Neidio i'r prif gynnwy

Bydd yn orfodol i bobl wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do yng Nghymru o 14 Medi.

Cyhoeddwyd gyntaf:
9 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth yw'r gofyniad cyfreithiol?

Rhaid gwisgo gorchuddion wyneb ym mhob man cyhoeddus dan do. Mae hyn yn cynnwys trafnidiaeth gyhoeddus a thacsis, ac mewn mannau lle gweinir bwyd a diod, ac eithrio pan fyddwch yn eistedd i fwyta neu yfed.

I bwy mae'r gofyniad yn berthnasol

I bwy mae'r gofyniad yn gymwys?

Mae'n berthnasol i bawb sy’n 11 oed a throsodd, oni bai bod eu bod wedi’u heithrio. Nid oes rhaid i blant dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb.

Mae'n berthnasol i staff sy'n gweithio mewn mannau cyhoeddus dan do ac i aelodau o'r cyhoedd sy'n dod i mewn i'r mannau cyhoeddus hynny.

Pwy yw’r bobl nad ydynt yn gorfod gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae’n bosibl bod rhai amgylchiadau lle nad yw pobl yn gallu gwisgo gorchudd wyneb. Dylech fod yn ystyriol a pharchu amgylchiadau o'r fath, gan nodi y gallai rhai pobl fod yn llai abl i wisgo gorchuddion wyneb ac efallai na fydd y rhesymau dros hyn yn weladwy i eraill.

Fodd bynnag, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb, gan gynnwys y canlynol:

  • Ni allwch roi gorchudd wyneb amdanoch na'i wisgo oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd anabledd neu nam;
  • Rydych gyda rhywun sy'n dibynnu ar ddarllen gwefusau i gyfathrebu;
  • Rydych yn dianc rhag bygythiad neu berygl ac nid oes gennych orchudd wyneb.

O brofiad mewn gwledydd eraill lle bu angen gorchuddion wyneb, gwyddom weithiau fod goroeswyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn canfod bod gwisgo masg yn sbarduno ôl-fflachiadau i brofiadau trawmatig. Os yw hynny'n berthnasol i chi, byddai hyn hefyd yn rheswm da dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Os yw'r gofyniad yn berthnasol i mi, a fydd yn rhaid imi gadw fy wyneb wedi’i orchuddio bob amser?

Efallai y bydd gennych hefyd esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, gan gynnwys y canlynol:

  • Mae angen ichi gymryd meddyginiaeth;
  • Mae angen ichi fwyta neu yfed;
  • Mae angen ichi dynnu gorchudd wyneb er mwyn osgoi niwed neu anaf, naill ai i chi'ch hun neu i eraill – er enghraifft i dynnu sylw rhywun at berygl;
  • Mae angen i chi wneud hyn er mwyn cael triniaeth neu wasanaethau.

Nid oes angen i'r rhan fwyaf o bobl fwyta nac yfed ar deithiau byr i ffwrdd o'r cartref, ond gall hyn fod yn wahanol i rywun diabetig er enghraifft, neu oherwydd yr amodau amgylcheddol, megis mewn tywydd poeth neu oherwydd lefelau lleithder uchel.

Beth os gofynnir i mi dynnu fy ngorchudd wyneb?

Efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, gan gynnwys y canlynol:

  • Gofynnir i chi wneud hynny gan rywun a fydd fel arall yn ei chael yn anodd cyfathrebu â chi;
  • Gofynnir i chi wneud hynny mewn banc, cymdeithas adeiladu neu swyddfa bost er mwyn gallu eich adnabod;
  • Gofynnir i chi wneud hynny gan staff siop neu weithwyr perthnasol er mwyn gallu eich adnabod, ar gyfer asesu argymhellion iechyd (e.e. gan fferyllydd), neu at ddibenion adnabod oedran gan gynnwys wrth brynu nwyddau â chyfyngiad oed fel alcohol

Sut y gallaf ddangos nad oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Ni fydd bob amser yn amlwg a oes gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Nid yw anableddau na namau bob amser yn weladwy i bobl eraill, a dylid dangos parch a dealltwriaeth tuag at y rhai sydd â rhesymau da dros beidio â gwisgo gorchuddion wyneb.

