Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Mae’r canllawiau a geir yma yn cynnig cyngor lefel uchel i sefydliadau ac unigolion yng Nghymru sy’n rheoli cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth sy’n agored i’r cyhoedd. Mae’r rhain yn cynnwys amgueddfeydd, orielau celf, llyfrgelloedd, archifau, adeiladau hanesyddol, gerddi hanesyddol, henebion, sinemâu a lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau.

Mae'n hanfodol cyfeirio at wefan Llywodraeth Cymru i gael y wybodaeth ddiweddaraf am y cyfyngiadau sydd ar waith wrth i'r sefyllfa newid yn aml. Mae’r wybodaeth ddiweddaraf ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru. Cyhoeddir canllawiau a chyfres o gwestiynau cyffredin i gefnogi unrhyw newidiadau.

Mae’r canllawiau hyn yn cael eu llywio gan sgwrs barhaus rhwng Llywodraeth Cymru a’r sector diwylliant a threftadaeth. Bu’n hanfodol ymgysylltu’n barhaus â chynrychiolwyr y sector wrth i ni geisio darparu mynediad i’n cyrchfannau a’n lleoliadau diwylliant a threftadaeth

Mae’n dal i fod yn ofynnol i theatrau a neuaddau cyngerdd fod ar gau, ac eithrio ar gais neu gyda chaniatad Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol; neu am fod yr adeilad yn cael ei ddefnyddio i ddarlledu heb gynulleidfa neu ymarfer ar gyfer darllediad o’r fath.

2.0 Sut i ddefnyddio’r canllawiau hyn

Diben y canllawiau hyn yw nodi ystyriaethau ymarferol ar gyfer rheoli cyrchfannau a lleoliadau treftadaeth a diwylliant. Bydd yn eich helpu i gynnal asesiad risg COVID-19, ac i nodi mesurau rhesymol y gallwch eu cymryd i wella diogelwch eich staff, gwirfoddolwyr, a’r cyhoedd sy’n ymweld.

Mae’r brif adran yn rhoi canllawiau cyffredinol ond dylech adolygu’r adrannau o’r canllawiau sy’n mynd i’r afael â’ch maes gwaith penodol hefyd, gan nodi y gall mwy nag un fod yn berthnasol.

Wrth ymateb i’r wybodaeth hon, dylai eich cynlluniau fod yn gymesur. Chi sy’n penderfynu sut i ymdrin â’r broses o reoli eich lleoliad, ond mae’n rhaid i chi weithio yn unol â rheoliadau COVID-19 a dangos yn glir eich bod yn rheoli heintiau mewn ffordd ragweithiol.

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod angen i weithredwyr fod yn hyderus bod agor ar gyfer busnes yn cael ei gefnogi gan eu hachos busnes, ac y bydd yr ymateb i’r canllawiau hyn yn amrywio, yn dibynnu ar yr amgylchiadau.

Nid yw’r canllawiau hyn yn disodli unrhyw rwymedigaethau cyfreithiol yn cynnwys iechyd a diogelwch, cyflogaeth na chydraddoldeb, ac mae’n bwysig eich bod chi fel busnes neu gyflogwr yn parhau i gydymffurfio â’ch rhwymedigaethau presennol gan gynnwys y rhai sy’n ymwneud ag unigolion â nodweddion gwarchodedig.

Dylid ystyried y wybodaeth hon fel canllawiau byw a byddant yn cael eu diweddaru’n rheolaidd. Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu adborth ar ddefnyddio’r canllawiau hyn. Os hoffech gynnig sylwadau o’r fath, gan gynnwys rhannu gwersi a ddysgwyd o’ch profiad chi’ch hun o ailagor, anfonwch e-bost at CSTCovid19@gov.wales

3.0 Canllawiau ar gyfer rheoli ac agor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth

Dim ond yn unol â rheoliadau COVID-19 y gellir rheoli ac agor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth, gan roi ystyriaeth briodol i’r holl ganllawiau perthnasol.

Dylid ystyried y canllawiau hyn hefyd yng nghyd-destun rheoliadau a chanllawiau mewn meysydd eraill o fywyd lle ceir cyd-ddibyniaethau allweddol a fydd yn effeithio ar y ffordd rydym yn symud ymlaen. Mae’r rhain yn cynnwys y gofyniad i unigolion ac aelwydydd sydd ag achosion posibl neu achosion wedi’u cadarnhau o’r coronafeirws i hunanynysu ac aros gartref. Bydd canllawiau ar ddiogelu’r rhai a oedd yn ‘gwarchod’ (h.y. y rhai y diffinnir ar sail feddygol eu bod yn hynod o agored i niwed o’r coronafeirws (COVID-19) a’r rhai sydd yn y grŵp risg uwch, a chyngor hefyd a roddir i aelodau hŷn cymdeithas i gadw’n arbennig o agos at y mesurau cadw pellter corfforol, hefyd yn effeithio ar y modd y gall sefydliadau fynd i’r afael ag ailagor.

Dylai sefydliadau ganolbwyntio ar greu datrysiadau hyblyg y gellir eu hoedi neu eu gwrthdroi’n gyflym os bydd newidiadau pellach i’r cyfraddau COVID-19 yn genedlaethol neu’n lleol a mesurau a gyflwynir gan Lywodraeth Cymru i ymateb i hynny.

3.1 Ystyriaethau cyffredinol

Gweithio o fewn rheoliadau a chanllawiau iechyd y cyhoedd

Cadw pellter corfforol

Er mwyn lleihau perygl o fod mewn cysylltiad â’r coronafeirws a lledaenu’r haint, mae rheoliadau COVID-19 yn ei gwneud hi’n ofynnol i safleoedd a reoleiddir (unrhyw le sy’n agored i’r cyhoedd neu leoliad gwaith) i gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau

  1. bod pellter o 2 fetr yn cael ei gynnal rhwng pobl ar y safle;
  2. bod pellter o 2 fetr yn cael ei gynnal rhwng pobl sy’n gorfod disgwyl i gael mynediad i’r safle (Mae aelodau o’r un aelwyd neu unigolyn sy’n derbyn gofal a gofalwr yn eithriadau i’r rheol hon.)
  3. cyflwyno unrhyw fesurau rhesymol eraill i’r diben hwnnw, er enghraift mesurau sy’n lleihau cysylltiad wyneb yn wyneb agos ac yn cynnal hylendid megis:
    1. newid cynllun y safle yn cynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;
    2. rheoli defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;
    3. rheoli defnydd o gyfleusterau a rennir fel toiledau a cheginau;
    4. rheoli’r defnydd o unrhyw rannau eraill o’r safle a’r mynediad iddynt;
    5. gosod rhwystrau neu sgriniau;
    6. darparu cyfarpar diogelu personol neu ei gwneud hi’n ofynnol i bobl ei wisgo;
  4. darparu gwybodaeth i’r rhai sy’n dod i’r safle neu’n gweithio yn y safle am sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â choronafeirws.

Mae mesurau rhesymol eraill hefyd yn cynnwys

  1. peidio â chyflawni rhai gweithgareddau;
  2. cau rhan o'r adeilad;
  3. caniatáu i staff ynysu am fod ganddynt symptomau COVID-19, am eu bod wedi cael prawf cadarnhaol am y firws, neu eu bod wedi cael cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael prawf cadarnhaol;
  4. casglu gwybodaeth gyswllt gan bobl sydd ar y safle (staff, ymwelwyr ac aelodau'r cyhoedd), cymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod y wybodaeth yn gywir, a chadw’r wybodaeth am 21 diwrnod

Cynllunio a pharatoi adeiladau ar gyfer ailagor

  • Dylai’r cynlluniau fod yn gymesur, dylent gael eu hadolygu’n rheolaidd, a chynnig dull gofalus a graddol o ailagor.
  • Er mwyn penderfynu pa gamau i'w cymryd, mae angen i chi paratoi asesiad risg COVID-19 priodol, yn yr un modd ag y byddech chi ar gyfer peryglon eraill sy'n gysylltiedig ag iechyd a diogelwch. Rhaid cynnal yr asesiad risg hwn mewn ymgynghoriad ag undebau neu weithwyr.
  • Glanhau mannau cyhoeddus ac ardaloedd gweithlu yn ddwys cyn ailagor a gweithredu cyfundrefnau glanhau diwygiedig a mwy dwys.  Rhowch sylw arbennig i ardaloedd ac arwynebau sy'n cael eu cyffwrdd yn aml, fel ystafelloedd ymolchi, rheiliau cydio mewn coridorau ac ar risiau, a dolenni drysau. Mae canllawiau defnyddiol ar gael ar yma.
  • Cynnal archwiliadau iechyd a diogelwch statudol ar adeiladau cyn agor ar gyfer staff neu ymwelwyr. Bydd swyddogion iechyd yr amgylchedd awdurdodau lleol yn gallu rhoi cyngor gwerthfawr ar y gwiriadau sydd eu hangen cyn ailagor.

Cyflenwadau dŵr

Os yw prif gyflenwad dŵr wedi’i droi i ffwrdd pan mae’r adeilad wedi bod ar gau, bydd angen rhedeg dŵr trwyddo i fflysio unrhyw weddillion microbiolegol neu gemegol sydd wedi crynhoi pan oedd y cyflenwad dŵr wedi’i ddatgysylltu a gwirio tymheredd y dŵr hefyd.

