Neidio i'r prif gynnwy

Ei Uchelder Brenhinol Dug Caeredin, 10 Mehefin 1921 i 9 Ebrill 2021

Darllenwch am y trefniadau yn dilyn marwolaeth Dug Caeredin

Rheolau ar gyfarfod pobl tu allan i'ch cartref.

Cyhoeddwyd gyntaf:
26 Mawrth 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Y rheolau cyffredinol yw:

  • ni chaiff pobl fynd i gartrefi ei gilydd, ac eithrio at ddibenion cyfyngedig iawn
  • Caiff hyd at chwech o bobl o ddwy aelwyd (heb gynnwys plant o dan 11 oed o’r naill aelwyd neu’r llall) sy’n byw yng Nghymru gwrdd yn yr awyr agored, gan gynnwys mewn gerddi preifat a mannau awyr agored preifat

Os ydych chi wedi cael cyngor i hunanynysu

Nid yw’r wybodaeth yn y canllawiau hyn yn berthnasol i bobl sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan Wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru. Ni ddylech adael eich cartref os yw Gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu’r GIG wedi rhoi cyfarwyddyd ichi hunanynysu. Os byddwch yn gwrthod hunanynysu ar ôl cael cyfarwyddyd i wneud hynny fe allech gael hysbysiad cosb benodedig neu gael eich erlyn. I gael gwybod mwy, gweler ein canllawiau ar hunanynysu.

Rydym hefyd yn eich cynghori’n gryf i hunanynysu os ydych yn cael cyfarwyddyd i wneud hynny gan ap GIG COVID-19. Fodd bynnag, does dim dyletswydd gyfreithiol arnoch i wneud hynny gan fod rheolau diogelu preifatrwydd yr ap yn golygu nad yw’n casglu unrhyw fanylion personol.

Os oes gennych symptomau COVID-19, waeth pa mor ysgafn, rydym yn eich cynghori’n gryf i ddilyn y canllawiau hunanynysu cyffredinol a threfnu i gael prawf (er nad yw hyn yn ddyletswydd gyfreithiol chwaith).

Gadael eich cartref

Cadw’n ddiogel pan fyddwch oddi cartref

Caiff y coronafeirws ei ledaenu gan ddefnynnau mawr ac aerosol mewn anadl o'r geg a'r trwyn, yn enwedig os yw rhywun yn tisian, yn pesychu neu’n siarad yn uchel. Mae hyn yn golygu mai cysylltiad agos ag eraill, yn enwedig wyneb yn wyneb o fewn dau fetr, sydd fwyaf tebygol o achosi haint. Gall y feirws oroesi ar rai arwynebau o dan do am ddiwrnodau a chael ei ledaenu gan bobl sy'n cyffwrdd yr arwynebau hynny, ac wedyn cyffwrdd â’u ceg neu eu trwyn heb olchi eu dwylo. Mae'r feirws yn llawer llai tebygol o gael ei ledaenu yn yr awyr agored, ond mae hyn yn dibynnu i raddau ar y tywydd, ac mae’n diflannu’n gyflymach mewn mannau sydd wedi eu hawyru’n dda. Mae'r feirws yn marw'n gyflym yn haul yr haf ond ddim mewn tywydd oerach.

Cyn ichi adael eich cartref, dylech gynllunio sut y byddwch yn diogelu’ch hun ac yn lleihau'r risg. Mae golchi dwylo'n aml a defnyddio hylif diheintio dwylo yn bwysig o hyd, fel y mae cadw pellter cymdeithasol ac osgoi cyffwrdd â’ch trwyn neu’ch ceg heb olchi’ch dwylo. Dylech hefyd ystyried a fyddwch o dan do neu yn yr awyr agored.

Hyd yn oed yn yr awyr agored, mae risgiau yn dal i fod mewn llefydd a ddefnyddir gan lawer o bobl, neu lle mae pobl yn ymgynnull, megis toiledau cyhoeddus – lle mae llawer o bobl yn cyffwrdd â thapiau a handlenni fflysio, pympiau petrol, peiriannau talu ac arddangos, handlenni drysau, a pheiriannau arian parod.

