Neidio i'r prif gynnwy

Dim ond mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol y mae gorchuddion wyneb yn orfodol bellach.

Cyhoeddwyd gyntaf:
9 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Beth sydd wedi newid?

  • Rhaid ichi ddal i wisgo gorchuddion wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol.
  • Nid oes gofyniad cyfreithiol bellach ichi wisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau cyhoeddus eraill dan do nac ar drafnidiaeth gyhoeddus.
  • Rydym yn argymell yn gryf eich bod yn dal i wisgo gorchuddion wyneb, hyd yn oed os nad oes rhaid ichi wneud hynny. Mae COVID-19 yn parhau i fod yn risg, ac mae’n rhaid inni barhau i wneud popeth y gallwn i gyfyngu ar ei ledaeniad.
  • Efallai bod gennych COVID-19 a hynny’n ddiarwybod i chi, os nad oes gennych symptomau. Gall gwisgo gorchudd wyneb helpu i’ch atal rhag ei basio i eraill.

Diogelu eich hun ac eraill

Cyfyngu ar gymysgu ag aelwydydd eraill, neu beidio â chymysgu â nhw, cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo, awyru’r cartref, defnyddio gorchuddion wyneb a hunanynysu os oes angen yn gamau y gall pawb eu cymryd.

Dylech gymryd profion llif unffordd rheolaidd, hyd yn oed os nad oes gennych unrhyw symptomau, yn enwedig cyn ichi gwrdd ag eraill.

Mae’n ofyniad cyfreithiol i chi wisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol.

Dylech ystyried gwisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau cyhoeddus eraill dan do ac ar drafnidiaeth gyhoeddus hyd yn oed os nad oes gofyniad cyfreithiol i wneud hynny.

Os bydd mwy ohonom yn cymryd y camau hyn yn amlach, bydd hyn yn helpu i gyfyngu ar ledaeniad y feirws yn ogystal â’r feirws ffliw.

Gwyddom fod masg sy’n ffitio’n dda (yn gorchuddio’r trwyn a’r geg) ac wedi’i wneud o ddeunydd o ansawdd, yn lleihau’r tebygolrwydd y bydd gronynnau yn dianc ac y byddwch yn dod i gysylltiad â gronynnau yn yr aer.

Beth yw'r gofyniad cyfreithiol?

Rhaid gwisgo gorchuddion wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol.

Mae gwisgo gorchudd wyneb yn y lleoliadau hyn yn helpu i ddiogelu eraill. Mae’n bosibl y bydd gan bobl sy’n agored i niwed yn glinigol lai o ddewis o ran mynychu’r lleoedd hyn. 

Beth am fathau eraill o leoliadau dan do?

Nid oes rhaid i chi wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus eraill dan do.

Er nad yw’n ofyniad cyfreithiol, cynghorir yn gryf fod gweithwyr a chwsmeriaid yn gwisgo gorchudd wyneb dan do. Mae’r cyngor hwn yn arbennig o berthnasol yn y lleoliadau a ganlyn, oni bai bod pobl wedi’u heithrio neu os ydynt yn bwyta, yn yfed neu’n dawnsio:

  • mewn lleoliadau lletygarwch fel tafarndai neu glybiau nos
  • mewn priodas, partneriaeth sifil neu seremoni neu dderbyniad arall

Efallai y bydd rheolwyr y lleoliadau yn gofyn i chi wisgo gorchudd wyneb. Gallant ofyn i chi wneud hyn oherwydd eu bod wedi edrych ar sut i leihau’r risgiau ar gyfer eu busnes. Os felly, gofynnir ichi gydymffurfio oni bai eich bod wedi eich eithrio o wisgo gorchudd wyneb.

I bwy mae'r gofyniad yn berthnasol

I bwy mae'r gofyniad yn gymwys?

Mae'n berthnasol i bawb sy’n 11 oed a throsodd, oni bai bod eu bod wedi’u heithrio. Nid oes rhaid i blant dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb.

Mae'n berthnasol i staff sy'n gweithio mewn mannau cyhoeddus dan do ac i aelodau o'r cyhoedd sy'n dod i mewn i'r mannau cyhoeddus hynny mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol.

Pwy yw’r bobl nad ydynt yn gorfod gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae’n bosibl bod rhai amgylchiadau lle nad yw pobl yn gallu gwisgo gorchudd wyneb. Dylech fod yn ystyriol a pharchu amgylchiadau o'r fath, gan nodi y gallai rhai pobl fod yn llai abl i wisgo gorchuddion wyneb ac efallai na fydd y rhesymau dros hyn yn weladwy i eraill.

