Neidio i'r prif gynnwy

Mae'n rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb yn y mwyafrif o fannau dan do cyhoeddus yng Nghymru.

Cyhoeddwyd gyntaf:
9 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Diogelu eich hun ac eraill

Mae’n debygol bod yr amrywiolyn omicron yn lledaenu’n gyflymach. Mae’n bwysicach nag erioed ein bod yn cymryd camau i gyfyngu ar ei ledaeniad.

Cyfyngu ar gymysgu ag aelwydydd eraill, neu beidio â chymysgu â nhw, cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo, awyru’r cartref, defnyddio gorchuddion wyneb a hunanynysu os oes angen yn gamau y gall pawb eu cymryd.

Dylech gymryd profion llif unffordd os nad oes gennych unrhyw symptomau, yn enwedig cyn ichi cwrdd ag eraill.

Mae’n ofyniad cyfreithiol i chi wisgo gorchudd wyneb yn y rhan fwyaf o lefydd cyhoeddus o dan do, gan gynnwys safleoedd lletygarwch

Os bydd mwy ohonom yn cymryd y camau hyn yn amlach, bydd hyn yn cyfyngu ar ledaeniad yr amrywiolyn newydd yn ogystal â math presennol y feirws (Delta) a’r feirws ffliw.

O’n harolygyon, gwyddom fod llai o bobl wedi bod yn cadw at y mesurau hyn yn yr wythnosau diwethaf. O gymharu â gwledydd eraill, adroddwyd fod llai o bobl yn gwisgo gorchuddion wyneb, er enghraifft.

Gwyddom fod masg sy’n ffitio’n dda (yn gorchuddio’r trwyn a’r geg) ac wedi’i wneud o ddeunydd o ansawdd, yn lleihau’r tebygolrwydd y bydd gronynnau yn dianc ac y byddwch yn dod i gysylltiad â gronynnau yn yr aer.

Mae’r canllawiau i ysgolion a lleoliadau addysgol ynglŷn â gorchuddion wyneb wedi newid dros dro.

Beth yw'r gofyniad cyfreithiol?

Rhaid gwisgo gorchuddion wyneb ym mhob man cyhoeddus dan do, a thrafnidiaeth gyhoeddus, gan gynnwys tacsis. Mae hyn yn cynnwys lleoliadau lletygarwch fel tafarnau, caffis a bwytai – oni bai eich bod yn eistedd i lawr i fwyta neu yfed.

Mae rheolau ynghylch lletygarwch hefyd yn berthnasol i dderbyniadau priodas neu bartneriaeth sifil neu wylnos, sy’n cynnwys gwisgo gorchudd wyneb pan nad ydych yn eistedd wrth fwrdd er mwyn bwyta neu yfed.

Lleoliadau defnydd cymysg: Pan fydd bwyd neu ddiod yn cael ei fwyta mewn rhan o safle, fel caffi siop adrannol, neu fwyty gwesty, mae'n rhaid i chi wisgo gorchuddion wyneb ar y safle.

Gallwch dynnu eich gorchudd wyneb yn y rhan o’r lleoliad sydd wedi’i neilltuo ar gyfer bwyta neu yfed, ond dim ond pan fyddwch yn eistedd i lawr i fwyta neu yfed. Mae’n rhaid i chi roi eich gorchudd wyneb yn ôl ar ôl i chi orffen.

Mae’n ofyniad cyfreithiol i wisgo gorchudd wyneb mewn awditoriwm theatr, mewn sinema neu mewn neuadd cyngerdd ac yn yr ardaloedd gwylio mewn arena neu stadiwm o dan do os nad ydych yn bwyta neu’n yfed.

I bwy mae'r gofyniad yn berthnasol

I bwy mae'r gofyniad yn gymwys?

Mae'n berthnasol i bawb sy’n 11 oed a throsodd, oni bai bod eu bod wedi’u heithrio. Nid oes rhaid i blant dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb.

Mae'n berthnasol i staff sy'n gweithio mewn mannau cyhoeddus dan do ac i aelodau o'r cyhoedd sy'n dod i mewn i'r mannau cyhoeddus hynny.

Pwy yw’r bobl nad ydynt yn gorfod gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae’n bosibl bod rhai amgylchiadau lle nad yw pobl yn gallu gwisgo gorchudd wyneb. Dylech fod yn ystyriol a pharchu amgylchiadau o'r fath, gan nodi y gallai rhai pobl fod yn llai abl i wisgo gorchuddion wyneb ac efallai na fydd y rhesymau dros hyn yn weladwy i eraill.

Fodd bynnag, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb, er enghraifft:

  • ni allwch roi gorchudd wyneb amdanoch na'i wisgo oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd cyflwr neu nam
  • rydych gyda rhywun sy'n dibynnu ar ddarllen gwefusau i gyfathrebu, ac nid oes gorchudd wyneb clir ar gael
  • rydych yn dianc rhag bygythiad neu berygl ac nid oes gennych orchudd wyneb

O brofiad mewn gwledydd eraill lle bu angen gorchuddion wyneb, gwyddom weithiau fod goroeswyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn canfod bod gwisgo masg yn sbarduno ôl-fflachiadau i brofiadau trawmatig. Os yw hynny'n berthnasol i chi, byddai hyn hefyd yn rheswm da dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Os yw'r gofyniad yn berthnasol i mi, a fydd yn rhaid imi gadw fy wyneb wedi’i orchuddio bob amser?

