Rhaglen Dechrau'n Deg: canllaw i rieni a gofalwyr

Mae 12.5 awr o ofal plant Dechrau'n Deg yn cael ei gyflwyno'n raddol i bob plentyn 2 oed ledled Cymru, gan ddechrau yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig.

Mae teuluoedd sy'n byw mewn ardaloedd difreintiedig a chanddynt blant sy'n iau na 4 oed yn cael cymorth ychwanegol:

• gofal plant rhan-amser (12.5 awr yr wythnos) o ansawdd dda am ddim ar gyfer plant 2 oed.
• gwasanaeth estynedig gan ymwelwyr iechyd
• mynediad at gymorth rhianta
• cymorth ar gyfer datblygu lleferydd, iaith a chyfathrebu

Yn aml, mae'r meini prawf ar gyfer bod yn gymwys ar gyfer Dechrau'n Deg yn cael eu rhannu gyda rhieni yn ystod eu cyfnod gofal cynenedigol. Mae Ymwelwyr Iechyd a thimau Dechrau'n Deg lleol hefyd yn cysylltu â theuluoedd i roi gwybod iddynt am y cynllun.

Os nad oes rhywun wedi cysylltu â chi, edrychwch a allwch chi gael help drwy gysylltu â'ch Gwasanaeth Gwybodaeth i Deuluoedd.

Mae gofal plant a ariennir yn cael ei gyflwyno'n raddol i bob plentyn 2 oed ledled Cymru, gan ddechrau yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig. Mae'r cynllun yn cael ei gyflwyno fesul cam, gan ystyried y capasiti o fewn y sector gofal plant.

Mae cynllun Dechrau'n Deg yn gyffredinol ddim ond yn targedu ardaloedd daearyddol â'r cyfrannau uchaf o blant rhwng genedigaeth a 3 oed yn byw mewn cartrefi sy'n cael budd-dal incwm. Gall unrhyw un sy'n byw mewn ardal Dechrau'n Deg gael mynediad at y rhaglen.

Mae pob awdurdod lleol yn penderfynu sut y byddant yn sicrhau bod gan deuluoedd fynediad at y gwasanaethau cymorth sydd eu hangen arnynt. Mae gan awdurdodau lleol rywfaint o hyblygrwydd yn y broses o gefnogi teuluoedd i gael mynediad at y rhaglen y tu allan i'r ardaloedd Dechrau'n Deg dynodedig. 

Efallai y byddwch yn byw mewn ardal a ddaw yn gymwys ar gyfer gofal plant Dechrau'n Deg. Os ydych chi'n defnyddio lleoliad gofal plant nad yw wedi'i gofrestru i ddarparu gofal plant Dechrau'n Deg eto:

• efallai y bydd angen i chi newid darparwr i gael mynediad at ofal plant a ariennir trwy leoliad Dechrau'n Deg
• neu efallai y bydd eich darparwr presennol yn dymuno gwneud cais i ddarparu gofal plant Dechrau'n Deg

Mae gweithlu gofal plant Dechrau'n Deg yn gymwys i gefnogi datblygiad plant ac yn ategu'r fagwraeth a ddarperir yn draddodiadol gan rieni a gofalwyr. 

Mae gofal plant o ansawdd yn cyfrannu at feithrin sgiliau a galluoedd, y gallu i gymdeithasu ac i chwarae a chanolbwyntio. Mae'r rhain yn hanfodol, nid yn unig i allu plentyn i ddysgu yn nes ymlaen, ond hefyd i gymryd rhan yn effeithiol mewn grwpiau.

Mae ymchwil yn awgrymu bod  Chwarae, Dysgu a Gofal Plentyndod Cynnar (ECPLC) o safon yn arwain at welliant yn natblygiad plant yn y blynyddoedd dilynol, megis: 

• sgiliau iaith cyfoethocach
• perfformiad addysgol gwell ym maes mathemateg a darllen;
• cynnydd mewn ymddygiad cadarnhaol 

Mae plant sy'n mynd i leoliadau blynyddoedd cynnar o safon yn blant sydd:

• yn fwy annibynnol
• yn canolbwyntio ar chwarae am gyfnod hirach
• yn fwy parod i gydweithio ac yn fwy parod ar gyfer dechrau'r ysgol. 

Gall darparu gofal am ddim hefyd alluogi rhieni i weithio neu gael mynediad at gyfleoedd hyfforddi ac addysg na fyddai efallai wedi bod yn bosibl fel arall.

Mae sesiynau gofal plant Dechrau'n Deg yn 2.5 awr y dydd, 5 diwrnod yr wythnos. Mae'r dystiolaeth yn dangos bod sesiynau byrrach, amlach o ansawdd uwch yn arwain at y canlyniadau gorau i'r plentyn. 

Mae rhywfaint o hyblygrwydd o ran sut mae'r 5 sesiwn yn cael eu defnyddio yn ystod yr wythnos, os yw hynny er lles gorau'r plentyn. Gallai hyn gynnwys pan fydd rhiant neu ofalwr yn gofyn am drefniant gwahanol oherwydd eu bod yn mynd i gwrs hyfforddi neu'n mynd i'r gwaith. 

Gall rhieni a gofalwyr ychwanegu at yr oriau hyn os oes angen gofal plant ychwanegol arnynt.

Mae sawl mantais i gael mynediad at leoliadau blynyddoedd cynnar cyfrwng Cymraeg, gan gynnwys pan nad Cymraeg yw'r iaith gyntaf yn eich cartref, megis:

• mwy o allu i ganolbwyntio
• gweithrediad gwybyddol uwch
• gwell cysylltiadau cymdeithasol a diwylliannol

Yn aml, gall plant sy'n gallu troi at y naill iaith a'r llall ddatblygu dulliau mwy hyblyg o feddwl drwy broblemau.

Rhagor o wybodaeth am fanteision dwyieithrwydd ac amlieithrwydd

Bydd teuluoedd sy'n gymwys i gael mynediad i'r rhaglen lawn Dechrau'n Deg yn cael cynnig cyrsiau i wella eu sgiliau rhianta. Bydd hyn yn eu helpu i gefnogi datblygiad, gofal a lles eu plentyn.

Os yw teulu yn cael mynediad at ofal plant Dechrau'n Deg ac angen cymorth Dechrau'n Deg pellach, efallai y bydd gan awdurdodau lleol rywfaint o hyblygrwydd i helpu trwy allgymorth.

Cysylltwch â'ch Gwasanaeth Gwybodaeth i Deuluoedd lleol i ddod o hyd i gymorth rhianta

Gallwch hefyd ddod o hyd i:

• Awgrymiadau ar-lein a chyngor arbenigol ar-lein gan Magu plant. Rhowch amser iddo 
• Gwybodaeth ar-lein i helpu plant i siarad
• help gan Teuluoedd yn Gyntaf
• sesiynau personol Cylch Ti a Fi i fabanod a phlant bach i ddechrau defnyddio'r Gymraeg

Yn fuan ar ôl pen-blwydd eich plentyn yn dair oed, mae angen i chi wneud cais am y Cynnig Gofal Plant. 

Mae'r Cynnig Gofal Plant yn darparu 30 awr yr wythnos o addysg gynnar a gofal plant.

• 10 awr o addysg gynnar i bawb
• hyd at 20 awr o ofal plant i'r rhan fwyaf o blant sydd â'i rhieni yn gweithio a rhai plant sydd â'i rhieni mewn addysg a hyfforddiant 

Yn fuan ar ôl pen-blwydd eich plentyn yn dair oed, gwnewch gais am y Cynnig Gofal Plant i Gymru.