Fodd bynnag, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb, er enghraifft:

  • ni allwch roi gorchudd wyneb amdanoch na'i wisgo oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd cyflwr neu nam
  • rydych gyda rhywun sy'n dibynnu ar ddarllen gwefusau i gyfathrebu, ac nid oes gorchudd wyneb clir ar gael
  • rydych yn dianc rhag bygythiad neu berygl ac nid oes gennych orchudd wyneb

O brofiad mewn gwledydd eraill lle bu angen gorchuddion wyneb, gwyddom weithiau fod goroeswyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn canfod bod gwisgo masg yn sbarduno ôl-fflachiadau i brofiadau trawmatig. Os yw hynny'n berthnasol i chi, byddai hyn hefyd yn rheswm da dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Os yw'r gofyniad yn berthnasol i mi, a fydd yn rhaid imi gadw fy wyneb wedi’i orchuddio bob amser?

Efallai y bydd gennych hefyd esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, er enghraifft:

  • mae angen ichi gymryd meddyginiaeth
  • mae angen ichi fwyta neu yfed
  • mae angen ichi dynnu gorchudd wyneb er mwyn osgoi niwed neu anaf, naill ai i chi'ch hun neu i eraill – er enghraifft i dynnu sylw rhywun at berygl
  • mae angen i chi wneud hyn er mwyn cael triniaeth neu wasanaethau

Nid oes angen i'r rhan fwyaf o bobl fwyta nac yfed ar deithiau byr i ffwrdd o'r cartref, ond gall hyn fod yn wahanol i rywun diabetig er enghraifft, neu oherwydd yr amodau amgylcheddol, megis mewn tywydd poeth neu oherwydd lefelau lleithder uchel.

Beth os gofynnir i mi dynnu fy ngorchudd wyneb?

Efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros dynnu gorchudd wyneb dros dro, gan gynnwys y canlynol:

  • Gofynnir i chi wneud hynny gan rywun a fydd fel arall yn ei chael yn anodd cyfathrebu â chi.
  • Gofynnir i chi wneud hynny mewn banc, cymdeithas adeiladu neu swyddfa bost er mwyn gallu eich adnabod.
  • Gofynnir i chi wneud hynny gan staff siop neu weithwyr perthnasol er mwyn gallu eich adnabod, ar gyfer asesu argymhellion iechyd (e.e. gan fferyllydd), neu at ddibenion adnabod oedran gan gynnwys wrth brynu nwyddau â chyfyngiad oed fel alcohol.

Sut y gallaf ddangos nad oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Ni fydd bob amser yn amlwg a oes gan rywun esgus rhesymol dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Nid yw anableddau na namau bob amser yn weladwy i bobl eraill, a dylid dangos parch a dealltwriaeth tuag at y rhai sydd â rhesymau da dros beidio â gwisgo gorchuddion wyneb.

Ni ddylai’r rhai sydd â rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb – sef rheswm yn ymwneud ag oedran, iechyd neu nam – gael cais i roi unrhyw dystiolaeth ysgrifenedig o hyn. Nid oes angen i chi ofyn am gyngor na gofyn am lythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol i nodi eich rheswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Efallai y bydd rhai pobl yn teimlo'n fwy cyfforddus yn dangos rhywbeth sy'n dweud nad oes rhaid iddynt wisgo gorchudd wyneb. Gallai hyn fod ar ffurf cerdyn eithrio, bathodyn neu hyd yn oed arwydd wedi’i wneud â llaw. Mae nifer o weithredwyr trafnidiaeth wedi creu cardiau y gellir eu lawrlwytho o'u gwefannau a'u hargraffu, gan gynnwys Llywodraeth Cymru a Trafnidiaeth Cymru.

Mae cario cerdyn eithrio yn ddewis personol ac nid oes ei angen gwneud hyn yn ôl y gyfraith.

Os oes gennych reswm dilys dros gael eich eithrio, nid oes rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb. Nid oes rhaid i chi roi tystiolaeth i unrhyw un. Fodd bynnag, nid yw’n dderbyniol i honni eich bod wedi eich eithrio oherwydd nad ydych yn hoffi gwisgo gorchudd wyneb.

Does gen i ddim esgus i beidio â gwisgo gorchudd wyneb ond mae gen i anawsterau yn eu gwisgo

Os ydych chi'n teimlo'n anghyfforddus yn gwisgo gorchudd wyneb neu os yw eich sbectol yn stemio wrth wisgo gorchudd wyneb, gallech roi cynnig ar wahanol bethau ac arddulliau i weld pa un sydd orau i chi. Mae ffyrdd hefyd o wisgo gorchuddion wyneb a sbectol mewn modd sy'n lleihau'r stemio.