Canllawiau ychwanegol

Aerdymheru ac Awyru

Mae sicrhau awyru da yn amcan allweddol a dylech ystyried:

  • Nid oes angen addasu’r rhan fwyaf o systemau aerdymheru, fodd bynnag pan fo systemau’n gwasanaethu sawl adeilad, neu os ydych chi’n ansicr, dylech gael cyngor gan eich peirianwyr neu gynghorwyr gwresogi, awyru ac aerdymheru.
  • Yn achos systemau aerdymheru canolog cwbl fecanyddol, sy’n darparu ac echdynnu aer o sawl ystafell, yr arfer gorau yw osgoi ailgychredeg aer. Dylai fod gan bob system awyru fecanyddol ganolog gyfleuster i droi’r modd ailgychredeg i ffwrdd a defnyddio cyflenwad aer ffres yn unig
  • Mae gofyn i gyflogwyr sicrhau cyflenwad digonol o aer ffres drwy aywru naturiol neu fecanyddol ac nid yw hyn wedi newid. . Er enghraifft, lle bo modd agor ffenestri a drysau’n rheolaidd.
  • Mewn rhai achosion, gellir gwella awyriad cyffredinol drwy agor drysau ac ati. Mae gan y rhai sy’n rheoli adeiladau ddyletswydd gyfreithiol (gweler https://www.hse.gov.uk/pUbns/priced/l24.pdf - mae Rheoliad 6 yn ymwneud ag awyru) i sicrhau awyru effeithiol.
  • Yn achos systemau mecanyddol mewn ystafelloedd unigol, pan fo’r moddau ailgychredeg yn galluogi cyfraddau uwch o gyflenwad aer ffres i ofod, er enghraifft trwy atal drafftiau oer, yna dylid caniatáu i’r dyfeisiau hyn weithredu.
  • Byddai ffaniau’n ailgychredeg yr aer presennol, felly ni ddylid eu defnyddio.
  • Gwirio a oes angen gwasanaethu neu addasu systemau awyru, er enghraifft, fel nad ydynt yn lleihau lefelau awyru’n awtomatig gan fod llai o bobl nag arfer yn yr adeilad.
  • Gall storfeydd amgueddfeydd ac archifau lle nad oes pobl ynddynt yn barhaol gael lefelau awyru wedi’u teilwra.
  • Hefyd, ystyriwch a oes angen symud gweithfannau staff sydd wedi’u lleoli yn agos at bwyntiau awyru fel nad ydynt yn agored i risgiau ychwanegol.
  • Mae cyngor ar gael i wasanaethau adeiladu, yn enwedig ar awyru adeiladau, y rhai sy’n cael eu defnyddio ac wrth ddychwelyd i adeiladau sydd wedi bod ar gau. Gellir cael y cyngor gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch, Sefydliad Siartredig Peirianwyr y Gwasanaethau Adeiladu, Cymdeithas Gwasanaethau Peirianwyr Adeiladu, a REHVA.

Cydraddoldeb ac amrywiaeth

  • Ystyriwch hawliau’r rhai sydd â nodweddion gwarchodedig o dan ddeddfwriaeth cydraddoldeb a sut y byddant yn gallu parhau i gael mynediad i’ch lleoliad/gwasanaethau’n ddiogel (e.e. a oes angen gwneud addasiadau rhesymol i bobl ag anableddau).
  • Ystyriwch sut y byddwch yn parhau i gydymffurfio â safonau o ran y Gymraeg wrth weithredu unrhyw newidiadau yn eich gweithgareddau/gwasanaethau.
  • Cofiwch nad oes gan rai pobl fynediad i’r rhyngrwyd, neu ei bod yn anodd neu’n amhosibl iddynt ddefnyddio’r rhyngrwyd. Dylech wneud darpariaeth iddynt allu archebu/gwneud ymholiadau all-lein.

Diogelwch a pharodrwydd am argyfwng

  • Cofiwch ystyried diogelwch wrth wneud unrhyw newidiadau a i’ch ffyrdd o weithio. Mae angen bod yn ymwybodol o unrhyw wendidau newydd y gallwch eu creu’n anfwriadol wrth weithredu ffyrdd newydd o weithio. Peidiwch â dileu unrhyw nodweddion diogelwch heb ystyried diogelwch amddiffynnol yn ei grynswth.
  • Gwnewch yn siŵr bod unrhyw addasiadau COVID-19 yn cefnogi eich parodrwydd am argyfwng. Gallai’r problemau gynnwys eich mannau ymgynnull larwm tân, mynediad ar gyfer timau ymateb brys, delio â phobl dreisgar neu ymosodol a sefyllfaoedd eraill sy’n bygwth bywyd. Gwiriwch fod swyddogion cymorth cyntaf hyfforddedig yn parhau i fod yn barod i ymgymryd â’r rolau hynny ac yn diweddaru unrhyw hyfforddiant cymorth cyntaf i gynnwys protocolau COVID-19.

Profi, Olrhain, Diogelu

  • Mae’n ofynnol i adeiladau rheoledig, os yw'n rhesymol, gasglu gwybodaeth gyswllt gan bob person ar y safle, gan gymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o'r fath yn gywir, a'i chadw am 21 diwrnod.
  • Mae casglu gwybodaeth gyswllt yn helpu i ganfod pobl a allai fod wedi bod yn agored i'r firws ac sy'n ddi-symptom (h.y. nid ydynt yn arddangos symptomau eto).
  • Mae’r strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu yn bodoli er mwyn gwella gwyliadwriaeth iechyd yn y gymuned, cynnal gwaith olrhain cyswllt effeithiol ac eang, a chefnogi pobl i sicrhau prawf a hunanynysu lle bo angen.
  • Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar gyfrifoldebau cyflogwyr i helpu gyda phrofion COVID-19 ac olrhain cysylltiadau.
  • Cyhoeddwyd canllawiau hefyd ar gadw cofnodion ynghylch staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr: profi, olrhain, diogelu.
  • Sicrhewch bod aelodau staff yn gwbl ymwybodol o gydymffurfiaeth eu cyflogwr â’r broses Profi Olrhain Diogelu a’r angen posibl i’w cyflogwr ryddhau eu manylion cyswllt personol i’r tîm ymholiadau pe bai achos yn codi yn eu gweithle neu’n ymwneud âu gweithle.

Gorchudd wyneb

Cyfathrebu

  • Bydd hyder y cyhoedd yn allweddol i gefnogi busnesau i ddychwelyd i fasnachu’n llwyddiannus a hyfyw, a bydd cyfathrebu da yn helpu i sicrhau’r hyder hwnnw. Yn ogystal, rhaid cynnal cyfathrebu da gyda’r gymuned lle mae eich sefydliad wedi’i leoli ac yn gweithredu. Ymdrinnir â hyn yn fanylach yn adran 4.

Adolygu

  • Gwnewch yn siŵr bod yr holl bolisïau a mesurau yn cael eu hadolygu’n rheolaidd (o leiaf bob wythnos), yn enwedig yn wyneb newidiadau i ddeddfwriaeth, canllawiau’r llywodraeth, gwersi a ddysgwyd ac unrhyw enghreifftiau eraill o arfer gorau mewn mannau eraill.

Bariau, bwytai, arlwyo a mannau manwerthu nad yw’n hanfodol ar y safle

Beth i'w wneud os bydd ymwelydd, neu aelod o staff yn mynd yn sâl

  • Mae'n hanfodol cynnal gwybodaeth a dealltwriaeth gyfredol am symptomau COVID-19, a gellir eu gweld yma
  • Dylid gwneud trefniadau i’r unigolyn sâl ddychwelyd adref ar unwaith. Os oes unrhyw fodd o gwbl dylid osgoi trafnidiaeth gyhoeddus. Os oes angen defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, rhaid cadw at y canllawiau ar deithio'n ddiogel yn ystod pandemig y coronafeirws
  • Dylid symud yr unigolyn i ardal i ffwrdd oddi wrth bobl eraill. Os yw'n bosibl, chwiliwch am ystafell neu ardal lle gellir eu hynysu y tu ôl i ddrws wedi’i gau. Cyn belled ag y bo modd, dylai pob aelod arall o staff, aelodau’r cyhoedd ac ymwelwyr osgoi cyswllt uniongyrchol neu agos â'r unigolyn. Os oes modd agor ffenest, gwnewch hynny er mwyn awyru. Oni bai bod ganddynt symptomau sylweddol neu gymhlethdodau ni ddylid ffonio GIG 111. Os yw'r unigolion yn ddifrifol wael neu wedi anafu neu os yw ei fywyd mewn perygl ffoniwch 999 fel argyfwng.
  • Dylai'r unigolyn osgoi cyffwrdd â phobl, arwynebau a gwrthrychau a dylid ei gynghori i orchuddio ei geg a'i drwyn gyda hances dafladwy pan fydd yn peswch neu'n tisian ac yna rhoi'r hances mewn bag ac yna yn y bin. Os nad oes ganddo unrhyw hancesi, dylai besychu a thisian i mewn i blygiad ei benelin.
  • Dylai unrhyw wastraff sydd wedi bod mewn cysylltiad ag achos COVID-19 posibl, gan gynnwys hancesi wedi’u defnyddio, gael ei roi mewn bag sbwriel plastig a'i glymu. Yna dylid rhoi'r bag plastig mewn ail fag bin, ei glymu a'i waredu yn y gwastraff cyffredinol ar ôl 72 awr.
  • Rhaid glanhau a diheintio'r safle'n drylwyr, gan ddilyn canllawiau COVID-19: glanhau mewn lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd sydd ar gael ar GOV.UK. Mae canllawiau pellach ar lanhau ar gael yn Trefniadau Glanhau a hylendid

3.2 Ystyried risg

Mae asesu risg yn ymwneud â nodi mewn modd amserol fesurau cymesur i reoli risgiau, yn eich gweithle ac yn y gwasanaeth rydych yn ei ddarparu. Bydd datblygu asesiad risg COVID-19 yn eich helpu i benderfynu a yw’r holl faterion angenrheidiol wedi cael sylw. Nid yw’r broses yn ymwneud â chreu llawer iawn o waith papur ond yn hytrach yn ymwneud â nodi mesurau synhwyrol i reoli'r risgiau yn y safle. Bydd angen ei adolygu’n rheolaidd i sicrhau ei fod yn parhau’n berthnasol ac yn briodol o dan amgylchiadau sy’n newid. Bydd eich asesiad risg COVID-19 yn helpu i lywio penderfyniadau a mesurau rheoli. Rhaid i’r asesiadau risg adlewyrchu deddfwriaeth a chanllawiau Llywodraeth Cymru.

