Mae’r canllawiau hyn yn adlewyrchu’r darpariaethau yn Rhan 4 o Ddeddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 (DTGT).

Cyhoeddwyd gyntaf:
13 Ebrill 2018
Diweddarwyd ddiwethaf:

DTGT/6000 Gwarediadau anawdurdodedig

Codir Treth Gwarediadau Tirlenwi ar warediadau trethadwy ac mae'r hyn sy'n cael ei drin fel gwarediad trethadwy yn cael ei lywodraethu gan Ran 2 o Ddeddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 (DTGT). Dylid darllen y canllawiau canlynol ar y cyd â'n canllawiau ar warediadau trethadwy yn DTGT/2010-DTGT/2020.

Gall gwarediad o ddeunydd fel gwastraff a wneir ar ôl 1 Ebrill 2018 fod yn agored i TGT ni waeth a yw'r gwarediad yn cael ei wneud ar safle tirlenwi awdurdodedig neu rywle arall. Mae Rhan 4 o DTGT (adrannau 46 i 53) yn sefydlu atebolrwydd am TGT ar gyfer gwarediad a gafodd ei wneud y tu allan i safle tirlenwi awdurdodedig (gwarediad anawdurdodedig). Mae’r atebolrwydd hwn yn codi pan mae ACC wedi'i fodloni bod yr amod ar gyfer codi treth yn cael ei ateb a’i fod yn rhoi hysbysiad codi treth.

Gall y darpariaethau hyn ddod ag ystod eang o weithgareddau o fewn cwmpas y TGT o bosibl, o safleoedd gwaredu ar raddfa fawr sy’n cael eu rhedeg y tu allan i’r fframwaith rheoleiddio amgylcheddol a gwastraff perthnasol, i dipio anghyfreithlon lefel is, ad hoc. Nid yw ACC yn disgwyl defnyddio’r weithdrefn hon mewn perthynas â thaflu sbwriel.

Mae cyflwyno cyfradd dreth ar wahân ar gyfer gwarediadau anawdurdodedig wedi’i anelu’n bennaf at atal gwarediadau anawdurdodedig yn hytrach na chodi refeniw treth. Bydd ACC yn gyfrifol am bennu lefel y gydymffurfiaeth a’r gweithgarwch gorfodi mae’n ei wneud mewn perthynas â gwarediadau anawdurdodedig. Disgwylir y bydd ACC yn canolbwyntio ar safleoedd gwastraff anawdurdodedig mwy o faint, a gall hefyd ymestyn i rai sy’n tipio’n anghyfreithlon yn gyson ac yn barhaus.

DTGT/6010 Yr Amod ar gyfer Codi Treth

Mae’n bosibl y bydd unigolyn yn dod yn atebol i TGT am warediad anawdurdodedig naill ai lle gwnaethant y gwarediad neu lle maen nhw wedi achosi’n fwriadol neu ganiatáu'n fwriadol i’r gwarediad ddigwydd.

Fel arfer, mater i ACC fydd sefydlu bod unigolyn wedi gwneud neu wedi achosi’n fwriadol neu ganiatáu'n fwriadol i’r gwarediad ddigwydd (neu fod yr unigolyn hwnnw’n rhoi gwybod i ACC ei fod wedi gwneud hynny). Ond mewn rhai amgylchiadau, cymerir bod yr unigolyn wedi achosi’n fwriadol neu wedi caniatáu'n fwriadol i’r gwarediad ddigwydd. Bydd hyn pan fydd, ar adeg y gwarediad:

  • unigolyn yn rheoli neu mewn sefyllfa o reoli cerbyd modur neu ôl-gerbyd y cafodd y gwarediad ei wneud ohono; neu
  • unigolyn yn berchennog, lesddeiliad neu’n ddeiliad y tir lle cafodd y gwarediad ei wneud.

Os sefydlir yr amgylchiadau uchod, nid oes angen i ACC ddangos bod yr unigolyn mewn gwirionedd wedi achosi’n fwriadol neu ganiatáu'n fwriadol i’r gwarediad ddigwydd; cymerir bod yr amod ar gyfer codi treth wedi cael ei ateb oni bai fod yr unigolyn yn bodloni ACC (neu’r tribiwnlys) fel arall.