Ym mhle y mae gofyniad yn berthnasol

Ble mae angen gwisgo gorchuddion wyneb?

Mae angen gorchuddion wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol – lleoliadau’r GIG a rhai preifat – oni bai eich bod wedi eich eithrio. Y rheswm dros hyn yw bod rhaid inni ddiogelu’r gweithwyr yn y lleoliadau hyn. Mae angen inni barhau i amddiffyn pobl sy’n eithriadol o agored i niwed hefyd. Nid oes gan bobl ddewis fel arfer o ran ymweld â lleoliadau o’r fath. Wrth sôn am leoliadau iechyd a gofal, rydym yn golygu lleoedd fel:

  • safleoedd a ddefnyddir i ddarparu gwasanaethau meddygol, iechyd neu ddeintyddol
  • gwasanaethau awdioleg
  • gwasanaethau trin traed
  • gwasanaethau ceiropracteg ac osteopatheg
  • gwasanaethau optometreg
  • gwasanaethau ffisiotherapi
  • gwasanaethau aciwbigo
  • gwasanaethau meddygol neu iechyd eraill gan gynnwys gwasanaethau sy'n ymwneud ag iechyd meddwl
  • safleoedd a ddefnyddir i ddarparu gwasanaeth gofal cymdeithasol, gan gynnwys:
    • gwasanaethau cartrefi gofal
    • gwasanaethau llety diogel
    • gwasanaethau canolfannau preswyl i deuluoedd 
    • gwasanaethau gofal dydd i oedolion

Nid yw'r gofyniad i wisgo gorchudd wyneb yn berthnasol i breswylwyr y safleoedd gofal cymdeithasol ar y rhestr, pan fydd y preswylwyr ar y safle.

Mathau o orchuddion wyneb

Er mwyn lleihau lledaeniad y coronafeirws, mae gorchudd wyneb yn rhywbeth sy'n gorchuddio'r trwyn a'r geg. Gallwch brynu neu wneud gorchuddion wyneb y gellir eu hailddefnyddio neu brynu gorchuddion wyneb untro. Mae’r rhain ar gael i’w prynu mewn llawer o siopau. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell o leiaf tair haen mewn gorchudd wyneb.

Gallech hefyd ddefnyddio sgarff, bandana, dilledyn crefyddol neu orchudd clwt wedi’i wneud â llaw os oes angen ond rhaid i'r rhain ffitio'n dynn o amgylch ochr yr wyneb. Efallai na fydd gorchuddion wyneb fel hyn yn rhoi'r un diogelwch i chi â gorchudd wyneb tair haen a argymhellir gan Sefydliad Iechyd y Byd. Yn gyffredinol rydym yn argymell gorchudd wyneb tebyg i fasg.

Awgryma tystiolaeth sy'n dod i'r amlwg y gellir lleihau'r risg o drosglwyddo drwy ddefnyddio ffabrigau trwchus neu haenau lluosog. Fodd bynnag, dylid dal defnyddio deunydd sy’n gyfforddus ac yn anadladwy i orchuddio'r wyneb, fel cotwm.

Sut i wisgo eich gorchudd wyneb yn ddiogel a sut i ofalu amdano

Dylai gorchudd wyneb:

  • orchuddio eich trwyn a'ch ceg tra'n caniatáu i chi anadlu'n gyfforddus
  • ffitio'n gyfforddus ond yn ddiogel yn erbyn ochr yr wyneb
  • ffitio i’r pen gyda chysylltiadau neu ddolenni clust

Peidiwch â chyffwrdd â rhan flaen y gorchudd wyneb, na'r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn. Dylech hefyd ei atal rhag cyffwrdd ag arwynebau. Os ydych yn bwyta mewn caffi, er enghraifft, mae'n bwysig nad ydych yn rhoi'r gorchudd wyneb ar y bwrdd.

Dylech hefyd osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Bydd masg wyneb sy’n ffitio’n dda (yn gorchuddio’r trwyn a’r geg) ac wedi’i wneud o ddeunydd o ansawdd, yn lleihau’r tebygolrwydd y bydd gronynnau’n dianc ac y byddwch yn dod i gysylltiad â gronynnau yn yr aer.

Sut ydw i'n gwisgo a thynnu fy ngorchudd wyneb yn ddiogel?

