Neidio i'r prif gynnwy

Trosolwg o ddyluniad y CBGY

Casgliad electronig o ddata ar lefel unigol ynghylch y gweithlu ysgolion mewn lleoliadau a gynhelir gan awdurdodau lleol yng Nghymru yw'r CBGY. Cyflwynwyd y casgliad cyntaf yn 2019 ac mae’n casglu gwybodaeth ym mis Tachwedd bob blwyddyn.

Mae’r CBGY wedi’i rannu’n ddwy ran: Datganiad Ysgol y CBGY a Datganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY. 

Caiff Datganiad Ysgol y CBGY ei gwblhau gan bob ysgol a gynhelir gan awdurdod lleol yng Nghymru, gan gynnwys Unedau Cyfeirio Disgyblion (UCD). Mae ysgolion yn cofnodi data ar y gweithlu drwy gydol y flwyddyn yn eu meddalwedd System Rheoli Gwybodaeth (SRhG). Mae’r rhan hon o’r datganiad yn casglu gwybodaeth am nodweddion y gweithlu (gan gynnwys y Gymraeg, ethnigrwydd ac anabledd), rolau’r staff a’r cwricwlwm a addysgir.

Caiff Datganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY ei gwblhau gan bob awdurdod lleol, yn ogystal ag ysgolion sydd wedi dewis peidio ag ymrwymo i gytundebau lefel gwasanaeth adnoddau dynol a/neu gyflogres gyda’u hawdurdod lleol. Caiff y data eu cynnal drwy’r flwyddyn yn eu systemau adnoddau dynol a chyflogres. Mae’r datganiad hwn yn casglu gwybodaeth am gontractau staff, gan gynnwys cyflog ac unrhyw daliadau ychwanegol y maent yn eu cael. Mae’r dull gweithredu hwn yn sicrhau y caiff data ar gyfer pob aelod perthnasol o staff sy’n gweithio mewn ysgolion a gynhelir gan awdurdodau lleol eu cofnodi.

Caiff y data hyn eu coladu mewn datganiad CBGY electronig a gyflwynir i Lywodraeth Cymru drwy Fenter Cyfnewid Data Cymru (DEWi), sef system trosglwyddo data ar-lein ddiogel a ddatblygwyd gan Lywodraeth Cymru. Mae’r broses hon yn cynnwys camau dilysu a gwirio amrywiol er mwyn sicrhau data o ansawdd uchel i lywio’r broses o lunio polisïau.

Mae dwy ran y CBGY yn casglu ‘set ddata ofynnol’ ar gyfer pob aelod o’r staff, sy’n cynnwys: Rhif Yswiriant Gwladol; Rhif yr Athro; Enw Cyntaf; Enw Canol; Cyfenw; Rhyw; a Dyddiad Geni. Mae angen y 'set ddata ofynnol' hon i baru dibenion rhwng datganiadau data (h.y. ysgol ac adnoddau dynol, cyflogres) a darparu dadansoddiad o dueddiadau dros amser a sicrhau y caiff gwybodaeth gywir a chyson ei chyflwyno a'i hadrodd.

Mae hysbysiad preifatrwydd y CBGY i aelodau'r gweithlu ysgolion yn rhoi manylion am y wybodaeth a gesglir amdanynt a'r hyn a wnawn gyda'u gwybodaeth.

Efallai na fydd rhai o'r cofnodion yn natganiad Ysgol y CBGY yn cyfateb i'r cofnodion yn natganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY.  Mae'n bosibl y bydd y cofnodion hyn yn ymwneud ag aelodau o'r gweithlu na chânt eu cyflogi drwy'r awdurdod lleol, ond a gyflogir drwy asiantaethau cyflenwi neu sefydliadau trydydd parti eraill.

Mae'n bosibl hefyd na fydd rhai o'r cofnodion yn natganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY yn cyfateb i'r cofnodion yn natganiad Ysgol y CBGY. Bydd y cofnodion hyn yn ymwneud ag unigolion a gyflogir yn ganolog gan awdurdod lleol.

