Neidio i'r prif gynnwy

Yr hyn yr ydym yn ei wneud i nodi unrhyw risgiau i ddiogelwch y cyhoedd o tomenni glo.

Cyhoeddwyd gyntaf:
9 Mehefin 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cefndir

Ym mis Chwefror 2020, gwelwyd rhagor o stormydd gaeafol gyda glawiad eithafol o ganlyniad i effeithiau newid yn yr hinsawdd. Arweiniodd hyn at dirlithriad ar domen lo segur yn Tylorstown, Rhondda Cynon Taf.

Mae gennym domenni glo yma yng Nghymru o ganlyniad i’n hanes glofaol. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i sicrhau bod ein cymunedau’n ddiogel.

Mewn ymateb i’r tirlithriad yn Tylorstown sefydlodd Llywodraeth Cymru a Llywodaeth y DU Dasglu Diogelwch Tomenni Glo ar y cyd. Nod y Tasglu oedd asesu statws presennol tomenni glo segur yng Nghymru.

Rhaglen waith

Mae Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid yn cyflawni rhaglen waith. Mae’r rhaglen hon yn cynnwys archwilio a chynnal a chadw tomenni glo. Mae hefyd yn cynnwys datblygu polisi a deddfwriaeth newydd.

Categorïau risg

Mae tomenni glo segur yn cael categorïau risg dros dro. Mae’r categorïau hyn yn dangos pa mor aml mae angen archwilio tomenni glo. Mae tomenni risg uwch yn y categori C neu D. Mae angen archwilio’r tomenni hyn yn fwy rheolaidd er mwyn asesu draenio a sefydlogrwydd.

Archwiliadau a gwaith cynnal a chadw

Mae llawer o waith wedi cael ei wneud ers Chwefror 2020 i nodi statws pob tomen ac i gynnal gwaith cynnal a chadw.

Mae’r Awdurdod Glo neu’r awdurdod lleol priodol yn archwilio pob tomen risg uwch. Bydd archwiliadau pellach yn cael eu cynnal yn rheolaidd. Mae archwiliadau rheolaidd yn helpu i nodi unrhyw arwyddion bod tomen yn symud ac unrhyw waith cynnal a chadw sydd ei angen.

Mae awdurdodau lleol yn cynnal y gwaith cynnal a chadw sy’n cael ei nodi gan yr archwiliadau. Mae Llywodraeth Cymru wedi darparu rhagor o gyllid ar gyfer y rhaglen cynnal a chadw.  

Mae’r Awdurdod Glo ac awdurodau lleol yn cynnal archwiliadau rheolaidd o domenni sydd yn y categorïau C a D.

Treialon technoleg

Mae Llywodraeth Cymru yn ariannu treialon technoleg ar domenni glo risg uwch addas. Nod y rhain yw nodi technolegau y gellid eu defnyddio i fonitro tomenni. Gallai technolegau o’r fath hefyd roi rhybudd cynnar os yw’r domen yn symud.

Dechreuodd y treial technoleg cyntaf ym mis Mawrth 2021. Mae’n cael ei gynnal ar Domen Lo Genedlaethol Wattstown yn Rhondda Cynon Taf.

Beth i’w wneud os oes gennych bryderon ynghylch diogelwch tomen lo

Cysylltu â thîm diogelwch tomenni glo’r Awdurdod Glo ar y rhif rhadffôn 0800 021 9230 neu e-bostiwch: tips@coal.gov.uk.

Mae’r tîm hwn yn cadw gwybodaeth ac yn gallu cynnig cyngor am safleoedd tomenni glo segur yng Nghymru.

Data tomenni glo

Mae gwaith yn mynd rhagddo i gasglu gwybodaeth am domenni glo ledled Cymru.  Mae hyn yn cynnwys gwybodaeth am nifer, lleoliad tomenni, eu statws o ran risg a phwy sy’n berchen arnynt. Cyhoeddwyd y data dros dro hwn ar 26 Hydref 2021:

Tomenni glo segur yng Nghymru

Awdurdod Lleol

Categori D Categori 
C
Categori 
B
Categori 
A
Categori 
R*
Cyfanswm
ALl

Castell-nedd
Port Talbot

12 27 163 375 30 607

Rhondda Cynon
Taf

23 52 95 89 44 303

Wrecsam

  3 21 107 85 216

Caerffili

7 44 67 79 8 205

Abertawe

  5 36 120 42 203

Torfaen

3 32 81 49 10 175

Sir Gar

    58 59 53 170

Blaenau Gwent

3 11 38 66 10 128

Merthyr Tudful

14 45 30 30 1 120

Pen-y-bont ar Ogwr

5 26 27 56 4 118

Sir y Fflint

    19 40 6 65

Sir Benfro

  1 6 54   61

Powys

1   18 6 3 28

Sir Fynwy

2 10 7 8   27

Caerdydd

1   10 11   22

Ynys Môn

    2 6   8

Cyfanswm cyffredinol y categori

71 256 678 1155 296

2456

A = Tomen fach / tomen wedi’i hadfer; B = Annhebygol o achosi risg oherwydd maint neu leoliad; C a D = risg uwch posibl.  Nid yw risg uwch yn golygu bod y domen yn risg sydd ar ddigwydd.

*R = Tomenni wedi’u hadfer                                    

1. Nid oes gan Geredigion, Conwy, Sir Ddinbych, Gwynedd, Casnewydd na Bro Morgannwg gofnod o domenni glo segur. 

2. Mae'n bosibl y bydd y ffigurau'n newid o ganlyniad i arolygiadau parhaus ac yn dilyn datblygu  system gategoreiddio newydd.

Diwygio polisïau a deddfwriaeth

Mae diogelwch tomenni glo wedi’i ddatganoli i Cymru. Y ddeddfwriaeth ar gyfer tomenni glo yw Deddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969. Mae hon yn dyddio’n ôl i’r adeg pan fu diwydiant glo gweithredol. Nid yw’r ddeddfwriaeth yn effeithiol wrth reoli diogelwch tomenni glo segur mewn ffordd gyfannol. Mae angen diwygiadau i leihau’r risg o ddigwyddiadau peryglus.

Gofynnodd Gweinidog Cymru i Gomisiwn y Gyfraith adolygu’r ddeddfwriaeth bresennol ar gyfer tomenni glo segur.

Dechreuodd yr adolygiad ym mis Tachwedd 2020 a bydd yn para am tua 15 mis. Bydd Comisiwn y Gyfraith yn dadansoddi’r ymatebion a gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru. Byddwn yn ymateb maes o law.

Ymgynghoriad â Chomisiwn y Gyfraith

Cynhaliodd Comisiwn y Gyfraith ymgynghoriad ar ei adolygiad o gyfreithiau ynghylch tomenni glo segur. Cynhaliwyd yr ymgynghoriad rhwng 9 Mehefin a 10 Medi 2021. Bydd Comisiwn y Gyfraith yn cyhoeddi canlyniadau’r ymgynghoriad ar ddechrau 2022. 

Darllen pellach