Wrth wisgo gorchudd wyneb o unrhyw fath dylech sicrhau eich bod yn:

  • golchi eich dwylo'n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn gwisgo gorchudd wyneb
  • osgoi ei wisgo ar eich gwddf neu'ch talcen neu o dan eich trwyn
  • osgoi cyffwrdd â'r rhan o'r gorchudd wyneb sydd mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn, gan y gellid ei halogi â'r feirws
  • newid eich gorchudd wyneb os bydd yn mynd yn llaith neu os ydych wedi'i gyffwrdd
  • osgoi ei dynnu oddi ar eich wyneb a'i roi yn ôl dro ar ôl tro (er enghraifft, wrth adael siopau ar y stryd fawr a mynd i mewn iddynt).

Wrth dynnu gorchudd wyneb o unrhyw fath, dylech sicrhau eich bod yn:

  • golchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo cyn ei dynnu
  • trin y strapiau, y clymau neu'r clipiau yn unig
  • peidio â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio
  • golchi eich dwylo yn drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ar ôl tynnu’r gorchudd wyneb

A all plant wisgo gorchuddion wyneb?

Er nad oes angen i blant o dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb o dan y gofynion cyfreithiol, os yw plant yn dymuno gwisgo gorchuddion wyneb, dylai hyn fod o dan oruchwyliaeth oedolyn. Dylai gorchuddion wyneb i blant gael eu ffitio i'r pen gan ddefnyddio dolenni clust yn unig. Ni ddylai plant o dan dair oed wisgo gorchuddion wyneb am resymau diogelwch.

A oes unrhyw orchuddion wyneb clir ar gael?

Mae’n bosibl gwneud neu brynu gorchudd wyneb sydd â ffenestr o blastig clir; mae’r manylion am hynny ar gael gan y National Deaf Children’s Society (NDCS). Hefyd mae gorchuddion wyneb clir untro ar gael. Yn ogystal â helpu pobl sy’n F/fyddar, sydd â nam ar eu clyw neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw, gall y gorchuddion hyn fod yn ddefnyddiol yng nghwmni’r rheini y mae angen iddynt weld mynegiant yn yr wyneb (megis pobl sy’n byw gyda dementia neu sydd ag anawsterau dysgu), neu wrth gyfathrebu mewn mannau swnllyd.

I geisio osgoi’r broblem o niwlo, gellir rhoi haen denau o lanedydd ar y rhan blastig cyn defnyddio’r gorchudd: golchwch eich dwylo gyntaf, ac wedyn rhwbio diferyn bach o sebon hylif ar y plastig, neu dynnu clwt glanedydd drosto.

Nid yw masgiau clir yn amddiffyn i’r un graddau â gorchudd wyneb tair haenen, ac felly nid yw Llywodraeth Cymru yn eu hargymell ar gyfer eu defnyddio gan y cyhoedd neu pan na ellir cadw pellter cymdeithasol o 2 fetr.

Byddem yn annog y cyhoedd neu staff y diwydiant gweini i symud ei orchudd wyneb i un ochr, ac ar yr un pryd cadw pellter cymdeithasol, i gyfathrebu â rhywun sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau neu fynegiant yn yr wyneb, er mwyn gallu siarad â rhywun sy’n F/fyddar neu sydd â nam ar y clyw neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw.

A yw’n iawn imi ofyn i staff iechyd neu ofal cymdeithasol wisgo gorchudd wyneb clir?

Mae nifer o orchuddion clir wedi cael eu dosbarthu ar gyfer staff y GIG a gofal cymdeithasol. Pwrpas y masgiau hyn yw galluogi’r rheini sy’n F/fyddar neu sydd â nam ar eu clyw, neu sy’n byw gyda cholled clyw neu nam ar y clyw, i ddarllen gwefusau yn ogystal â helpu eraill i gyfathrebu’n well a theimlo’n fwy hyderus o allu gweld y mynegiant ar yr wyneb. 

Alla i wneud fy ngorchudd wyneb fy hun?

Gweler ein cyfarwyddiadau os ydych am wneud eich gorchudd wyneb eich hun. Nid ydym yn cymeradwyo unrhyw ddull penodol ond byddwch yn ymwybodol y bydd rhai deunyddiau a ffabrigau yn llidio mathau gwahanol o groen.

Pa fath o orchudd wyneb untro ddylwn i ei ddefnyddio?

Dylech osgoi masgiau gradd feddygol. Dylid cadw'r rhain ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal.