Mae gwybodaeth am athrawon a staff cymorth mewn ysgolion (e.e. cyfrif pen, wedi'i rhannu yn ôl rhyw/oedran) wedi'i seilio ar wybodaeth a gyflwynwyd gan ysgolion yn natganiad Ysgol y CBGY.

Mae gwybodaeth am gyflog (gan gynnwys cyflog cyfartalog a dosbarthiad ar draws yr ystodau cyflog) yn seiliedig ar wybodaeth a gyflwynwyd yn natganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY.  Cafodd cofnodion o'r datganiad hwn eu cysylltu â datganiad Ysgol y CBGY gan ddefnyddio'r set ddata ofynnol i ddarparu dadansoddiad fesul sector ysgol (h.y. cynradd, uwchradd, ac ati). Lle nad oedd cofnod cyfatebol yn natganiad Ysgol y CBGY, mae'r sector wedi'i gofnodi fel 'Arall'.

Mae rhagor o wybodaeth am y CBGY, gan gynnwys gwybodaeth gefndir, nodiadau cwblhau technegol a'r hysbysiad preifatrwydd ar gael ar dudalen Cyfrifiad Blynyddol o'r Gweithlu Ysgolion (CBGY) ar wefan Llywodraeth Cymru.

Gwybodaeth allweddol am ansawdd

Diwygio cyflog cyfwerth ag amser llawn cyfartalog (cymedr)

Yn dilyn cyhoeddi data cychwynnol dros dro ar 30 Gorffennaf 2020, nodwyd bod cyfrifiad y cyflog cyfwerth ag amser llawn cyfartalog (cymedr) ar gyfer yr holl athrawon yng Nghymru yn anghywir oherwydd problemau talgrynnu. Mae canlyniad y newid fel a ganlyn:

Cyflog cyfwerth ag amser llawn cyfartalog (cymedr) Cymru: Dros dro = £40,113; Terfynol = £40,114.

Cywirdeb

Mae’r prif ystadegau hyn yn seiliedig ar wybodaeth a gasglwyd yng nghasgliad cyntaf y CBGY ac, fel y cyfryw, cânt eu cyhoeddi fel ystadegau arbrofol. Nid yw’r wybodaeth a gasglwyd ar gyfer 2019 wedi’i dilysu’n ffurfiol nac yn derfynol. Fodd bynnag, mae’r broses yn cynnwys camau dilysu a gwirio awtomatig amrywiol er mwyn sicrhau data o ansawdd uchel i lywio’r broses o lunio polisïau. Ystyrir cyflwyno cyfnod dilysu terfynol ar gyfer casgliadau yn y dyfodol er mwyn galluogi ysgolion ac awdurdodau lleol i adolygu'r wybodaeth a gyflwynir ganddynt, ac ailgyflwyno data lle y caiff gwallau eu nodi cyn cyhoeddi.

Caiff cyfanswm nifer yr athrawon, cynorthwywyr addysgu a staff cymorth eraill mewn ysgolion ei gyfrifo ar sail y data a gyflwynir i Lywodraeth Cymru gan ysgolion ac awdurdodau lleol. Fodd bynnag, yn sgil pandemig COVID-19, ni chyflwynodd nifer bach o ysgolion ddatganiad Ysgol y CBGY cyn i'r casgliad gau. Er mwyn sicrhau y gellid cyhoeddi cyfanswm nifer y staff ar lefel Cymru, amcangyfrifwyd cyfanswm nifer y staff ar gyfer yr ysgolion hynny na lwyddodd i gyflwyno datganiad.

Yn 2019, ni chyflwynodd 4 ysgol o blith y 1,502 o ysgolion ddatganiad Ysgol ar gyfer y CBGY (cyfradd gyflwyno o 99.7%). Ar gyfer yr ysgolion hyn, cafodd cyfanswm nifer y staff ei amcangyfrif gan ddefnyddio ffactor graddio drwy gymharu nifer y staff a gofnodwyd yn y CBGY a'r Cyfrifiad Ysgolion Blynyddol ar Lefel Disgyblion (CYBLD) ag ysgolion â nodweddion tebyg yn yr un awdurdod lleol. Mae'r ffactor graddio yn ystyried cyfanswm nifer y staff fesul categori o staff (o'r CYBLD) a chyfanswm nifer y staff fesul rôl (o'r CBGY). Yna, defnyddir y ffactor graddio i gyfrifo cyfanswm gros ar sail y data a gyflwynwyd yn y CYBLD ar gyfer yr ysgolion sydd ar goll er mwyn cynhyrchu amcangyfrifon cenedlaethol.