Efallai y bydd gennych hefyd esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, er enghraifft:

  • mae angen ichi gymryd meddyginiaeth
  • mae angen ichi fwyta neu yfed
  • mae angen ichi dynnu gorchudd wyneb er mwyn osgoi niwed neu anaf, naill ai i chi'ch hun neu i eraill – er enghraifft i dynnu sylw rhywun at berygl
  • mae angen i chi wneud hyn er mwyn cael triniaeth neu wasanaethau

Nid oes angen i'r rhan fwyaf o bobl fwyta nac yfed ar deithiau byr i ffwrdd o'r cartref, ond gall hyn fod yn wahanol i rywun diabetig er enghraifft, neu oherwydd yr amodau amgylcheddol, megis mewn tywydd poeth neu oherwydd lefelau lleithder uchel.

Beth os gofynnir i mi dynnu fy ngorchudd wyneb?

Efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, gan gynnwys y canlynol:

  • Gofynnir i chi wneud hynny gan rywun a fydd fel arall yn ei chael yn anodd cyfathrebu â chi.
  • Gofynnir i chi wneud hynny mewn banc, cymdeithas adeiladu neu swyddfa bost er mwyn gallu eich adnabod.
  • Gofynnir i chi wneud hynny gan staff siop neu weithwyr perthnasol er mwyn gallu eich adnabod, ar gyfer asesu argymhellion iechyd (e.e. gan fferyllydd), neu at ddibenion adnabod oedran gan gynnwys wrth brynu nwyddau â chyfyngiad oed fel alcohol.

Sut y gallaf ddangos nad oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Ni fydd bob amser yn amlwg a oes gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Nid yw anableddau na namau bob amser yn weladwy i bobl eraill, a dylid dangos parch a dealltwriaeth tuag at y rhai sydd â rhesymau da dros beidio â gwisgo gorchuddion wyneb.

Ni ddylai’r rhai sydd â rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb – sef rheswm yn ymwneud ag oedran, iechyd neu nam – gael cais i roi unrhyw dystiolaeth ysgrifenedig o hyn. Nid oes angen i chi ofyn am gyngor na gofyn am lythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol i nodi eich rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Efallai y bydd rhai pobl yn teimlo'n fwy cyfforddus yn dangos rhywbeth sy'n dweud nad oes rhaid iddynt wisgo gorchudd wyneb. Gallai hyn fod ar ffurf cerdyn eithrio, bathodyn neu hyd yn oed arwydd wedi’i wneud â llaw. Mae nifer o weithredwyr trafnidiaeth wedi creu cardiau y gellir eu lawrlwytho o'u gwefannau a'u hargraffu, gan gynnwys Llywodraeth Cymru a Trafnidiaeth Cymru.

Mae cario cerdyn eithrio yn ddewis personol ac nid oes ei angen gwneud hyn yn ôl y gyfraith.

Os oes gennych reswm dilys dros gael eich eithrio, nid oes rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb. Nid oes rhaid i chi roi tystiolaeth i unrhyw un. Fodd bynnag, nid yw’n dderbyniol i honni eich bod wedi eich eithrio oherwydd nad ydych yn hoffi gwisgo gorchudd wyneb.

Does gen i ddim esgus i beidio â gwisgo gorchudd wyneb ond mae gen i anawsterau yn eu gwisgo

Os ydych chi'n teimlo'n anghyfforddus yn gwisgo gorchudd wyneb neu os yw eich sbectol yn stemio wrth wisgo gorchudd wyneb, gallech roi cynnig ar wahanol bethau ac arddulliau i weld pa un sydd orau i chi. Mae ffyrdd hefyd o wisgo gorchuddion wyneb a sbectol mewn modd sy'n lleihau'r stemio.

Ym mhle y mae gofyniad yn berthnasol

Ble mae angen gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae angen gorchuddion wyneb ym mhob man cyhoeddus dan do ac ar drafnidiaeth gyhoeddus (gan gynnwys tacsis). Mae hyn yn cynnwys ystod eang iawn o leoliadau, megis siopau a chanolfannau siopa, addoldai, trinwyr gwallt a salonau, sinemâu ac amgueddfeydd, campfeydd a chanolfannau hamdden, ac unrhyw le sy'n agored i aelodau'r cyhoedd. Mae hyn hefyd yn cynnwys lleoliadau lletygrwch fel tafarnau, caffis a bwytai. Byddai hefyd yn cynnwys unrhyw ardaloedd cyhoeddus mewn adeiladau sydd fel arall ar gau i'r cyhoedd – er enghraifft derbynfa mewn adeilad swyddfa.

