Neidio i'r prif gynnwy

Bydd yn orfodol i bobl wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do yng Nghymru o 14 Medi.

Cyhoeddwyd gyntaf:
9 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Canllawiau cenedlaethol yw’r rhain sy’n berthnasol i Gymru gyfan. 

Ystyriwch a oes cyfyngiadau lleol yn eu lle wrth ddarllen a rhoi’r canllawiau hyn ar waith.

Pam mae gwisgo gorchuddion wyneb bellach yn ofyniad cyfreithiol mewn siopau a mannau cyhoeddus eraill dan do o 14 Medi ymlaen?

Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud o'r blaen y gall gwisgo gorchuddion wyneb leihau lledaeniad coronafeirws. Fodd bynnag, ni wnaethom osod gofyniad cyfreithiol i wneud hynny oherwydd y niferoedd cymharol isel o achosion yng Nghymru. Mae'r cynnydd yng nghyfradd digwydedd yr achosion yng Nghymru bellach yn golygu ein bod yn ei wneud yn ofyniad cyfreithiol.

Ble y bydd angen gorchuddion wyneb?

Bydd angen gorchuddion wyneb ym mhob man cyhoeddus dan do, ar gyfer cwsmeriaid a staff sy'n gweithio yn y mannau cyhoeddus dan do hynny. Mae hyn yn cynnwys ystod eang iawn o leoliadau, megis siopau a chanolfannau siopa, addoldai, trinwyr gwallt a salonau, sinemâu ac amgueddfeydd, campfeydd a chanolfannau hamdden, ac unrhyw le sy'n agored i aelodau'r cyhoedd.

Byddai hefyd yn cynnwys unrhyw fannau cyhoeddus mewn adeiladau sydd fel arall ar gau i'r cyhoedd – er enghraifft derbynfa mewn adeilad swyddfa.

Yr unig fannau cyhoeddus dan do lle na fydd angen gorchuddion wyneb yw lle rydych y tu mewn i le i fwyta neu yfed, er enghraifft caffis, bwytai a thafarndai. Ond lle nad yw bwyd a diod ond yn cael eu gweini i'w bwyta mewn rhan o'r safle – er enghraifft, caffi sydd hefyd yn cynnig gwasanaethau cludfwyd – bydd angen i chi wisgo gorchudd wyneb yn y rhannau o'r safle lle nad yw pobl yn bwyta nac yn yfed.

Bydd hefyd yn ofynnol i gyflogwyr orfodi'r defnydd o orchuddion wyneb mewn gweithleoedd eraill dan do lle na ellir cynnal pellter cymdeithasol, oni bai bod rhesymau cryf dros beidio. Felly, efallai y bydd rhaid ichi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith hyd yn oed mewn mannau nad ydynt yn agored i'r cyhoedd.

Nid yw ysgolion a lleoliadau gofal plant yn fannau cyhoeddus. Bydd y penderfyniad ynghylch a ddylid gofyn am orchudd wyneb mewn ysgolion uwchradd ac ym mha fannau y cânt eu gwisgo yn benderfyniad lleol i'r ysgol neu'r lleoliad yn dibynnu ar eu hasesiad o'r risg ac yng nghyd-destun amgylchiadau lleol.

I bwy y bydd y gofyniad yn gymwys?

Bydd y gofyniad yn gymwys i bawb 11 oed a throsodd – gan gynnwys cwsmeriaid a staff. Er hynny, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb (er enghraifft):

  • Os na allwch wisgo gorchudd wyneb oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd anabledd neu nam;
  • Os ydych yn mynd gyda rhywun sy'n dibynnu ar ddarllen gwefusau lle mae angen iddyn nhw gyfathrebu; neu
  • Os ydych yn dianc rhag bygythiad neu berygl ac nid oes gennych orchudd wyneb.

O brofiad mewn gwledydd eraill lle bu angen gorchuddion wyneb, gwyddom weithiau fod goroeswyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn canfod bod gwisgo masg yn sbarduno atgofion o brofiadau trawmatig. Os yw hynny'n berthnasol i chi, yna byddai hyn hefyd yn rheswm da dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Os yw'r gofyniad yn gymwys i mi, a fydd yn rhaid imi wisgo fy ngorchudd wyneb bob amser?

Yn gyffredinol, bydd, ond efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro os (eto, er enghraifft):

  • Os oes angen i chi gymryd meddyginiaethau;
  • Os oes angen i chi fwyta neu yfed; neu
  • Os oes  angen i chi dynnu gorchudd wyneb er mwyn osgoi niwed neu anaf, naill ai i chi’ch hun neu i eraill – er enghraifft i dynnu sylw rhywun at berygl

Mae’r cwestiwn a oes gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb ar unrhyw adeg benodol yn dibynnu ar yr unigolyn a'r amgylchiadau. Gall hyn olygu bod gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb gorchuddio weithiau ond nid ar droeon eraill. Ac fe allai’r esgus rhesymol fod yn rheswm dros dro yn unig.