Mae’n bosibl hefyd y bydd dosbarthwyr hylif diheintio’n trosglwyddo haint os yw llawer o bobl yn eu gweithredu â’u dwylo, felly dylent gael eu gweithredu â’r arddwrn neu’r fraich yn hytrach na’r bysedd/y gledr.

Ymweld â phobl nad ydynt yn byw mewn cartrefi preifat

Yn gyffredinol, nid yw’r gyfraith yn gwahardd ymweliadau â phobl nad ydynt yn byw mewn cartrefi preifat. Felly er enghraifft, caniateir ymweliadau o dan do â chartrefi gofal, hosbisau a lletyau diogel ar gyfer plant. Nid yw hyn yn golygu bod rhaid i’r llefydd hyn fod ar agor - bydd rhaid i leoliadau unigol sicrhau y gallant gefnogi ymweliadau’n ddiogel. Rydym yn argymell gwirio gyda’r lleoliad perthnasol i gael gwybod am eu trefniadau ymweld penodol.

Bydd rhaid i’r ymweliadau hyn fod yn unol â’r rheolau a roddwyd ar waith gan y lleoliad yr ydych yn ymweld ag o.

Wrth ystyried a oes angen ymweld â rhywun y tu allan i’ch swigen gefnogaeth, yn enwedig o dan do, dylech gofio bod gan bob un ohonom gyfrifoldeb i gydnabod y risgiau y mae’r feirws yn eu peri i ni ein hunain, ein teuluoedd a’n ffrindiau, a’n cymunedau ehangach.

Bydd angen i bobl benderfynu beth sy'n rhesymol eu hunain, yn unol â'r egwyddor gyffredinol honno. Cofiwch mai diben y cyfyngiadau sy’n parhau yw atal y feirws rhag lledaenu, gan gynnwys i’n hanwyliaid.

Cwrdd â phobl oddi cartref

Ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn, ni chaiff unrhyw un ddod i’ch cartref ac eithrio aelodau o’ch swigen gefnogaeth, os oes gennych chi un. Darllenwch y canllawiau ar ymweld â phobl mewn cartrefi preifat  i gael rhagor o wybodaeth, gan gynnwys beth yw ystyr “swigen gefnogaeth”.

Cewch gwrdd â phobl eraill y tu allan i’ch cartref, cyn belled eich bod yn cadw at y rheolau a nodwyd yn y canllawiau hyn.

Cwrdd â phobl yn yr awyr agored

Er bod y risg o drosglwyddo’r feirws yn is yn yr awyr agored nag ydyw o dan do mae cadw pellter cymdeithasol yn dal i fod yn bwysig.

Yn gyffredinol, rydym yn gofyn i bobl feddwl beth yw’r peth synhwyrol i’w wneud i’ch diogelu chi, eich ffrindiau a’ch cymuned, yn hytrach na meddwl am beth y caniateir ichi ei wneud. Dim ond os yw pawb yn gwneud eu gorau i ddilyn y canllawiau hyn y gallwn osgoi cyfnodau atal pellach.

Caniateir i grwpiau bach o bobl gwrdd yn yr awyr agored, gan gynnwys i wneud ymarfer corff, i gymryd rhan mewn chwaraeon neu i gymdeithasu. Fodd bynnag, y lleiaf yw’r nifer sy’n ymgynnull, y lleiaf yw’r risg. Golyga hyn y gallwch gwrdd â phobl gwahanol bob tro, ond gofynnwn ichi geisio cyfyngu ar faint o wahanol bobl yr ydych yn cwrdd â nhw. Mae’n well gweld yr un unigolyn neu ddau yn rheolaidd na gweld llawer o bobl wahanol yn achlysurol. Po fwyaf o bobl sy’n ymgynnull, y mwyaf yw'r risg.

Yn y rhan fwyaf o achosion y nifer uchaf o bobl nad ydynt yn byw gyda’i gilydd a gaiff gwrdd yn yr awyr agored yw chwech o bobl (heb gynnwys gofalwyr a phlant o dan 11 oed) o ddwy aelwyd wahanol.