Dim ond ar gyfer cyfanswm nifer y staff y mae'r amcangyfrifon hyn wedi'u cyfrifo. Mae'r amcangyfrifon yn ôl nodweddion staff penodol (e.e. rhyw, oedran) ar gyfer yr ysgolion hyn wedi’u cofnodi yn ‘anhysbys’.

Nid yw'n bosibl cyhoeddi niferoedd cyfwerth ag amser llawn ar gyfer athrawon, cynorthwywyr addysgu na staff cymorth eraill mewn ysgolion ar ddyddiad y cyfrifiad o ddatganiadau Ysgol y CBGY oherwydd anghysondebau o ran y ffordd y cofnododd yr ysgolion nifer yr oriau a weithiwyd yn eu datganiad. Mae'r casgliad wedi'i adolygu a chaiff maes newydd ar gyfer cyfwerth ag amser llawn ei gynnwys yn CBGY 2020 gyda'r bwriad o gyhoeddi niferoedd cyfwerth ag amser llawn mewn cyhoeddiadau yn y dyfodol.

Fodd bynnag, bu modd defnyddio gwybodaeth am gontractau cyfwerth ag amser llawn o ddatganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY i gyfrifo cyflog cyfartalog, gan fod y wybodaeth wedi'i chyflwyno fel y'i cofnodwyd yn systemau adnoddau dynol a chyflogres yr awdurdodau lleol.

O ran datganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY, cofnododd rhai awdurdodau lleol rai meysydd (e.e. ‘ystod cyflog’, ‘swydd’) yn anghywir yn seiliedig ar strwythur yr eitemau data yn eu systemau Adnoddau Dynol/Cyflogres. Mewn achosion o'r fath, cafodd cofnodion eu mapio i god dilys o setiau codau cyhoeddedig y CBGY yn seiliedig ar wybodaeth berthnasol arall a gyflwynwyd yn eu datganiad.

Cyfanswm y cyfrif pen

Gan mai casgliad ar lefel unigol yw'r CBGY, mae'n bosibl y bydd achosion lle bydd aelod o'r gweithlu wedi'i gofnodi yn erbyn nifer o rolau yn yr un ysgol neu mewn nifer o ysgolion. O ran cyfrif pen staff awdurdodau lleol, fel rhan o'r broses gysylltu a chyfuno, caiff gwybodaeth yr athrawon hynny sydd â mwy nag un rôl (e.e. y rhai sy'n gweithio'n rhan-amser mewn dwy ysgol) ei chyfuno'n un cofnod ar gyfer pob awdurdod lleol y maent yn ymddangos ynddo, a'i chofnodi yn erbyn y raddfa uchaf ar gyfer yr athro unigol hwnnw.

O ran y cyfrif pen ar lefel Cymru, caiff yr un rhesymeg ei chymhwyso lle caiff gwybodaeth athrawon sydd â mwy nag un rôl (e.e. y rhai sy'n gweithio'n rhan-amser mewn dwy ysgol) mewn awdurdodau lleol gwahanol ei chyfuno'n un cofnod, a'i chofnodi yn erbyn y raddfa uchaf ar gyfer yr athro unigol hwnnw.

Felly, lle y caiff gwybodaeth ei chyhoeddi gan awdurdod lleol, efallai na fydd y ffigur ar gyfer awdurdodau lleol yn cyfateb i'r ffigur a gyhoeddwyd ar gyfer Cymru.