Wrth ystyried a yw unigolyn wedi gwrthdroi’r rhagdybiaeth ei fod wedi ateb yr amod ar gyfer codi treth, rhagwelir y bydd ACC yn talu sylw i nifer o ffactorau, gan gynnwys a yw’r unigolyn:

  • wedi gwneud ymdrechion rhesymol i atal y gwastraff rhag cael ei adael ar ei dir (e.e. ffensys cadarn)
  • wedi gwneud ymdrechion rhesymol i drefnu i symud y gwastraff (e.e. wedi cysylltu â chwmni cludo gwastraff cofrestredig am ei symud)
  • wedi cynorthwyo mewn unrhyw gamau amgylcheddol (posibl) yn erbyn y troseddwyr (e.e. wedi cysylltu â'r heddlu, awdurdod lleol neu CNC ynglŷn â'r gwastraff a/neu wedi eu cynorthwyo â’u hymchwiliadau)
  • heb wybod am y gwastraff, a heb fod wedi gallu gwybod yn rhesymol (e.e. oherwydd lle cafodd y gwastraff ei adael, maint yr ystâd ayyb)
  • yn sâl neu’n analluog rhyw ffordd arall

Nid yw hon yn rhestr hollgynhwysol o'r ffactorau perthnasol, a bydd ACC yn ystyried holl amgylchiadau gwarediad a’r dystiolaeth a fydd ar gael wrth benderfynu a yw wedi’i fodloni bod y rhagdybiaeth wedi’i gwrthdroi mewn unrhyw achos unigol.

DTGT/6020 Y weithdrefn

Fel arfer, bydd dau gam yn y weithdrefn ar gyfer sefydlu atebolrwydd ar gyfer TGT am warediadau anawdurdodedig: sef hysbysiad rhagarweiniol a hysbysiad codi treth. Ond mewn rhai amgylchiadau, caiff ACC roi hysbysiad codi treth heb fod wedi rhoi hysbysiad rhagarweiniol. Os yw ACC yn cyflwyno hysbysiad codi treth, p'un ai ei fod wedi’i ragflaenu gan hysbysiad rhagarweiniol neu beidio, sefydlir atebolrwydd i’r TGT fel y nodir yn yr hysbysiad hwnnw.

Hysbysiad Rhagarweiniol

Caiff ACC roi hysbysiad rhagarweiniol i unigolyn pan mae’n ymddangos bod un neu ragor o warediadau anawdurdodedig wedi cael eu gwneud a bod yr unigolyn yn bodloni’r amod ar gyfer codi treth.

Rhaid i'r hysbysiad rhagarweiniol wneud y canlynol:

  • Nodi'r tir lle mae'n ymddangos bod y gwarediad trethadwy wedi'i wneud
  • Disgrifio amgylchiadau'r gwarediad a natur y deunydd sy’n cael ei waredu (cyn belled ag y bo modd)
  • Nodi pryd y cafodd y gwarediad ei wneud (neu pryd yr amcangyfir iddo fod wedi'i wneud)
  • Egluro pam fod ACC yn teimlo bod yr unigolyn yn bodloni'r amodau codi treth
  • Datgan swm y dreth arfaethedig sy'n ddyledus a sut y cafodd y swm hwnnw ei gyfrifo
  • Datgan y caiff ACC, ar ôl 45 diwrnod (gan ddechrau ar y diwrnod ar ôl cyhoeddi'r hysbysiad, gyhoeddi hysbysiad codi treth, ond y gall y person ofyn am i'r cyfnod hwn gael ei estyn neu wneud unrhyw sylwadau ysgrifenedig cyn i'r hysbysiad codi treth gael ei gyhoeddi

Gall hysbysiad rhagarweiniol ymwneud â mwy nag un gwarediad trethadwy neu â nifer heb ei gadarnhau o warediadau. Ni ellir ei roi fwy na 4 blynedd ar ôl i ACC ddod yn ymwybodol o unrhyw rai o'r gwarediadau trethadwy y cyfeirir atynt yn yr hysbysiad. Ni ellir cyflwyno hysbysiad rhagarweiniol mewn perthynas â gwarediad yr ymddengys ei fod wedi'i wneud dros 20 mlynedd yn ôl.

Hysbysiad codi treth yn dilyn hysbysiad rhagarweiniol

Pan fo hysbysiad rhagarweiniol wedi'i roi, ar ôl 45 niwrnod (neu derfyn amser arall o'r fath y cytunwyd arno), rhaid i ACC naill ai:

  • roi hysbysiad codi treth, neu
  • roi gwybod i’r unigolyn nad yw’n bwriadu rhoi hysbysiad codi treth mewn perthynas â’r gwarediad neu'r gwarediadau a nodir yn yr hysbysiad rhagarweiniol.

Caiff ACC roi hysbysiad codi treth pan fydd wedi'i fodloni fod gwarediad anawdurdodedig wedi cael ei wneud a bod yr unigolyn yn bodloni’r amod ar gyfer codi treth yn unig.

Wrth benderfynu a ddylid cyhoeddi hysbysiad codi treth ai peidio, rhaid i ACC ystyried unrhyw sylwadau ysgrifenedig a ddaw i law gan yr unigolyn ar ôl iddynt dderbyn yr hysbysiad rhagarweiniol.