Mae’r rheolau ar gwrdd yn berthnasol i blant yn ogystal ag oedolion. Yn gyffredinol ni chaniateir i blant fynd i gartref rhywun arall oni bai eich bod chi wedi ffurfio swigen gefnogaeth gyda nhw.

Mewn amgylchiadau pan fo plant ifanc yn cymysgu gydag eraill, efallai na fydd yn ymarferol i gadw pellter o 2 fetr (rhwng plant, neu hyd yn oed rhwng plant ac oedolion). Y rheswm dros hyn yn rhannol yw ei bod yn anoddach i blant ifanc ddeall y cysyniad o bellter corfforol, ac yn rhannol oherwydd y bydd angen cyswllt agosach i dderbyn cymorth priodol gan ofalwyr.

Nid yw plant o dan 11 oed wedi’u cynnwys mewn unrhyw gyfyngiadau cyfreithiol ar faint cynulliadau oherwydd bod astudiaethau wedi canfod bod plant ifanc yn llai tebygol o drosglwyddo’r feirws, i blant eraill neu i oedolion. Mae’n ymddangos bod y feirws yn effeithio’n llai difrifol ar blant nag ar oedolion yn y rhan fwyaf o achosion. Bydd hyn hefyd yn galluogi i rieni gyda nifer fawr o blant i gwrdd ag oedolion eraill yn haws.

Fodd bynnag, oherwydd ei bod yn bosibl i blant ifanc drosglwyddo’r feirws, dylai rhieni plant ifanc ddefnyddio eu synnwyr cyffredin, cymryd gofal ac annog eu plant i sicrhau hylendid dwylo da a dod i gysylltiad agos â chyn lleied o bobl â phosibl. Hyd yn oed gyda phlant, mae’n fwy diogel i gwrdd mewn grwpiau bychan, a chwrdd â’r un bobl yn rheolaidd yn hytrach nag amryw o bobl gwahanol.

Mewn lleoliadau eraill, bydd y nifer o blant sy’n cael ymgynnull wedi’i gyfyngu gan faint y lleoliad a’r angen i ddigon o oedolion fod yn bresennol i oruchwylio.

Cewch hefyd dreulio amser yn yr awyr agored gyda’ch swigen gefnogaeth, hyd yn oed os oes mwy na chwech ohonoch. Yn yr awyr agored, nid yw’r cyfyngiad o chwech o bobl yn berthnasol os yw pawb sy’n ymgynnull yn aelodau o’r un aelwyd neu swigen gefnogaeth. Felly, er enghraifft, os yw teulu o chwech mewn swigen gyda theulu o ddau, gall y ddau deulu gwrdd yn yr awyr agored. Ond os ydych yn cwrdd â’ch swigen gefnogaeth, ni ddylech drefnu i gwrdd ag aelwyd arall yr un pryd.

Gweithgareddau awyr agored a drefnwyd i blant

Caniateir cynnal gweithgareddau awyr agored a drefnwyd ar gyfer datblygiad a llesiant plant. Gallai’r gweithgareddau hyn gynnwys clybiau neu ddosbarthiadau ar gyfer plant o dan 18 oed (neu gan bersonau a oedd o dan 18 oed ar 31 Awst 2020), fel clybiau chwaraeon, grwpiau rhieni a babanod/plant bychain, grwpiau ieuenctid a grwpiau crefyddol. Nid yw’n cynnwys gweithgareddau fel partïon pen-blwydd i blant neu gynulliadau cymdeithasol ehangach ar gyfer teulu a ffrindiau y tu hwnt i’r trefniadau presennol ar gyfer cwrdd â phobl a amlinellwyd yn y canllawiau hyn.

Er nad yw’r gweithgareddau hyn yn rhan o addysg ffurfiol y plentyn, gallant arwain at fanteision ehangach o ran dysgu a datblygiad. Busnes, corff cyhoeddus neu elusen, clwb, neu gorff llywodraethu cenedlaethol chwaraeon neu gamp fydd yn cynnal y gweithgareddau hyn fel arfer. 