Mae dyletswydd ar gyflogwyr i ymgynghori â gweithwyr ar iechyd a diogelwch. Dylai gweithwyr gymryd rhan mewn asesu risgiau yn y gweithle a datblygu ac adolygu polisïau iechyd a diogelwch yn y gweithle mewn partneriaeth â’r cyflogwr. Dylent gael eu cefnogi gan eu hundeb llafur neu sefydliad cynrychioliadol arall lle bo hynny’n briodol. Dylid annog gweithwyr i nodi, siarad ac ymateb i risgiau a mesurau rheoli, fel y gellir eu haddasu. Byddwch yn rhagweithiol o ran dweud wrth eich gweithlu sut y gallant fynegi pryder yn ymwneud ag iechyd a diogelwch, a drafftio protocol ar gyfer datrys y problemau hyn.

Mae gwybodaeth ddefnyddiol ar gael ar wefan y sefydliad diogelwch ac iechyd galwedigaethol, a hefyd ar wefan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) - reoli risgiau ac asesiadau risg yn y gwaith.

Wrth feddwl am risg sy’n gysylltiedig â COVID-19, mae’r materion i’w hystyried yn cynnwys:

  • cadw asesiadau risg fel dogfennau ‘byw’ sy’n cael eu hadolygu’n rheolaidd;
  • niwed posibl i iechyd corfforol a meddyliol staff, gwirfoddolwyr ac ymwelwyr;
  • oedran y bobl yn eich gweithlu a pha mor agored i niwed yn glinigol ydyn nhw;
  • lleoliad pob pwynt cyffwrdd ac a oes modd eu symud, eu diogelu neu eu cynnwys mewn cyfundrefn lanhau ddwysach;
  • lefelau staffio isaf posib o ran diogelwch – er enghraifft i gynnal y protocolau COVID-19 penodol, neu os bydd aelod o staff neu wirfoddolwr yn mynd yn sâl, neu angen ynysu dro ar ôl tro (gall hyn effeithio ar gapasiti ymwelwyr ar y safle);
  • gohirio tasgau gwaith sydd â pherygl uwch o anaf er mwyn lleihau’r angen am gymorth cyntaf a lleihau’r straen ar y GIG;
  • trefniadau ar gyfer safleoedd â staff os oes rhywun yn mynd yn sâl neu’n cael ei anafu pan fyddant ar y safle — gan gynnwys trefniadau cymorth cyntaf (gweler hefyd adran 3.3 isod);
  • lleihau’r angen am deithiau sy’n gysylltiedig â gwaith a chyswllt wyneb yn wyneb;
  • cydnabod bod cyfathrebu, hyfforddiant ac offer priodol yn ffactorau pwysig wrth helpu i leihau risg.

Cyflogeion a diogelu pobl yn y gwaith

Mae’n rhaid cymryd pob cam rhesymol er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â choronafeirws. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r corona feirws mewn gweithleoedd a mangreoedd sydd ar agor i’r cyhoedd a’r angen i gadw pellter cymdeithasol, yn ogystal â chanllawiau i gyflogwyr a gweithwyr ar gadw’n ddiogel yn y gweithle.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ar COVID-19 a chyfarpar diogelu personol (PPE), gan gynnwys defnyddio gorchuddion wyneb. Dylid dilyn y canllawiau hyn a’u diweddaru yn ôl y gofyn. Ceir canllawiau ar wahân ar gyfer ymatebwyr cyntaf, gan gynnwys swyddogion cymorth cyntaf. Mae’n bosibl y byddwch am ystyried defnyddio masgiau wyneb FP2/FP3 fel arfer da pan na ellir cyflawni cadw pellter corfforol wrth weinyddu cymorth cyntaf.

Dylech hefyd ystyried:

Hyfforddiant a gwybodaeth

  • hyfforddiant priodol, briffio neu ailgynefino staff a gwirfoddolwyr yng nghyd-destun y rolau a’r cyfrifoldebau newydd sy’n gysylltiedig â COVID-19;
  • darparu gwybodaeth cyn dychwelyd i’r gwaith fel bod staff yn deall newidiadau logistaidd cyn iddynt gyrraedd yn ôl i’r gweithle;

Iechyd a llesiant cyflogeion

  • presenoldeb pwy sy’n hanfodol ar y safle — pwy ddylai fod yn y gwaith a phwy ddylai weithio o gartref;
  • trefniadau ar gyfer y sawl a oedd yn cael eu ‘gwarchod’ yn flaenorol a hefyd pobl yn y grŵp risg uwch;
  • lleihau’r rhyngweithio rhwng staff — er enghraifft, drwy batrymau sifftiau, gweithio hyblyg, egwyliau amrywiol a defnyddio cyfleusterau lles;
  • lleihau’r cyfleoedd i bobl gysylltu â’i gilydd drwy ddefnyddio ‘timau sefydlog neu bartneru’ neu drefniadau ‘cyfeillio’/grŵp (fel bob pob person ddim ond yn gweithio gydag ychydig o bobl eraill);
  • llesiant ac iechyd gweithwyr, er enghraifft, y gallu i gyflawni rôl benodol neu pa mor bryderus mae staff ynghylch dychwelyd i’r adeilad/safle;
  • cadw llinellau cyfathrebu ar agor gyda staff a all fod gartref o hyd, a’u cynnwys wrth gynllunio ar gyfer ailagor a newidiadau yn y dyfodol;
  • darparu cymorth i staff sy’n dychwelyd i’r gwaith yn dilyn digwyddiadau trawmatig, megis marwolaeth neu salwch rhywun agos, neu anhawster ariannol;
  • Sicrhau bod gweithwyr cyflogedig yn ymwybodol os ydynt yn cael prawf COVID-19 cadarnhaol y dylent hunanynysu gartref am 10 diwrnod. Hefyd, os cawsant eu canfod drwy system Profi, Olrhain, Gwarchod y GIG a’u bod yn gyswllt hysbys â rhywun sydd wedi cael prawf cadarnhaol ar gyfer COVID-19, mae’n ofynnol iddyn nhw  hunanynysu am 14 diwrnod yn ôl y gyfraith.
  • Os bydd gan unrhyw aelod o staff symptomau COVID-19, neu os oes gan aelod o'u haelwyd neu aelwyd estynedig symptomau o'r firws, waeth pa mor ysgafn ydynt, rhaid i'r aelod staff beidio â mynychu'r gwaith ond rhaid iddo aros adref a dilyn y canllawiau hunan-ynysu cyffredinol a threfnu i gael prawf.

Adnoddau dynol

  • diweddaru polisïau a gweithdrefnau adnoddau dynol er mwyn ystyried materion sy’n ymwneud â COVID-19 (megis y rhai sy’n ymwneud â salwch, absenoldeb, llesiant, iechyd meddwl, gweithio o bell/hyblyg a hyfforddiant — cofiwch fynd i’r afael â rhesymau newydd dros absenoldeb gan gynnwys ynysu yn sgil cyswllt agos neu ofyn am amser o’r gwaith i ofalu am ddibynnydd) a chyfleu’r newidiadau i staff yn glir. Os yw’n berthnasol, bydd angen i undebau llafur neu grwpiau eraill sy’n cynrychioli staff fod yn rhan o’r trafodaethau hyn;
  • adolygu prosesau absenoldeb oherwydd salwch fel na chaiff gweithwyr eu cosbi na’u disgyblu am hunanynysu;
  • y posibilrwydd o lefelau uwch o absenoldeb yn effeithio ar weithgareddau critigol a sut y gellid atal hyn (er enghraifft, ystyried hyfforddi sawl aelod o staff i gyflawni gwahanol rolau);

Eich safle a’i weithrediad

  • sut i gynnal cyfarfodydd ar ac oddi ar y safle, gan gynnwys gweithio o bell;
  • lleihau symudiadau diangen o amgylch adeiladau;
  • sut mae staff yn mynd i mewn ac allan o’r gweithle;
  • rhoi arferion gweithio diogel arbenigol ychwanegol ar waith a allai fod yn berthnasol i’ch lleoliad chi — mewn ymgynghoriad â staff, cynrychiolwyr staff a gwirfoddolwyr;
  • cyflwyno protocolau ar gyfer mynediad cefn-tŷ gan gynnwys ymdrin â nwyddau a phost sy’n cyrraedd, contractwyr sy’n ymweld, ac ymwelwyr swyddogol eraill;
  • rheoli’r broses o ymdrin ag arian ac agor post;
  • darparu canllawiau i’r staff ar gyfleusterau arlwyo i’r staff, defnyddio offer cegin a staff sy’n dod â bwyd i’r safle — er enghraifft, glanhau ffyrnau microdonnau, oergelloedd, mannau bwyta ac ati;
  • darparu mannau i storio bagiau/dillad/offer/peiriannau i ffwrdd oddi wrth eraill;
  • yr angen i lanhau cyfleusterau a thoiledau staff yn fwy rheolaidd (gweler adran 3.5 isod);
  • lleihau rhannu gweithfannau i’r eithaf — os oes angen eu rhannu, dylent gael eu rhannu gan y nifer lleiaf posibl o bobl a'u glanhau'n drylwyr ar ôl pob unigolyn;
  • glanhau a chlirio gweithfannau, yn enwedig rhai sy’n cael eu rhannu, a chael gwared ar wastraff ac eiddo o’r ardal waith ar ddiwedd sifft.

