mewn mannau risg uchel lle mae risg o ronynnau yn yr aer.

3.4     Cyfarfodydd

Amcan: Lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 drwy leihau nifer y cyfarfodydd wyneb yn wyneb a chadw pellter corfforol mewn cyfarfodydd y mae’n rhaid eu mynychu yn gorfforol.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Defnyddio adnoddau gweithio o bell mor aml â phosibl i osgoi cyfarfodydd wyneb yn wyneb.
  • Dim ond cyfranogwyr angenrheidiol ddylai fynychu cyfarfodydd yn gorfforol a dylent aros 2m ar wahân bob amser.
  • Lleihau’r risg o drosglwyddo’r feirws mewn cyfarfodydd drwy beidio â rhannu gwrthrychau fel papurau a beiros.
  • Darparu hylif diheintio dwylo ag alcohol mewn ystafelloedd cyfarfod ac annog pobl i’w ddefnyddio.
  • Cynnal cyfarfodydd yn yr awyr agored neu mewn ystafelloedd wedi’u hawyru’n dda lle bo’n bosibl.
  • Mewn ardaloedd lle mae cyfarfodydd yn cael eu cynnal yn rheolaidd, defnyddio arwyddion llawr i helpu pobl i gadw pellter corfforol o 2m.
  • Aildrefnu ystafelloedd cyfarfod i sicrhau bod modd cadw pellter corfforol o 2m rhwng cyfranogwyr, gan gynnwys tynnu dodrefn o’r ystafell os oes angen.
  • Rhoi arwyddion y tu allan i ystafelloedd cyfarfod yn nodi’r nifer fwyaf o bobl a all fod yno er mwyn cadw 2m o bellter corfforol, a bod angen cadw at gynllun yr ystafell.

3.5   Ardaloedd cyffredin

Amcan: Cadw pellter corfforol wrth ddefnyddio ardaloedd cyffredin.

Mae dyluniadau adeiladau ymchwil a labordai modern yn aml yn cynnwys llawer o ardaloedd cyffredin er mwyn annog cydweithio a rhwydweithio.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol

  • Gwasgaru amseroedd egwyl i leihau’r pwysau ar ardaloedd egwyl y staff neu’r mannau bwyta, a gwneud yn siŵr bod pawb yn cadw pellter corfforol yn ardaloedd egwyl y staff.
  • Defnyddio ardaloedd diogel yn yr awyr agored ar gyfer egwyliau a rhoi mesurau cadw pellter corfforol ar waith.
  • Creu ardaloedd ychwanegol drwy ddefnyddio rhannau eraill o’r safle sy’n rhydd o ganlyniad i weithio o bell er enghraifft.
  • Gosod sgriniau i amddiffyn staff mewn derbynfeydd neu ardaloedd tebyg.
  • Gwneud yn siŵr bod staff yn gwisgo gorchudd wyneb yn ôl y gofyn o dan Reoliadau’r Coronafeirws naill ai o ganlyniad i natur y safle (gorfodol), neu fel cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar unrhyw safle
  • Darparu gwybodaeth i staff ac ymwelwyr â’r safle am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol, gan ystyried anghenion y rhai sydd wedi’u heithrio.  Dylid rhoi gwybod i staff bod modd iddynt dynnu gorchuddion wyneb dros dro wrth gadw pellter corfforol er mwyn helpu’r rhai sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu weld wynebau i gyfathrebu.
  • Lle bo’n bosibl, dylid annog staff i ddod â’u bwyd eu hunain, ac i olchi a sychu eu dwylo cyn ac ar ôl bwyta.
  • Newid trefn cadeiriau a byrddau i gadw pellter a chyfyngu ar y rhyngweithiadau wyneb yn wyneb.
  • Annog staff i aros ar y safle a, lle nad yw hynny’n bosibl, i gadw pellter corfforol tra maen nhw oddi ar y safle.
  • Rheoli’r defnydd o ystafelloedd loceri, mannau newid ac ardaloedd cyfleusterau eraill i leihau’r niferoedd sy’n eu defnyddio ar yr un adeg.
  • Annog storio eitemau personol a dillad mewn mannau storio personol, er enghraifft, loceri ac yn ystod oriau gwaith.

3.6 Damweiniau, diogelwch a digwyddiadau eraill

Amcan: Blaenoriaethu diogelwch yn ystod digwyddiadau.

Mewn argyfwng, er enghraifft, damwain, darparu cymorth cyntaf, tân neu ladrad, nid oes rhaid i bobl gadw 2m ar wahân os byddai’n anniogel gwneud hynny.

Dylai pobl sy’n helpu eraill roi sylw penodol i fesurau glanweithdra yn syth wedyn, gan gynnwys golchi dwylo.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Adolygu eich gweithdrefnau digwyddiadau ac argyfwng i sicrhau eu bod yn adlewyrchu’r egwyddorion cadw pellter corfforol cymaint ag y bo modd.
  • Meddwl am oblygiadau diogelwch unrhyw newidiadau rydych chi’n bwriadu eu gwneud i’ch gweithrediadau a’ch arferion mewn ymateb i COVID-19, oherwydd gallai unrhyw ddiwygiadau achosi risgiau diogelwch newydd neu wahanol.

