Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau cenedlaethol yw’r rhain sy’n berthnasol i Gymru gyfan. 

Ystyriwch a oes cyfyngiadau lleol yn eu lle wrth ddarllen a rhoi’r canllawiau hyn ar waith.

Ar gyfer pwy mae’r canllawiau hyn

Mae’r canllawiau hyn wedi’u hanelu’n bennaf at berchnogion a gweithredwyr toiledau at ddefnydd y cyhoedd gan gynnwys y canlynol ond heb fod yn gyfyngedig iddynt:

  • Awdurdodau Lleol, cynghorau tref a rheolwyr/fforymau canol tref/dinas
  • Cynghorau Tref a Chymuned
  • Parciau Cenedlaethol
  • Sefydliadau trydydd sector
  • Safleoedd treftadaeth a thwristiaeth
  • Eiddo masnachol neu eiddo busnes sydd â thoiledau sy’n agored i’r cyhoedd
  • Y sector lletygarwch (ee caffis, tafarndai, bwytai)

Pan fo canllawiau penodol i’r sector ar gael, dylid ystyried y rheini ochr yn ochr â’r canllawiau hyn.

Diben a chwmpas y canllawiau hyn

Gwnaed Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Cymru) 2020 (fel y’u diwygiwyd) er mwyn atal, diogelu rhag, rheoli neu ddarparu ymateb iechyd y cyhoedd i ledaeniad y coronafeirws a halogiad yng Nghymru. Ar hyn o bryd, mae’r Rheoliadau yn ei gwneud yn ofynnol i eiddo a busnesau penodol gau, gan osod cyfyngiadau ar fusnesau neu wasanaethau penodol (gan gynnwys ‘toiledau cyhoeddus’) sy’n caniatáu iddynt aros ar agor a bwrw bod y rhai sy’n gyfrifol yn cymryd pob cam rhesymol i sicrhau y cedwir at y gofynion cadw pellter cymdeithasol. Mae dyletswydd hefyd ar bersonau sy’n gyfrifol am waith a wneir ar eiddo penodol i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng pobl yn yr eiddo. Rhaid i’r rhai sy’n ddarostyngedig i ofyniad i gymryd pob cam rhesymol roi sylw i ganllawiau Gweinidogion Cymru ynglŷn â chymryd y camau hynny. Caiff y Rheoliadau hyn eu hadolygu’n rheolaidd yn unol â rheoliad 3.

Mae’r canllawiau hyn yn canolbwyntio ar reoli toiledau at ddefnydd y cyhoedd yn fwy diogel yn sgil y pandemig coronafeirws ac yn unol â’r Rheoliadau Cyfyngiadau Coronafeirws.

Eu nod yw galluogi perchnogion a gweithredwyr toiledau at ddefnydd y cyhoedd i gynllunio ar gyfer rheoli toiledau yn fwy diogel wrth i’r cyfyngiadau yng Nghymru gael eu llacio ac i gynllunio ar gyfer ailagor toiledau sydd wedi bod ar gau.

Mae’r canllawiau hyn yn cynnig fframwaith ar gyfer nodi’r materion sy’n gysylltiedig â defnyddio toiledau at ddefnydd y cyhoedd, gan ystyried bod angen cadw pellter cymdeithasol a’u glanhau/diheintio i leihau trosglwyddiad y feirws.

Mae’r canllawiau hyn yn nodi egwyddorion ychwanegol y bydd angen i berchnogion a gweithredwyr toiledau at ddefnydd y cyhoedd eu hystyried. Nid ydynt yn disodli’r gofynion arferol presennol ar gyfer rheoli toiledau at ddefnydd y cyhoedd yn ddiogel, o ran iechyd, hylendid, asesu risg neu ofynion cysylltiedig eraill.

Yng Nghymru, perchennog neu weithredwr y toiled sy’n gyfrifol am agor/rheoli toiled at ddefnydd y cyhoedd. Ar gyfer rhai asedau, mae’n bosibl mai’r awdurdod lleol fydd y perchennog ond cyngor tref neu gymuned fydd yn gyfrifol am weithredu a chynnal a chadw’r toiled, o dan gytundeb les sy’n rhan o gytundeb trosglwyddo asedau.

O dan Ddeddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017, mae dyletswydd ar awdurdodau lleol i lunio strategaeth toiledau lleol ac mae canllawiau statudol wedi’u darparu. O dan ran 8 o Ddeddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017, caiff awdurdod lleol ddarparu toiledau yn ei ardal at ddefnydd y cyhoedd.

Nid yw’r canllawiau hyn yn newid y dyletswyddau na’r pwerau hynny. Yn hytrach, maent yn cynnig cyngor ac egwyddorion i berchnogion/gweithredwyr eu hystyried.