Rhaid i’r sawl sy’n cynnal y gweithgareddau hyn gymryd pob cam rhesymol i reoli’r risg a sicrhau pellter cymdeithasol. Ar hyn o bryd, nid oes cyfyngiad ar y nifer o blant y caniateir iddynt gymryd rhan yn y gweithgareddau awyr agored hyn. Fodd bynnag, dylai’r trefnwyr sicrhau eu bod yn cyfyngu ar y nifer o lefydd i sicrhau y gellir cynnal y digwyddiad yn ddiogel yn y lleoliad dan sylw.

Dylai’r trefnwyr osgoi cynnal gweithgareddau yn syth ar ôl ei gilydd, a dylent sicrhau eu bod yn caniatáu digon o amser i’r rhai sy’n cymryd rhan mewn un sesiwn adael yr ardal cyn dechrau sesiwn arall. Mae hyn yn bwysig er mwyn lleihau lefelau trosglwyddo. Dylai’r trefnwyr fod yn bresennol drwy gydol y gweithgaredd.

Efallai y bydd llawer o rieni neu warcheidwaid yn dymuno aros yn yr ardal pan fydd eu plant yn cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn. Os bydd hyn yn digwydd, ni ddylai’r rhieni ei ddefnyddio fel cyfle i ymgynnull neu gymysgu ag eraill, a dylent gadw at y rheolau cadw pellter cymdeithasol. Dylai rhieni a threfnwyr hefyd ystyried y defnydd o orchuddion wyneb ar gyfer unrhyw un dros 11 oed. Er nad oes rhaid gwisgo gorchudd wyneb yn yr awyr agored, dylai trefnwyr ystyried a ddylid eu defnyddio mewn mannau lle mae’n anodd cadw pellter cymdeithasol. 

Mewn grwpiau rhieni a babanod / plant bychain bydd rhaid i rieni fod yn bresennol yn ystod y sesiwn grŵp. Ni ddylai rhieni ddefnyddio hyn fel cyfle i ymgynnull neu gymysgu ag eraill cyn neu ar ôl y sesiwn, a dylent barhau i gadw at y rheolau cadw pellter cymdeithasol

Ymarfer corff a gweithgareddau awyr agored

Mae ymarfer corff yn bwysig ar gyfer iechyd corfforol ac iechyd meddwl. Yn ystod cyfyngiadau lefel rhybudd 4, cewch adael eich cartref mor aml ag yr hoffech i ymarfer corff. Cewch wneud ymarfer corff mewn lleoliadau awyr agored cyhoeddus gyda’r canlynol:

  • aelodau o’ch aelwyd neu’ch swigen gefnogaeth, neu
  • pobl o un aelwyd arall, cyn belled â bod cyfanswm nifer y bobl sy’n gwneud ymarfer corff yn ddim mwy na phedwar (ac eithrio unrhyw ofalwyr neu blant o dan 11 oed o’r naill aelwyd neu’r llall)

Caiff plant a phobl ifanc o dan 18 oed gymryd rhan mewn gweithgareddau awyr agored a drefnwyd. Gall hyn gynnwys gweithgareddau chwaraeon os cânt eu cynnal yn yr awyr agored.

Dylech sicrhau’ch bod yn cadw pellter cymdeithasol oddi wrth y person sy’n gwneud ymarfer corff gyda chi.

Nid oes cyfyngiadau cyfreithiol ar y math o ymarfer a ganiateir. Fodd bynnag, yn ymarferol, cyfyngir ar hyn gan gyfyngiadau eraill, gan gynnwys cau canolfannau hamdden, campfeydd a phyllau nofio dan do. Mae rhestr lawn o’r mathau o fusnesau sy’n gorfod cau ar gael yn ein canllawiau ar gau busnesau. Gan mai un o ddibenion y cyfyngiadau yw lleihau’r pwysau ar y GIG yng Nghymru, rydym hefyd yn gofyn i bobl osgoi gweithgareddau sy’n golygu cryn dipyn o risg (er enghraifft nofio neu ymarfer corff arall yn y môr, mewn llynnoedd, afonydd neu ddyfrffyrdd eraill).

