Neidio i'r prif gynnwy

Julie Morgan AS, Y Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol

Cyhoeddwyd gyntaf:
19 Chwefror 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Mae'r flwyddyn ddiwethaf wedi dangos yn glir mor ofalgar ac ymroddedig yw pobl pobl yng Nghymru wrth ofalu am ei gilydd.

Mae'r pandemig, ynghyd â'r mesurau iechyd cyhoeddus sydd wedi'u cyflwyno i ddiogelu iechyd pobl, wedi cael effaith ddofn ar fywydau pobl, gan gynnwys, ar adegau, eu gallu i gael gafael ar yr ystod lawn o ofal a chymorth sydd ar gael fel arfer. Mae coronafeirws hefyd wedi rhoi pwysau a galwadau ychwanegol ar ofalwyr a theuluoedd di-dâl. 

Rydym yn adolygu'r holl fesurau a gyflwynwyd i'n helpu i reoli'r pandemig yn gyson. Ddiwedd y llynedd, gofynnais i'm swyddogion ymgysylltu â rhanddeiliaid ynghylch a ddylid cadw Adran 15 o Ddeddf Coronafeirws 2020 a Rhan 2 o Atodlen 12 iddi. 

Mae'r darpariaethau hyn yn addasu dyletswyddau penodol awdurdodau lleol mewn perthynas â gofal cymdeithasol i oedolion o dan Rannau 3 a 4 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (‘Deddf 2014’). 

Cafwyd bron i 100 o ymatebion gan unigolion a sefydliadau. Roedd tua dwy ran o dair o blaid atal y darpariaethau.

Gan ymateb i'r safbwyntiau hynny, rwy'n hysbysu Aelodau'r Senedd o'm bwriad i atal adran 15 a Rhan 2 o Atodlen 12 i Ddeddf Coronafeirws 2020 ar 22 Mawrth 2021. Mae'r rheoliadau sy'n angenrheidiol i atal y darpariaethau hyn yn dilyn y broses "dim gweithdrefn" a byddant yn dod i rym yn fuan ar ôl y dyddiad y cânt eu gwneud. 

Mynegwyd pryderon ynghylch darpariaethau Deddf 2020 a'u heffaith ar unigolion. Nid yw'r addasiadau o fewn Deddf 2020 erioed wedi rhoi awdurdod i rwystro, cyfyngu na thynnu gwasanaethau yn ôl. Eu diben oedd galluogi awdurdodau lleol i wneud penderfyniadau dros dro am ofal a chymorth -  penderfyniadau sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ei hun – yn ystod y pandemig a sicrhau bod y rhai sydd â'r angen mwyaf yn cael blaenoriaeth gan ddefnyddio egwyddorion cyffredinol a gwerthoedd craidd gofal cymdeithasol. 

Roedd y darpariaethau'n sicrhau, pe bai wedi dod yn angenrheidiol, y gellid gwneud penderfyniadau anodd yn fwy effeithiol nag y gellid bod wedi'i wneud o dan Ddeddf 2014 cyn ei haddasu. 

Nid oes yr un awdurdod lleol yng Nghymru wedi gweithredu darpariaethau Deddf 2020, er bod addasiadau wedi’u gwneud i ofal a'u cymorth nifer o unigolion oherwydd effaith y pandemig ar staffio ac adnoddau hanfodol eraill. Cafodd rhai o’r addasiadau eu gwneud ar gais yr unigolion eu hunain. Mae'n dyst i ymrwymiad ac ymroddiad yr arweinyddiaeth a'r gweithlu nad yw awdurdodau lleol wedi gorfod gweithredu'r darpariaethau ac mae'n dystiolaeth bellach o'r ymateb anhygoel a gafwyd gan bawb yn y sector gofal cymdeithasol. 

Drwy gydol y pandemig, rydym wedi sicrhau bod dyletswyddau o dan y Ddeddf Cydraddoldeb wedi aros yn ddigyfnewid, yn ogystal â dyletswyddau i ystyried y confensiynau a'r egwyddorion perthnasol sy'n ymwneud â hawliau dynol, pobl hŷn a phobl anabl.

Cafodd trafodaethau a phenderfyniadau yn ymwneud â gofal a chymorth eu cefnogi a'u llywio gan y Fframwaith Moesegol ar gyfer Gofal Cymdeithasol (dolen allanol, Saesneg yn unig).

Rwy’n disgwyl i awdurdodau lleol barhau i sicrhau bod trefniadau gofal a chymorth yn gynaliadwy. Nid yw gallu pobl i ymdopi yn ystod cyfnod o argyfwng yn arwydd eu bod yn gallu darparu gofal a chefnogaeth am gyfnodau hir. Rhaid i awdurdodau lleol barhau i sicrhau nad yw penderfyniadau a wneir gan unigolion a'u teuluoedd o ganlyniad uniongyrchol i'r pandemig yn cael eu defnyddio fel tystiolaeth ar gyfer penderfynu a ddylid diwallu anghenion ar gyfer y dyfodol ai peidio.

Lle bu angen addasu gofal a/neu gymorth, ni ddylai'r cyfrifoldeb fod ar unigolion na'u teuluoedd i sicrhau bod eu gofal a'u cymorth yn cael eu hadfer.