3.7 Rheoli eich cwsmeriaid, eich ymwelwyr a’ch contractwyr

Amcan: Lleihau nifer yr ymweliadau diangen â’r safle.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Annog ymweliadau drwy gysylltiad/gweithio o bell lle mae modd dewis hyn.
  • Gofyn i ymwelwyr a oes ganddynt symptomau COVID-19.
  • Cyfyngu ar nifer yr ymwelwyr ar y safle ar unrhyw un adeg.
  • Gwneud yn siŵr bod staff yn gwisgo gorchudd wyneb yn ôl y gofyn o dan Reoliadau’r Coronafeirws naill ai o ganlyniad i natur y safle (gorfodol), neu fel cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar unrhyw safle, gan ystyried anghenion y rhai sydd wedi’u heithrio.  Dylid rhoi gwybod i staff bod modd iddynt dynnu gorchuddion wyneb dros dro wrth gadw pellter corfforol er mwyn helpu’r rhai sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu weld wynebau i gyfathrebu.
  • Darparu gwybodaeth i ymwelwyr â’r safle am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol.
  • Cyfyngu amseroedd ymwelwyr i gyfnod penodol o amser a chyfyngu mynediad i ymwelwyr gofynnol yn unig.
  • Penderfynu a ellir adolygu’r amserlenni ar gyfer gwasanaethau hanfodol ac ymweliadau contractwyr er mwyn lleihau’r rhyngweithio a’r gorgyffwrdd rhwng pobl, er enghraifft, cynnal gwasanaethau yn ystod y nos.
  • Casglu a chadw cofnod o’r holl ymwelwyr er mwyn helpu’r rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu a (am resymau GDPR) rhoi gwybod iddynt am yr angen i wneud hyn.
  • Annog ymwelwyr i ddefnyddio diheintydd dwylo ag alcohol neu olchi eu dwylo wrth iddynt ddod i mewn i’r safle.
  • Adolygu’r trefniadau ymwelwyr i sicrhau bod pellter corfforol yn cael ei gadw a sicrhau hylendid, er enghraifft peidio â gofyn iddynt lofnodi pan fyddant yn cyrraedd.

3.8   Rhoi’r drefn Profi, Olrhain, Diogelu ar waith yn y gweithle

Amcan: Sicrhau bod cyflogwyr yn cyflawni eu cyfrifoldeb i helpu’r rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu

Mae Canllawiau wedi cael eu cyhoeddi sy’n egluro sut mae cyflogwyr yng Nghymru yn gallu gwneud eu rhan i helpu i gyflwyno strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Cymru, er mwyn arafu lledaeniad COVID-19, gwarchod ein hiechyd a’n systemau gofal, ac achub bywydau. Mae’r Canllawiau hyn yn rhoi sylw i gyfrifoldebau cyflogwyr tuag at weithwyr a chontractwyr sy’n ymwneud â gweithredu eu busnes, ac yn cynnwys gwybodaeth berthnasol i bobl hunangyflogedig. 

Mae defnyddwyr ap COVID-19 y GIG yn gallu sganio (mewngofnodi) pan fyddant yn mynd i mewn i leoliad.  Rhaid i safleoedd yng Nghymru sy’n gorfod casglu manylion staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr barhau i wneud hynny, gan gynnwys pobl sy’n mewngofnodi drwy’r ap.  Ond efallai y byddwch yn dymuno creu cod QR i’w ddefnyddio gyda’r ap a’i arddangos ar eich safle fel mesur ychwanegol i helpu unigolion i olrhain cysylltiadau posibl.  Gallwch greu cod QR a posteri arddangos: Creu cod QR y GIG ar gyfer y coronafeirws yn eich lleoliad.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Cofnodi a chadw manylion cyswllt i gefnogi’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu a chymryd unrhyw gamau angenrheidiol mewn cysylltiad â’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ofynnol i gyflogwyr.
  • Fel rhan o’ch asesiad risg COVID-19 penodol, sicrhau bod gennych chi gynllun cyfredol rhag ofn y bydd brigiad o achosion COVID-19 yn eich gweithlu. Dylai’r cynllun hwn enwebu un pwynt cyswllt pan fydd yn bosibl, a ddylai arwain y gwaith o gysylltu â thimau lleol iechyd y cyhoedd.
  • Os oes mwy nag un achos o COVID-19 yn gysylltiedig â’ch gweithlu mewn cyfnod o 10 diwrnod, bydd y tîm Profi, Olrhain, Diogelu yn cysylltu â chi.
  • Os bydd y tîm iechyd yn Iechyd Cyhoeddus Cymru yn datgan bod brigiad o achosion, bydd yn gofyn i chi ddarparu’ch cofnodion Profi, Olrhain, Diogelu a manylion staff symptomatig.  Byddwch yn cael gwybodaeth am y broses o reoli achosion, a fydd yn eich helpu i weithredu mesurau rheoli, yn eich helpu i gyfathrebu â staff, ac yn atgyfnerthu negeseuon atal.

3.9   Darparu ac esbonio’r canllawiau sydd ar gael

Amcan: Gwneud yn siŵr bod pobl yn deall beth mae angen iddynt ei wneud i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 pan fyddant ar eich safle.

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i’r safle neu’n gweithio ar eich safle am sut mae lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Mae Llywodraeth Cymru wedi creu adnoddau i helpu cyflogwyr i gadw eu gweithleoedd yn ddiogel y gallech chi eu harddangos yn eich safle.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Darparu gwybodaeth glir am gadw pellter corfforol, gorchuddion wyneb a hylendid i bobl wrth iddynt gyrraedd, er enghraifft, arwyddion, cymhorthion gweledol a chyn cyrraedd, er enghraifft, dros y ffôn, ar y wefan, drwy e-bost. Ystyried anghenion penodol y rhai sydd â nodweddion gwarchodedig, fel y rheini sydd â nam ar eu golwg. Bydd angen ystyried darpariaeth ar gyfer y rhai sydd wedi’u heithrio rhag gwisgo gorchuddion wyneb a thynnu gorchuddion wyneb dros dro i helpu’r rhai sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu weld wynebau i gyfathrebu.
  • Sefydlu cyfrifoldebau lletya yn ymwneud â COVID-19 a darparu unrhyw hyfforddiant angenrheidiol i bobl sy’n gweithredu fel gwesteiwyr i ymwelwyr.
  • Adolygu llwybrau i mewn ac allan ymwelwyr a chontractwyr er mwyn lleihau’r cysylltiad â phobl eraill.
  • Cydlynu a chydweithio â landlordiaid ac ardaloedd eraill o  safleoedd cyfleusterau, er enghraifft, lle mae cyfleusterau ymchwil a datblygu neu labordai wedi’u lleoli mewn parciau gwyddoniaeth.
  • Rhoi gwybod i ymwelwyr y dylent fod yn barod i dynnu gorchuddion wyneb os gofynnir iddynt wneud hynny gan swyddogion yr heddlu a staff at ddibenion adnabod.