Mae rhai cyfleusterau chwaraeon a hamdden yn yr awyr agored, megis parciau chwarae i blant, cyrtiau tennis, cyrsiau golff a lawntiau bowlio, yn cael agor. Cewch ymarfer mewn mannau awyr agored cyhoeddus gydag aelodau o’ch aelwyd neu’ch swigen gefnogaeth, neu gyda phobl o un aelwyd arall cyhyd nad oes mwy na chwech o bobl yn ymarfer (nid yw hyn yn cynnwys gofalwyr na phlant o dan 11 o’r naill neu’r llall o’r aelwydydd hynny).

Siopa

Mae pob safle manwerthu yn cael agor ac mae gwasanaethau cysylltiad agos yn cael agor. Dylai pobl sicrhau eu bod yn cadw pellter cymdeithasol a dilyn mesurau hylendid dwylo wrth ymweld â siopau. Rhaid i siopau gymryd pob mesur rhesymol i leihau'r risg, gan gynnwys gosod mesurau i gadw pellter cymdeithasol.

Nid oes cyfyngiadau ar ba mor bell y gallwch deithio i siopa, ond cynghorir pobl i osgoi teithio diangen ac osgoi mannau gorlawn lle bynnag y bo modd, yn enwedig o dan do.

Rhaid i siopau roi'r gorau i werthu alcohol am 10pm ac ni chânt ddechrau gwerthu alcohol eto tan 6am drannoeth.

Ni chaniateir cyfarfod â phobl o'r tu allan i'ch cartref neu swigen gefnogaeth i siopa.

Gwaith

Mae hyn yn cynnwys galwedigaethau fel adeiladu a gweithgynhyrchu yn ogystal â gwasanaethau cyhoeddus sy’n dibynnu ar ddarpariaeth wyneb yn wyneb.

Cewch ymgymryd â gwaith gwirfoddol os dymunwch, er y dylech wneud hynny o’ch cartref os yw hynny’n rhesymol ymarferol. Gallwch hefyd fynd allan i ddarparu gofal neu gymorth i berson sy'n agored i niwed, gan gynnwys cymorth brys. Mae hyn yn cynnwys casglu bwyd a meddyginiaethau ar eu cyfer. Ond mae'n bwysig nad ydych yn rhoi eich hun na'r person rydych chi'n gofalu amdano mewn perygl.

Gweld pobl eraill

Mae rhai amgylchiadau cyfyngedig lle caniateir ymgynnull gyda phobl eraill oddi cartref ac y tu allan i’ch aelwyd neu eich swigen gefnogaeth. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • at ddibenion gwaith, os nad yw’n ymarferol i wneud eich gwaith heb ymgynnull gydag eraill
  • i ymweld â gwasanaethau iechyd, gan gynnwys gwasanaethau milfeddygol
  • i gael mynediad at addysg a gofal plant
  • i gymryd rhan mewn chwaraeon elît
  • i gael mynediad at wasanaethau cyhoeddus hanfodol
  • i osgoi dioddef anaf neu salwch, neu i ddianc rhag risg o niwed
  • i ddarparu gofal neu gymorth i berson agored i niwed; mae hyn yn cynnwys nôl bwyd neu feddyginiaeth iddynt
  • at ddibenion gwirfoddol neu elusennol
  • i gymryd rhan mewn gweithgareddau awyr agored a drefnwyd i blant
  • i fynd i’r llys neu fodloni rhwymedigaethau cyfreithiol eraill
  • i symud cartref, mynd i weld eiddo gwag neu ymgymryd â gweithgareddau eraill sy’n ymwneud â symud cartref
  • i fynd i angladd os ydych chi’n ei drefnu, yn cael gwahoddiad gan y person sy’n ei drefnu, neu yn ofalwr i berson sy’n mynd i’r angladd
  • i fynd i seremoni priodas neu bartneriaeth sifil, os ydych yn cael gwahoddiad; neu
  • i fynd i fan addoli

Os ydych chi’n ymgynnull gydag eraill am unrhyw un o’r rhesymau hyn, mae’n bwysig iawn eich bod yn dilyn y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol, a hylendid wrth beswch a thisian ac yn cadw at y rheolau ar orchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do. Dylech hefyd barhau i olchi eich dwylo yn rheolaidd neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo. Dylech ond fynd i’r lleoliad os ydych yn gwbl iach, ac os oes gennych unrhyw symptomau coronafeirws, byddai’n ddoeth ichi aros gartref. Os yw gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru wedi rhoi gwybod ichi eich bod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd wedi profi’n bositif am y coronafeirws, mae’n ofynnol yn ôl y gyfraith ichi hunanynysu. Ni ddylech adael eich cartref oni bai bod yna amgylchiad eithriadol sy’n caniatáu ichi wneud hynny.