Siopau a mangreoedd eraill

Mae manwerthwyr yn chwarae rhan hollbwysig yn ystod y pandemig hwn – mae’n hollbwysig eu bod yn gweithredu yn y ffordd fwyaf diogel posibl er mwyn diogelu eu cwsmeriaid a’u cyflogeion fel ei gilydd. Mae bellach yn ofynnol iddynt wneud yn siŵr bod arwyddion yn dangos beth y dylai pobl ei wneud yn eu mangreoedd er mwyn aros yn ddiogel a diogelu eraill, megis cyfyngu ar nifer y bobl yn y siopau, cyhoeddiadau rheolaidd ar yr uchelseinydd a sicrhau bod pobl yn cadw pellter cymdeithasol. Gellir hefyd defnyddio camau gorfodi llymach o ran gwisgo gorchuddion wyneb, a gall siopau a safleoedd eraill lunio eu polisïau eu hunain ar sut i weithredu hyn.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i siopau a lleoliadau eraill ar sut i weithredu’r rheol am orchuddion wyneb yn sensitif gyda phobl sydd wedi’u heithrio. Peidiwch â digio os yw aelod o staff yn gofyn i chi wisgo gorchudd wyneb. Os ydych wedi’ch heithrio, gallwch ddweud hynny a byddant yn gwneud darpariaethau eraill fel cadw pellter cymdeithasol er mwyn sicrhau eich bod chi a phobl eraill yn aros yn ddiogel yn eu mangre.

Safleoedd lletygarwch

Mae’r eithriad ar gyfer safleoedd lletygarwch wedi’i ddileu dros dro. Mae bellach angen gwisgo gorchuddion wyneb mewn busnesau lletygarwch fel caffis, bwytai a thafarnda oni bai eich bod yn eistedd er mwyn bwyta neu yfed. Nid yw'n ymarferol i gwsmeriaid dynnu eu gorchuddion wyneb bob tro i fwyta neu yfed. Pan fo bwyd a diod yn cael eu gweini i'w bwyta mewn rhan o'r safle yn unig – er enghraifft, caffi, sydd hefyd yn cynnig gwasanaethau cludfwyd neu siop goffi mewn siop adrannol – bydd angen i chi wisgo gorchudd wyneb ymhob rhan o'r safle ac eithrio pan fydd pobl yn eistedd yn yr ardal ar gyfer bwyta neu yfed. Mae hyn yn cynnwys safleoedd fel sinemâu, neuaddau bingo, casinos, gwestai ac alïau bowlio. Mae’n rhaid i chi wisgo eich gorchudd wyneb pan na fyddwch yn eistedd.

Mae hyn yn berthnasol i bawb sy’n bresennol, yn staff ac yn gwsmeriaid, oni bai eu bod wedi’u heithrio neu os ydynt yn bwyta, neu'n yfed.   

Mae’n ofynnol hefyd ichi wisgo gorchudd wyneb mewn awditoriwm theatr, mewn sinema neu mewn neuadd cyngerdd ac yn yr ardaloedd gwylio mewn arena neu stadiwm os nad ydych yn bwyta neu’n yfed. Nid yw’r lleoliadau hyn yn lleoliadau lletygarwch.

Eithriad ar gyfer seremoni briodas a phartneriaeth sifil a seremonïau priodas amgen

Nid yw'n ofynnol i orchuddion wyneb gael eu gwisgo gan unrhyw un o'r cyfranogwyr mewn seremoni briodas a phartneriaeth sifil dan do neu seremonïau priodas amgen dan do. Fodd bynnag, gall gweithredwyr lleoliadau sy'n cael eu defnyddio ar gyfer seremonïau nodi yn eu hasesiad risg bod gwisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol i'w gymryd. Os felly, gofynnir i aelodau'r cyhoedd gydymffurfio â hyn.

Mae derbyniadau yn debygol o gael eu cynnalmewn lleoliad lletygarwch neu man sy’n gweini bwyd a diod. Mewn achosion o’r fath mae’r rheolau ynghylch lletygarwch yn berthnasol ac mae’n rhaid gwisgo gorchuddion wyneb oni bai eu bod yn eistedd i lawr i fwyta neu yfed neu eu bod wedi’u heithrio.

Er nad yw’n ofyniad cyfreithiol i wisgo gorchudd wyneb mewn seremonïau o’r math hwn, rydym yn cynghori y dylai pobl eu gwisgo yn wirfoddol. Mae hyn yn berthnasol i bawb sy’n bresennol, yn staff ac yn gwsmeriaid, oni bai eu bod wedi’u heithrio. Gall unrhyw leoliad sy’n cynnal y seremoni ei gwneud yn ofynnol i staff a chwsmeriaid wisgo gorchuddion wyneb fel mesur rhesymol a nodir yn eu hasesiad risg.

A oes angen gwisgo gorchudd wyneb mewn ysgolion?

O 29 Tachwedd 2021, mae ein canllawiau ar ddefnydd o orchuddion wyneb wedi newid dros dro fel cam rhagofalus wrth i ni ddod i ddeall mwy am yr amrywiolyn Omicron sy’n peri pryder. Mae’r newidiadau hyn yn berthnasol o bob lleoliad.

I gael rhagor o wybodaeth, darllenwch y canllawiau i ysgolion.

A oes angen gwisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau gofal plant?

Ni ystyrir bod lleoliadau gofal plant yn llefydd cyhoeddus, felly nid yw gwisgo gorchuddion wyneb yn orfodol mewn lleoliad gofal plant.  Fodd bynnag, os yw'r lleoliad yn teimlo y byddai angen eu defnyddio fel rhan o'u hasesiadau risg, dylid ystyried dull priodol o wireddu hyn.

Gallai lleoliadau ystyried cynghori rhieni i wisgo gorchudd wyneb pan fyddant yn gollwng ac yn casglu eu plant os yw’n anodd cadw pellter cymdeithasol rhwng staff a rhieni.

Os yw’r lleoliad ar safle ysgol, dylid sicrhau eu bod yn deall ac yn cadw at bolisïau'r ysgol ar ddefnyddio gorchuddion wyneb ac efallai y byddant am ystyried y canllawiau gweithredol i ysgolion.

I gael rhagor o wybodaeth, gweler canllawiau gofal plant a gwaith chwarae.

Beth am ymarfer corff a defnyddio'r gampfa?

Gan fod campfeydd a chanolfannau hamdden yn fannau cyhoeddus dan do, bydd angen ichi wisgo gorchudd wyneb pan fyddwch yn mynd yno a bydd angen ichi barhau i'w wisgo yn dibynnu ar beth y byddwch yn ei wneud. Os byddwch yn paratoi i wneud ymarfer corff, yn newid neu'n cymryd rhan mewn unrhyw weithgaredd nad yw'n llafurus, yn enwedig pan fyddwch mewn cysylltiad agos â phobl eraill, bydd angen ichi wisgo gorchudd wyneb.

Fodd bynnag, efallai y bydd amgylchiadau lle bydd cynllun y safle a natur yr ymarfer corff rydych yn ei wneud yn golygu na fyddai'n rhesymol disgwyl ichi wisgo gorchudd wyneb. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn cynghori na ddylid gwisgo gorchudd wyneb wrth wneud ymarfer corff oherwydd y gall chwys wlychu gorchudd wyneb yn gyflymach, gan ei gwneud yn anoddach anadlu ac y bydd micro-organebau yn tyfu'n gyflymach. Mae'n cynghori mai'r mesur ataliol pwysig wrth wneud ymarfer corff yw cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eraill.

Bydd disgwyl i weithredwyr campfeydd a chanolfannau hamdden roi rhagor o wybodaeth i chi am y systemau a roddwyd ar waith a'r hyn y bydd disgwyl i chi ei wneud.

A oes rhaid i staff sy'n gweithio mewn safleoedd dan do, er enghraifft, gweithwyr siop, wisgo gorchuddion wyneb?

Oes, os ydynt mewn ardal sy'n hygyrch i'r cyhoedd. Mae angen gorchuddion wyneb mewn unrhyw le cyhoeddus dan do. Mae hyn yn berthnasol i staff sy'n gweithio yn y mannau cyhoeddus hynny yn ogystal ag aelodau o'r cyhoedd. 

Beth am leoedd nad ydynt yn agored i'r cyhoedd?

Mae Llywodraeth Cymru o'r farn, os na ellir cadw pellter corfforol, yna dylai cyflogwyr ei gwneud yn ofynnol i ddefnyddio gorchuddion wyneb mewn gweithleoedd eraill dan do fel mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle, oni bai bod rhesymau cryf dros beidio â gwneud hynny. Felly, efallai y bydd yn rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith hyd yn oed mewn mannau nad ydynt yn agored i'r cyhoedd.

Mathau o orchuddion wyneb

Beth ydych chi'n ei olygu wrth orchudd wyneb?

Er mwyn lleihau lledaeniad y coronafeirws, mae gorchudd wyneb yn rhywbeth sy'n gorchuddio'r trwyn a'r geg. Gallwch brynu neu wneud gorchuddion wyneb y gellir eu hailddefnyddio neu brynu gorchuddion wyneb untro. Mae’r rhain ar gael i’w prynu mewn llawer o siopau. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell o leiaf tair haen mewn gorchudd wyneb.

Gallech hefyd ddefnyddio sgarff, bandana, dilledyn crefyddol neu orchudd clwt wedi’i wneud â llaw os oes angen ond rhaid i'r rhain ffitio'n dynn o amgylch ochr yr wyneb. Efallai na fydd gorchuddion wyneb fel hyn yn rhoi'r un diogelwch i chi â gorchudd wyneb tair haen a argymhellir gan Sefydliad Iechyd y Byd. Yn gyffredinol rydym yn argymell gorchudd wyneb tebyg i fasg.

Awgryma tystiolaeth sy'n dod i'r amlwg y gellir lleihau'r risg o drosglwyddo drwy ddefnyddio ffabrigau trwchus neu haenau lluosog. Fodd bynnag, dylid dal defnyddio deunydd sy’n gyfforddus ac yn anadladwy i orchuddio'r wyneb, fel cotwm.

Sut i wisgo eich gorchudd wyneb yn ddiogel a sut i ofalu amdano

Dylai gorchudd wyneb:

  • orchuddio eich trwyn a'ch ceg tra'n caniatáu i chi anadlu'n gyfforddus
  • ffitio'n gyfforddus ond yn ddiogel yn erbyn ochr yr wyneb
  • ffitio i’r pen gyda chysylltiadau neu ddolenni clust

Peidiwch â chyffwrdd â rhan flaen y gorchudd wyneb, na'r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn. Dylech hefyd ei atal rhag cyffwrdd ag arwynebau. Os ydych yn bwyta mewn caffi, er enghraifft, mae'n bwysig nad ydych yn rhoi'r gorchudd wyneb ar y bwrdd.

Dylech hefyd osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Bydd masg wyneb sy’n ffitio’n dda (yn gorchuddio’r trwyn a’r geg) ac wedi’i wneud o ddeunydd o ansawdd, yn lleihau’r tebygolrwydd y bydd gronynnau’n dianc ac y byddwch yn dod i gysylltiad â gronynnau yn yr aer.