4. Glanhau a pharatoi’r safle

4.1 Cyn ailagor (os yw’n berthnasol)

Amcan: Sicrhau bod unrhyw safle sydd ar gau neu sy’n gweithredu’n rhannol yn lân, yn paratoi’n ddiogel ac yn barod i ailddechrau, gan gynnwys:

  • Paratoi a chynnal asesiad ar gyfer pob safle, neu rannau o safleoedd, sydd wedi’u cau, cyn ailddechrau gweithio.
  • Dilyn gweithdrefnau glanhau a darparu hylif diheintio dwylo ag alcohol cyn ailddechrau gweithio.

Mae gan y rheini sy’n rheoli safleoedd ddyletswydd gyfreithiol i sicrhau awyru effeithiol.  Mae rhagor o gyngor ar aerdymheru ac awyru ar gael gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch: Ventilation and air conditioning during the coronavirus (COVID-19) pandemic

Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch wedi diweddaru ac ehangu ei gyngor i helpu cyflogwyr i ddarparu awyru digonol yn eu gweithleoedd a’u safleoedd yn ystod y pandemig.  Mae’r canllawiau’n adeiladu ar eich helpu i nodi a chymryd camau mewn ardaloedd sy’n cael eu hawyru’n wael. Mae hefyd yn darparu canllawiau ar ffactorau eraill i’w hystyried wrth asesu’r risg o drosglwyddo o aerosolau, a phennu a oes awyru digonol yn cael ei ddarparu i leihau’r risg hon.

Dylech fod yn sicrhau cymaint o awyr iach â phosibl mewn mannau, a gellir gwneud hyn drwy:

  • awyru naturiol
  • awyru mecanyddol
  • cyfuniad o awyru naturiol a mecanyddol, er enghraifft pan fydd awyru mecanyddol yn dibynnu ar awyru naturiol i gynyddu’r awyr iach

Darllenwch y canllawiau diweddaraf ar aerdymheru ac awyru i gael gwybod sut gallwch ddarparu awyru digonol yn eich gweithle, gan helpu i ddiogelu gweithwyr a phobl eraill rhag trosglwyddiad y coronafeirws.

Mae cyngor hefyd ar gael i wasanaethau adeiladu, yn benodol ar awyru adeiladau pan fyddant yn cael eu defnyddio ac wrth ddychwelyd i adeiladau sydd wedi bod ar gau:

Awyru a’r amrywiolynnau newydd (manylion technegol i’r rhai â systemau mecanyddol)

Mae awyru yn fesur lliniaru allweddol i reoli trosglwyddiad pell (dros 2m) COVID-19 o aerosolau rhwng pobl sy’n rhannu’r un ardal dan do. Nid yw awyru’n debygol o gael effaith sylweddol ar drosglwyddiad agos o ddefnynnau ac aerosolau (1-2m), nac ar drosglwyddiad drwy gyffwrdd arwynebau (hyder uchel).

Gallai llwyth feirysol uchel sy’n gysylltiedig â phobl sydd â’r amrywiolyn newydd greu goblygiadau sylweddol ar gyfer trosglwyddo drwy’r awyr, oherwydd mae’r modelau gwyddonol blaenorol wedi awgrymu bod llwyth feirysol yn un o brif benderfynyddion risgiau trosglwyddo drwy’r awyr.  Roedd SAGE, cyn i’r amrywiolyn newydd gael ei gyflwyno, wedi nodi bod awyru digonol ar gyfer y rhan fwyaf o weithleoedd ac amgylcheddau cyhoeddus yn cyfateb i gyfradd llif o 8-10 l/s/person ar sail deiliadaeth dylunio, serch hynny mae’r canllawiau ar gyfer rhai amgylcheddau’n caniatáu cyfradd llifo is, sef 5 l/s/person. Ers i’r amrywiolyn newydd gael ei gyflwyno, mae SAGE wedi argymell, lle bo’n bosibl, cynyddu’r cyfraddau llif awyru a nodir uchod o ffactor o 1.7 (70%) er mwyn ystyried y cynnydd mewn trosglwyddadwyedd.

O ran rhai adeiladau presennol a hŷn, efallai na fydd y systemau awyru wedi cael eu dylunio i gyrraedd y safonau cyfredol ac mae’n bosibl y bydd angen mesurau lliniaru ychwanegol. Fel mesur rhagofalus, argymhellir bod awyru’n cael ei gynnwys fel rhan o unrhyw asesiad risg COVID mewn gweithle neu amgylchedd dan do cyhoeddus, a bod y mesurau lliniaru angenrheidiol yn cael eu mabwysiadu.

Yn y rhan fwyaf o adeiladau, mae cynnal tymheredd cyfforddus a lleithder uwchben 40-60% o’r lleithder cymharol yn debygol o gyfrannu at leihau pa mor oroesadwy yw’r feirws. Fodd bynnag, mae hyn yn debygol o fod yn llai pwysig na’r gyfradd awyru a nodir uchod (hyder canolig).

Os oedd adeiladau wedi cael eu cau neu os oedd llai wedi bod yn eu defnyddio, mae dŵr yn gallu sefyll oherwydd diffyg defnydd, sy’n cynyddu’r perygl o glefyd y llengfilwyr.  Mae canllawiau’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ar reoli dŵr a chlefyd y llengfilwyr ar gael: Legionella risks during the coronavirus pandemic.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Gwirio unrhyw gyflenwadau dŵr.  Bydd angen rhedeg y dŵr am gyfnod o’r prif gyflenwad sy’n cael ei ail-gysylltu (am eu bod wedi cael eu diffodd pan gaewyd yr adeilad) i gael gwared ar unrhyw weddillion microbiolegol neu gemegol a allai fod wedi casglu tra roedd y cyflenwad dŵr wedi’i ddatgysylltu.  Mae’r Arolygiaeth Dŵr Yfed, sef y Rheoleiddwyr a’r arbenigwyr technegol yng Nghymru a Lloegr, wedi cynhyrchu’r cyngor hwn ar gynnal ansawdd dŵr yfed wrth adfer cyflenwadau dŵr ar ôl eu cau dros dro o ganlyniad i COVID-19 
  • Gwirio a oes angen i chi wasanaethu neu addasu systemau awyru, er enghraifft, er mwyn sicrhau nad yw’r lefelau awyru yn gostwng yn awtomatig gan fod nifer y bobl sy’n bresennol yn is na’r arfer.
  • Nid oes angen addasu’r rhan fwyaf o systemau awyru, ond lle mae systemau’n gwasanaethu sawl adeilad neu os nad ydych yn siŵr, gallwch ofyn am gyngor gan eich peirianwyr neu gynghorwyr awyru ac aerdymheru (HVAC).
  • Tynnu unrhyw ffaniau o weithfannau, er enghraifft, er mwyn osgoi ailgylchu aer.
  • Agor ffenestri a drysau yn aml i annog awyr iach, lle bo’n bosibl, ac os yw’n ddiogel gwneud hynny.