Mae canllawiau penodol ar gael ar weithleoedd a chyfrifoldebau cyflogwyr a gweithwyr.

Teithio

Teithio yng Nghymru

Nid oes cyfyngiadau teithio ar waith yng Nghymru. Golyga hyn y cewch deithio i unrhyw le yng Nghymru at unrhyw ddiben. Mae hyn yn golygu y cewch aros dros nos mewn llety hunangynhwysol gydag aelodau o’ch aelwyd neu swigen gefnogaeth.

Teithio i mewn ac allan o Gymru

Nid oes unrhyw gyfyngiadau ar waith ar gyfer teithio i mewn neu allan o Gymru. O 12 Ebrill ymlaen, ni fydd angen i bobl sy’n byw yng Nghymru gael esgus rhesymol i deithio y tu allan i Gymru, cyn belled eu bod yn teithio i wlad o fewn y DU neu'r Ardal Deithio Gyffredin ehangach. Yn yr un modd, gall pobl sy’n byw y tu allan i Gymru, ond o fewn yr Ardal Deithio Gyffredin, deithio i Gymru. Fodd bynnag, bydd angen i bawb wirio'r cyfyngiadau sydd ar waith yn yr ardal y maent yn teithio oddi wrthi neu iddi gan fod cyfyngiadau teithio ar waith mewn rhai gwledydd yn yr Ardal Deithio Gyffredin a allai atal pobl rhag teithio heb esgus rhesymol.

Rydym yn gofyn i bawb feddwl yn ofalus am y teithiau y maent yn eu cymryd a'r bobl y maent yn eu cyfarfod. Dylem i gyd feddwl yn ofalus am ble rydyn ni'n mynd a phwy rydyn ni'n cwrdd â nhw oherwydd y mwyaf o leoedd rydyn ni'n mynd a'r mwyaf o bobl rydyn ni'n cwrdd â nhw, y mwyaf yw'r siawns o ddal y coronafeirws. Yn benodol, mae hefyd yn synhwyrol osgoi teithio i ardaloedd sydd â chyfradd uwch o achosion ac allan o ardaloedd o’r fath os gallwch.

Dim ond os oes gennych esgus rhesymol y gallwch deithio o Gymru i gyrchfan ryngwladol y tu allan i'r Ardal Deithio Gyffredin. Nid yw hyn yn cynnwys gwyliau.

Os oes angen i chi deithio'n rhyngwladol am un o'r rhesymau a ganiateir, rhaid i chi lenwi ffurflen datganiad teithio rhyngwladol a mynd â hi gyda chi. Efallai yr hoffech hefyd fynd â thystiolaeth gyda chi i gefnogi'r rheswm dros eich taith. Gallai methu â llenwi ffurflen neu ddarparu gwybodaeth ffug arwain at ddirwy o £60. Gellid rhoi Hysbysiad Cosb Benodedig o £5,000 os gwelir eich bod wedi teithio'n rhyngwladol heb esgus rhesymol.

Os ydych yn bwriadu teithio i gyrchfan y tu allan i'r Ardal Deithio Gyffredin a defnyddio maes awyr neu borthladd fferi yn Lloegr mae angen i chi lenwi ffurflen datganiad teithio Lloegr (ar GOV.UK) a dilyn eu canllawiau. 

Gallai methu â llenwi ffurflen datganiad teithio Lloegr arwain at ddirwy o £200 a gallai teithio heb esgus rhesymol arwain at ddirwy o £5,000.

Mae trefniadau tebyg yn berthnasol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon.