Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau o dan reoliad 13 o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 2) (Cymru) 2020.

Cyhoeddwyd gyntaf:
12 Medi 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Cyhoeddir y canllawiau hyn o dan reoliad 13 o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 2) (Cymru) 2020 (“Rheoliadau'r Coronafeirws”). Maent wedi'u hanelu at unrhyw berson y mae Rheoliad 12 o Reoliadau'r Coronafeirws yn ei gwneud yn ofynnol iddo wneud y canlynol:

  1. cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau y cynhelir pellter o 2 fetr rhwng pob person mewn mangre benodol;
  2. sicrhau y caiff unrhyw fesurau rhesymol eraill eu cymryd i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â'r feirws, yn arbennig drwy gyfyngu ar ryngweithio agos wyneb yn wyneb a gwella hylendid; a
  3. darparu gwybodaeth i’r rheini sy'n mynd i mewn i'r fangre neu’n gweithio ynddi ynglŷn â sut i leihau’r risg.

Mae'r rheoliadau yn galluogi Gweinidogion Cymru i gyhoeddi canllawiau ar yr hyn a ddisgwylir o dan reoliad 12. Rhaid ystyried y canllawiau hyn, ac unrhyw ganllawiau eraill, codau ymarfer neu ddogfennau eraill a gyhoeddir gan gyrff eraill a ymgorfforir yn y canllawiau hyn.

Cyhoeddir y prif ganllawiau ar ystyr rheoliad 12 ar wahân. Mae'r canllawiau atodol hyn yn canolbwyntio ar y dyletswyddau a roddir ar y bobl a restrir uchod mewn perthynas â gwisgo gorchuddion wyneb mewn mangreoedd dan do y maent yn gyfrifol amdanynt. Mae'n ystyried

  1. mangreoedd sy'n agored i'r cyhoedd,
  2. mangreoedd eraill.

Mangreoedd sy'n agored i'r cyhoedd

O 14 Medi, bydd yn orfodol yng Nghymru i wisgo gorchuddion wyneb yn y rhan fwyaf o fannau cyhoeddus dan do sy'n agored i'r cyhoedd. Fodd bynnag, caiff plant dan 11 oed eu heithrio, ynghyd â phan fydd unrhyw un mewn mangre lle caiff bwyd neu ddiod eu gwerthu neu eu darparu fel arall, i'w bwyta neu eu hyfed yn y fangre honno.  (Os mai dim ond rhan o fangre sydd ar gael i fwyta ac yfed bwyd/diod, bydd y gofyniad i wisgo gorchudd wyneb yn gymwys o hyd mewn rhannau eraill o'r fangre).  Mae'r Rheoliadau hefyd yn nodi na fydd angen gwisgo gorchudd wyneb os bydd gan unigolyn esgus rhesymol (y rhoddir enghreifftiau ohonynt). Darllenwch fanylion yr esgusodion rhesymol.

Yr union leoliadau lle mae rheoliadau ynghylch gorchuddion wyneb yn gymwys yw ardaloedd cyhoeddus dan do o “fangreoedd agored”, a gaiff eu diffinio yn rheoliad 12(3). Mae “mangreoedd agored” yn cynnwys sawl math gwahanol o fangre a restrir yn Atodiadau 2 a 4 i'r rheoliadau, yn ogystal ag addoldai, mynwentydd, amlosgfeydd a chanolfannau cymunedol.

Aelodau'r cyhoedd sy'n gyfrifol am y rhwymedigaeth gyfreithiol iddynt wisgo gorchuddion wyneb, nid rheolwyr mangreoedd. Fodd bynnag, mae gan reolwyr mangreoedd rywfaint o gyfrifoldebau mewn perthynas â'r cyhoedd, ac mae ganddynt hefyd gyfrifoldebau mewn perthynas â staff ac unigolion eraill sy'n gweithio yn y fangre.