4.2  Cadw’r gweithle’n lân

Amcan: Cadw’r safle’n lân ac atal trosglwyddiad drwy gyffwrdd ag arwynebau wedi’u heintio.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Glanhau ardaloedd gwaith a chyfarpar yn aml rhwng eu defnyddio, gan ddefnyddio eich cynnyrch glanhau arferol.
  • Pennu’r broses lanhau ofynnol ar gyfer cyfarpar drud nad oes modd ei olchi, a dylunio rhywbeth i’w roi o gwmpas peiriannau a chyfarpar i’w hamddiffyn.
  • Glanhau gwrthrychau ac arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn rheolaidd yn aml gan gynnwys handlenni drysau, platiau drysau, switsys golau ac arwynebau profi, a gwneud yn siŵr bod trefniadau gwaredu digonol ar waith ar gyfer y cynnyrch glanhau.
  • Tacluso mannau gwaith a chael gwared â gwastraff ac eiddo o’r ardal waith ar ddiwedd sifft. 
  • Os ydych yn glanhau ar ôl achos o COVID-19 sy’n hysbys neu a amheuir yna dylech gyfeirio at y canllawiau penodol ar gyfer glanhau lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.

4.3  Hylendid: golchi dwylo, cyfleusterau glanweithdra a thoiledau

Amcan: Helpu pawb i ddilyn mesurau hylendid da yn ystod y diwrnod gwaith.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Defnyddio arwyddion a phosteri i ddarparu gwybodaeth am dechneg dda ar gyfer golchi dwylo, yr angen i gynyddu pa mor aml mae pobl yn golchi dwylo, osgoi cyffwrdd â’ch wyneb a phesychu neu disian i mewn i hances bapur (sydd wedyn yn cael ei rhoi yn y bin yn ddiogel), neu i’ch braich os nad oes hances bapur ar gael.
  • Darparu arwyddion a nodiadau atgoffa rheolaidd i gadw at safonau hylendid dwylo trylwyr.
  • Darparu hylif diheintio dwylo ag alcohol mewn nifer o leoliadau, yn enwedig y prif fynedfeydd ac allanfeydd, yn ogystal ag ystafelloedd ymolchi.
  • Gosod canllawiau clir ar gyfer glanhau a defnyddio toiledau er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu cadw’n lân a bod pellter corfforol yn cael ei gadw cymaint â phosibl.
  • Cynyddu amlder y prosesau glanhau mewn ardaloedd prysur.
  • Darparu mwy o gyfleusterau gwastraff a chasglu sbwriel yn amlach.
  • Darparu cyfleusterau sychu dwylo – tyweli papur yn ddelfrydol.

4.4  Ystafelloedd newid a chawodydd

Amcan: Lleihau’r risg o drosglwyddo mewn ystafelloedd newid a chawodydd.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Lle mae angen cawod a chyfleusterau newid, gosod canllawiau defnyddio a glanhau clir ar gyfer cawodydd, loceri ac ystafelloedd newid er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu cadw’n lân a heb eitemau personol, a bod pellter corfforol yn cael ei gadw cymaint â phosibl.
  • Cyflwyno gwell trefniadau ar gyfer glanhau’r holl gyfleusterau yn rheolaidd yn ystod y dydd ac ar ddiwedd y dydd.

4.5 Trin nwyddau a deunyddiau eraill, a cherbydau ar y safle

Amcan: Lleihau trosglwyddiad drwy gysylltiad â gwrthrychau sy’n dod i’r safle a cherbydau ar y safle.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Gweithdrefnau glanhau ar gyfer nwyddau sy’n cyrraedd y safle.
  • Gweithdrefnau glanhau ar gyfer cerbydau.
  • Cyflwyno mwy o gyfleusterau golchi dwylo ar gyfer gweithwyr sy’n trin nwyddau a darparu diheintydd dwylo ag alcohol lle nad yw hyn yn ymarferol.
  • Glanhau cerbydau y gall gweithwyr fynd â nhw adref yn rheolaidd.
  • Cyfyngu ar ddanfon eitemau heb fod yn rhai busnes, er enghraifft parseli personol i weithwyr.

5. Cyfarpar Diogelu Personol (PPE)

Mae PPE yn cael ei weithgynhyrchu yn unol â’r safonau a reoleiddir ac yn diogelu’r defnyddiwr yn erbyn risgiau iechyd neu ddiogelwch yn y gwaith. Mae’n gallu cynnwys eitemau fel helmedau diogelwch, menyg, cyfarpar diogelu’r llygaid, dillad llachar, esgidiau diogelwch a harneisiau diogelwch. Mae hefyd yn cynnwys cyfarpar diogelu anadlol, fel masgiau/gorchuddion wyneb.

Nid yw gorchuddion wyneb sydd ar gael yn fasnachol i’r cyhoedd yn cael eu hystyried yn PPE.

Os ydych eisoes yn defnyddio PPE yn eich gwaith i ddiogelu yn erbyn risgiau heb fod yn rhai COVID-19, dylech barhau i wneud hynny.