Trafnidiaeth

  • rôl hanfodol trafnidiaeth gyhoeddus wrth sicrhau gallu staff i ddychwelyd i’r gwaith. Mewn rhai ardaloedd, gallai hyn olygu y bydd angen rhywfaint o hyblygrwydd ar amseroedd dechrau a gorffen, yn enwedig ar gyfer staff heb y gallu i ddefnyddio trafnidiaeth breifat;
  • yr orfodaeth ar bobl i wisgo gorchudd wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus
  • trefniadau parcio ar gyfer ceir/beiciau staff, gan gynnwys darparu lleoedd parcio ychwanegol ar gyfer gweithwyr a allai fod yn osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.

Mae’r canllawiau ar amddiffyn pobl yn y gwaith yr un mor berthnasol i wirfoddolwyr a gweithwyr cyflogedig.

Mae gan lawer o leoliadau diwylliannol sy’n agored i’r cyhoedd dimau bach o staff ac maent yn dibynnu ar wirfoddolwyr neu aelodau o’r teulu. Mae llawer o’r rhain yn hŷn a/neu wedi bod yn gwarchod neu yn y grŵp risg uchel ac felly na fyddant yn teimlo’n gyfforddus ynghylch parhau i gyfranogi dan yr amodau presennol. Bydd angen i sefydliadau ystyried sut y maent yn cadw mewn cysylltiad â’r bobl hyn.

Gall y bydd angen i sefydliadau chwilio am ffyrdd o gyflwyno gwirfoddolwyr newydd i’w timau. Gallai hyn helpu i gynyddu goruchwyliaeth ar adeg pan fydd llawer o sefydliadau wedi colli rhywfaint o’u gweithlu gwirfoddol.

Wrth ddefnyddio’r canllawiau hyn, mae angen i sefydliadau fod yn ymwybodol o’r gofyniad i drin pawb yn y gweithle yn gyfartal, a bod yn ymwybodol o anghenion penodol gwahanol grwpiau o weithwyr neu unigolion. Mae’n anghyfreithlon gwahaniaethu, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, yn erbyn unrhyw un oherwydd nodwedd warchodedig megis oedran, rhyw, anabledd, hil neu grefydd. trefniadau parcio ar gyfer ceir/beiciau staff, gan gynnwys darparu lleoedd parcio ychwanegol ar gyfer gweithwyr a allai fod yn osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus.

3.4 Rheoli ymwelwyr

Mae angen i’r mesurau y mae angen eu gweithredu i reoli ymwelwyr fod yn gymesur, a byddant yn dibynnu ar natur a maint y safle. Nodir rhai awgrymiadau isod.

Dylid nodi materion sy’n ymwneud â rheoli ymwelwyr yn ddiogel mewn asesiadau risg. Mae hefyd yn bosibl y bydd modd ystyried dulliau sy’n cael eu mabwysiadu gan leoliadau diwylliannol a threftadaeth eraill sydd ar agor yn eich ardal leol. Byddai hyn yn sicrhau dull gweithredu cyson, yn nodi unrhyw botensial ar gyfer gweithio mewn partneriaeth, a gallai feithrin mwy o hyder ymhlith ymwelwyr.

Mannau dan do

Dylech ystyried:

Capasiti a chylchrediad

  • asesu gofodau i werthuso faint o bobl a all fod mewn mannau penodol a pharhau i gynnal y gallu i gadw pellter corfforol yn ddiogel;
  • cyflwyno slotiau wedi’u hamseru ar gyfer mynediad sydd ar gael i’w trefnu ar-lein, neu dderbyn ymwelwyr drwy apwyntiad yn unig (gan gofio sefydlu darpariaeth amgen ar gyfer y rhai sydd heb fynediad i’r rhyngrwyd);
  • cyfyngu ar gapasiti, i lefel y gwyddoch y gall y safle a’r staff ei darparu’n gyfforddus gan gadw at fesurau cadw pellter cymdeithasol / corfforol. Adolygu’r cyfyngiadau ar gapasiti yn rheolaidd;
  • trefniadau ar gyfer cynnal cadw pellter cymdeithasol - er enghraifft, datblygu system unffordd, gydag arwyddion priodol, neu nodi gwasgbwyntiau a phwyntiau ymgynnull allweddol a sut y gellir rheoli’r rhain. Mae’n bosibl y bydd angen i chi gyflwyno dull hanfodol wahanol o alluogi ymwelwyr i symud o gwmpas eich adeiladau o’i gymharu â’r drefn flaenorol
  • sicrhau bod unrhyw newidiadau i fynedfeydd, allanfeydd a rheoli ciwiau yn ystyried addasiadau rhesymol ar gyfer y rheini sydd eu hangen, gan gynnwys cwsmeriaid anabl;
  • cyfyngu ar fynedfeydd a phwyntiau mynediad i wella’r broses o reoli llif ymwelwyr. Os oes modd, dylech nodi pwyntiau “mynedfa ac allanfa” clir ledled y safle;
  • gadael drysau mewnol ar agor lle y bo’n ddiogel i wneud hynny (er enghraifft, yn amodol ar drefniadau diogelwch tân), fel y gall ymwelwyr weld eraill bob amser. Mantais ychwanegol i hyn fyddai dileu’r angen i nifer o ymwelwyr gyffwrdd â’r un dolenni drysau, ond efallai na fydd yn bosibl os bydd angen rheoli amodau tymheredd/amgylcheddol ar gyfer casgliadau sensitif mewn amgueddfeydd;
  • cyfyngu ar y defnydd o lifftiau — er enghraifft, i rai â chadeiriau gwthio neu i bobl â phroblemau symudedd/iechyd. Pan ddefnyddir lifft, dylid ystyried gosod uchafswm newydd — er enghraifft, un person, neu ddau os oes angen gofalwr — a gosod marcwyr ar y llawr i nodi arferion cadw pellter cymdeithasol / corfforol gorau yn y gofod cyfyng;
  • defnyddio arwyddion, rhwystrau a marciau llawr i gynorthwyo ymlyniad wrth y rheolau cadw pellter corfforol, gan gynnwys wrth ddesgiau gwasanaeth cwsmeriaid, desgiau tocynnau, siopau ac mewn orielau, ac ati;
  • ystyried pa drefniadau amgen y mae'n rhaid eu rhoi ar waith ar gyfer y rhai â phroblemau golwg nad ydynt efallai'n gallu barnu pellter corfforol neu weld arwyddion o gwbl / yn dda iawn;
  • cyflwyno arwyddion ‘oedi ac aros’ lle bo’n briodol;
  • lleoli staff yn agos at wasgbwyntiau a phwyntiau ymgynnull allweddol i oruchwylio symudiadau ymwelwyr drwy’r ardaloedd hyn (e.e. grisiau/llwybrau tramwy cul y mae angen eu defnyddio i’r ddau gyfeiriad) — gan roi ystyriaeth arbennig i bobl ag anableddau gan gynnwys nam ar y golwg. Os nad yw’n bosibl cynnal y cadw pellter corfforol gofynnol, ystyried cau ardaloedd;
  • rheoli ciwiau yn yr awyr agored, os oes angen, i sicrhau nad ydynt yn achosi risg i unigolion na busnesau eraill, er enghraifft drwy gyflwyno systemau ciwio, defnyddio rhwystrau a chyflwyno aelodau staff i gyfarwyddo cwsmeriaid. Gall hyn gynnwys defnyddio ardaloedd y tu allan ar gyfer ciwio lle mae modd gwneud hynny’n ddiogel, er enghraifft rhai meysydd parcio. Cynlluniau wrth gefn yn eu lle ar gyfer cyfnodau o dywydd gwael.