Cyfrifoldebau tuag at aelodau'r cyhoedd

Mewn perthynas ag aelodau'r cyhoedd, mae gan y rheini sy'n gyfrifol am fangreoedd rôl i egluro beth yw'r gofynion, ac annog ymwelwyr i gydymffurfio â'r rheoliadau a gwisgo gorchuddion wyneb. Dylid ystyried bod gwisgo gorchuddion wyneb yn rhywbeth hanfodol i'w wneud mewn mannau cyhoeddus dan do, ynghyd â'r ffyrdd eraill o ymddwyn sydd wedi dod yn arfer. Mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio y bydd pobl yn deall y rhesymau dros wisgo gorchuddion wyneb ac y byddant yn gwneud hynny. Fodd bynnag, mae'n hanfodol bod y rheolau newydd yn cael eu hegluro i bobl a'u bod yn cael cyfle i gydymffurfio.

Yn y lle cyntaf, dylai rheolwyr mangreoedd sy'n agored i'r cyhoedd roi gwybodaeth i aelodau'r cyhoedd a all fod yn ymweld â'u mangre. Ymysg yr enghreifftiau o'r ffyrdd y dylid darparu'r cyfryw wybodaeth mae:

  • Dylai gwefannau a gynhelir gan reolwyr mangreoedd gynnwys gwybodaeth benodol am wisgo gorchuddion wyneb fel rhan o'r amodau o gael mynediad, a gellir darparu dolenni i wefannau defnyddiol eraill – er enghraifft, sy'n dangos sut i wneud gorchudd wyneb a'r canllawiau hyn ar sut i wisgo gorchudd wyneb yn gywir
  • Dylai gwybodaeth yn hysbysu pobl am y gofyniad cyfreithiol i wisgo gorchuddion wyneb gael ei dangos mewn man amlwg (yn Gymraeg a Saesneg, ac mewn ieithoedd cymunedol eraill fel y bo'n gymwys) lle bynnag y bo modd
  • Gellir rhoi gwybodaeth ar lafar neu'n ysgrifenedig. Dylai rheolwyr ystyried y ffordd fwyaf effeithlon o sicrhau bod pob cwsmer yn cael gwybod am y gofyniad yn amgylchiadau'r lleoliad penodol
  • Bydd rheolwyr yn awyddus i ystyried anghenion amrywiol ymwelwyr â'u mangreoedd, a dylent ystyried p'un a ddylid darparu'r wybodaeth mewn fformatau gwahanol, er enghraifft i bobl â nam ar eu golwg neu ar eu clyw ac, os bydd angen, mewn ieithoedd eraill.

Er enghraifft, gall mangreoedd, am reswm da, wrthod derbyn cwsmeriaid sy'n ceisio smygu dan do. Ystyrir bod smygu yn y fath amgylchiadau yn peri risg i iechyd staff a chwsmeriaid eraill. Yn yr un modd, gall perchennog siop neu siop trin gwallt (er enghraifft) wrthod derbyn neu wasanaethu cwsmer nad yw'n gwisgo gorchudd wyneb pan fydd yn ceisio dod i mewn i'r fangre neu'n tynnu ei orchudd pan fydd yno, oni fydd wedi'i eithrio neu os bydd ganddo esgus rhesymol dros beidio â gwneud hynny.

Wrth godi'r cwestiwn ynghylch a yw cwsmer wedi'i eithrio neu a oes ganddo esgus rhesymol, dylech ystyried y ffaith nad yw pob rheswm pam y gall rhywun fod wedi'i eithrio yn weledol ac yn amlwg – er enghraifft cyflyrau iechyd meddwl, gofyniad i ddarllen gwefusau, neu namau cudd. O brofiad mewn gwledydd eraill lle mae gorchuddion wyneb wedi bod yn ofynnol yn gynharach, gwyddom hefyd fod goroeswyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol weithiau yn gweld bod gwisgo masg yn ysgogi ôl-fflachiadau i brofiadau trawmatig, ac os bydd hynny yn gymwys i rywun sy'n ymweld â'ch mangre, yna byddai hyn hefyd yn rheswm da dros beidio â gwisgo gorchudd wyneb.