Gwybodaeth am gyflog fesul Swydd

Mae gwybodaeth am gyflog athrawon yn dod o ddatganiad Cyflog, Adnoddau Dynol ac Absenoldeb y CBGY. Lle y cyhoeddir y wybodaeth hon fesul ‘swydd’, mae hyn wedi'i seilio ar swydd wirioneddol yr aelod o'r gweithlu fel y cofnodir yn erbyn contract yr unigolyn. Gall hyn fod yn wahanol i'r rolau staff a gyhoeddir gan ddefnyddio gwybodaeth o ddatganiad Ysgol y CBGY sy'n seiliedig ar y rolau gwirioneddol yr oedd unigolion yn ymgymryd â nhw, yn barhaol neu dros dro, ar ddyddiad y cyfrifiad.

Athrawon a Chynorthwywyr Addysgu sy’n gwarchod eu hunain yn ystod pandemig y coronafeirws (COVID-19)

Ar gyfer y gwaith dadansoddi ar athrawon a chynorthwywyr addysgu sy’n gwarchod eu hunain, cyfunwyd gwybodaeth o’r casgliadau CBGY ysgol a CBGY cyflogau, adnoddau dynol ac absenoldeb i rhoi rhestr cyflawn o staff. Mae pob aelod staff o’r casgliad CBGY cyflogau, adnoddau dynol ac absenoldeb wedi’u cynnwys, gan ychwanegu staff o’r casgliad CBGY ysgol nad oedd yn ymddangos yn y casgliad CBGY cyflogau, adnoddau dynol ac absenoldeb (h.y. mae’n cynnwys staff sydd wedi’u cyflogi yn ganolog gan awdurdodau lleol). Staff â chontract yn gorffen ar ôl dechrau’r cyfyngiadau coronafeirws ar 23 Mawrth yn unig sydd wedi’u cynnwys yn y gwaith dadansoddi. Felly, dylir cymryd gofal wrth gymharu’r ffigurau yn erbyn y nifer o staff ym mhrif data yr adroddiad yma oherwydd gwahaniaethau yn y methodoleg a ddefnyddiwyd. 

Mae adroddiad ‘Athrawon a chynorthwywyr addysgu a warchodir yn ystod pandemig y coronafeirws (COVID-19)’ yn rhoi rhagor o wybodaeth am y gwaith dadansoddi hwn.

Cymharedd

Mae'r Cyfrifiad Blynyddol o'r Gweithlu Ysgolion yn casglu gwybodaeth ar lefel unigol ym mis Tachwedd. Mae'r CYBLD yn casglu data ar lefel gyfanredol ar nifer yr athrawon a'r staff cymorth ym mis Ionawr bob blwyddyn. Mae yna hefyd rai gwahaniaethau o ran cwmpas unigolion i'w cynnwys ym mhob datganiad. Er enghraifft, mae'r CBGY yn cynnwys pob aelod o'r gweithlu a gyflogir ar gontract neu gytundeb un mis neu fwy o gymharu â'r CYBLD, sy'n cynnwys staff ar gontract tymor neu fwy. Hefyd, mae'r rhestr o rolau staff sy'n rhan o'r CBGY yn ehangach na'r rhestr sy'n rhan o'r CYBLD.

Cafodd gwybodaeth am y gweithlu ysgolion, a gasglwyd drwy'r CYBLD, ei chyhoeddi'n ddiweddar yn natganiad ystadegol 'Canlyniadau'r cyfrifiad ysgolion: ym mis Ionawr 2020’ ar StatsCymru. Caiff gwybodaeth o'r ddau ddatganiad ei dadansoddi er mwyn deall unrhyw wahaniaethau posibl. Bydd niferoedd athrawon o'r CYBLD yn parhau i gael eu defnyddio ar gyfer allbynnau cyhoeddedig allweddol, gan gynnwys ar gyfer cyfrifo cymarebau disgyblion:athrawon, nes y caiff y dadansoddiad hwn ei gwblhau ac unrhyw wahaniaethau mewn allbynnau eu hegluro'n llawn.

Bydd gwybodaeth am y gweithlu ysgolion yn parhau i gael ei chasglu yn y CYBLD nes y bydd y CBGY wedi’i ymwreiddio ac ansawdd y wybodaeth a gesglir wedi'i sicrhau. Tan hynny, dylid bod yn ofalus wrth gymharu ffigurau o’r ddau ddatganiad.