Ar ddechrau’r ddogfen hon, rydym wedi disgrifio’r camau mae angen i chi eu cymryd i reoli risg COVID-19 yn y gweithle. Wrth reoli’r risg o COVID-19, nid yw PPE ychwanegol y tu hwnt i’r hyn yr ydych yn ei wisgo fel arfer yn cael ei argymell. Y rheswm am hynny yw bod y risgiau sy’n gysylltiedig â COVID-19 yn wahanol i’r risgiau rydych chi fel rheol yn eu hwynebu mewn gweithle, ac mae angen rheoli hynny drwy gadw pellter cymdeithasol, gweithdrefnau hylendid da a phartneriaid neu dimau sefydlog, nid drwy ddefnyddio PPE.

Yr eithriad yw lleoliadau clinigol, fel ysbyty, neu lond dwrn o rolau eraill y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynghori pobl i ddefnyddio PPE ar eu cyfer. Er enghraifft, ymatebwyr cyntaf a swyddogion gorfodi mewnfudo. Os ydych chi yn un o’r grwpiau hyn, dylech chi ddarllen y cyngor ar wefan Llywodraeth Cymru a gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Oni bai eich bod chi mewn sefyllfa lle mae’r risg o drosglwyddo COVID-19 i’ch gweithlu yn uchel iawn, dylai’ch asesiad risg adlewyrchu’r ffaith mai cyfyngedig iawn yw rôl PPE o ran darparu gwarchodaeth ychwanegol i staff. Fodd bynnag, os yw’ch asesiad risg yn dangos bod angen PPE, mae’n rhaid i chi ddarparu’r cyfarpar hwn yn rhad ac am ddim i weithwyr sydd ei angen. Rhaid i unrhyw gyfarpar diogelu personol ffitio’n iawn.

Mae rhagor o wybodaeth am gyfarpar diogelu personol yng Nghymru ar gael: Coronafeirws a chyfarpar diogelu personol (PPE).

6. Gorchuddion wyneb

Mae gwisgo gorchudd wyneb yn orfodol i bawb yng Nghymru mewn ardaloedd cyhoeddus dan do safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, canolfannau trafnidiaeth ac ar drafnidiaeth gyhoeddus oni bai fod person wedi’i eithrio rhag gwisgo un. Dim ond i ardaloedd cyhoeddus y mae’r gofyniad hwn yn berthnasol. Mae’r gofyniad hwn dim ond yn berthnasol i ardaloedd sydd ar agor i aelodau o’r cyhoedd, fel derbynfeydd ac ystafelloedd aros, ond gall hefyd gynnwys ardaloedd cyffredin mewn adeiladau sy’n cael eu rhannu â busnesau eraill, fel landins a grisiau.

Ar gyfer unrhyw safleoedd eraill, gan gynnwys y rhannau preifat o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, mae Llywodraeth Cymru yn ystyried, os nad oes modd cadw pellter corfforol yn barhaus, dylai’r rhai sy’n gyfrifol am waith a gyflawnir ar y safleoedd hynny, fel cam rhesymol o dan Reoliadau’r Coronafeirws, fynnu bod staff ac ymwelwyr yn gwisgo gorchudd wyneb er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar y safle.  Mae hyn yn golygu y dylai penderfyniad i beidio â mynnu bod staff neu ymwelwyr yn gwisgo gorchudd wyneb ar safle nad yw ar agor i’r cyhoedd, gan gynnwys y rhannau preifat o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, fod yn seiliedig ar asesiad risg COVID-19 sy’n darparu tystiolaeth bod rheswm cryf dros beidio. Mae’r canllawiau i aelodau o’r cyhoedd ar gael Gorchuddion wyneb: canllawiau i'r cyhoedd.

Gall gorchudd wyneb fod yn syml iawn; dim ond gorchuddio’r geg a’r trwyn mae’n rhaid iddo ei wneud.  Nid yw’r un fath â’r masgiau llawfeddygol neu’r masgiau mwy a ddefnyddir gan weithwyr gofal iechyd a gweithwyr eraill fel rhan o’r PPE manyleb uwch. Yn yr un modd, nid yw gorchudd wyneb yr un fath â’r PPE sy’n cael ei ddefnyddio i reoli risgiau fel llwch a chwistrell mewn cyd-destun diwydiannol. Rhaid i gyflenwadau o PPE, gan gynnwys masgiau wyneb llawfeddygol, barhau i gael eu cadw ar gyfer y bobl mae eu hangen arnynt i’w hamddiffyn rhag risgiau yn eu gweithle, fel gweithwyr iechyd a gofal, a phobl sy’n gweithio mewn lleoliadau diwydiannol fel y rheini sy’n wynebu peryglon llwch.

Dyletswydd ar y cyhoedd sy’n ymweld â safle cyhoeddus a’r staff sy’n gweithio yno yw gwisgo gorchudd wyneb o dan Reoliadau’r Coronafeirws.  Mae’n bwysig cofio nad yw gorchuddion wyneb yn cymryd lle’r ffyrdd eraill o reoli’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ac nid ydynt yn golygu nad oes angen i’r rhai sy’n gyfrifol am safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, neu safleoedd lle mae gwaith yn digwydd, gymryd camau rhesymol eraill. Felly, rhaid i chi barhau i gymryd pob cam rhesymol i gadw pellter o 2m rhwng pawb a rhoi rhagofalon eraill ar waith, gan gynnwys lleihau’r amser sy’n cael ei dreulio mewn cyswllt, defnyddio partneriaid a thimau sefydlog ar gyfer gwaith agos, sicrhau hylendid anadlol da, hylendid dwylo trylwyr a rheolaidd, a golchi arwynebau’n amlach. Y mesurau eraill hyn yw’r ffyrdd gorau o reoli risg yn y gweithle ac ni fyddai Llywodraeth Cymru felly’n disgwyl gweld cyflogwyr yn dibynnu’n llwyr ar orchuddion wyneb i reoli risg at ddibenion eu hasesiadau iechyd a diogelwch.