Ni ddylid gofyn yn rheolaidd i'r rhai sydd â rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb yn ymwneud â’u hoedran, iechyd neu anabledd roi unrhyw dystiolaeth ysgrifenedig o hyn. Nid oes angen i chi ofyn am gyngor na gofyn am lythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol i nodi eich rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Efallai y bydd rhai pobl yn teimlo'n fwy cyfforddus yn dangos rhywbeth sy'n dweud nad oes rhaid iddynt wisgo gorchudd wyneb. Gallai hyn fod ar ffurf cerdyn eithrio, bathodyn neu hyd yn oed arwydd wedi’i wneud â llaw. Mae nifer o weithredwyr trafnidiaeth wedi creu cardiau y gellir eu lawrlwytho o'u gwefannau a'u hargraffu, gan gynnwys Llywodraeth Cymru.

Mae cario cerdyn eithrio yn ddewis personol ac nid oes ei angen gwneud hyn yn ôl y gyfraith.

Does gen i ddim esgus i beidio â gwisgo gorchudd wyneb ond mae gen i anawsterau yn eu gwisgo.

Os ydych chi'n teimlo'n anghyfforddus yn gwisgo gorchudd wyneb neu os yw eich sbectol yn stemio wrth wisgo gorchudd wyneb, gallech roi cynnig ar wahanol bethau ac arddulliau i weld pa un sydd orau i chi. Mae ffyrdd hefyd o wisgo gorchuddion wyneb a sbectol mewn modd sy'n lleihau'r stemio.

Ym mhle y mae gofyniad yn berthnasol

Ble mae angen gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae angen gorchuddion wyneb ym mhob man cyhoeddus dan do ac ar drafnidiaeth gyhoeddus (gan gynnwys tacsis). Mae hyn yn cynnwys ystod eang iawn o leoliadau, megis siopau a chanolfannau siopa, addoldai, trinwyr gwallt a salonau, sinemâu ac amgueddfeydd, campfeydd a chanolfannau hamdden, ac unrhyw le sy'n agored i aelodau'r cyhoedd. Mae hefyd yn cynnwys unrhyw le rydych chi'n mynd i fwyta neu yfed, fel bwytai, tafarndai neu gaffis (tan eich bod yn eistedd).

Byddai hefyd yn cynnwys unrhyw ardaloedd cyhoeddus mewn adeiladau sydd fel arall ar gau i'r cyhoedd – er enghraifft derbynfa mewn adeilad swyddfa.

A oes unrhyw fannau cyhoeddus dan do lle nad oes angen i chi wisgo gorchudd wyneb?

Yr unig fannau cyhoeddus dan do lle na fydd angen gorchuddion wyneb yw pan fyddwch yn eistedd i fwyta neu yfed, er enghraifft mewn caffis, bwytai a thafarndai. Rhaid gwisgo gorchuddion wyneb wrth fynd i mewn i safle o'r fath ac wrth aros i gael gwasanaeth wrth gownter (mewn caffi, er enghraifft) neu wrth aros am seff; rhaid eu gwisgo hefyd wrth symud o gwmpas, megis wrth fynd i doiledau neu wrth adael. 

Pan fo bwyd a diod yn cael eu gweini i'w bwyta mewn rhan o'r safle yn unig – er enghraifft, caffi, sydd hefyd yn cynnig gwasanaethau cludfwyd neu siop goffi mewn siop adrannol – bydd angen i chi wisgo gorchudd wyneb yn y rhannau o'r safle lle nad yw pobl yn bwyta nac yn yfed. Mae hyn yn cynnwys safleoedd fel sinemâu, neuaddau bingo, casinos a allen bowlio.