Dyma'r data diweddaraf sydd ar gael ar gyfer:

Lloegr

Gweithlu Ysgolion yn Lloegr ym mis Tachwedd 2019

Yr Alban

Ystadegau addysg

Gogledd Iwerddon

Ystadegau addysg

Amseroldeb a phrydlondeb

Mae data’r CBGY yn y datganiad hwn yn ymwneud â’r sefyllfa ar 5 Tachwedd 2019. Felly, nid yw’r wybodaeth yn ymwneud â chyfnod pandemig y coronafeirws (COVID-19). 

Roedd DEWi ar gael ar gyfer lanlwytho ffeiliau o 5 Tachwedd 2019. Roedd disgwyl i gyfnod casglu DEWi ddod i ben yn wreiddiol ar 16 Rhagfyr 2019. Fodd bynnag, gan mai hwn oedd y casgliad cyntaf ac er mwyn rhoi digon o gyfle i ysgolion gasglu, cofnodi a chywiro’r wybodaeth, cafodd y cyfnod casglu ei estyn. Ar 19 Mawrth 2020, penderfynwyd atal pob casgliad data ysgolion cyfredol yn ogystal â chanslo unrhyw gasgliadau data ar gyfer gweddill blwyddyn academaidd 2019/20 oherwydd pandemig y coronafeirws (COVID-19).

Hygyrchedd ac eglurder

Rhag-gyhoeddwyd y prif ystadegau hyn cyn eu cyhoeddi ar adran Ystadegau ac Ymchwil ein gwefan.

Statws Ystadegau Gwladol

Nid yw’r ystadegau hyn yn Ystadegau Gwladol. Fodd bynnag, cyn bell ag sy’n bosib, maent wedi’u casglu a dilysu yn unol â'r pileri a'r egwyddorion yn y Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau. Rydym yn parhau i ddatblygu'r broses o gasglu data a sicrhau ansawdd er mwyn gwella'r data.

Deddf Llesaint Cenedlaethau’r Dyfodol

Hanfod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yw gwella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru. Mae’r Ddeddf yn sefydlu saith nod llesiant i Gymru. Hynny yw, Cymru fwy cyfartal, llewyrchus, cydnerth, iach a chyfrifol ar lefel fyd-eang, gyda chymunedau cydlynol a diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu. O dan adran (10)(1) o’r Ddeddf, mae rhaid i Weinidogion Cymru (a) gyhoeddi dangosyddion (“dangosyddion cenedlaethol”) sy’n gorfod cael eu cymhwyso at ddibenion mesur cynnydd tuag at gyflawni’r nodau llesiant, a (b) gosod copi o’r dangosyddion cenedlaethol gerbron y Cynulliad Cenedlaethol. Cafodd y 46 o ddangosyddion cenedlaethol eu gosod ym Mawrth 2016.

Mae gwybodaeth am y dangosyddion, ynghyd â naratif ar gyfer pob un o'r nodau llesiant a'r wybodaeth dechnegol gysylltiedig ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru.

Gwybodaeth bellach am Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

Gallai’r ystadegau a ddefnyddir yn y datganiad hwn hefyd rhoi naratif ategol i’r dangosyddion cenedlaethol a chael eu defnyddio gan fyrddau gwasanaethau lleol mewn perthynas â’u hasesiadau llesiant a’u cynlluniau llesiant lleol.

Diweddariad nesaf

Gorffennaf 2021 (i’w gadarnhau)

Bydd data'r CBGY yn ymwneud â’r sefyllfa ddydd Mawrth 3 Tachwedd 2020.

Hoffem gael eich adborth

Rydym yn croesawu unrhyw adborth am unrhyw agwedd ar yr ystadegau hyn. Anfonwch e-bost at educationworkforcedata@llyw.cymru.

Manylion cyswllt

Ystadegydd: Gareth Thomas
Llinell Ymholiadau Cyffredinol
Ffôn: 0300 025 5968
E-bost: educationworkforcedata@llyw.cymru

Cyfryngau: 0300 025 8099

Rhannu’r dudalen hon