Dylai gorchudd wyneb effeithiol fod â haen allanol gwrth-ddŵr os yw hynny’n bosibl, a dylai gynnwys 3 haen o wahanol ddefnyddiau nad ydynt yn ymestyn. Dylent ffitio’n dda ac ni ddylid cael unrhyw fylchau aer ar ochrau’r wyneb ac o dan eich gên.  Gallwch wneud gorchuddion wyneb gartref, ac mae’r canllaw hwn yn egluro sut mae gwneud hyn.

Dylai cyflogwyr ystyried anghenion cyflogeion, ymwelwyr ac aelodau eraill o’r cyhoedd sydd wedi’u heithrio rhag gwisgo gorchudd wyneb. Yn ogystal â hynny, dylai cyflogwyr a chyflogeion fod yn ymwybodol bod modd iddynt dynnu eu gorchudd wyneb dros dro wrth gadw pellter corfforol er mwyn helpu pobl eraill sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu weld wynebau i gyfathrebu.

Dylai cyflogwyr ystyried anghenion y rhai sydd wedi’u heithrio rhag gwisgo gorchudd wyneb, a hefyd cefnogi eu gweithwyr i ddefnyddio gorchuddion wyneb yn ddiogel. Mae hyn yn golygu eu hatgoffa o’r wybodaeth ganlynol:

  • Golchwch eich dwylo’n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad, (neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ag alcohol), a sychu’ch dwylo’n drylwyr cyn gwisgo gorchudd wyneb, ac ar ôl ei dynnu.
  • Wrth wisgo gorchudd wyneb, dylech osgoi cyffwrdd eich wyneb neu’ch gorchudd wyneb, gan y gallech ei halogi â germau oddi ar eich dwylo.
  • Peidiwch â hongian gorchudd wyneb o’ch gwddf na’i dynnu i lawr o’ch trwyn.
  • Newidiwch eich gorchudd wyneb os yw’n mynd yn damp neu wedi’i ddifrodi.
  • Golchwch eich dwylo’n rheolaidd
  • Newidiwch a golchi neu waredu (fel y bo’n berthnasol) eich gorchudd wyneb bob dydd. 
  • Os oes modd ei olchi, golchwch y gorchudd wyneb drwy ddilyn cyfarwyddiadau’r gwneuthurwr.
  • Ar ôl gwisgo gorchudd wyneb mae modd ei ailddefnyddio, dylid ei roi mewn bag plastig cyn ei olchi i osgoi halogiad  o’r gorchudd wyneb sydd wedi’i ddefnyddio.
  • Os nad yw’n un mae modd ei olchi, dylech gael gwared arno’n ofalus yn eich bin gwastraff arferol gan helpu i gadw Cymru’n daclus.
  • Cadw pellter chymdeithasol, a golchi eich dwylo’n aml ac yn drylwyr yw’r ffyrdd mwyaf effeithiol o leihau’r achosion o drosglwyddo COVID-19.

7. Rheoli’r gweithlu

7.1 Patrymau sifftiau a grwpiau gweithio

Amcan: Newid y ffordd y caiff gwaith ei drefnu i greu grwpiau (neu bartneriaid) penodol a lleihau nifer y cysylltiadau sydd gan bob cyflogai.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Cyn belled ag y bo modd, lle mae staff yn cael eu rhannu i dimau neu grwpiau sifftiau, dylid trefnu bod y cyswllt nad oes modd ei osgoi rhwng y timau, y partneriaid neu’r grwpiau sifft hyn yn digwydd gyda’r un bobl bob tro.
  • Nodi ardaloedd lle mae pobl yn pasio pethau i’w gilydd yn uniongyrchol – er enghraifft, unigolion sy’n destun profion ac unedau rheoli – a dod o hyd i ffyrdd o osgoi’r cysylltiad uniongyrchol, fel prosesau ‘rhoi i lawr a chodi’.

7.2   Teithio at ddiben gwaith

Mae canllawiau manwl wedi cael eu cyhoeddi er mwyn helpu cyflogwyr, cyflogeion a phobl hunangyflogedig gyda’r camau ymarferol y gallent eu cymryd os ydynt yn gweithio mewn cerbydau neu o gerbydau.  Os yw’n bosibl, dylai gweithwyr ddefnyddio eu dull teithio eu hunain yn hytrach na theithio gyda’i gilydd (oni bai fod y cyd-deithiwr yn byw yn yr un aelwyd, neu’r aelwyd estynedig – os yw hynny’n cael ei ganiatáu ar y lefel rhybudd sydd mewn grym). 

Os oes rhaid i’r gweithwyr deithio gyda’i gilydd, er enghraifft mewn timau danfon neu symud nwyddau, dylech wneud yn siŵr eich bod yn gyfarwydd â’r manylion yn y Canllawiau gweithio mewn neu o gerbyd, yn ogystal â’r canllawiau yn Is-adrannau 7.2.1 a 7.2.2 isod.

7.2.1 Ceir, llety ac ymweliadau

Amcan: Osgoi teithio diangen at ddiben gwaith a chadw pobl yn ddiogel pan fydd angen iddynt deithio rhwng lleoliadau.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Lleihau teithio nad yw’n hanfodol – ystyried dewisiadau o bell yn gyntaf.
  • Annog y rhai sy’n gwneud teithiau hanfodol i ystyried cerdded neu feicio fel dewis arall yn lle defnyddio cerbydau, os yw hynny’n bosibl.
  • Lleihau nifer y bobl y tu allan i aelwyd neu aelwyd estynedig (os yw hynny’n cael ei ganiatáu ar y lefel rhybudd sydd mewn grym) sy’n teithio gyda’i gilydd yn yr un cerbyd, defnyddio partneriaid teithio sefydlog, cynyddu’r dulliau awyru wrth deithio pan fo’n bosibl ac osgoi eistedd wyneb yn wyneb.
  • Glanhau cerbydau a rennir rhwng sifftiau neu wrth newid dwylo.
  • Lle mae gofyn i weithwyr aros o’u cartref (gan gynnwys y tu allan i Gymru), logio’r arhosiad yn ganolog a sicrhau bod unrhyw lety dros nos yn bodloni’r canllawiau cadw pellter corfforol.
  • Gall cyfyngiadau lefelau rhybudd gyfyngu ar y teithio sy’n cael ei ganiatáu i Gymru, o Gymru ac yng Nghymru – gweler Rheolau ffiniau ar gyfer pobl sy’n teithio i ac o Gymru: coronafeirws (COVID-19).
  • Mae rhai swyddi wedi cael eu heithrio a dylid gwirio’r rhestr cyn gadael y wlad a dychwelyd iddi.