Yn y pen draw, ni ddisgwylir i'r gweithredwr, cyflogai nac unigolyn a awdurdodir gan y gweithredwr gymryd camau gorfodi. Fodd bynnag, os bydd amgylchiadau'n golygu bod angen gwneud hynny, efallai y byddant am ffonio'r Heddlu i roi gwybod am y mater. Bydd yn drosedd peidio â gwisgo gorchudd wyneb mewn mangre dan do sy'n agored i'r cyhoedd oni fydd eithriad yn gymwys neu fod gan unigolyn esgus rhesymol dros beidio â gwneud hynny.

Cyfrifoldebau tuag at staff a gwirfoddolwyr 

Mae hefyd yn ofynnol i staff sy'n gweithio mewn ardaloedd o fangreoedd dan do sy'n agored i'r cyhoedd wisgo gorchuddion wyneb pan fyddant yn yr ardaloedd hynny (eto, ac eithrio lleoliadau sy'n gwerthu bwyd neu ddiod i gael eu bwyta neu eu hyfed yn y fangre, a gyda rhai amgylchiadau lle mae unigolion penodol wedi'u heithrio neu lle gellir tynnu gorchuddion).

Dylai cyflogwyr sicrhau bod eu staff yn ymwybodol o'r gofynion hyn, a'r eithriadau cyfyngedig iddynt. Yn yr amgylchiadau penodol hyn, er mai'r aelod o staff sy'n bennaf cyfrifol, ac y gall wynebu camau troseddol yn y pen daw, dylai cyflogwyr hefyd wneud pob ymdrech i sicrhau bod pob aelod o staff mewn ardaloedd sy'n agored i'r cyhoedd yn cydymffurfio â'r gyfraith.

Mewn mangreoedd sydd ond yn rhannol agored i'r cyhoedd, nid yw gorchuddion wyneb yn orfodol yn y rhannau hynny nad ydynt yn agored i'r cyhoedd. Er enghraifft, byddai hyn yn cwmpasu'r rhannau hynny o siopau, campfeydd neu amgueddfeydd sydd ond ar gyfer staff. Yn hytrach, dylai cyflogwyr ddilyn y dull a nodir yn yr adran isod.

Mangreoedd nad ydynt yn agored i'r cyhoedd

Bydd mangreoedd dan do nad ydynt yn agored i'r cyhoedd yn amrywio'n eang, ac felly nid ystyrir y byddai'n gymesur ei gwneud yn ofynnol i bobl wisgo gorchuddion wyneb ym mhob mangre o'r fath (er enghraifft, lle na fydd unigolion yn dod i gysylltiad agos ag eraill). Fodd bynnag, lle na ellir cadw pellter cymdeithasol, bydd y risg yn debyg i'r ardaloedd hynny sy'n agored i'r cyhoedd, ac felly mae Llywodraeth Cymru yn ystyried y dylai cyflogwyr ac eraill sy'n gyfrifol am fangreoedd yng Nghymru yn gyffredinol, fel mesur rhesymol, hefyd ei gwneud yn ofynnol i staff ac ymwelwyr â'u mangreoedd wisgo gorchuddion wyneb mewn ardaloedd dan do lle na ellir cadw pellter cymdeithasol.

Dylid gwneud hyn oni fydd rhesymau cryf i'r gwrthwyneb – er enghraifft, fel y gallai fod yn berthnasol mewn ysgolion neu leoliadau gofal plant, lle byddai disgwyl iddynt adeiladu ar ganllawiau presennol.

Gellir gwneud eithriadau cyfyngedig i hyn hefyd, a ddylai adlewyrchu'r eithriadau sy'n bodoli ar gyfer y gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus.

Lle mae cyflogwyr yn ei gwneud yn ofynnol i'w staff ac ymwelwyr â'u mangreoedd wisgo gorchuddion wynebu mewn ardaloedd nad ydynt yn agored i'r cyhoedd, dylent sicrhau bod eu staff a'r ymwelwyr yn ymwybodol o'r gofynion hyn, a'r eithriadau cyfyngedig iddynt. Drwy wneud hyn, dylent ystyried y ffaith nad yw pob rheswm pam y gall rhywun fod wedi'i eithrio yn weledol ac yn amlwg – er enghraifft cyflyrau iechyd meddwl, neu namau cudd.