Beth am ysgolion?

Nid yw ysgolion a lleoliadau gofal plant yn fannau cyhoeddus. Mae’r penderfyniad ynghylch a ddylid gwisgo gorchuddion wyneb mewn ysgolion uwchradd a ble, yn un i'r ysgol ei wneud, yn dibynnu ar asesiad yr ysgol o risg ac yng nghyd-destun amgylchiadau lleol.

Beth am ymarfer corff a defnyddio'r gampfa?

Gan fod campfeydd a chanolfannau hamdden yn fannau cyhoeddus dan do, bydd angen ichi wisgo gorchudd wyneb pan fyddwch yn mynd yno a bydd angen ichi barhau i'w wisgo yn dibynnu ar beth y byddwch yn ei wneud. Os byddwch yn paratoi i wneud ymarfer corff, yn newid neu'n cymryd rhan mewn unrhyw weithgaredd nad yw'n llafurus, yn enwedig pan fyddwch mewn cysylltiad agos â phobl eraill, bydd angen ichi wisgo gorchudd wyneb.

Fodd bynnag, efallai y bydd amgylchiadau lle bydd cynllun y safle a natur yr ymarfer corff rydych yn ei wneud yn golygu na fyddai'n rhesymol disgwyl ichi wisgo gorchudd wyneb. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn cynghori na ddylid gwisgo gorchudd wyneb wrth wneud ymarfer corff oherwydd y gall chwys wlychu gorchudd wyneb yn gyflymach, gan ei gwneud yn anoddach anadlu ac y bydd micro-organebau yn tyfu'n gyflymach. Mae'n cynghori mai'r mesur ataliol pwysig wrth wneud ymarfer corff yw cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eraill.

Bydd disgwyl i weithredwyr campfeydd a chanolfannau hamdden roi rhagor o wybodaeth i chi am y systemau a roddwyd ar waith a'r hyn y bydd disgwyl i chi ei wneud.

A oes rhaid i staff sy'n gweithio mewn safleoedd dan do, er enghraifft, gweithwyr siop, wisgo gorchuddion wyneb?

Oes, os ydynt mewn ardal sy'n hygyrch i'r cyhoedd. Mae angen gorchuddion wyneb mewn unrhyw le cyhoeddus dan do. Mae hyn yn berthnasol i staff sy'n gweithio yn y mannau cyhoeddus hynny yn ogystal ag aelodau o'r cyhoedd. 

Beth am leoedd nad ydynt yn agored i'r cyhoedd?

Mae Llywodraeth Cymru o'r farn, os na ellir cadw pellter corfforol, yna dylai cyflogwyr ei gwneud yn ofynnol i ddefnyddio gorchuddion wyneb mewn gweithleoedd eraill dan do fel mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar y safle, oni bai bod rhesymau cryf dros beidio â gwneud hynny. Felly, efallai y bydd yn rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith hyd yn oed mewn mannau nad ydynt yn agored i'r cyhoedd.

Mathau o orchuddion wyneb

Beth ydych chi'n ei olygu wrth orchudd wyneb?

Er mwyn lleihau lledaeniad y coronafeirws, mae gorchudd wyneb yn rhywbeth sy'n gorchuddio'r trwyn a'r geg. Gallwch brynu neu wneud gorchuddion wyneb y gellir eu ailddefnyddio neu eu defnyddio untro. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell o leiaf tair haen mewn gorchudd wyneb.

Gallech hefyd ddefnyddio sgarff, bandana, dilledyn crefyddol neu orchudd clwt â llaw ond rhaid i'r rhain ffitio'n dynn o amgylch ochr yr wyneb ac efallai na fyddant yn rhoi'r un diogelwch i chi â gorchudd wyneb tair haen a argymhellir gan Sefydliad Iechyd y Byd.