Tynnwch eich gorchudd wyneb untro yn ofalus – peidiwch â chyffwrdd â blaen y gorchudd wyneb neu’r rhan ohono sydd wedi bod mewn cysylltiad â'ch ceg a'ch trwyn.

Cofiwch olchi eich dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr am 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo yn syth ar ôl tynnu eich gorchudd wyneb a'i daflu i ffwrdd.

Mae gorchuddion wyneb untro yn cynnwys plastig, ac felly'n cael effaith ar yr amgylchedd. Efallai yr hoffech ystyried prynu neu wneud gorchudd wyneb y gellir ei olchi. Gallwch yna ei ailddefnyddio sawl gwaith a bydd yn rhatach ac yn well i'r amgylchedd.

Gwaredwch ar y gorchudd wyneb a ddefnyddiwyd yn gyfrifol mewn bin sbwriel neu ewch ag ef adref mewn bag plastig a'i roi yn eich bin. Nid oes angen i chi ei roi mewn bin gwastraff peryglus arbennig, na'i roi mewn bag bin o fewn bag bin arall a’i storio am gyfnod cyn ei daflu i ffwrdd. Peidiwch â rhoi gorchuddion wyneb untro mewn bin ailgylchu gan na ellir eu hailgylchu.

Alla i wisgo feisor yn lle gorchudd wyneb?

Yng nghyd-destun y gofynion a osodir mewn ymateb i bandemig y coronafeirws, nid yw feisor neu amddiffynnydd wyneb yn orchudd wyneb. Mae wedi’i wneud o ddeunydd dyfrllyd, yn ffitio'n llac dros y llygaid ac yn ymestyn i lawr fel y gall orwedd dros y trwyn a'r geg ond nid eu gorchuddio. Ni all ffitio'n dynn o amgylch y trwyn a'r geg gan y gallai effeithio ar allu’r person i anadlu a chreu anwedd. Nid yw effeithiolrwydd feisorau nac amddiffynwyr wyneb yn hysbys ar hyn o bryd. Maent yn cael eu gwisgo mewn lleoliadau clinigol/sy’n rhoi gofal i ddiogelu yn erbyn dod i gysylltiad â diferion mawr, gan gynnwys drwy'r llygaid, ond pan gânt eu gwisgo y tu allan i'r lleoliadau hyn nid oes tystiolaeth bod amddiffynwyr/feisorau wyneb yn diogelu'r sawl sy'n eu gwisgo nac yn ddull effeithiol o reoli ffynonellau diferion mwy neu aerosolau bach.

Rydym yn sylweddoli bod rhai pobl yn gwneud bywoliaeth drwy siarad (fel rhywun sy'n arwain addoliad) ac yn ei chael yn anodd sicrhau bod pobl yn eu clywed wrth wisgo mathau eraill o orchudd wyneb. Fodd bynnag, gan fod feisorau wedi'u dylunio i ddiogelu'r llygaid rhag diferion a gludir drwy’r aer, nid ydynt mor effeithiol â gorchuddion wyneb, felly rhaid cymryd rhagofalon ychwanegol wrth ddefnyddio feisorau at ddibenion siarad yn unig, megis cadw pellter parhaus o 2 fetr wrth unrhyw un arall. Os nad yw hyn yn bosibl, dylid gwisgo gorchudd wyneb. 

Sut ddylwn i ofalu am fy ngorchudd wyneb amldro?

Os ydych yn defnyddio gorchudd wyneb y gellir ei ailddefnyddio, dylech ei storio mewn bag plastig hyd nes y gallwch ei olchi.

Golchwch ef yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr ar y tymheredd uchaf sy'n briodol ar gyfer y ffabrig.

Gallwch ddefnyddio eich glanedydd arferol a gallwch ei olchi a'i sychu gyda’ch golch arferol.

Peidiwch â'i roi i rywun arall ei ddefnyddio.

Rhaid i chi daflu eich gorchudd wyneb i ffwrdd os caiff ei ddifrodi.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn glanhau unrhyw arwynebau y mae'r gorchudd wyneb wedi cyffwrdd â nhw gan ddefnyddio cynhyrchion glanhau cartref arferol.

Gorchuddion wyneb yn y gwaith

Nid oes unrhyw ganllawiau cyffredinol ar orchuddion wyneb ar gyfer gweithleoedd oherwydd yr amrywiaeth o amgylcheddau gwaith mewn gwahanol ddiwydiannau. Os ydych yn gweithio mewn ardal gyhoeddus dan do mewn lleoliad iechyd neu ofal cymdeithasol, bydd yn rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb (oni bai bod gennych esgus rhesymol i beidio â gwneud hynny). Er nad oes rhaid i gwsmeriaid mewn mannau cyhoeddus eraill dan do wisgo gorchudd wyneb bellach, rydym yn argymell y dylai staff mewn lleoliadau o’r fath barhau i wneud hynny.