Sut ydw i'n gwisgo a thynnu fy ngorchudd wyneb yn ddiogel?

Wrth wisgo gorchudd wyneb o unrhyw fath dylech sicrhau eich bod yn:

  • golchi eich dwylo'n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn gwisgo gorchudd wyneb
  • osgoi ei wisgo ar eich gwddf neu'ch talcen neu o dan eich trwyn
  • osgoi cyffwrdd â'r rhan o'r gorchudd wyneb sydd mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn, gan y gellid ei halogi â'r feirws
  • newid eich gorchudd wyneb os bydd yn mynd yn llaith neu os ydych wedi'i gyffwrdd
  • osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Wrth dynnu gorchudd wyneb o unrhyw fath, dylech sicrhau eich bod yn:

  • golchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn ei dynnu
  • trin y strapiau, y clymau neu'r clipiau yn unig
  • peidio â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio
  • golchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ar ôl tynnu’r gorchudd wyneb

A all plant wisgo gorchuddion wyneb?

Er nad oes angen i blant o dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb o dan y gofynion cyfreithiol, os yw plant yn dymuno gwisgo gorchuddion wyneb, dylai hyn fod o dan oruchwyliaeth oedolyn. Dylai gorchuddion wyneb i blant gael eu ffitio i'r pen gan ddefnyddio dolenni clust yn unig. Ni ddylai plant o dan dair oed wisgo gorchuddion wyneb am resymau diogelwch.

A oes unrhyw orchuddion wyneb clir ar gael?

Mae’n bosibl gwneud neu brynu gorchudd wyneb sydd â ffenestr o blastig clir; mae’r manylion am hynny ar gael gan y National Deaf Children’s Society (NDCS). Hefyd mae gorchuddion wyneb clir untro ar gael. Yn ogystal â helpu pobl sy’n F/fyddar, sydd â nam ar eu clyw neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw, gall y gorchuddion hyn fod yn ddefnyddiol yng nghwmni’r rheini y mae angen iddynt weld mynegiant yn yr wyneb (megis pobl sy’n byw gyda dementia neu sydd ag anawsterau dysgu), neu wrth gyfathrebu mewn mannau swnllyd.

I geisio osgoi’r broblem o niwlo, gellir rhoi haen denau o lanedydd ar y rhan blastig cyn defnyddio’r gorchudd: golchwch eich dwylo gyntaf, ac wedyn rhwbio diferyn bach o sebon hylif ar y plastig, neu dynnu clwt glanedydd drosto.    

Nid yw masgiau clir yn amddiffyn i’r un graddau â gorchudd wyneb tair haenen, ac felly nid yw Llywodraeth Cymru yn eu hargymell ar gyfer eu defnyddio gan y cyhoedd neu pan na ellir cadw pellter cymdeithasol o 2 fetr.

Byddem yn annog y cyhoedd neu staff y diwydiant gweini i symud ei orchudd wyneb i un ochr, ac ar yr un pryd cadw pellter cymdeithasol, i gyfathrebu â rhywun sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu fynegiant yn yr wyneb, er mwyn gallu siarad â rhywun sy’n F/fyddar neu sydd â nam ar y clyw neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw.

A yw’n iawn imi ofyn i staff iechyd neu ofal cymdeithasol wisgo gorchudd wyneb clir?

Mae nifer o orchuddion clir wedi cael eu dosbarthu ar gyfer staff y GIG a gofal cymdeithasol. Pwrpas y masgiau hyn yw galluogi’r rheini sy’n F/fyddar neu sydd â nam ar eu clyw, neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw, i ddarllen gwefusau yn ogystal â helpu eraill i gyfathrebu’n well a theimlo’n fwy hyderus o allu gweld y mynegiant ar yr wyneb. 

Alla i wneud fy ngorchudd wyneb fy hun?

Gweler ein cyfarwyddiadau os ydych am wneud eich gorchudd wyneb eich hun. Nid ydym yn cymeradwyo unrhyw ddull penodol ond byddwch yn ymwybodol y bydd rhai deunyddiau a ffabrigau yn llidio mathau gwahanol o groen.

Pa fath o orchudd wyneb untro ddylwn i ei ddefnyddio?

Dylech osgoi masgiau gradd feddygol. Dylid cadw'r rhain ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal.

Tynnwch eich gorchudd wyneb untro yn ofalus – peidiwch â chyffwrdd â blaen y gorchudd wyneb neu’r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn.

Cofiwch olchi eich dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo yn syth ar ôl tynnu eich gorchudd wyneb a'i daflu i ffwrdd.

Mae gorchuddion wyneb untro yn cynnwys plastig, ac felly'n cael effaith ar yr amgylchedd. Efallai yr hoffech ystyried prynu neu wneud gorchudd wyneb y gellir ei olchi. Gallwch yna ei ailddefnyddio sawl gwaith a bydd yn rhatach ac yn well i'r amgylchedd.

Gwaredwch ar y gorchudd wyneb a ddefnyddiwyd yn gyfrifol mewn bin sbwriel neu ewch ag ef adref mewn bag plastig a'i roi yn eich bin. Nid oes angen i chi ei roi mewn bin gwastraff peryglus arbennig, na'i roi mewn bag bin o fewn bag bin arall a’i storio am gyfnod cyn ei daflu i ffwrdd. Peidiwch â rhoi gorchuddion wyneb untro mewn bin ailgylchu gan na ellir eu hailgylchu.