Rheoli ymwelwyr

  • cyflwyno gwybodaeth i’r cyhoedd ac arwyddion sy’n annog ymwelwyr i gymryd sylw o gyfarwyddiadau gan staff y lleoliad — fel arwyddion ‘helpwch ni i’ch helpu chi’;
  • arddangos gwybodaeth ar arwyddion sy’n dweud wrth ymwelwyr/aelodau’r cyhoedd na ddylen nhw geisio mynd i mewn i leoliadau pan mae’n ofynnol iddyn nhw hunanynysu gartref.
  • arddangos arwyddion sy’n cadarnhau bod yn rhaid i bob ymwelydd wisgo gorchudd wyneb bob amser mewn lleoliadau cyhoeddus dan do – ac os oes eithriadau yn gymwys (ar ôl eistedd yn barod i yfed neu fwyta, neu os oes ganddyn nhw esgus rhesymol/rheswm cyfiawn pam na ddylen nhw wisgo gorchudd wyneb)
  • yn unol â GDPR, sicrhau bod pob ymwelydd yn ymwybodol o'r gofyniad ar y lleoliad a'r sefydliad i gydymffurfio â system Profi, Olrhain, Diogelu’r GIG mewn perthynas â chasglu a chadw gwybodaeth bersonol aelodau o'r cyhoedd sy'n ymweld â’r lleoliad/sefydliad. Hefyd dylid gwneud ymwelwyr yn ymwybodol y gallai eu gwybodaeth gyswllt bersonol fod ar gael i'r tîm olrhain TTP pe bai achos wedi'i gadarnhau o COVID-19 yn y lleoliad.
  • ystyried pa drefniadau amgen y mae'n rhaid eu rhoi ar waith ar gyfer y rhai â phroblemau golwg nad ydynt efallai'n gallu barnu pellter corfforol neu weld arwyddion o gwbl/yn dda iawn;
  • cyflwyno rhwystrau neu sgriniau Perspex mewn derbynfeydd ymwelwyr, cownteri talu ac mewn rhannau eraill o’r adeilad lle y bo’n briodol;
  • cyflwyno taliad digyswllt wrth y til, neu o leiaf taliad cerdyn, i osgoi ymdrin ag arian parod;
  • cyfyngu ar seddi ymwelwyr, gan gydnabod bod gan rai ymwelwyr anghenion symudedd ac efallai y bydd angen iddynt orffwys;
  • defnyddio posteri a chyhoeddiadau i atgoffa ymwelwyr i gymryd cyfrifoldeb unigol i gadw pellter corfforol ac i olchi eu dwylo yn aml neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.
  • atgoffa ymwelwyr sy’n dod gyda phlant eu bod yn gyfrifol am eu goruchwylio bob amser;
  • cael gwared ar unrhyw wrthrychau rhyngweithiol neu osod arwydd i wahardd eu defnyddio (maes o law, gallai fod yn bosibl ystyried gosod gorsafoedd diheintio dwylo yn agos at yr ardaloedd hyn i hybu defnydd mwy diogel ac i gyflwyno protocolau glanhau newydd);
  • glanhau cyfarpar tywys sain yn drylwyr rhwng defnyddwyr — dylid eu sychu a'u glanhau â chlytiau sy'n cynnwys diheintydd. Bydd angen diogelu’r staff sy’n ymdrin â’r offer yn briodol;
  • tynnu deunydd marchnata papur ac adnoddau papur eraill megis tudalennau lliwio a phensiliau i leihau’r risg o groeshalogi.

Ymweliadau grŵp

Bydd angen i leoliadau fod yn ymwybodol o'r gwahanol reolau a allai fod ar waith o bryd i'w gilydd o ran faint o bobl sy'n gallu cwrdd, yn ble, ac i ba bwrpas, a chadw at y rheolau hynny, a hefyd y rheolau ar oedrannau unigolion sy'n cwrdd, ond bydd cyngor yn cael ei ddarparu ar hyn ym mhob achos.

Mannau awyr agored

Dylech ystyried:

  • trefniadau parcio ceir — er enghraifft, rheoli ciwiau posibl;
  • gweithio gyda’ch awdurdod lleol ar effaith ciwio a pharcio ceir ar yr ardal leol;
  • lleihau risg wrth bwyntiau talu yn y maes parcio — er enghraifft drwy ddefnyddio arwyddion clir, defnyddio tâl drwy ffôn symudol a/neu ddefnyddio gorsafoedd diheintio dwylo. Mae’n bosibl y bydd angen mwy o le rhwng ceir a cherddwyr wrth iddynt symud yn ôl ac ymlaen o feysydd parcio;
  • creu bylchau rhwng meinciau/byrddau picnic awyr agored i ganiatáu parth clustogi rhwng ymylon byrddau/meinciau i ganiatáu cadw pellter corfforol, a glanhau arwynebau’n aml wedi i feinciau/byrddau gael eu defnyddio;
  • caniatawyd i feysydd chwarae awyr agored ailagor o 20 Gorffennaf os oes  gwiriadau diogelwch ar waith a bod mesurau hylendid Covid-19 yn cael eu gweithredu. Gallech ystyried rheoli faint sy’n cael defnyddio’r maes chwarae ar y tro;
  • darparu mwy o gyfleusterau gwastraff a chasglu gwastraff yn fwy rheolaidd gan hefyd ystyried goblygiadau gwaredu gorchuddion wyneb untro a ddefnyddir gan aelodau'r cyhoedd a thrin y gwastraff hwnnw.
  • cynyddu lled llwybrau a datblygu systemau unffordd lle bo hynny’n bosibl.

3.5 Trefniadau glanhau a hylendid

Cyflwyno protocolau glanhau/hylendid sy’n hawdd i’r holl staff a chontractwyr eu deall. Mae canllawiau defnyddiol ar gael ar lanhau a hylendid mewn lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.

Dylech ystyried:

  • bydd lefel uchel a gweladwy o hylendid law yn llaw â’ch staff glanhau yn rhoi sicrwydd i ymwelwyr;
  • mwy o lanhau ar bwyntiau cyffwrdd, megis rheiliau llaw, gatiau, bylau drysau, switsh golau, platiau drws, botymau lifftiau, peiriannau talu am barcio, offer a ddarperir i ymwelwyr ac ati, ac offer y mae angen i weithwyr ei rannu;
  • darparu hylif diheintio dwylo wrth fynedfeydd ac allanfeydd y safle/adeilad a lle bo mannau cyffwrdd rheolaidd, lluosog yn bodoli na ellir eu hosgoi;
  • darparu hylif diheintio dwylo wrth fynedfeydd ac allanfeydd y safle/adeilad a lle bo mannau cyffwrdd rheolaidd, lluosog yn bodoli na ellir eu hosgoi;
  • sicrhau bod cyfleusterau golchi dwylo ar gael gyda pheiriannau sebon awtomatig a chyflenwad o dyweli papur lle bo hynny'n bosibl;
  • cynyddu amlder glanhau mannau gwaith ac arwynebau, gan ddefnyddio eich cynhyrchion glanhau arferol;
  • dylid glanhau llungopïwyr, sganwyr ac argraffwyr hunanwasanaeth rhwng defnyddwyr ac, os yn bosibl, dylid eu cyfyngu i ddefnydd staff i gyfyngu ar nifer y bobl sy'n cyffwrdd â'r pad rheoli. Dylai'r cyfarpar hwn gael ei lanhau'n rheolaidd gan staff yn unol ag asesiadau risg
  • darparu mwy o gyfleusterau gwastraff a chasglu sbwriel yn amlach;
  • darparu mwy o gyfleusterau gwastraff a chasglu sbwriel yn amlach; gan hefyd ystyried goblygiadau gwaredu gorchuddion wyneb untro a ddefnyddir gan aelodau'r cyhoedd a thrin y gwastraff hwnnw
  • darparu hylif diheintio dwylo i’w ddefnyddio gan staff a gwirfoddolwyr cyn iddynt fynd i mewn i gyfleusterau cegin;
  • atgyfnerthu negeseuon hylendid hanfodol am olchi dwylo’n aml, defnyddio hylif diheintio dwylo, yr angen i osgoi cyffwrdd â’ch wyneb ac i beswch neu disian i mewn i’ch braich neu i hances bapur y dylid ei thaflu’n ddiogel i fin sbwriel;
  • cyfyngu ar rannu cyfleusterau cymunedol, er enghraifft, cael gwared ar ffynhonnau dŵr.

3.6 Cyfleusterau toiled 

Yn benodol o ran cyfleusterau toiled, dylid ystyried:

  • gwella a chynyddu amlder cyfundrefnau glanhau;
  • cyflwyno arwyddion a marcwyr llawr i gefnogi cadw pellter corfforol, gan gynnwys wrth giwio;
  • ystyried a ddylai pobl giwio y tu allan i adeilad y toiled yn hytrach na thrwy’r drws ac i mewn iddo. Mae pobl sy’n ciwio yn aml yn agos iawn at y rhai sy’n golchi eu dwylo, a dylid osgoi hyn;
  • atal defnydd wrinalau ac unedau basn sydd wrth ymyl ei gilydd.
  • cyflwyno peiriannau sebon dim cyffwrdd os yn bosibl;
  • cyflwyno gwiriadau mwy rheolaidd o ddosbarthwyr sebon/tyweli papur, oherwydd y disgwyliad y bydd mwy o ddefnydd ohonynt;
  • defnyddio arwyddion a phosteri i godi ymwybyddiaeth o dechneg golchi dwylo da;
  • darparu hylif diheintio dwylo mewn sawl lleoliad yn ogystal ag ystafelloedd ymolchi;
  • lleihau’r defnydd o doiledau cludadwy.

3.7 Monitro a gwerthuso

Dylech ystyried sut i fonitro a gwerthuso’n systematig y gweithdrefnau a’r cynlluniau a roddwyd ar waith. Dylech ystyried:

  • a yw mesurau a rheolaethau diogelwch i amddiffyn gweithwyr a’r cyhoedd sy’n ymweld yn gweithio’n effeithiol;
  • sut mae’r gwaith yn cael ei wneud; ac
  • ymddygiad gweithwyr a phobl eraill yn y gweithle.