7.2.2 Danfon i safleoedd eraill

Amcan: Helpu gweithwyr sy’n danfon i safleoedd eraill fel canghennau, neu safleoedd cyflenwyr neu gwsmeriaid i ddilyn arferion cadw pellter cymdeithasol/corfforol a hylendid.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Rhoi gweithdrefnau ar waith i leihau’r cyswllt rhwng pobl wrth ddanfon i safleoedd eraill.
  • Cadw’r parau’n gyson lle mae angen dau unigolyn ar gyfer danfon.
  • Lleihau cyswllt yn ystod taliadau a chyfnewid dogfennau, er enghraifft, drwy ddefnyddio dulliau talu electronig a dogfennau wedi’u llofnodi a’u cyfnewid yn electronig.
  • Gwisgo gorchudd wyneb wrth fynd i mewn i safleoedd eraill (fel mynedfeydd) i ddanfon nwyddau.

7.3 Cyfathrebu a hyfforddi

7.3.1 Dychwelyd i’r gwaith

Amcan: Gwneud yn siŵr bod pob gweithiwr yn deall y gweithdrefnau diogelwch sy’n gysylltiedig â COVID-19.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Darparu dulliau cyfathrebu clir, cyson a rheolaidd i wella dealltwriaeth a chysondeb o ran ffyrdd o weithio.
  • Ymgysylltu â gweithwyr (gan gynnwys drwy undebau llafur neu grwpiau cynrychiolwyr gweithwyr) drwy lwybrau cyfathrebu sy’n bodoli eisoes er mwyn esbonio a chytuno ar unrhyw newidiadau mewn trefniadau gweithio.
  • Llunio deunyddiau cyfathrebu a hyfforddi ar gyfer gweithwyr cyn iddynt ddychwelyd i’r safle, yn enwedig mewn cysylltiad â gweithdrefnau newydd ar gyfer cyrraedd y gwaith. Dylech ystyried troi at Becyn Cymorth Llywodraeth Cymru neu’r hyfforddiant Undeb Llafur perthnasol.

7.3.2  Arwyddion a dulliau cyfathrebu parhaus

Amcan: Sicrhau bod pob gweithiwr yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am sut mae mesurau diogelwch COVID-19 yn cael eu rhoi ar waith neu eu diweddaru.

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

  • Parhau i ymgysylltu â gweithwyr (gan gynnwys undebau llafur neu grwpiau sy’n cynrychioli gweithwyr) i fonitro ac i ddeall unrhyw effeithiau annisgwyl yn sgil newidiadau i amgylcheddau gwaith.
  • Bod yn ymwybodol o bwysigrwydd iechyd meddwl ar adegau o ansicrwydd, a chanolbwyntio ar hynny. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar agweddau iechyd meddwl a llesiant COVID-19.
  • Defnyddio negeseuon syml, clir i esbonio canllawiau drwy ddefnyddio lluniau ac iaith glir, gan ystyried safonau’r Gymraeg, grwpiau lle nad yw’r Gymraeg a’r Saesneg yn iaith gyntaf iddynt a’r rhai sydd â nodweddion gwarchodedig megis nam ar y clyw neu’r golwg.
  • Defnyddio dulliau cyfathrebu gweledol, er enghraifft, byrddau gwyn neu arwyddion, i esbonio newidiadau i amserlenni neu ddadansoddiadau heb fod angen cyfathrebu wyneb yn wyneb.
  • Cyfleu dulliau gweithredu a gweithdrefnau gweithredol i gyflenwyr, cwsmeriaid neu gyrff masnach i’w helpu i’w mabwysiadu ac i rannu profiadau.

Ble gallwch gael rhagor o ganllawiau

Diffiniadau

Ardaloedd cyffredin

Mae’r term ‘ardal gyffredin’ yn cyfeirio at ardaloedd ac amwynderau a ddarperir i fwy nag un person gan gynnwys ffreuturiau, derbynfeydd, ystafelloedd cyfarfod, mannau addoli, toiledau, gerddi, allanfeydd tân, ceginau, cyfleusterau ffitrwydd, ystafelloedd storio, cyfleusterau golchi dillad.

Pobl eithriadol o agored i niwed – Unigolion sydd wedi bod yn ‘gwarchod’ eu hunain

Bydd pobl sy’n eithriadol o agored i niwed wedi cael llythyr yn gan Brif Swyddog Meddygol Cymru yn dweud wrthynt eu bod yn y grŵp hwn, neu bydd eu meddyg teulu wedi dweud wrthynt. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn y canllawiau ar warchod.

Pobl sydd â Risg Uwch

Mae pobl â risg uwch yn cynnwys pobl 70 oed a throsodd a’r rhai sydd â rhai cyflyrau iechyd isorweddol. Dylai holl aelodau’r grŵp hwn ddilyn y canllawiau cadw pellter cymdeithasol.

Rhagor o wybodaeth

Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch y DU (HSE)

Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) wedi llunio canllaw byr o’r enw Working Safely during the COVID-19 Outbreak.

Mae’r Awdurdod hefyd wedi cynhyrchu cyngor defnyddiol i gyflogwyr a’u staff ynglŷn â sut mae gweithio gartref yn ddiogel yn ystod y pandemig.

Cymorth i Fusnesau

Mae Busnes Cymru yn rhoi rhagor o gymorth i fusnesau yng Nghymru – gan gynnwys manylion am y Cymorth Ariannol a’r Grantiau sydd ar gael.