Alla i wisgo feisor yn lle gorchudd wyneb?

Yng nghyd-destun y gofynion a osodir mewn ymateb i bandemig y coronafeirws, nid yw feisor neu amddiffynnydd wyneb yn orchudd wyneb. Mae wedi’i wneud o ddeunydd dyfrllyd, yn ffitio'n llac dros y llygaid ac yn ymestyn i lawr fel y gall orwedd dros y trwyn a'r geg ond nid eu gorchuddio. Ni all ffitio'n dynn o amgylch y trwyn a'r geg gan y gallai effeithio ar allu’r person i anadlu a chreu anwedd. Nid yw effeithiolrwydd feisorau nac amddiffynwyr wyneb yn hysbys ar hyn o bryd. Maent yn cael eu gwisgo mewn lleoliadau clinigol/sy’n rhoi gofal i ddiogelu yn erbyn dod i gysylltiad â diferion mawr, gan gynnwys drwy'r llygaid, ond pan gânt eu gwisgo y tu allan i'r lleoliadau hyn nid oes tystiolaeth bod amddiffynwyr/feisorau wyneb yn diogelu'r sawl sy'n eu gwisgo nac yn ddull effeithiol o reoli ffynonellau diferion mwy neu aerosolau bach.

Rydym yn sylweddoli bod rhai pobl yn gwneud bywoliaeth drwy siarad (fel rhywun sy'n arwain addoliad) ac yn ei chael yn anodd sicrhau bod pobl yn eu clywed wrth wisgo mathau eraill o orchudd wyneb.  Fodd bynnag, gan fod feisorau wedi'u dylunio i ddiogelu'r llygaid rhag diferion a gludir drwy’r aer, nid ydynt mor effeithiol â gorchuddion wyneb, felly rhaid cymryd rhagofalon ychwanegol wrth ddefnyddio feisorau at ddibenion siarad yn unig, megis cadw pellter parhaus o 2 fetr wrth unrhyw un arall. Os nad yw hyn yn bosibl, dylid gwisgo gorchudd wyneb. 

Sut ddylwn i ofalu am fy ngorchudd wyneb amldro?

Os ydych yn defnyddio gorchudd wyneb y gellir ei ailddefnyddio, dylech ei storio mewn bag plastig hyd nes y gallwch ei olchi.

Golchwch ef yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr ar y tymheredd uchaf sy'n briodol ar gyfer y ffabrig. Gallwch ddefnyddio eich glanedydd arferol a gallwch ei olchi a'i sychu gyda’ch golch arferol.

Peidiwch â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio.

Rhaid i chi daflu eich gorchudd wyneb i ffwrdd os caiff ei ddifrodi.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn glanhau unrhyw arwynebau y mae'r gorchudd wyneb wedi cyffwrdd â nhw gan ddefnyddio cynhyrchion glanhau cartref arferol.

Gorchuddion wyneb yn y gwaith

Oes rhaid i mi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith?

Nid oes unrhyw ganllawiau cyffredinol ar orchuddion wyneb ar gyfer gweithleoedd oherwydd yr amrywiaeth o amgylcheddau gwaith mewn gwahanol ddiwydiannau. Os ydych yn gweithio mewn ardal gyhoeddus dan do, bydd yn rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb (oni bai bod gennych esgus rhesymol i beidio â gwneud hynny). 

Rhaid i bob cyflogwr gynnal asesiad risg ar gyfer ei safle. Gallant ystyried a yw ei gwneud yn ofynnol i staff wisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol y dylid ei gymryd mewn gweithleoedd eraill dan do. Bydd angen gwisgo gorchuddion wyneb o hyd lle nad oes modd cadw pellter corfforol, oni bai bod rhesymau da dros beidio.

Cyfrifoldeb eich cyflogwr chi fydd sicrhau bod yr asesiad risg ar gyfer ei fusnes yn mynd i'r afael â'r risgiau o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Beth yw'r rheolau mewn safleoedd lle mai dim ond rhai ardaloedd sy'n agored i'r cyhoedd?

Yn ôl y gyfraith, dim ond yn yr ardaloedd hynny sy'n agored i'r cyhoedd y mae angen gwisgo gorchuddion wyneb, er bod rhai safleoedd bellach wedi’u heithrio o’r gofyniad hwn. Mewn mannau eraill ar y safle, mater i weithredwr y safle fydd pennu'r rheolau, gan ystyried y gofyniad cyfreithiol sy'n gymwys yng Nghymru i gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a chanllawiau Llywodraeth Cymru.

Rwy'n gweithio'n agos gydag aelodau o'r cyhoedd ond mae sgrin persbecs (neu debyg) yn ein gwahanu. Oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Nid o reidrwydd. Yn gyffredinol, ni fyddai staff sy'n gweithio y tu ôl i sgriniau plastig sy'n rhoi digon o amddiffyniad yn cael eu hystyried yn staff sy’n gweithio mewn mannau cyhoeddus – diben y sgrin yw eu gwahanu oddi wrth y cyhoedd.

Fodd bynnag, os oes mwy nag un aelod o staff yn gweithio y tu ôl i'r sgrin ac nad oes modd cadw pellter cymdeithasol, byddai disgwyl i'ch cyflogwr ei gwneud yn ofynnol defnyddio gorchuddion wyneb oni bai bod rheswm da dros beidio.