Awgryma tystiolaeth sy'n dod i'r amlwg y gellir lleihau'r risg o drosglwyddo drwy ddefnyddio ffabrigau trwchus neu haenau lluosog. Fodd bynnag, dylid dal defnyddio deunydd sy’n gyfforddus ac yn anadladwy i orchuddio'r wyneb, fel cotwm.

Alla i wneud fy ngorchudd wyneb fy hun?

Gweler ein cyfarwyddiadau os ydych am wneud eich gorchudd wyneb eich hun. Nid ydym yn cymeradwyo unrhyw ddull penodol ond byddwch yn ymwybodol y bydd rhai deunyddiau a ffabrigau yn llidio mathau gwahanol o groen.

Rwyf am ddefnyddio gorchudd wyneb neu mae angen imi ei ddefnyddio, ond nid wyf am ddefnyddio gorchudd untro sy’n cynnwys plastig. Sut y gallaf wneud hynny?

Mae gorchuddion wyneb untro yn cynnwys plastig. Os ydych yn pryderu am effaith amgylcheddol defnyddio un o'r rhain, gallwch brynu neu wneud gorchudd neu fasg wyneb y gellir ei olchi. Ond bydd angen i chi ei olchi ar ôl pob defnydd.

Sut i wneud gorchudd wyneb 3 haen

Pa fath o orchudd wyneb untro ddylwn i ei ddefnyddio?

Dylech osgoi masgiau gradd feddygol. Dylid cadw'r rhain ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal.

Efallai yr hoffech ystyried prynu neu wneud gorchudd wyneb y gellir ei olchi. Gallwch yna ei ailddefnyddio sawl gwaith a bydd yn rhatach ac yn well i'r amgylchedd.

Alla i wisgo masg wyneb clir?

Rydym yn cydnabod yr anawsterau a berir gan orchuddion wyneb i bobl fyddar neu bobl â nam ar eu clyw ac sy'n dibynnu ar allu darllen gwefusau. Byddai unrhyw un sy'n mynd gyda rhywun sy'n dibynnu ar ddarllen gwefusau i gyfathrebu yn cael ei ystyried fel bod ganddo esgus rhesymol i beidio â gwisgo gorchudd wyneb. 

Mae'r unig gorchuddion wyneb y byddem yn eu hargymell ar gyfer y cyhoedd yn cynnwys tair haen fel yr argymhellwyd gan Sefydliad Iechyd y Byd. Fodd bynnag, penderfyniad unigolyn yw defnyddio masg clir yn hytrach na thynnu ei orchudd wyneb i gynorthwyo person byddar.

Ar hyn o bryd, rydym yn gweithio gyda GIG Cymru i drefnu dosbarthu masgiau tryloyw i staff y GIG, a fydd yn galluogi'r rhai sy'n fyddar neu sydd â nam ar eu clyw i ddarllen gwefusau. 

Alla i wisgo feisor yn lle gorchudd wyneb?

Yng nghyd-destun y gofynion a osodir mewn ymateb i bandemig y coronafeirws, nid yw feisor neu amddiffynnydd wyneb yn orchudd wyneb. Mae wedi’i wneud o ddeunydd dyfrllyd, yn ffitio'n llac dros y llygaid ac yn ymestyn i lawr fel y gall orwedd dros y trwyn a'r geg ond nid eu gorchuddio. Ni all ffitio'n dynn o amgylch y trwyn a'r geg gan y gallai effeithio ar allu’r person i anadlu a chreu anwedd. Nid yw effeithiolrwydd feisorau nac amddiffynwyr wyneb yn hysbys ar hyn o bryd. Maent yn cael eu gwisgo mewn lleoliadau clinigol/sy’n rhoi gofal i ddiogelu yn erbyn dod i gysylltiad â diferion mawr, gan gynnwys drwy'r llygaid, ond pan gânt eu gwisgo y tu allan i'r lleoliadau hyn nid oes tystiolaeth bod amddiffynwyr/feisorau wyneb yn diogelu'r sawl sy'n eu gwisgo nac yn ddull effeithiol o reoli ffynonellau diferion mwy neu aerosolau bach.