Er enghraifft, wrth ystyried a oes angen bwyta neu yfed mewn man lle mae gorchuddion wyneb yn orfodol, gall unrhyw gyflyrau ffisegol a'r tymheredd a'r lleithydd fod yn berthnasol. Nid oes angen i'r rhan fwyaf o bobl fwyta nac yfed ar deithiau byr oddi cartref, ond gall hyn fod yn wahanol i rywun diabetig, er enghraifft, neu mewn tywydd poeth.

Enghraifft arall yw campfeydd a chanolfannau hamdden. Gan fod y rhain yn fannau cyhoeddus dan do, bydd angen ichi wisgo gorchudd wyneb pan fyddwch yn mynd yno a bydd angen i chi ei gadw ymlaen yn dibynnu ar beth rydych yn ei wneud. Os ydych yn paratoi i ymarfer corff, yn newid neu ymgymryd ag unrhyw weithgaredd nad yw'n egnïol, yn enwedig pan fyddwch mewn cysylltiad agos â phobl eraill, bydd angen i chi wisgo gorchudd wyneb.

Er hynny, efallai y bydd amgylchiadau lle mae cynllun y safle a natur yr ymarfer yr ydych yn ei wneud yn golygu na fyddai'n rhesymol disgwyl i chi wisgo gorchudd wyneb. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn cynghori yn erbyn gwisgo gorchudd wyneb wrth ymarfer gan y gall chwys wneud i orchudd wyneb fynd yn wlyb yn gyflymach, gan ei gwneud yn anodd anadlu a hyrwyddo twf micro-organebau. Mae'n cynghori mai’r mesur ataliol pwysicaf yn ystod ymarfer corff yw cynnal pellter corfforol oddi wrth eraill.

Fel rhan o'r mesurau y bydd angen i weithredwr y gampfa neu'r ganolfan hamdden eu rhoi ar waith i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, bydd angen iddynt ystyried pryd na fyddai’n briodol gwisgo gorchudd wyneb a pha gamau lliniaru y gallai fod eu hangen. Bydd disgwyl iddynt roi rhagor o wybodaeth i chi am y systemau a roddwyd ar waith a'r hyn y bydd disgwyl i chi ei wneud.

Beth yw "gorchudd wyneb" a sut y dylid ei wisgo?

Er mwyn diogelu eraill, mae angen i orchuddion wyneb gael eu gwisgo a’u gwaredu mewn ffordd benodol. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell o leiaf dair haen mewn gorchudd wyneb.

Rhaid i orchuddion wyneb orchuddio'r geg a'r trwyn. Wrth roi gorchuddion ymlaen, ac wrth eu gwisgo, ni ddylech ond cyffwrdd â’r strapiau, y clymau neu'r clipiau.  Peidiwch â chyffwrdd â blaen y gorchudd wyneb, na'r rhan o'r gorchudd wyneb sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn. Dylech hefyd olchi’ch dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn ei wisgo ac ar ôl ei dynnu.

Gweler ein canllaw at wneud gorchudd wyneb tair haen (fel yr argymhellir gan Sefydliad Iechyd y Byd).

Sut y gallaf ddangos nad yw'n ofynnol i mi wisgo gorchudd wyneb?

Ni fydd y cwestiwn a oes gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb bob amser yn amlwg. Nid yw anableddau a namau bob amser yn weladwy i eraill, a dylid dangos parch a dealltwriaeth i'r rhai sydd â rhesymau da dros beidio â gwisgo gorchuddion wyneb.

Rydym yn cynghori pobl i gario gwybodaeth os yw'n bosibl sy'n dangos pam mae ganddynt esgus rhesymol (er enghraifft presgripsiwn neu dystiolaeth fel llythyr apwyntiad ysbyty sy'n ymwneud â chyflwr meddygol). Mae nifer o sefydliadau megis gweithredwyr trafnidiaeth wedi creu cardiau y gellir eu lawrlwytho o'u gwefannau a'u hargraffu.

Sut y caiff y gofyniad ei orfodi?

Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd pobl yn deall y rhesymau dros wisgo gorchuddion wyneb ac y byddant yn gwneud hynny. Er hynny, mae'n hanfodol bod y rheolau newydd yn cael eu hesbonio i bobl a’u bod yn cael cyfle i gydymffurfio.

Mae'n ofynnol i reolwyr safleoedd ddarparu gwybodaeth am y gofyniad cyfreithiol i'r rhai sy'n bwriadu mynd i mewn. Gellir darparu'r wybodaeth hon mewn amrywiaeth o ffyrdd.  Dylai fod ar wefannau wybodaeth benodol am wisgo gorchuddion wyneb fel rhan o'r amodau mynediad a gallant ddarparu dolenni i wefannau defnyddiol eraill – er enghraifft, dangos sut i wneud gorchudd wyneb a sut i wisgo gorchudd wyneb yn iawn. Dylid arddangos hysbysiadau sy'n rhoi gwybod i gwsmeriaid am eu rhwymedigaeth gyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb mewn man amlwg (yn Gymraeg ac yn Saesneg) pryd bynnag y bo'n ymarferol.