Mae’r cyhoeddiad hwn wedi cael ei baratoi gan Lywodraeth Cymru yn seiliedig ar gyngor gan arbenigwyr technegol ac awdurdodau lleol.

Dim ond i Gymru y mae’r canllawiau hyn yn berthnasol ac nid ydynt yn gosod unrhyw rwymedigaethau cyfreithiol.

Mae iechyd cyhoeddus wedi’i ddatganoli yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. I gael cyngor am rannau eraill o'r DU, edrychwch ar y canllawiau a ddarparwyd gan Weithrediaeth Gogledd Iwerddon, Llywodraeth yr Alban, a Llywodraeth y DU (y Weinyddiaeth Dai, Cymunedau a Llywodraeth Leol) ar gyfer Lloegr.

Rydym yn disgwyl i'r ddogfen hon gael ei diweddaru dros amser – mae'r fersiwn hon yn gyfredol ar 2 Gorffennaf 2020. Gallwch chwilio am yr wybodaeth ddiweddaraf ar y wefan Llywodraeth Cymru.

Os oes gennych chi unrhyw adborth am gynnwys y ddogfen hon neu wybodaeth ar gyfer canllawiau yn y dyfodol, anfonwch e-bost at mannaumwydiogel@llyw.cymru 

Mae’r canllawiau hyn yn rhan o set ehangach o ddogfennau a luniwyd gan Lywodraeth Cymru am fannau cyhoeddus mwy diogel a materion cysylltiedig. Mae modd gweld holl ganllawiau coronafeirws Llywodraeth Cymru ar y wefan Llywodraeth Cymru.

Beth sydd yn y canllawiau hyn

Mae’r canllawiau’n cynnwys egwyddorion a chamau y dylai perchnogion a gweithredwyr toiledau at ddefnydd y cyhoedd eu hystyried wrth gynllunio ar gyfer ailagor (pan fo toiledau wedi bod ar gau) a rheoli toiledau mor ddiogel â phosibl.

Nid yw’n disodli’r angen i berchnogion a gweithredwyr gynnal eu hasesiadau risg na dilyn eu harferion glanhau a rheoli arferol eu hunain ar gyfer toiledau.

Mae canllawiau eraill gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a Llywodraeth Cymru yn ymdrin ag egwyddorion rheoli toiledau o safbwynt iechyd a hylendid, gan gynnwys canllawiau ailagor ysgolion a lleoliadau addysg eraill, canllawiau rheoli Mannau Cyhoeddus Mwy Diogel a chanllawiau ar gyfer gweithleoedd.

Mae’r canllawiau hyn yn dod â’r egwyddorion iechyd a hylendid hynny at ei gilydd mewn un man, a hefyd yn ystyried materion penodol i doiledau at ddefnydd y cyhoedd o ran mynediad cyhoeddus a chyfathrebu.

Mae'r adran dolenni at ragor o wybodaeth yn rhestru dolenni at Ganllawiau cysylltiedig.

Pwysigrwydd ailagor cyfleusterau toiledau

Mae mynediad at doiledau yn ffactor allweddol yn y broses o lacio’r cyfyngiadau ac adfer hyder, unwaith y mae hynny’n ddiogel.

Mae llawer o doiledau at ddefnydd y cyhoedd wedi cau mewn ymateb i’r pandemig, sydd wedi helpu i annog pobl i aros yn lleol.

Mae mynediad at doiled yn hanfodol i lawer o bobl, gan gynnwys pobl hŷn, pobl a ystyrir yn anabl, menywod beichiog, pobl â phlant ifanc, neu’r rhai sydd â chyflyrau meddygol. Dylid ystyried y goblygiadau o ran cydraddoldeb i’r rhai sydd ag anghenion iechyd penodol ac sydd angen defnyddio’r toiled yn amlach. Dylid adolygu Asesiadau o’r Effaith ar Gydraddoldeb wrth gynllunio ar gyfer ailagor toiledau.

Gall diffyg toiledau arwain at ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Wrth i’r cyfyngiadau coronafeirws gael eu llacio, mae’n debygol y bydd y nifer cynyddol o bobl leol a thwristiaid yn rhoi pwysau ar wasanaethau gan gynnwys toiledau at ddefnydd y cyhoedd.

Ar hyn o bryd, mae toiledau yn y categori ‘blaenoriaeth uchel ond pryder uchel’ i’r cyhoedd – ni fydd hanner yn ymweld ag atyniad o gwbl os yw’r toiledau ar gau. Mae sicrhau mesurau diogelu yn bwysig iawn i feithrin hyder yn eu defnydd, ac mae gwybodaeth ynglŷn â thoiledau yn allweddol ar gyfer cyfathrebu cyn ymweliad. Mae llawer o bobl yn teimlo na allant adael eu cartref i fynd i siopa neu i wneud tasgau bob dydd eraill oni bai eu bod yn gwybod y bydd toiled ar gael.