Rydym yn sylweddoli bod rhai pobl yn gwneud bywoliaeth drwy siarad (fel rhywun sy'n arwain addoliad) ac yn ei chael yn anodd sicrhau bod pobl yn eu clywed wrth wisgo mathau eraill o orchudd wyneb.  Fodd bynnag, gan fod feisorau wedi'u dylunio i ddiogelu'r llygaid rhag diferion a gludir drwy’r aer, nid ydynt mor effeithiol â gorchuddion wyneb, felly rhaid cymryd rhagofalon ychwanegol wrth ddefnyddio feisorau at ddibenion siarad yn unig, megis cadw pellter parhaus o 2 fetr wrth unrhyw un arall. Os nad yw hyn yn bosibl, dylid gwisgo gorchudd wyneb.  

Sut i wisgo a gofalu am eich gorchudd wyneb yn ddiogel

Sut y dylid ei wisgo?

Dylai gorchudd wyneb:

  • gorchuddio eich trwyn a'ch ceg tra'n caniatáu i chi anadlu'n gyfforddus
  • ffitio'n gyfforddus ond yn ddiogel yn erbyn ochr yr wyneb
  • ffitio i’r pen gyda chysylltiadau neu ddolenni clust

Peidiwch â chyffwrdd â rhan flaen y gorchudd wyneb, na'r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn. Dylech hefyd ei atal rhag cyffwrdd ag arwynebau. Os ydych yn bwyta mewn caffi, er enghraifft, mae'n bwysig nad ydych yn rhoi'r gorchudd wyneb ar y bwrdd.

Dylech hefyd osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Sut ydw i'n gwisgo a thynnu fy ngorchudd wyneb yn ddiogel?

Wrth wisgo gorchudd wyneb o unrhyw fath dylech:

  • olchi eich dwylo'n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn gwisgo gorchudd wyneb
  • osgoi ei wisgo ar eich gwddf neu'ch talcen neu o dan eich trwyn
  • osgoi cyffwrdd â'r rhan o'r gorchudd wyneb sydd mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn, gan y gellid ei halogi â'r feirws
  • newid eich gorchudd wyneb os bydd yn mynd yn llaith neu os ydych wedi'i gyffwrdd
  • osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Wrth dynnu gorchudd wyneb o unrhyw fath, dylech:

  • olchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn tynnu gorchudd wyneb
  • trin y strapiau, y clymau neu'r clipiau yn unig
  • peidio â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio
  • golchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ar ôl tynnu’r gorchudd wyneb

A all plant wisgo gorchuddion wyneb?

Er nad oes angen i blant o dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb o dan y gofynion cyfreithiol, os yw plant yn dymuno gwneud gorchuddion wyneb, dylai hyn fod o dan oruchwyliaeth oedolyn.  Dylai gorchuddion wyneb i blant gael eu ffitio i'r pen gan ddefnyddio dolenni clust yn unig. Ni ddylai plant o dan dair oed wisgo gorchuddion wyneb am resymau diogelwch.

Sut ddylwn i ofalu am fy ngorchudd wyneb amldro?

Os ydych yn defnyddio gorchudd wyneb y gellir ei ailddefnyddio, dylech ei storio mewn bag plastig hyd nes y gallwch ei olchi.

Golchwch ef yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr ar y tymheredd uchaf sy'n briodol ar gyfer y ffabrig. Gallwch ddefnyddio eich glanedydd arferol a gallwch ei olchi a'i sychu gyda’ch golch arferol.

Peidiwch â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio.

Rhaid i chi daflu eich gorchudd wyneb i ffwrdd os caiff ei ddifrodi.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn glanhau unrhyw arwynebau y mae'r gorchudd wyneb wedi cyffwrdd â nhw gan ddefnyddio cynhyrchion glanhau cartref arferol.