Mae rhagor o ganllawiau defnyddiol ar gael gan y Sefydliad Safonau Prydeinig

4.0 Cyfathrebu

Bydd cyfathrebu da yn ffactor allweddol wrth adfer hyder y cyhoedd. Mae’r rheoliadau COVID yn ei gwneud hi’n ofynnol i leoliadau roi gwybodaeth i’r rhai sy’n ymweld â’r lleoliadau neu sy’n gweithio ynddynt am sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Yn ogystal, dylai’r wybodaeth hon gynnwys unrhyw amseroedd agor newydd ac unrhyw newidiadau o ran sut y gall pobl fynd i’r lleoliad yn ddiogel. Mae hefyd yn bwysig adolygu cyfathrebu mewnol ac allanol yn aml er mwyn sicrhau ei bod yn effeithiol ac yn briodol.

Ar gyfer cyfathrebu mewnol, gallech ystyried:

  • ymgysylltu â chyflogeion yn uniongyrchol a hefyd drwy undebau llafur i ddatblygu unrhyw newidiadau mewn trefniadau gweithio a chytuno arnynt;
  • cyflwyno sesiynau ailgynefino ar gyfer gweithwyr a datblygu cyflwyniadau/trafodaethau byr wedi’u dogfennu gyda staff ar unrhyw newidiadau i’r broses waith;
  • darparu cyfathrebu clir a rheolaidd i wella dealltwriaeth a chysondeb o ran sut a pham y mae ffyrdd newydd o weithio yn cael eu cyflwyno;
  • darparu deunyddiau hyfforddi ar weithdrefnau newydd (ystyried sut y caiff y deunyddiau hyn eu darparu, gan gynnwys ar-lein er mwyn cynnal cadw pellter corfforol rhwng gweithwyr);
  • canolbwyntio ar bwysigrwydd iechyd meddwl ar adegau o ansicrwydd;
  • sut y caiff canllawiau diogelwch newydd eu cyfleu i weithwyr cyflenwi, contractwyr ac ymwelwyr eraill â safleoedd.

Ar gyfer ymwelwyr, defnyddwyr gwasanaeth a chynulleidfaoedd, gallech ystyried:

  • pwysleisio mai diogelwch ymwelwyr a staff yw’r flaenoriaeth;
  • cyfathrebu drwy gyfryngau cymdeithasol / corfforol, gwefannau ac e-bost i’w helpu i baratoi ar gyfer eu hymweliad — darparu gwybodaeth am yr hyn sydd i’w ddisgwyl, pa ragofalon iechyd a mesurau cadw pellter corfforol sydd wedi cael eu rhoi ar waith, beth sydd ar agor ac ar gau, ciwio, llai o gapasiti, a’r newid i’r profiad ymwelwyr, e.e. dim dehongliadau rhyngweithiol;
  • hyrwyddo gofynion archebu ymlaen llaw, systemau mynediad neu docynnau am ddim ar-lein neu systemau prynu tocynnau (gan gynnwys opsiynau all-lein ar gyfer pobl heb fynediad i’r rhyngrwyd);
  • hysbysu ymwelwyr am unrhyw newidiadau i weithdrefnau archebu ar gyfer person sy’n eithriadol o agored i niwed (person sy’n gwarchod) neu’r rhai sydd â nodweddion gwarchodedig (sut y byddwch yn cynorthwyo pobl anabl, yr henoed a menywod beichiog fel y gallant barhau i gael mynediad i leoliadau mewn ffordd ddiogel, er enghraifft, gan osgoi’r angen iddynt giwio);
  • darparu gwybodaeth ychwanegol i ymwelwyr sydd â nam ar eu golwg cyn yr ymweliadau yn ymwneud â newid mynediad i adeiladau neu safleoedd a llwybrau ymwelwyr newydd a mwy cymhleth;
  • defnyddio negeseuon syml, clir a hygyrch i esbonio canllawiau, gan ystyried grwpiau nad yw’r Gymraeg na’r Saesneg yn iaith gyntaf iddynt neu lle y gallai fod angen fformatau amgen.

Ar gyfer cymunedau lleol, gallech ystyried:

  • darganfod a yw eich cymuned leol yn pryderu am atyniadau ymwelwyr yn ailagor a’r cynnydd cysylltiedig yn nifer y bobl sy’n teithio i’r ardal;
  • gweithio’n agos gyda’ch cymuned leol i ddatblygu strategaeth nid yn unig i hysbysu’r gymuned o’ch cynlluniau i ailagor, ond i roi sicrwydd bod rhagofalon ychwanegol yn cael eu cymryd a’u monitro’n egnïol;
  • egluro pa drefniadau sydd yn eu lle ar gyfer rheoli niferoedd ac ymddygiad ymwelwyr a pha drefniadau sydd yn eu lle ar gyfer gwrthdroi penderfyniad i agor os oes angen;
  • gweithio ar y cyd â chyrchfannau diwylliant a threftadaeth eraill yn eich ardal i anfon cyfathrebiadau cydgysylltiedig. Gallai gwneud yn siŵr bod yr un neges neu negeseuon tebyg yn cael eu defnyddio gynnig mwy o sicrwydd.

Amgueddfeydd ac orielau celf

Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol i amgueddfeydd, orielau a lleoliadau celfyddydau gweledol eraill, ac unrhyw sefydliad neu leoliad arall sy’n gweithredu fel arddangoswyr a chasglwyr. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod amgueddfeydd ac orielau ledled Cymru yn amrywio’n sylweddol o ran maint a gweithrediad, a bydd hyn yn cyfrannu at benderfyniadau ynghylch pryd y mae’n briodol ailagor neu ailddechrau rhai gweithgareddau.

Mae’r egwyddorion cyffredinol a amlinellir yn yr adrannau uchod yn berthnasol i’r sector hwn. Dylid cofio ei bod yn parhau yn ofynnol i theatrau a neuaddau cyngerdd aros ar gau, ac eithrio ar gais neu gyda chaniatâd Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol; neu am fod yr adeilad yn cael ei ddefnyddio i ddarlledu heb gynulleidfa neu i ymarfer ar gyfer darllediad o’r fath.

Efallai y bydd yn haws i amgueddfeydd mwy o faint agor ac maent yn cael eu hannog i gefnogi sefydliadau annibynnol bach drwy rannu arferion gorau a dysgu.

Cynllunio ar gyfer ailagor

Mae amgueddfeydd ac orielau yn wynebu heriau amrywiol i ailagor yn ddiogel ar gyfer y gweithlu a’r cyhoedd. Bydd y rhan fwyaf, os nad y cyfan, yn gorfod gwneud newidiadau ffisegol a gweithredol sylweddol. Bydd hyn yn newid y ffordd y mae amgueddfeydd ac orielau yn darparu mynediad a sut mae ymwelwyr yn symud o gwmpas adeiladau a thiroedd allanol er mwyn bodloni’r canllawiau ar gadw pellter corfforol. Gall y newidiadau hyn gynnwys cyfyngu ar fynediad, efallai drwy ddefnyddio slotiau ar amseroedd penodol y gellir eu harchebu ymlaen llaw, a sicrhau bod ymwelwyr yn symud drwy orielau yn dilyn llwybrau clir. Gall olygu y bydd angen i rai ardaloedd arddangos aros ar gau lle na ellir gweithredu cadw pellter corfforol diogel na lliniaru’r risg yn ddigonol.

Bydd ailagor yn golygu newidiadau i ffyrdd blaenorol o weithio, a rhaid i bob sefydliad ddatblygu cynlluniau ailagor penodol.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn adrannau 3 a 4 , mae rhai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i’r sector amgueddfeydd ac orielau.

Rheoli orielau a mynediad i ymwelwyr. Ymhlith y materion i’w hystyried mae:

  • sut y gall eich gweithlu gefnogi profiadau ymwelwyr yn unol â chanllawiau cadw pellter corfforol;
  • cynllunio mannau croesawu ger mynedfeydd fel bod gwybodaeth am y safle ar gael yn hawdd i ymwelwyr;
  • lle y bo’n bosibl, cynllunio ble mae aelodau’r gweithlu wedi’u lleoli fel bod ganddynt linellau gweld clir a’u bod yn gallu helpu ymwelwyr gyda symud o gwmpas yr orielau;
  • cynllunio ar gyfer rheoli ymwelwyr mewn tywydd gwlyb neu os oes posibilrwydd y bydd ciwio;
  • paratoi orielau drwy ddileu neu gyfyngu mynediad at arddangosion sydd angen rhyngweithio â hwy â llaw ac arddangosiadau rhyngweithiol, ac adolygu ardaloedd ‘pwynt cyffwrdd’ uchel eraill;
  • lleihau neu atal y cyhoedd rhag trafod casgliadau, a pharhau i asesu a diwygio eich dull gweithredu wrth i gyfyngiadau lacio;
  • ar gyfer amgueddfeydd sy’n cynnig teithiau sain, ystyriwch gyfundrefnau glanhau dwysach neu gyfnodau cwarantîn ar gyfer dyfeisiau llaw, neu a oes modd sicrhau bod y daith sain ar gael i’w lawrlwytho ar ddyfeisiau personol; os defnyddir dyfeisiau llaw dylech eu sychu a'u glanhau yn drylwyr  â chlytiau sy'n cynnwys diheintydd.
  • a ellir gweithredu cyfleusterau’r ystafell gotiau yn ddiogel? Dylai penderfyniadau ar gau ystafelloedd cotiau ystyried a yw ymwelwyr sy’n cario bagiau, cotiau, bygis a phramiau o amgylch yr amgueddfa/oriel yn cynyddu’r risg o drosglwyddo haint;
  • cymryd gofal gyda chyfundrefnau glanhau mewn llefydd ble mae gwrthrychau o bosib yn cael eu harddangos yn agored;
  • os oes arwynebau hanesyddol ar eich llwybr ymwelwyr (e.e. lloriau, carpedi, rheiliau ac ati.), ystyriwch sensitifrwydd yr arwynebau hyn. Gofynnwch am gyngor ar gadwraeth os ydych chi’n ystyried newid y drefn lanhau oedd gennych cyn cyfnod y cyfyngiadau symud;
  • os oes gennych loriau hanesyddol o fewn eich adeilad, gofynnwch am gyngor cadwraeth i osgoi unrhyw ddifrod a allai gael ei achosi drwy farciau cadw pellter corfforol;
  • os ydych yn cyflwyno llwybrau newydd i ymwelwyr o amgylch eich safle, ystyriwch a fydd traul ychwanegol ar unrhyw arwynebau hanesyddol o ganlyniad i hynny a beth y gallwch ei wneud i liniaru’r difrod;
  • gall tywyswyr a dehonglwyr achosi ymwelwyr i ymgynnull mewn grŵp a thanseilio mesurau cadw pellter corfforol. Ystyriwch ffyrdd o fynd i’r afael â’r risg hon ac addasu yn ôl yr angen;
  • archwilio ffyrdd o annog profiad cadarnhaol i ymwelwyr, fel nad ydych yn colli cyfleoedd neu’r ethos o ymgysylltu cadarnhaol er gwaetha’r cyfyngiadau;
  • bydd angen defnyddio’r uchod i gyd wrth gynnig unrhyw brofiad tu ôl i’r llenni i ymwelwyr.