Rhaid i bob cyflogwr gynnal asesiad risg ar gyfer ei safle. Gallant ystyried a yw ei gwneud yn ofynnol i staff wisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol y dylid ei gymryd mewn gweithleoedd eraill dan do. Rydym yn dal i argymell y dylid gwisgo gorchuddion wyneb o hyd lle nad oes modd cadw pellter corfforol, oni bai bod rhesymau da dros beidio.

Cyfrifoldeb eich cyflogwr chi fydd sicrhau bod yr asesiad risg ar gyfer ei fusnes yn mynd i'r afael â'r risgiau o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Beth yw'r rheolau mewn safleoedd lle mai dim ond rhai ardaloedd sy'n agored i'r cyhoedd?

Yn ôl y gyfraith, dim ond yn yr ardaloedd hynny mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol sy'n agored i'r cyhoedd y mae angen gwisgo gorchuddion wyneb. Mewn lleoliadau eraill dan do, mater i weithredwr y safle fydd pennu'r rheolau, ystyried y gofyniad cyfreithiol sy'n gymwys yng Nghymru i gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a chanllawiau Llywodraeth Cymru. Gall hyn gynnwys ei gwneud yn ofynnol i wisgo gorchuddion wyneb ar y safle cyfan neu mewn rhan o’r safle. Felly gallwch ddarganfod bod angen ichi wisgo gorchudd wyneb yn y gwaith hyd yn oed mewn mannau nad ydynt ar agor i’r cyhoedd.

Rwy'n gweithio'n agos gydag aelodau o'r cyhoedd ond mae sgrin persbecs (neu debyg) yn ein gwahanu. Oes angen imi wisgo gorchudd wyneb?

Nid o reidrwydd. Yn gyffredinol, ni fyddai staff sy'n gweithio y tu ôl i sgriniau plastig sy'n rhoi digon o amddiffyniad yn cael eu hystyried yn staff sy’n gweithio mewn mannau cyhoeddus – diben y sgrin yw eu gwahanu oddi wrth y cyhoedd.

Fodd bynnag, os oes mwy nag un aelod o staff yn gweithio y tu ôl i'r sgrin ac nad oes modd cadw pellter cymdeithasol, efallai y bydd eich cyflogwr yn disgwyl ichi wisgo gorchuddion wyneb oni bai bod rheswm da dros beidio.

Sut y bydd y gofyniad yn cael ei orfodi?

Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd pobl yn deall y rhesymau dros barhau i wisgo gorchuddion wyneb mewn lleoliadau penodol ac y byddant yn gwneud hynny. Gall yr heddlu roi cosb benodedig am dorri'r gofynion hyn. Gellir cosbi trosedd gyntaf drwy gosb o £60 (sy'n dyblu am bob trosedd ddilynol hyd at uchafswm o £1,920). Gellid erlyn ad-droseddwyr yn y llys hefyd lle nad oes terfyn ar y ddirwy y gellir ei chyhoeddi.

Gosodir y rhwymedigaeth gyfreithiol i aelodau o'r cyhoedd wisgo gorchuddion wyneb ar bob unigolyn ac nid ar reolwyr y safle. Fodd bynnag, mae'n hanfodol bod y rheolau'n cael eu hesbonio i bobl a’u bod yn cael cyfle i gydymffurfio. Gall lleoliadau sydd fel arall wedi'u heithrio barhau i’w gwneud yn ofynnol i gwsmeriaid wisgo gorchuddion wyneb ym mhob rhan o’u safle yn rhai rhannau ohono. Gall rheolwyr wneud y penderfyniad hwn yn seiliedig ar asesiad risg COVID-19 ar gyfer eu safleoedd. Os ydynt wedi nodi gwisgo gorchuddion wyneb fel mesur rhesymol i'w gymryd, gofynnir i fynychwyr a chwsmeriaid gydymffurfio â hyn. 