Dim ond gorchudd wyneb untro sydd gennyf. Sut y gallaf ei waredu'n gyfrifol?

Tynnwch y gorchudd wyneb yn ofalus - peidiwch â chyffwrdd â rhan flaen y gorchudd wyneb, na'r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn.

Taflwch y gorchudd wyneb a ddefnyddiwyd i ffwrdd yn gyfrifol.  Nid oes angen ichi ei roi mewn bin gwastraff peryglus arbennig.  Os nad ydych gartref, rhowch eich gorchudd wyneb mewn bin sbwriel neu ewch ag ef adref mewn bag plastig a'i roi yn eich bin. Peidiwch â’i daflu’n sbwriel gan y gall niweidio'r amgylchedd.

Os ydych gartref, rhowch ef yn eich bin gwastraff cartref.

Peidiwch â rhoi gorchuddion wyneb untro yn y bin ailgylchu gan na ellir eu hailgylchu.

Nid oes angen i chi eu rhoi mewn bag ychwanegol na'u storio am gyfnod cyn eu taflu i ffwrdd.

Cofiwch olchi eich dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo yn syth ar ôl tynnu eich gorchudd wyneb a'i daflu i ffwrdd.

Gorchuddion wyneb yn y gwaith

Oes rhaid i mi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith?

Nid oes unrhyw ganllawiau cyffredinol ar orchuddion wyneb ar gyfer gweithleoedd oherwydd yr amrywiaeth o amgylcheddau gwaith mewn gwahanol ddiwydiannau. Os ydych yn gweithio mewn ardal gyhoeddus dan do, bydd yn rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb (oni bai bod gennych esgus rhesymol i beidio â gwneud hynny).

Fodd bynnag, hyd yn oed os nad ydych yn gweithio mewn ardal gyhoeddus dan do, rhaid i bob cyflogwr ystyried a yw ei gwneud yn ofynnol i staff wisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol y dylid ei gymryd mewn gweithleoedd eraill dan do. Bydd angen gwisgo gorchuddion wyneb lle nad oes modd cadw pellter corfforol, oni bai bod rhesymau da dros beidio.

Cyfrifoldeb eich cyflogwr chi fydd sicrhau bod yr asesiad risg ar gyfer ei fusnes yn mynd i'r afael â'r risgiau o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Beth yw'r rheolau mewn safleoedd lle mai dim ond rhai ardaloedd sy'n agored i'r cyhoedd?

Yn ôl y gyfraith, dim ond yn yr ardaloedd hynny sy'n agored i'r cyhoedd y mae angen gwisgo gorchuddion wyneb. Mewn mannau eraill ar y safle, mater i weithredwr y safle fydd pennu'r rheolau, gan ystyried y gofyniad cyfreithiol sy'n gymwys yng Nghymru i gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a chanllawiau Llywodraeth Cymru.

Rwy'n gweithio'n agos gydag aelodau o'r cyhoedd ond mae sgrin perspex (neu debyg) yn ein gwahanu. Oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Nid o reidrwydd. Yn gyffredinol, ni fyddai staff sy'n gweithio y tu ôl i sgriniau plastig sy'n rhoi digon o amddiffyniad yn cael eu hystyried yn staff sy’n gweithio mewn mannau cyhoeddus – diben y sgrin yw eu gwahanu oddi wrth y cyhoedd.

Fodd bynnag, os oes mwy nag un aelod o staff yn gweithio y tu ôl i'r sgrin ac nad oes modd cadw pellter cymdeithasol, byddai disgwyl i'ch cyflogwr ei gwneud yn ofynnol defnyddio gorchuddion wyneb oni bai bod rheswm da dros beidio.

Sut y bydd y gofyniad yn cael ei orfodi?

Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd pobl yn deall y rhesymau dros wisgo gorchuddion wyneb ac y byddant yn gwneud hynny. Gall yr heddlu ac awdurdodau lleol roi cosb benodedig am dorri'r gofynion hyn. Gellir cosbi trosedd gyntaf drwy gosb o £60 (sy'n dyblu am bob trosedd ddilynol hyd at uchafswm o £1,920). Gellid erlyn ad-droseddwyr yn y llys hefyd lle nad oes terfyn ar y ddirwy y gellir ei chyhoeddi.

Gosodir y rhwymedigaeth gyfreithiol i aelodau o'r cyhoedd wisgo gorchuddion wyneb ar bob unigolyn ac nid ar reolwyr y safle. Fodd bynnag, mae'n hanfodol bod y rheolau'n cael eu hesbonio i bobl a’u bod yn cael cyfle i gydymffurfio.

Felly, mae'n ofynnol i reolwyr safleoedd ddarparu gwybodaeth am y gofyniad cyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb i'r rhai sy'n bwriadu mynd i mewn i'w safle. Gellir darparu'r wybodaeth hon mewn amrywiaeth o ffyrdd: 

  • Dylai gwefannau fod â gwybodaeth benodol am wisgo gorchuddion wyneb fel rhan o'r amodau mynediad a gallant ddarparu dolenni i wefannau defnyddiol eraill – er enghraifft, sy’n dangos sut i wneud gorchudd wyneb a sut i wisgo gorchudd wyneb yn iawn.
  • Dylid arddangos hysbysiadau sy'n rhoi gwybod i gwsmeriaid am eu rhwymedigaeth gyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb mewn man amlwg (yn Gymraeg ac yn Saesneg) pryd bynnag y bo'n ymarferol (ac mae hyn yn orfodol i weithredwyr trafnidiaeth).

Ni ddisgwylir i reolwyr safleoedd gymryd camau gorfodi. Fodd bynnag, fel yr amlinellir uchod, mae ganddynt rôl i’w chwarae o ran esbonio beth yw'r gofynion, ac annog ymwelwyr a chwsmeriaid i gydymffurfio â'r rheoliadau ac i wisgo gorchuddion wyneb. Mae hyn yn golygu, cyn i chi fynd i mewn i unrhyw safle gyhoeddus dan do, y gall staff ofyn i chi wisgo gorchudd wyneb neu addasu eich gorchudd wyneb os nad yw'n gorchuddio eich trwyn a'ch ceg; efallai y bydd angen iddynt gadarnhau hefyd a oes gennych esgus rhesymol i beidio â gwisgo gorchudd wyneb.  

Dylai staff fod yn sensitif i'r ffaith nad yw pob rheswm pam y gall rhywun gael ei eithrio yn weladwy ac yn amlwg; er enghraifft, ni ddylai fod yn ofynnol i unrhyw berson ddangos llythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol am ei reswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Fodd bynnag, gofynnwn hefyd i gwsmeriaid barchu staff a deall eu bod yn gwneud yr hyn y maent yn ei wneud i helpu. 

Mae gan reolwyr safleoedd hawl gyffredinol i wrthod mynediad os oes angen gwneud hynny, a gallant hefyd alw ar yr heddlu i roi gwybod am faterion ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Pam mae angen gorchuddion wyneb?

Beth yw diben gwisgo gorchudd wyneb?

Bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill, nid y rhai sy'n eu gwisgo, rhag lledaenu’r haint am eu bod yn gorchuddio'r trwyn a'r geg, sef y prif ffynonellau trosglwyddo firysau a gadarnhawyd sy'n achosi haint y coronafeirws.

Fel arfer, mae’r coronafeirws yn ymledu drwy ddiferion o beswch, tisian a siarad. Gellir codi'r diferion hyn hefyd o arwynebau, os byddwch yn cyffwrdd ag arwyneb ac yna eich wyneb heb olchi eich dwylo yn gyntaf. Dyna pam mae cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo’n rheolaidd, a gorchuddio peswch a thisian mor bwysig wrth reoli lledaeniad y feirws.