Sut y bydd y gofyniad yn cael ei orfodi?

Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd pobl yn deall y rhesymau dros barhau i wisgo gorchuddion wyneb ac y byddant yn gwneud hynny. Gall yr heddlu roi cosb benodedig am dorri'r gofynion hyn. Gellir cosbi trosedd gyntaf drwy gosb o £60 (sy'n dyblu am bob trosedd ddilynol hyd at uchafswm o £1,920). Gellid erlyn ad-droseddwyr yn y llys hefyd lle nad oes terfyn ar y ddirwy y gellir ei chyhoeddi.

Gosodir y rhwymedigaeth gyfreithiol i aelodau o'r cyhoedd wisgo gorchuddion wyneb ar bob unigolyn ac nid ar reolwyr y safle. Fodd bynnag, mae'n hanfodol bod y rheolau'n cael eu hesbonio i bobl a’u bod yn cael cyfle i gydymffurfio. Gall lleoliadau sydd fel arall wedi'u heithrio barhau i’w gwneud yn ofynnol i gwsmeriaid wisgo gorchuddion wyneb ym mhob rhan o’u safle yn rhai rhannau ohono. Gall rheolwyr wneud y penderfyniad hwn yn seiliedig ar asesiad risg COVID-19 ar gyfer eu safleoedd. Os ydynt wedi nodi gwisgo gorchuddion wyneb fel mesur rhesymol i'w gymryd, gofynnir i fynychwyr a chwsmeriaid gydymffurfio â hyn.

Felly, mae'n ofynnol i reolwyr safleoedd ddarparu gwybodaeth am y gofyniad cyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb i'r rhai sy'n bwriadu mynd i mewn i'w safle. Dylent hefyd wneud hyn os ydynt wedi nodi bod gwisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol ar gyfer eu safleoedd eithriedig. Gellir darparu'r wybodaeth hon mewn amrywiaeth o ffyrdd: 

  • Dylai gwefannau fod â gwybodaeth benodol am wisgo gorchuddion wyneb fel rhan o'r amodau mynediad a gallant ddarparu dolenni i wefannau defnyddiol eraill – er enghraifft, sy’n dangos sut i wneud gorchudd wyneb a sut i wisgo gorchudd wyneb yn iawn.
  • Dylid arddangos hysbysiadau sy'n rhoi gwybod i gwsmeriaid am eu rhwymedigaeth gyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb mewn man amlwg (yn Gymraeg ac yn Saesneg) pryd bynnag y bo'n ymarferol (ac mae hyn yn orfodol i weithredwyr trafnidiaeth).

Ni ddisgwylir i reolwyr safleoedd gymryd camau gorfodi. Fodd bynnag, fel yr amlinellir uchod, mae ganddynt rôl i’w chwarae o ran esbonio beth yw'r gofynion, ac annog ymwelwyr a chwsmeriaid i gydymffurfio â'r rheoliadau ac i wisgo gorchuddion wyneb. Mae hyn yn golygu, cyn i chi fynd i mewn i unrhyw safle gyhoeddus dan do, y gall staff ofyn i chi wisgo gorchudd wyneb neu addasu eich gorchudd wyneb os nad yw'n gorchuddio eich trwyn a'ch ceg; efallai y bydd angen iddynt gadarnhau hefyd a oes gennych esgus rhesymol i beidio â gwisgo gorchudd wyneb.  

Dylai staff fod yn sensitif i'r ffaith nad yw pob rheswm pam y gall rhywun gael ei eithrio yn weladwy ac yn amlwg; er enghraifft, ni ddylai fod yn ofynnol i unrhyw berson ddangos llythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol am ei reswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Fodd bynnag, gofynnwn hefyd i gwsmeriaid barchu staff a deall eu bod yn gwneud yr hyn y maent yn ei wneud i helpu. 

Mae gan reolwyr safleoedd hawl gyffredinol i wrthod mynediad os oes angen gwneud hynny, a gallant hefyd alw ar yr heddlu i roi gwybod am faterion ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Pam mae angen gorchuddion wyneb?

Beth yw diben gwisgo gorchudd wyneb?

Bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill, nid y rhai sy'n eu gwisgo, rhag lledaenu’r haint am eu bod yn gorchuddio'r trwyn a'r geg, sef y prif ffynonellau trosglwyddo firysau a gadarnhawyd sy'n achosi haint y coronafeirws.

Fel arfer, mae’r coronafeirws yn ymledu drwy ddiferion o beswch, tisian a siarad. Gellir codi'r diferion hyn hefyd o arwynebau, os byddwch yn cyffwrdd ag arwyneb ac yna eich wyneb heb olchi eich dwylo yn gyntaf. Dyna pam mae cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo’n rheolaidd, a gorchuddio peswch a thisian mor bwysig wrth reoli lledaeniad y feirws.

Y dystiolaeth wyddonol orau sydd ar gael yw y gallai gwisgo gorchudd wyneb, wrth ei ddefnyddio'n gywir, leihau lledaeniad diferion y coronafeirws mewn rhai amgylchiadau, gan helpu i ddiogelu eraill.

A yw gwisgo gorchudd wyneb yn dileu'r angen am fesurau cadw pellter cymdeithasol a mesurau hylendid eraill?