Felly, mae'n ofynnol i reolwyr lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol ddarparu gwybodaeth am y gofyniad cyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb i'r rhai sy'n bwriadu mynd i mewn i'w safle. Dylent hefyd wneud hyn os ydynt wedi nodi bod gwisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol ar gyfer eu safleoedd sydd fel arall wedi’u heithrio. Gellir darparu'r wybodaeth hon mewn amrywiaeth o ffyrdd: 

  • Dylai gwefannau fod â gwybodaeth benodol am wisgo gorchuddion wyneb fel rhan o'r amodau mynediad a gallant ddarparu dolenni i wefannau defnyddiol eraill – er enghraifft, sy’n dangos sut i wneud gorchudd wyneb a sut i wisgo gorchudd wyneb yn iawn.
  • Dylid arddangos hysbysiadau sy'n rhoi gwybod i gwsmeriaid am eu rhwymedigaeth gyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb mewn man amlwg (yn Gymraeg ac yn Saesneg) pryd bynnag y bo'n ymarferol (ac mae hyn yn orfodol i weithredwyr trafnidiaeth).

Ni ddisgwylir i reolwyr safleoedd gymryd camau gorfodi. Fodd bynnag, fel yr amlinellir uchod, mae ganddynt rôl i’w chwarae o ran esbonio beth yw'r gofynion, ac annog ymwelwyr a chwsmeriaid i gydymffurfio â'r rheoliadau ac i wisgo gorchuddion wyneb. Mae hyn yn golygu, cyn i chi fynd i mewn i unrhyw safle cyhoeddus dan do, y gall staff ofyn i chi wisgo gorchudd wyneb neu addasu eich gorchudd wyneb os nad yw'n gorchuddio eich trwyn a'ch ceg; efallai y bydd angen iddynt gadarnhau hefyd a oes gennych esgus rhesymol i beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Dylai staff fod yn sensitif i'r ffaith nad yw pob rheswm pam y gall rhywun gael ei eithrio yn weladwy ac yn amlwg; er enghraifft, ni ddylai fod yn ofynnol i unrhyw berson ddangos llythyr gan weithiwr meddygol proffesiynol am ei reswm dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb. Fodd bynnag, gofynnwn hefyd i gwsmeriaid barchu staff a deall eu bod yn gwneud yr hyn y maent yn ei wneud i helpu. 

Mae gan reolwyr safleoedd hawl gyffredinol i wrthod mynediad os oes angen gwneud hynny, a gallant hefyd alw ar yr heddlu i roi gwybod am faterion ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Pam mae angen gorchuddion wyneb o hyd?

Beth yw diben parhau i wisgo gorchudd wyneb?

Bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill, nid y rhai sy'n eu gwisgo, rhag lledaenu’r haint am eu bod yn gorchuddio'r trwyn a'r geg, sef y prif ffynonellau trosglwyddo firysau a gadarnhawyd sy'n achosi haint y coronafeirws.

Fel arfer, mae’r coronafeirws yn ymledu drwy ddiferion o beswch, tisian a siarad. Gellir codi'r diferion hyn hefyd o arwynebau, os byddwch yn cyffwrdd ag arwyneb ac yna eich wyneb heb olchi eich dwylo yn gyntaf. Dyna pam mae cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo’n rheolaidd, a gorchuddio peswch a thisian mor bwysig wrth reoli lledaeniad y feirws.

Y dystiolaeth wyddonol orau sydd ar gael yw y gallai gwisgo gorchudd wyneb, wrth ei ddefnyddio'n gywir, leihau lledaeniad diferion y coronafeirws mewn rhai amgylchiadau, gan helpu i ddiogelu eraill. Dyma pam rydym yn argymell bod pobl yn parhau i wisgo gorchuddion wyneb o’u gwirfodd.

A yw gwisgo gorchudd wyneb yn dileu'r angen am fesurau cadw pellter cymdeithasol a mesurau hylendid eraill?

Nac ydy. Gan mai bwriad gorchuddion wyneb yw diogelu eraill yn bennaf, nid y sawl sy'n eu gwisgo, rhag y coronafeirws, nid ydynt yn cymryd lle mesurau cadw pellter na golchi dwylo'n rheolaidd. Mae'n bwysig parhau i ddilyn holl gyngor arall Llywodraeth Cymru ar y coronafeirws.