Mae cyfraith Cymru hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i reolwyr safleoedd gymryd pob cam rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws ar eu safleoedd. Mae ganddynt ran i'w chwarae o ran cadw pobl yn ddiogel.

Pan ofynnir iddynt, bydd cwsmeriaid yn cael cyfle i wisgo gorchudd wyneb neu egluro pam mae ganddynt esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Os nad ydynt yn cydymffurfio â'r gyfraith, efallai y gofynnir i gwsmeriaid adael y safle.

Er hynny, gall yr heddlu neu swyddogion iechyd yr amgylchedd hefyd roi cosb benodedig am dorri'r gofynion hyn. Gellir cosbi trosedd gyntaf drwy gosb o £60 (sy'n cael ei dyblu am bob trosedd ddilynol hyd at uchafswm o £1,920). Gellid erlyn troseddwyr mynych yn y llys hefyd lle nad oes terfyn ar y ddirwy y gellir ei rhoi.

Gorchuddion wyneb a phlastig untro

Rwyf am ddefnyddio gorchudd wyneb neu mae angen imi ei ddefnyddio, ond nid wyf am ddefnyddio gorchudd untro sy'n cynnwys plastig. Sut galla i wneud hyn?

Mae gorchuddion wyneb untro yn cynnwys plastig. Os ydych yn pryderu am effaith amgylcheddol defnyddio un o'r rhain, gallwch brynu neu wneud gorchudd neu fasg wyneb y gellir ei olchi. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell y dylai fod ganddo dair haen o ddeunydd wedi'i wau'n agos megis cotwm.

Sut i wneud gorchudd wyneb 3 haen

Dim ond gorchudd wyneb untro sydd gennyf. Sut y gallaf ei waredu'n gyfrifol?

Tynnwch y gorchudd wyneb yn ofalus – peidiwch â chyffwrdd â blaen y gorchudd  wyneb na'r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn.

Os nad ydych gartref, rhowch eich gorchudd wyneb mewn bin sbwriel neu ewch ag ef adref mewn bag plastig a'i roi yn eich bin. Peidiwch â’i daflu ar y llawr gan y gall niweidio'r amgylchedd.

Os ydych gartref, rhowch ef yn eich bin gwastraff cartref.

Peidiwch â rhoi gorchuddion wyneb untro yn y bin ailgylchu gan nad oes modd eu hailgylchu

Nid oes angen i chi eu rhoi mewn bag ychwanegol na'u storio am gyfnod cyn eu taflu i ffwrdd.

Cofiwch olchi’ch dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr am 20 eiliad neu defnyddiwch hylif diheintio dwylo yn syth ar ôl tynnu eich gorchudd wyneb a'i daflu i ffwrdd.

Pa fath o orchudd wyneb untro y dylwn i ei ddefnyddio?

Dylech osgoi masgiau gradd feddygol. Dylid cadw'r rhain ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal.

Efallai yr hoffech ystyried prynu neu wneud gorchudd wyneb y gellir ei olchi a’i  ailddefnyddio sawl gwaith. Bydd hyn yn rhatach ac yn well i'r amgylchedd.

Sut i wneud gorchudd wyneb 3 haen

 

Sut y dylwn i ofalu am fy ngorchudd wyneb amldro?

Os ydych yn defnyddio gorchudd wyneb amldro, storiwch ef mewn bag plastig nes y gallwch ei olchi.

Golchwch ef yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr ar y tymheredd uchaf sy'n briodol ar gyfer y ffabrig. Gallwch ddefnyddio eich glanedydd arferol a gallwch ei olchi a'i sychu gyda golch arall.

Peidiwch â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio.

Rhaid i chi daflu eich gorchudd wyneb i ffwrdd os caiff ei ddifrodi.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn glanhau unrhyw arwynebau y mae'r gorchudd wyneb wedi cyffwrdd â nhw gan ddefnyddio cynhyrchion glanhau cartref arferol

Rwyf yn berchen ar fusnes, sut y gallaf helpu i leihau gwastraff o orchuddion wyneb untro?

Gallwch:

  • darparwch finiau ychwanegol i'ch staff a'ch cwsmeriaid i daflu gorchuddion wyneb untro, unrhyw PPE arall ac unrhyw wastraff ychwanegol arall, megis deunydd pacio cludfwydydd a llestri bwrdd untro;
  • gwnewch yn siŵr nad yw staff a chwsmeriaid yn rhoi gorchuddion wyneb untro a PPE yn y bin ailgylchu gan na ellir eu hailgylchu mewn cyfleusterau ailgylchu confensiynol; gwnewch yn siŵr bod biniau'n cael eu gwagio'n aml fel nad ydynt yn gorlifo ac yn creu sbwriel;
  • gwnewch eich staff yn ymwybodol o'r cyngor hwn rhag ofn y bydd ganddynt gwestiynau am PPE.

Nid oes angen i chi drefnu casglu PPE ar wahân ond, os gwnewch chi, rhaid i chi ddisgrifio a chodio eich gwastraff yn gywir.

Gofynnwch i'ch contractwr gwastraff a oes unrhyw beth arall y mae angen i chi ei wneud.

Rhannu’r dudalen hon