Cymorth yn y Gwaith

Mae nifer o raglenni sy’n cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru yn barod i helpu pobl sy’n dychwelyd i’r gwaith ac yn wynebu materion brys sy’n effeithio ar eu llesiant a’u lles. Mae’r Prosiect Cymorth yn y Gwaith yn darparu cymorth i bobl gyflogedig a hunangyflogedig sydd â chyflyrau iechyd meddwl. Mae gan y Prosiect hefyd becyn o gymorth sydd ar gael i fusnesau bach a chanolig eu maint yng Ngogledd Cymru sy’n cael ei ddarparu gan Strategaeth Dinas y Rhyl, ac yn cael ei ddarparu yn Ne Orllewin Cymru gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe fel Lles drwy Waith.

Cymru Iach ar Waith

Mae gwefan Cymru Iach ar Waith yn dwyn ynghyd gyngor ar amrywiaeth eang o bynciau defnyddiol, gan gynnwys hunanynysu, gwarchod a diogelu pobl agored i niwed, ardystiad meddygol, gweithio’n agos gydag eraill, gweithwyr hanfodol sydd angen PPE a phrofion, a mwy. Mae’r wefan hefyd yn cyfeirio at ddolenni at ymgyrch gwefan Sut wyt ti? Iechyd Cyhoeddus Cymru a Phecyn Cymorth Dychwelyd i’r Gweithle ar ôl COVID-19 y Gymdeithas Meddygaeth Alwedigaethol.

Amser i Newid Cymru

Mae Amser i Newid Cymru yn helpu pobl sy’n wynebu sgyrsiau anodd am iechyd meddwl a stigma yn y gweithle, gyda ffocws cryf ar sut mae dangos caredigrwydd yn ystod COVID-19. Yn eu geiriau nhw: “Nawr, yn fwy nag erioed mae’n bwysig ein bod yn dangos caredigrwydd at ein gilydd. Gall rhoi a derbyn gweithredoedd caredig helpu i wella llesiant meddyliol drwy greu teimladau cadarnhaol.”

Y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol

Mae’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (EHRC) hefyd wedi llunio canllawiau COVID-19 i gyflogwyr, sy’n eu helpu i ystyried eu rhwymedigaethau dan y Ddeddf Cydraddoldeb wrth wneud penderfyniadau anodd. Gellir cael rhagor o wybodaeth yn Canllawiau i Gyflogwyr COVID-19.

Ailagor neu redeg eich busnes

Mae’r Rheoliadau Coronafeirws yn gosod nifer o gyfyngiadau ar fusnesau a gwasanaethau eraill – caiff y rhain eu hadolygu’n barhaus wrth i ni ddatgloi ein heconomi yn raddol.

Os caniateir i chi redeg eich busnes, rhaid i chi wneud hynny’n ddiogel mewn ffordd sy’n cydymffurfio ag unrhyw gyfyngiadau a osodir gan Reoliadau’r Coronafeirws, yn ogystal â’r rhwymedigaethau cyfreithiol eraill a osodir ar gyflogwyr (megis y ddeddfwriaeth iechyd a diogelwch).

Lle bo’n rhesymol ymarferol dylech ganiatáu i bob aelod o staff neu rai ohonynt weithio gartref, weithiau neu drwy’r amser.

Cadw pellter corfforol yn y gweithle

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn rhoi dyletswydd gyfreithiol ar y rhai sy’n gyfrifol am safleoedd agored, neu waith sy’n cael ei gyflawni mewn unrhyw safle arall lle mae person yn gweithio, i gymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Mae canllawiau wedi cael eu cynhyrchu i helpu pobl i ddeall beth mae “cymryd pob cam rhesymol” yn ei olygu.  Rhaid i chi roi sylw i’r Canllawiau Statudol i sicrhau eich bod yn cymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y gweithle ac mewn safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd. 

Mae methu cydymffurfio â’r ddyletswydd hon yng Nghymru yn drosedd, a allai arwain at ddirwy yn dilyn euogfarn.

 

Atodiadau

Atodiad 1: hierarchaeth rheolaethau

1. Dileu

Ailgynllunio’r gweithgaredd er mwyn dileu’r risg neu gael gwared arni. Ee Stopio gweithgaredd gwaith os nad yw’n hanfodol. Gall hyn fod yn un rhan o swydd (ee teithio i gyfarfodydd mewn rhan arall o’r wlad), ond gallai agweddau eraill barhau lle bo’r risg yn dderbyniol.

2. Newid

Newid y gweithgaredd am weithgaredd arall sy’n lleihau’r risg. Mae angen bod yn ofalus er mwyn osgoi cyflwyno peryglon newydd wrth newid y gweithgaredd. Ee Gweithio gartref; Defnyddio trafnidiaeth arall i gyrraedd y gwaith; cyfarfodydd ar-lein

3. Rheolaethau Peirianyddol

Cynllunio mesurau sy’n helpu i reoli neu liniaru risgiau, fel rhwystrau, giardiau, ac ati. Dylid rhoi blaenoriaeth i fesurau sy’n diogelu ar y cyd yn hytrach na rhai sy’n diogelu unigolion neu grŵp bach o bobl yn unig. Ee Defnyddio sgriniau a rhwystrau; Drysau awtomatig; systemau awyru a glanweithdra effeithiol

4. Rheolaethau Gweinyddol

Nodi a gweithredu’r gweithdrefnau i wella diogelwch, fel cynnal asesiadau risg, paratoi a chyfathrebu gweithdrefnau lliniaru, a defnyddio rhagor o arwyddion. Ee Marciau ar y llawr; Trefniadau glanhau; Arwyddion i hyrwyddo ymddygiad; darparu gorsafoedd golchi dwylo

5. PPE

Cyfarpar Diogelu Personol (PPE): pecyn lleol i liniaru’r risgiau i’r rhai sy’n dod i gysylltiad â’r perygl. Rhaid i bobl fod yn gyfarwydd â swyddogaeth a chyfyngiadau pob eitem o PPE er mwyn i hyn fod yn fesur effeithiol. Yn ddelfrydol, dylai PPE ond gael ei ystyried ar ôl i’r holl fesurau blaenorol sy’n uwch yn yr hierarchaeth gael eu nodi fel rhai nad ydynt yn gallu rheoli’r risgiau’n gwbl effeithiol. Ee Menyg; Masgiau wyneb.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 231 KB.

Maint Ffeil 231 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.