Y dystiolaeth wyddonol orau sydd ar gael yw y gallai gwisgo gorchudd wyneb, wrth ei ddefnyddio'n gywir, leihau lledaeniad diferion y coronafeirws mewn rhai amgylchiadau, gan helpu i ddiogelu eraill.

A yw gwisgo gorchudd wyneb yn dileu'r angen am fesurau cadw pellter cymdeithasol a mesurau hylendid eraill?

Nac ydy. Gan mai bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill yn bennaf, nid y sawl sy'n eu gwisgo, rhag y coronafeirws, nid ydynt yn cymryd lle mesurau cadw pellter na golchi dwylo'n rheolaidd. Mae'n bwysig dilyn holl gyngor arall y llywodraeth ar y coronafeirws gan gynnwys aros yn ddiogel y tu allan i'ch cartref.

Os ydych wedi dechrau dioddef yn ddiweddar o symptomau pwysicaf y coronafeirws:

  • peswch cyson, newydd
  • tymheredd uchel
  • colli synnwyr arolygu a blasu arferol (anosmia), neu newidiadau i’r synhwyrau hynny)

rhaid i chi a'ch aelwyd ynysu gartref: nid yw gwisgo gorchudd wyneb yn newid hyn. Dylech wneud cais am brawf i weld a oes gennych COVID-19.

A yw gorchuddion wyneb yn fath o gyfarpar diogelu personol (PPE)?

Nac ydynt. Nid yw gorchuddion wyneb yn cael eu hystyried yn PPE a ddefnyddir mewn nifer cyfyngedig o leoliadau i ddiogelu’r rhai sy’n ei wisgo rhag peryglon a risgiau, megis masgiau llawfeddygol neu anadlyddion a ddefnyddir mewn lleoliadau meddygol a diwydiannol.

Os hoffech gael gwybod mwy am y gwahaniaethau rhwng masgiau wyneb llawfeddygol, masgiau wyneb PPE a gorchuddion wyneb, gweler statws rheoleiddio'r MHRA (Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd) ar gyfer cyfarpar sy'n cael ei ddefnyddio i helpu i atal y coronafeirws (COVID-19).

Pam y gwnaed gorchuddion wyneb yn orfodol, a pham nad oeddent yn orfodol yn gynharach? 

Cyflwynwyd gorchuddion wyneb gorfodol yng Nghymru o 14 Medi ymlaen mewn ymateb uniongyrchol i'r cynnydd yn nifer yr achosion o’r coronafeirws ledled y wlad ac wrth i nifer o ardaloedd problemus o ran yr haint ddod i’r amlwg, yn enwedig yng nghymoedd De Cymru. 

Roedd Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi argymell ers tro y gallai pobl ddewis gwisgo gorchuddion wyneb er eu lles eu hunain ac i ddiogelu eraill, yn enwedig mewn ardaloedd dan do sydd wedi'u hawyru'n wael. Arweiniodd y nifer cynyddol o achosion yng Nghymru ym mis Medi at wneud gwisgo gorchuddion wyneb yn ofyniad cyfreithiol mewn mannau cyhoeddus dan do, gan gynnwys ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Ni argymhellir gwisgo gorchuddion wyneb yn yr awyr agored, lle mae’r posibilrwydd o drosglwyddo'r feirws yn isel, oni bai ei bod yn amhosibl cadw pellter cymdeithasol o ddau fetr.

Beth yw'r sail wyddonol ar gyfer y penderfyniad hwn?

Mae ein dull gweithredu wedi'i lywio gan y dystiolaeth ddiweddaraf a'i gwerthusiad gan Grŵp Cynghori Technegol (TAG) Llywodraeth Cymru.

Gweld y gwerthusiad cryno diweddaraf gan TAG o dystiolaeth ar orchuddion wyneb.

Rhannu’r dudalen hon