Heriau ailagor cyfleusterau toiledau

Mae perygl o drosglwyddo’r feirws mewn toiledau os nad ydynt yn cael eu rheoli’n dda.

Mae toiledau at ddefnydd y cyhoedd yn amrywio’n fawr, o gyfleusterau yng nghefn gwlad i gyfleusterau cymunedol bychain i flociau mawr yng nghanol dinasoedd. Mae rhai toiledau at ddefnydd y cyhoedd wedi’u lleoli mewn cyfleusterau lletygarwch/twristiaeth a chyfleusterau cyhoeddus a masnachol eraill.

Fel arfer, mae toiledau yn fannau caeedig o dan do, yn aml heb neb yn eu goruchwylio.

Mae'r feirws yn ansefydlog ac nid yw’n cael ei drosglwyddo mor hawdd yn yr awyr agored; mae’n cael ei anactifadu yn gyflym gan wres a goleuni'r haul. O dan do, mae’r feirws yn debygol o oroesi am gyfnod hirach.

Cadw pellter cymdeithasol a hylendid

Mae canllawiau presennol Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio ar y negeseuon allweddol i ddiogelu Cymru drwy:

  • gadw pellter cymdeithasol (a elwir hefyd yn bellter corfforol) bob amser – aros 2 fetr (3 cham) oddi wrth bobl eraill (heblaw am aelodau o’ch cartref), y tu mewn a’r tu allan
  • golchi’ch dwylo’n rheolaidd
  • os ydych yn cwrdd â phobl o un cartref arall, dylech aros y tu allan

Darllenwch canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol o Lywodraeth Cymru.

Dylid dilyn arferion glanhau a diheintio ychwanegol.

Gweler canllawiau Iechyd Cyhoeddus ar lanhau a diheintio lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.

Yng Nghymru nid oes gofyniad cyfreithiol na gorfodol i bobl wisgo gorchuddion wyneb yn gyhoeddus.

Arferion da i’w hystyried

Dylid ystyried yr adrannau isod, gan ddibynnu ar yr amodau lleol, lleoliad a maint y toiled, y defnydd ohono, ac yn y blaen.

Dylai perchnogion/gweithredwyr gynnal asesiadau risg cyn agor unrhyw doiled, ac yna parhau i’w hadolygu.

Rhaid i asesiadau risg gynnwys ystyried diogelwch staff ac unrhyw effeithiau ychwanegol ar y gweithlu wrth reoli a glanhau toiledau.

Mae’r pwyntiau hyn yn ychwanegol i’r holl ofynion arferol ar gyfer rheoli toiledau.

Hylendid – glanhau a golchi dwylo

  • Arferion glanhau a diheintio ychwanegol ac aml gan gadw at y canllawiau, yn enwedig mannau sy’n cael eu cyffwrdd yn rheolaidd. Bydd asesiad risg y perchennog/gweithredwr yn pennu pa mor aml y mae angen hyn, yn seiliedig ar faint o bobl sy’n debygol o ddefnyddio’r toiled.
  • Casglu papur sychu dwylo a gwastraff arall yn aml.
  • Peidio â defnyddio toiledau cludadwy (heb gysylltiad â’r brif system carthion/agosrwydd gwastraff/man caeedig) ond gan gydnabod ei bod yn bosibl mai hyn, dros dro, fyddai’r unig ddewis mewn rhai lleoedd (hynny yw, tra mae cyfleusterau eraill yn dal i fod ar gau).
  • Defnyddio arwyddion a negeseuon i godi ymwybyddiaeth o dechneg golchi dwylo dda ac ymddygiadau hylendid anadlol eraill, ee peswch a thisian mewn mannau cyhoeddus.
  • Darparu cyfleusterau golchi dwylo a gwybodaeth ynglŷn ag arferion da.
  • Pan fo’n bosibl, darparu papur sychu dwylo untro yn hytrach na pheiriannau sychu dwylo mewn cyfleusterau golchi dwylo.
  • Pan fo’n briodol, darparu digon o beiriannau hylif diheintio dwylo awtomatig, gan sicrhau eu bod yn hygyrch.
  • Archwilio cyfleusterau a mesurau yn rheolaidd gan gynnwys cofnodi’r archwiliadau.

Mae'r adran dolenni at ragor o wybodaeth yn cynnwys dolen at ganllawiau ar lanhau a diheintio lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.