Rhaglenni a gweithgareddau cyhoeddus. Ymhlith y materion i’w hystyried mae:

  • pryd i ailgyflwyno cyfleoedd dysgu gan gynnwys rhaglenni ysgol, ymweliadau wedi’u hwyluso ac ymweliadau hunan-dywys. Bydd hyn yn gofyn am gydweithio’n agos ag ysgolion a gwasanaethau addysg a rhaid iddo bob amser fod yn unol â chanllawiau Llywodraeth Cymru. Gall amgueddfeydd barhau i weithio gydag ysgolion a grwpiau cymunedol ar-lein
  • pryd i ailgyflwyno digwyddiadau ac arddangosfeydd wrth i’r cyfyngiadau yn rheoliadau COVID-19 gael eu llacio. Meddyliwch am eich amserlenni benthyg — a ydynt yn dal yn hyfyw? A oes angen i chi ddatblygu opsiynau amgen? Os oes gennych eitemau yn eich amgueddfa/oriel a gwmpesir gan Gynllun Indemniad y Llywodraeth, bydd angen i chi sicrhau eich bod yn cydymffurfio â’r canllawiau diweddaraf;
  • pryd i ailgychwyn gweithgareddau sy’n cynnwys cynulliadau mwy o faint. Bydd angen asesu hyn yn unol ag unrhyw gyfyngiadau ar gynulliadau mwy o faint a chanllawiau cadw pellter corfforol. Gellid ystyried cynnig profiadau gwahanol yn ddigidol nes bod hyn yn ymarferol;
  • pryd i ailgychwyn llogi lleoliad a gweithgareddau masnachol eraill. Ym mhob achos byddai angen asesu hyn a chydymffurfio â rheoliadau COVID-19 a chanllawiau cysylltiedig.

Gweithio gyda chasgliadau a gwrthrychau

Bydd angen i amgueddfeydd ac orielau adolygu sut y gallant reoli, symud a dangos casgliadau’n ddiogel yn eu hamgueddfeydd eu hunain a rhwng amgueddfeydd. Dylid adolygu’r protocolau hyn yn rheolaidd wrth i’r sefyllfa lacio a chaniatáu dychwelyd at fynediad ehangach at wrthrychau a rhagor o drin pan fydd yn ddiogel gwneud hynny. Bydd hefyd angen hyfforddi staff ynghylch y gweithdrefnau diogelwch newydd ar gyfer gweithio gyda chasgliadau ac archifau er mwyn lleihau’r posibilrwydd o drosglwyddo haint drwy gyffyrddiad. Dylai pob amgueddfa adolygu a diweddaru ei chynllun parodrwydd am argyfwng i adlewyrchu pandemig COVID-19.

Wrth drin eitemau casgliad a’u deunydd pacio, bydd angen i chi ystyried:

  • cadw pellter corfforol a threfniadau golchi dwylo cyn ac ar ôl trin casgliadau;
  • defnyddio menig plastig tafladwy;
  • defnydd o fasg wyneb neu orchudd wyneb arbenigol priodol i osgoi halogiad wrth ymdrin ag eitemau casgliad;
  • tynnu a gwaredu cyfarpar diogelu personol yn unol â phrotocolau’r sefydliad;
  • sicrhau bod gwiriadau cynnal a chadw a glanhau dwysach yn gyfredol ar gyfer unrhyw gyfarpar a ddefnyddir wrth weithio gyda chasgliadau;
  • wrth weithio gyda chasgliadau mawr, sicrhau eich bod wedi ystyried cadw pellter corfforol wrth ddatblygu protocol codi a chario.

Lle y bo’n bosibl, dylid addasu llifau gwaith i sicrhau bod nifer y gwahanol unigolion sy’n trin casgliadau yn cael ei gadw i’r lleiafswm. Os nad yw hyn yn bosibl, dylid rhoi gweithdrefn gwarantîn ar waith ar gyfer yr eitem/casgliad er mwyn lleihau’r risg o drosglwyddo haint.

Datblygu protocolau trin diogel ar gyfer eitemau y mae angen eu trin sy’n diogelu’r defnyddiwr a’r arteffact, e.e. ystyried sut y gallai defnyddio mwy o hylif diheintio dwylo effeithio ar arwynebau hanesyddol, fel papur, os gadewir gweddillion drwy eu trin.

Mae’r feirws yn goroesi am fwy o amser ar fetel ac arwynebau caled, llyfn, fel cerameg gwydrog a phlastigau, nag ar arwynebau mandyllog, fel papur a thecstilau. Mae mwy o risg o drosglwyddo o arwynebau llyfn nag arwynebau â gwead trwm, megis tecstilau, ond mae arwynebau â gwead yn anoddach i’w glanhau.

Dim ond ar ôl ceisio cyngor gan gadwraethwr y dylid glanhau neu drin gwrthrychau. Ystyriwch sut y gallai protocol cwarantin helpu yn y maes hwn. Bydd cyfnodau cwarantin yn amrywio gyda deunyddiau gwahanol a dylid eu hadolygu’n gyson a’u pennu gan y dystiolaeth a’r cyngor gwyddonol diweddaraf sy’n ymwneud â mileindra’r feirws ar arwynebau. Mae peth tystiolaeth yn awgrymu y bydd y feirws yn para’n hirach ar dymheredd is na thymheredd ystafell a lle mae lefelau lleithder yn isel. Fodd bynnag, yn yr ystodau lleithder a thymheredd arferol (40 – 60% RH; 16 – 22°C), argymhellir cyfnod cwarantîn o 72 awr yn seiliedig ar gyngor Llywodraeth y DU ar drin nwyddau a dillad mewn sefyllfaoedd manwerthu.

Gellir glanhau arwynebau nad ydynt yn rhai treftadaeth mewn casgliadau, neu fannau eraill a ddefnyddir i weithio ar gasgliadau, drwy ddefnyddio dulliau diheintio y gellir eu rheoli’n dda, e.e. clytiau diheintio. Dylid mabwysiadu’r ymagwedd hon hefyd gyda dolenni drysau, rheiliau llaw ac ati nad ydynt yn rhai treftadaeth o fewn yr un lleoliadau. Gellir glanhau offer trin (e.e. trolïau) fel hyn hefyd.

Mae canllawiau defnyddiol eraill o ran gofalu am gasgliadau yng nghanllawiau’r Sefydliad Cadwraeth am ddechrau ail-ddangos casgliadau wedi’r cyfnod cyfyngiadau symud.

Mewn adeiladau hanesyddol a rhestredig, dilynwch y canllawiau yn Atodiad C ar gyfer arwynebau treftadaeth fel ffitiadau drws, canllawiau grisiau a dodrefn hanesyddol.

Derbyn casgliadau, archifau a rhoddion

Mae’n bosibl y bydd yn rhaid i amgueddfeydd ac orielau hefyd addasu sut y maent yn casglu ac yn prosesu deunydd newydd, a dylai hyn gynnwys canllawiau diogelwch ar gyfer cadw gwrthrychau sy’n cael eu rhoi i’r sefydliad a/neu eu symud mewn cwarantin. Mae cyngor yn awgrymu cyfnod cwarantin o 72 awr o leiaf ar gyfer casgliadau ac archifau a dderbyniwyd — gweler y ddolen a ddarperir uchod. Mewn stordai oer, sych a geir mewn amgueddfeydd ac archifau (llai na 30% RH; llai na 6°C), dylid ymestyn y cyfnod cwarantîn i wythnos o leiaf. Dylai deunyddiau gael eu labelu’n glir a’u dyddio a’u storio mewn lleoliad ar wahân neu mewn cynwysyddion wedi’u selio.