Nac ydy. Gan mai bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill yn bennaf, nid y sawl sy'n eu gwisgo, rhag y coronafeirws, nid ydynt yn cymryd lle mesurau cadw pellter na golchi dwylo'n rheolaidd. Mae'n bwysig dilyn holl gyngor arall Llywodraeth Cymru ar y coronafeirws.

Os ydych wedi dechrau dioddef yn ddiweddar o symptomau pwysicaf y coronafeirws:

  • peswch cyson, newydd
  • tymheredd uchel
  • colli synnwyr arolygu a blasu arferol (anosmia), neu newidiadau i’r synhwyrau hynny)

rhaid i chi a'ch aelwyd ynysu gartref: nid yw gwisgo gorchudd wyneb yn newid hyn. Dylech wneud cais am brawf i weld a oes gennych COVID-19.

Gall pob un ohonom wneud y pethau isod gan fod y rhain i gyd yn cyfrannu at atal a chyfyngu ar drosglwyddiad:

  • Manteisio ar y brechlyn, gan gynnwys dosau cyntaf, ail ddosau a phigiadau atgyfnerthu. 
  • Gweithio adref os yw’n bosibl 
  • Dylai’r rheini sy’n byw ar yr un aelwyd ag achosion positif hunanynysu nes y byddant yn cael canlyniad prawf negatif 
  • Cadw at y Cod COVID, gan gynnwys: 
    • cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eraill
    • gwisgo gorchudd wyneb sy’n ffitio’n dda
    • cwrdd yn yr awyr agored os yw’n bosibl
    • osgoi mannau prysur neu fannau sydd ddim wedi’u hawyru’n dda
    • cadw dwylo’n lân
    • peswch neu disian i du mewn penelin neu i hances bapur
    • manteisio ar y brechlyn pan fyddwch yn cael eich galw.

A yw gorchuddion wyneb yn fath o gyfarpar diogelu personol (PPE)?

Nac ydynt. Nid yw gorchuddion wyneb yn cael eu hystyried yn PPE a ddefnyddir mewn nifer cyfyngedig o leoliadau i ddiogelu’r rhai sy’n ei wisgo rhag peryglon a risgiau, megis masgiau llawfeddygol neu anadlyddion a ddefnyddir mewn lleoliadau meddygol a diwydiannol.

Os hoffech gael gwybod mwy am y gwahaniaethau rhwng masgiau wyneb llawfeddygol, masgiau wyneb PPE a gorchuddion wyneb, gweler statws rheoleiddio'r MHRA (Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd) ar gyfer cyfarpar sy'n cael ei ddefnyddio i helpu i atal y coronafeirws (COVID-19).

Pam y gwnaed gorchuddion wyneb yn orfodol, a pham nad oeddent yn orfodol yn gynharach? 

Cyflwynwyd gorchuddion wyneb gorfodol yng Nghymru o 14 Medi 2020 ymlaen mewn ymateb uniongyrchol i'r cynnydd yn nifer yr achosion o’r coronafeirws ledled y wlad ac wrth i nifer o ardaloedd problemus o ran yr haint ddod i’r amlwg, yn enwedig yng nghymoedd De Cymru. 

Roedd Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi argymell ers tro y gallai pobl ddewis gwisgo gorchuddion wyneb er eu lles eu hunain ac i ddiogelu eraill, yn enwedig mewn ardaloedd dan do sydd wedi'u hawyru'n wael. Arweiniodd y nifer cynyddol o achosion yng Nghymru ym mis Medi at wneud gwisgo gorchuddion wyneb yn ofyniad cyfreithiol mewn mannau cyhoeddus dan do, gan gynnwys ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Ni argymhellir gwisgo gorchuddion wyneb yn yr awyr agored, lle mae’r posibilrwydd o drosglwyddo'r feirws yn isel, oni bai ei bod yn amhosibl cadw pellter cymdeithasol o ddau fetr.

Pryd fyddwch chi'n cael gwared ar y gofyniad i wisgo gorchudd wyneb?

Mae'r gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus dan do yn cael ei gadw am y tro. Rydym wedi gallu cymryd camau sylweddol i symud oddi wrth gyfyngiadau cyfreithiol cymhleth. Fodd bynnag, gan fod COVID-19 yn dal i fod yn bresennol yn y gymuned, rhaid inni beidio â rhoi'r gorau i'r holl fesurau syml y gall y rhan fwyaf o bobl eu cymryd.

Caiff y rheoliadau eu hadolygu bob 21 diwrnod o leiaf neu yn fwy aml os oes angen. Mae Gweinidogion Cymru wedi ymrwymo i lacio neu ddileu'r cyfyngiadau sy'n weddill ymhellach pan fo'n rhesymol gwneud hynny. Ceir rhagor o wybodaeth am ddull gweithredu Llywodraeth Cymru yn y Cynllun Rheoli Coronafeirws diweddaraf.

Beth yw'r sail wyddonol ar gyfer gorchuddion wyneb?

Roedd ein dull gweithredu wedi'i lywio gan y dystiolaeth ddiweddaraf a'i gwerthusiad gan Grŵp Cynghori Technegol (TAG) Llywodraeth Cymru.

Gweld y gwerthusiad cryno diweddaraf gan TAG o dystiolaeth ar orchuddion wyneb.