Cadw pellter cymdeithasol

  • Dylid arddangos arwyddion clir i dynnu sylw at y gofyniad i gadw 2m o bellter oddi wrth bobl eraill (heblaw am aelodau o’ch cartref).
  • Mesurau i gyfyngu ar nifer y bobl sy’n defnyddio’r toiled ar yr un pryd, megis system un i mewn ac un allan, naill ai wedi’i hunanreoleiddio gydag arwyddion clir neu wedi’i goruchwylio gan berson.
  • Gwahardd mynediad, er enghraifft at bob yn ail droethfa neu sinc drwy ddefnyddio tâp, arwyddion neu ddull arall.
  • Marciau clir ar gyfer cadw pellter a chiwio.
  • Pan fo’n bosibl, gellid cadw drysau i flociau toiledau ar agor er mwyn sicrhau digon o awyr iach, galluogi defnyddwyr i weld faint o bobl sydd y tu mewn a lleihau’r angen i gyffwrdd y drysau.

Cyfathrebu

Arwyddion toiledau

Dylid defnyddio arwyddion dwyieithog clir gyda negeseuon syml:

  • Peidio â defnyddio toiledau at ddefnydd y cyhoedd os oes gennych chi symptomau COVID-19 (dylech aros gartref, hunanynysu, gwneud cais am brawf)
  • Defnyddio’r toiled, golchi’ch dwylo a gadael yn brydlon.
  • Osgoi cyffwrdd arwynebau, gosodiadau a ffitiadau y tu mewn heb fod angen.
  • Cadw 2m o bellter oddi wrth bobl eraill, heblaw am aelodau o’ch cartref – gan gadw at y canllawiau cadw pellter cymdeithasol a hylendid dwylo bob amser.
  • Ciwio y tu allan, nid y tu mewn i’r toiledau.
  • Os yw wedi’i ddarparu, dylid defnyddio hylif diheintio dwylo cyn mynd i mewn ac ar ôl gadael.
  • Canllawiau ar gyfer golchi dwylo a pheswch a thisian mewn mannau cyhoeddus.
  • Rhif ffôn os oes problem o ran glendid neu stoc.

Ymgyrchoedd gwybodaeth

Ystyried gwybodaeth i’r cyhoedd/cyhoeddusrwydd ynghylch:

  • Protocolau agor a glanhau toiledau fel y gall pobl gynllunio teithiau ac i helpu i adfer hyder.
  • Atgyfnerthu’r neges bod cyfrifoldeb ar y cyhoedd i ddilyn y rheolau cadw pellter cymdeithasol a hylendid.

Ystyried pob grŵp defnyddwyr

  • Dylid adolygu Asesiadau o’r Effaith ar Gydraddoldeb i sicrhau nad yw’r ffordd o weithredu rheolau yn cael effaith negyddol, anghymesur ar y rhai sydd â nodweddion gwarchodedig. Dylid ystyried yn benodol y rhai sydd â nam ar eu golwg, o ran arwyddion a chyfathrebu.
  • Dylid ystyried rhoi blaenoriaeth i agor toiledau Changing Places.
  • Efallai y bydd angen goruchwylio toiledau mwy o faint neu’r rhai mewn lleoedd prysur, yn ystod y camau cychwynnol o leiaf, i sicrhau bod y cyhoedd yn cadw pellter cymdeithasol ac i gyfyngu ar nifer y bobl sy’n defnyddio’r cyfleuster.
  • Gwirfoddolwyr sy’n gofalu am rai toiledau a bydd llawer o’r bobl hynny yn y categorïau risg uwch neu eithriadol o agored i niwed (pobl a warchodir) felly efallai y bydd angen dod o hyd i bobl gymryd eu lle.
  • Bydd yn allweddol hyfforddi unrhyw un sy’n helpu i weithredu’r mesurau er mwyn sicrhau eu bod yn deall canllawiau lleol ac yn gallu eu cyfleu yn effeithiol ac yn gadarnhaol.
  • Pan benderfynir peidio ag agor toiled at ddefnydd y cyhoedd (yn enwedig cyfleusterau newid babanod, toiledau i bobl ag anabledd neu doiledau Changing Places), dylid cynnal Asesiad o’r Effaith ar Gydraddoldeb i ystyried yr effaith ar hygyrchedd ar gyfer pawb yn y gymuned. 

Ciwio

  • Defnyddio marciau wedi’u chwistrellu neu rwystrau dros dro ac arwyddion clir i ddangos lle dylai cerddwyr sefyll wrth giwio.
  • Rheoli mwy nag un ciw ar gyfer gwahanol fynedfeydd drwy osod arwyddion clir a defnyddio stiwardiaid lle bo hynny’n briodol.
  • Darparu arwyddion yn nodi “peidiwch ag ymuno â’r ciw, dewch yn ôl mewn xxx munud” mewn lleoliadau poblogaidd, pan fyddant yn llawn.
  • Seddi a/neu ddarpariaeth amgen i bobl nad ydynt yn gallu sefyll am gyfnodau hir.
  • Diogelu ciwiau drwy ddefnyddio mesurau diogelwch corfforol/celfi stryd.

Dolenni at ragor o wybodaeth

Rhannu’r dudalen hon