Pa rannau o fangreoedd sy'n “agored i'r cyhoedd”?

Bydd yn rhaid i reolwyr unigol mangreoedd benderfynu ar hynny yn eu hamgylchiadau eu hunain, ond gall yr enghreifftiau canlynol fod o gymorth:

  • Os bydd dau weithiwr dosbarthu yn cydweithio mewn lori, nid yw hon yn ardal gyhoeddus ac felly nid yw'n orfodol iddynt wisgo gorchuddion wyneb oni fydd y busnes yn penderfynu y byddai'n fesur rhesymol er mwyn cydymffurfio â'i ddyletswydd i leihau amlygiad. Yn ei dro, mae hyn yn debygol o ddibynnu ar b'un a ellir cadw pellter cymdeithasol neu a ellir gosod sgriniau.
  • Staff sy'n gweithio mewn swyddfa – bydd gorchuddion yn orfodol mewn unrhyw fannau yn y fangre sy'n agored i'r cyhoedd, fel derbynfa, os gall unrhyw un gerdded i mewn. Ni fyddant yn orfodol ar lawr y swyddfa, oni fydd y busnes yn penderfynu y byddai'n fesur rhesymol er mwyn cydymffurfio â'i ddyletswydd i leihau amlygiad. Yn ei dro, mae hyn yn debygol o ddibynnu p'un a ellir cadw pellter cymdeithasol.
  • Plymwr neu grefftwr arall sy'n gwneud gwaith yng nghartref rhywun – ni fydd gorchuddion wyneb yn orfodol oni fyddant yn penderfynu y byddai'n fesur rhesymol er mwyn cydymffurfio â'u dyletswydd i leihau amlygiad. Yn ei dro, mae hyn yn debygol o ddibynnu p'un a ellir cadw pellter cymdeithasol.
  • Staff sy'n gweithio mewn siop nwyddau groser – bydd gorchuddion yn orfodol i bob aelod o staff ar lawr y siop, ac i gwsmeriaid. Ni fyddant yn orfodol mewn swyddfeydd cefn, cyfleusterau storio oni fydd y busnes yn penderfynu y byddai'n fesur rhesymol er mwyn cydymffurfio â'i ddyletswydd i leihau amlygiad. Eto, yn ei dro, mae hyn yn debygol o ddibynnu p'un a ellir cadw pellter cymdeithasol.

Gorfodi

Oherwydd yr ystyrir bod y gofynion ar gyflogwyr ac eraill a nodir yn y canllawiau hyn yn “fesurau rhesymol” o dan reoliad 12 o Reoliadau'r Coronafeirws, maent yn ddarostyngedig i'r drefn orfodi benodol a sefydlwyd ar gyfer y rheoliad hwnnw.

Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl i fusnesau ac eraill ddeall difrifoldeb y sefyllfa rydym yn ei hwynebu fel cymdeithas ac y byddant yn cymryd y camau rhesymol angenrheidiol. Fodd bynnag, un rheswm pam mae Llywodraeth Cymru wedi penderfynu mynd y tu hwnt i'r canllawiau a chynnwys dyletswydd gyfreithiol yw er mwyn gallu cymryd camau gorfodi, lle y bydd angen gwneud hynny.

Mae gan yr heddlu ac awdurdodau lleol bwerau i orfodi'r gofynion ar fusnesau, gwasanaethau a gweithleoedd a osodir gan y rheoliadau.

Mae canllawiau ar wahân ar gael ar y dull y disgwylir iddo gael ei gymryd er mwyn gorfodi'r rheoliadau, sydd wedi'u cynllunio er mwyn:

  • hyrwyddo a chynnal cydymffurfedd barhaus fel mesur ataliol er mwyn helpu i atal lledaeniad y coronafeirws;
  • sicrhau y cymerir camau ar unwaith i ddelio â sefyllfaoedd lle mae risg y bydd y coronafeirws yn lledu;
  • sicrhau y caiff y rhai nad ydynt yn cydymffurfio eu dwyn i gyfrif.

Rhannu’r dudalen hon