Rhaid i'r hysbysiad codi treth wneud y canlynol:

  • Rhoi manylion y gwarediad(au) trethadwy
  • Esbonio pam y mae ACC yn fodlon bod y person yn bodloni'r amodau codi treth
  • Datgan faint o dreth sy'n ddyledus a sut y cafodd y swm hwnnw ei gyfrifo
  • Hysbysu'r person o'i hawl i ofyn am adolygiad neu i apelio yn erbyn y penderfyniad

Hysbysiad codi treth heb hysbysiad rhagarweiniol

Caiff ACC roi hysbysiad codi treth heb fod wedi rhoi hysbysiad rhagarweiniol yn gyntaf pan fydd wedi'i fodloni bod gwarediad anawdurdodedig wedi cael ei wneud a bod yr unigolyn yn bodloni’r amod ar gyfer codi treth; a’i fod yn meddwl ei bod yn debygol fod treth yn cael ei cholli os yw’n rhoi hysbysiad rhagarweiniol.

Mae ACC yn rhagweld dilyn y llwybr hwn pan fydd yn meddwl fod risg y gallai fod yn anodd olrhain neu gysylltu â’r unigolyn sy’n atebol am y dreth, neu gallai gymryd camau i symud asedau y gellir eu defnyddio i dalu’r atebolrwydd am y dreth, petaen nhw’n cael gwybod am fwriad ACC i roi hysbysiad codi treth.

Pan mae ACC yn rhoi hysbysiad codi treth o dan yr amgylchiadau hyn, yn ogystal â’r wybodaeth y mae’n rhaid ei chynnwys mewn unrhyw hysbysiad codi treth (gweler uchod), rhaid i'r hysbysiad gynnwys hefyd resymau ACC am beidio â bod wedi rhoi hysbysiad rhagarweiniol.

Ni ellir rhoi hysbysiad codi treth heb fod hysbysiad rhagarweiniol wedi’i roi, fwy na 4 blynedd ar ôl i ACC ddod yn ymwybodol o unrhyw rai o'r gwarediadau trethadwy y cyfeirir atynt yn yr hysbysiad hwnnw nac ychwaith mewn perthynas â gwarediad yr ymddengys ei fod wedi'i wneud fwy nag 20 mlynedd yn ôl.

DTGT/6030 Swm y dreth a’i Thalu

Mae swm y dreth a godir yn cael ei gyfrifo drwy luosi pwysau trethadwy'r gwarediad mewn tunelli â'r gyfradd gwarediadau heb eu hawdurdodi.

Pan mae ACC yn rhoi hysbysiad codi treth, mae’r unigolyn dan sylw yn atebol am dalu swm y dreth gwarediadau tirlenwi a nodir ynddo o fewn 30 diwrnod (gan ddechrau gyda'r diwrnod y rhoddir yr hysbysiad).

Wrth gyfrifo faint o dreth sy'n ddyledus am warediad anawdurdodedig, bydd ACC yn lluosi’r pwysau trethadwy â’r gyfradd ar gyfer gwarediadau heb eu hawdurdodi.  Mae’r cyfraddau a’r bandiau’n cael eu gosod gan Lywodraeth Cymru.

Bydd ACC yn pennu’r pwysau trethadwy drwy ddefnyddio unrhyw ddull sy’n briodol yn ei farn ef. Pan fydd cofnodion cywir a dibynadwy’n cael eu cadw, gellir eu defnyddio i bennu pwysau neu gyfaint y deunydd sydd wedi'i adael ar y safle. Pan na allwn ddefnyddio cofnodion, byddwn yn defnyddio dull rhesymol o gyfrifo a fydd yn cael ei benderfynu fesul achos unigol. Byddwn yn cynnwys holl elfennau’r gwarediad ac ni fyddwn yn diystyru unrhyw gynhwysyn a fydd yn cael ei waredu, fel pwysau dŵr.

Mae’r gyfradd anawdurdodedig yn gymwys yn ddiwahân i bob deunydd a waredir ni waeth a fyddai'r deunydd yn agored fel arall i'r gyfradd dreth safonol ynteu gymhwysol ar safle tirlenwi awdurdodedig. Nid oes dim o'r esemptiadau neu ryddhadau sy’n gymwys i warediadau ar safleoedd tirlenwi awdurdodedig ar gael i warediadau anawdurdodedig.

Pan fydd ACC yn rhoi hysbysiad codi treth, rhaid talu'r dreth ddyledus cyn pen 30 niwrnod ar ôl rhoi'r hysbysiad. Os rhoddir hysbysiadau codi treth i fwy nag person mewn cysylltiad â’r un gwarediad anawdurdodedig, mae’r holl bobl yn atebol ar y cyd ac yn unigol am y dreth a godir. Bydd ACC yn ystyried fesul achos beth fyddai’r ffordd orau o fynd ynglŷn ag atebolrwydd am y dreth.