Os ydych wedi dechrau dioddef yn ddiweddar o symptomau pwysicaf y coronafeirws:

  • peswch cyson, newydd
  • tymheredd uchel
  • colli synnwyr arolygu a blasu arferol (anosmia), neu newidiadau i’r synhwyrau hynny) rhaid i chi ddilyn y canllawiau hunanynysu: nid yw gwisgo gorchudd wyneb yn newid hyn. Dylech wneud cais am brawf i weld a oes gennych COVID-19

Gall pob un ohonom wneud y pethau isod gan fod y rhain i gyd yn cyfrannu at atal a chyfyngu ar drosglwyddiad:

  • cael cwrs llawn y brechlyn i’ch diogelu chi eich hun rhag COVID-19
  • archebu prawf a hunanynysu os oes gennych chi unrhyw symptomau COVID-19, waeth pa mor ysgafn
  • gweithio gartref os yw’n bosibl 
  • dilyn y canllawiau hunanynysu
  • cadw at y Cod COVID, gan gynnwys: 
    • cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eraill
    • gwisgo gorchudd wyneb sy’n ffitio’n dda
    • cwrdd yn yr awyr agored os yw’n bosibl
    • osgoi mannau prysur neu fannau sydd ddim wedi’u hawyru’n dda
    • cadw dwylo’n lân
    • peswch neu disian i du mewn penelin neu i hances bapur
    • manteisio ar y brechlyn pan fyddwch yn cael eich galw

A yw gorchuddion wyneb yn fath o gyfarpar diogelu personol (PPE)?

Nac ydynt. Nid yw gorchuddion wyneb yn cael eu hystyried yn PPE a ddefnyddir mewn nifer cyfyngedig o leoliadau i ddiogelu’r rhai sy’n ei wisgo rhag peryglon a risgiau, megis masgiau llawfeddygol neu anadlyddion a ddefnyddir mewn lleoliadau meddygol a diwydiannol.

Os hoffech gael gwybod mwy am y gwahaniaethau rhwng masgiau wyneb llawfeddygol, masgiau wyneb PPE a gorchuddion wyneb, gweler statws rheoleiddio'r MHRA (Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd) ar gyfer cyfarpar sy'n cael ei ddefnyddio i helpu i atal y coronafeirws (COVID-19).

Pam mae’r gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb wedi’i ddileu ar gyfer y rhan fwyaf o lefydd? 

Roedd Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi argymell ers tro y gallai pobl ddewis gwisgo gorchuddion wyneb er eu lles eu hunain ac i ddiogelu eraill, yn enwedig mewn ardaloedd dan do sydd wedi'u hawyru'n wael. Arweiniodd y nifer cynyddol o achosion yng Nghymru ym mis Medi 2020 at wneud gwisgo gorchuddion wyneb yn ofyniad cyfreithiol mewn mannau cyhoeddus dan do, gan gynnwys ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Drwy gydol y pandemig, rydym wedi gweithio’n galed i sicrhau bod yr amddiffyniadau a’r mesurau sydd ar waith gennym yn gymesur i’r risg iechyd y cyhoedd yr ydym yn ei hwynebu.

Pryd fyddwch chi'n cael gwared ar y gofyniad i wisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol?

Mae'r gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol yn cael ei gadw am y tro. Mae Gweinidogion Cymru wedi ymrwymo i lacio neu ddileu'r cyfyngiadau sy'n weddill pan fo'n rhesymol gwneud hynny. Rydym wedi gallu cymryd camau sylweddol i symud oddi wrth gyfyngiadau cyfreithiol cymhleth. Mae dileu’r gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb yn y rhan fwyaf o leoliadau cyhoeddus dan do yn rhan o’r broses hon.

Fodd bynnag, gan fod COVID-19 yn dal i fod yn bresennol yn y gymuned, rhaid inni beidio â rhoi'r gorau i'r holl fesurau syml y gall y rhan fwyaf o bobl eu cymryd. Mae angen diogelu pobl agored i niwed o hyd. Mae’n rhaid i lawer o bobl fynd i leoliadau iechyd neu ofal cymdeithasol, felly dyna pam y mae angen parhau i wisgo gorchuddion wyneb yn y lleoliadau hyn. 

Ni argymhellir gwisgo gorchuddion wyneb yn yr awyr agored, lle mae’r posibilrwydd o drosglwyddo'r feirws yn isel, oni bai ei bod yn amhosibl cadw pellter cymdeithasol o ddau fetr. Caiff y rheoliadau eu hadolygu bob 21 diwrnod o leiaf neu yn fwy aml os oes angen. Ceir rhagor o wybodaeth am ddull gweithredu Llywodraeth Cymru yn y Cynllun Rheoli Coronafeirws diweddaraf.

Beth yw'r sail wyddonol ar gyfer gorchuddion wyneb?

Roedd ein dull gweithredu wedi'i lywio gan y dystiolaeth ddiweddaraf a'i gwerthusiad gan Grŵp Cynghori Technegol (TAG) Llywodraeth Cymru.

Gweld y gwerthusiad cryno diweddaraf gan TAG o dystiolaeth ar orchuddion wyneb.