Wrth dderbyn casgliadau, dylid ystyried y canlynol:

  • gan sefydliadau: protocolau diogel COVID-19 ac asesu risg ar gyfer ymdrin â chasgliadau a’u dosbarthu;
  • gan unigolion: argymhellir y dylai eitemau a dderbynnir gan unigolion gael eu rhoi mewn cwarantin (gweler uchod); 
  • gan gwmnïau cludiant: Protocolau diogel COVID-19 ac asesu risg ar gyfer ymdrin â chasgliadau a’u dosbarthu;
  • dim ond gyda sefydliadau sydd ag asesiadau risg COVID-19 diogel i drin a dosbarthu casgliadau y bydd cwmnïau cludiant yn fodlon gweithio; 
  • tynnu lluniau i gofnodi danfon/casglu deunydd;
  • cyfnewid a llofnodi gwaith papur hanfodol yn electronig os nad yw ar gael yn ddigidol;
  • diheintio cratiau/bocsys pacio gyda hancesi papur ac alcohol neu glytiau diheintio;
  • diheintio offer fel trolïau â chlytiau diheintio;
  • cwarantîn (gweler uchod);
  • storio neu waredu deunydd pacio yn ddiogel — os yw’n cael ei gadw mewn cwarantin (gweler uchod), ni fydd angen glanhau’r deunyddiau hyn ymhellach. 

Dylai amgueddfeydd sy’n derbyn archifau hefyd gyfeirio at ‘Gwasanaethau Archifau Lleol’ .

Dylai amgueddfeydd sy’n cynnal digwyddiadau fel cyngherddau neu ddramâu hefyd gyfeirio at ‘Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau’.

Mae’r adran ar ‘Adeiladau hanesyddol a gerddi hanesyddol’ hefyd yn cynnwys gwybodaeth a allai fod yn ddefnyddiol i sefydliadau.

Derbyn casgliadau, archifau a rhoddion

Mae’n bosibl y bydd yn rhaid i amgueddfeydd ac orielau hefyd addasu sut y maent yn casglu ac yn prosesu deunydd newydd, a dylai hyn gynnwys canllawiau diogelwch ar gyfer cadw gwrthrychau sy’n cael eu rhoi i’r sefydliad a/neu eu symud mewn cwarantin. Mae cyngor yn awgrymu cyfnod cwarantin o 72 awr o leiaf ar gyfer casgliadau ac archifau a dderbyniwyd — gweler y ddolen a ddarperir uchod. Mewn stordai oer, sych a geir mewn amgueddfeydd ac archifau (llai na 30% RH; llai na 6°C), dylid ymestyn y cyfnod cwarantîn i wythnos o leiaf. Dylai deunyddiau gael eu labelu’n glir a’u dyddio a’u storio mewn lleoliad ar wahân neu mewn cynwysyddion wedi’u selio.

Wrth dderbyn casgliadau, dylid ystyried y canlynol:

  • gan sefydliadau: protocolau diogel COVID-19 ac asesu risg ar gyfer ymdrin â chasgliadau a’u dosbarthu;
  • gan unigolion: argymhellir y dylai eitemau a dderbynnir gan unigolion gael eu rhoi mewn cwarantin (gweler uchod);
  • gan gwmnïau cludiant: Protocolau diogel COVID-19 ac asesu risg ar gyfer ymdrin â chasgliadau a’u dosbarthu;
  • dim ond gyda sefydliadau sydd ag asesiadau risg COVID-19 diogel i drin a dosbarthu casgliadau y bydd cwmnïau cludiant yn fodlon gweithio;
  • tynnu lluniau i gofnodi danfon/casglu deunydd;
  • cyfnewid a llofnodi gwaith papur hanfodol yn electronig os nad yw ar gael yn ddigidol;
  • diheintio cratiau/bocsys pacio gyda hancesi papur ac alcohol neu glytiau diheintio;
  • diheintio offer fel trolïau â chlytiau diheintio;
  • cwarantîn (gweler uchod);
  • storio neu waredu deunydd pacio yn ddiogel — os yw’n cael ei gadw mewn cwarantin (gweler uchod), ni fydd angen glanhau’r deunyddiau hyn ymhellach.

Dylai amgueddfeydd sy’n derbyn archifau hefyd gyfeirio at ‘Gwasanaethau Archifau Lleol’.

Dylai amgueddfeydd sy’n cynnal digwyddiadau fel cyngherddau neu ddramâu hefyd gyfeirio at ‘Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau’.

Mae’r adran ar adeiladau hanesyddol a gerddi hanesyddol hefyd yn cynnwys canllawiau a allai fod yn ddefnyddiol i sefydliadau.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth.

Cymdeithas yr Amgueddfeydd

Y Sefydliad Cadwraeth: Waking up collections: a post-lockdown guide 

Cymdeithas yr Amgueddfeydd Annibynnol: Museum reopening guidance and checklist 

Sefydliad Cadwraeth Canada (CCI): Caring for heritage collections during the Covid-19 pandemic

Cyngor Rhyngwladol Amgueddfeydd: Museums and end of lockdown: Ensuring the safety of the public and staff

Artnet: How should a museum reopen in a post-Covid world? Here is everything you need to know to do it safely, according to experts

Cyngor Cyfarwyddwyr yr Amgueddfeydd Cenedlaethol: Good practice guidelines on opening museums after July 4th

Historic England: Historic England: Cleaning historic surfaces (Covid-19)

Henebion

Mae egwyddorion cyffredinol 'Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth' a 'Cyfathrebu’ yn berthnasol i’r sector hwn. Fodd bynnag, mae tebygolrwydd y bydd rhyw fath o warchodaeth statudol ynghlwm wrth yr holl henebion — naill ai fel adeiladau rhestredig a/neu henebion cofrestredig.

Os oes angen gwneud newidiadau ffisegol i adeilad neu heneb gofrestredig, mae’n debyg y bydd angen caniatâd adeilad rhestredig neu ganiatâd heneb gofrestredig. Fodd bynnag, gall fod yn bosibl caniatáu i safleoedd treftadaeth weithredu’n ddiogel mewn ymateb i COVID-19 mewn ffyrdd na fydd angen caniatâd.

Dylai pobl sy’n ystyried gwneud gwaith ar heneb gofrestredig (dros dro neu fel arall) gysylltu â Cadw, a bydd staff yn gallu rhoi mwy o gyngor. Mae’n bosibl y gallant, er enghraifft, awgrymu ffyrdd o gyflawni mesurau lliniaru COVID-19 heb fod angen caniatâd.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn ‘Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth’ a ‘Cyfathrebu, mae rhai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i’r rhai hynny sy’n rheoli henebion.

Mewn llawer o achosion, bydd yn bosibl dod o hyd i ffyrdd o sicrhau bod staff ac ymwelwyr yn gallu symud yn ddiogel o amgylch henebion heb gyfaddawdu ar eu diogelwch neu ddifrodi adeiladwaith hanesyddol neu archaeoleg o dan y ddaear — ac felly osgoi’r angen am ganiatâd heneb gofrestredig neu ganiatâd adeilad rhestredig.

Mae henebion, gan gynnwys adfeilion, yn fwy tebygol o fod â mannau cyfyng fel ystafelloedd bach, grisiau cul a mynedfeydd neu allanfeydd cyfyngedig. Un her benodol efallai yw nifer y lleoedd na ellir mynd iddynt heb ddefnyddio grisiau serth, cul ac anwastad, ac sydd yn aml yn gofyn am ganllawiau neu raffau na ellir eu glanhau’n rheolaidd. Bydd angen ystyried cyfyngu ar fynediad neu gau rhai elfennau o safleoedd hyd yn oed os bydd ardaloedd eraill o safle penodol wedi’u hailagor.

Mae angen i’r ymatebion sicrhau eu bod yn cydymffurfio â rheoliadau COVID-19 a dylent fod yn gymesur â’r math o safle, nifer tebygol yr ymwelwyr a natur y risgiau tebygol; mae’n annhebygol y byddai angen unrhyw arwyddion penodol neu fesurau eraill ar safle archeolegol ynysig neu strwythur hanesyddol anghysbell.

Wrth ddelio â henebion sydd wedi’u diogelu, mae angen ystyried:

  • gosod arwyddion, sgriniau a rhwystrau mewn ffordd sensitif nad yw’n achosi difrod i adeilad hanesyddol nac i archaeoleg o dan y ddaear;
  • sicrhau bod marciau’n cael eu gosod mewn ffordd nad yw’n achosi niwed parhaol i adeilad hanesyddol neu safle archaeolegol;
  • cyfyngu ar nifer y bobl sy’n mynd i mewn i rai mannau cul neu fach drwy gael amseroedd gwahanol ar gyfer mynd i mewn a dod allan, yn enwedig os oes digon o le i greu ciwiau lle mae modd cadw pellter corfforol;
  • cynllunio ar gyfer rheoli ymwelwyr mewn tywydd gwlyb;
  • cau rhannau o’r heneb na ellir eu cyrraedd heblaw am ar hyd cynteddau neu risiau cul — yn enwedig y rhai sy’n gofyn am ddefnyddio rheiliau llaw a rhaffau a fydd yn anodd i’w cadw’n lân.

Bydd angen caniatâd heneb gofrestredig ar rai o’r uchod, ac felly dylid ceisio cyngor gan Cadw yn fuan yn ystod y cam cynllunio.

Mewn rhai achosion, mae henebion hefyd yn cynnal amgueddfeydd — megis Castell Caerdydd a Chastell Caernarfon — ac yn yr achos hwnnw, bydd angen ystyried y canllawiau penodol a gynhwysir yn Amgueddfeydd ac orielau celf.

Dylai safleoedd sy’n cynnal digwyddiadau fel cyngherddau neu ddramâu hefyd gyfeirio at ‘Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau’.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi paratoi canllawiau i reolwyr safleoedd naturiol a diwylliannol yn yr awyr agored ar gyfer hamddena yn yr awyr agored:  Canllawiau ar gyfer ailagor safleoedd naturiol a diwylliannol awyr agored at ddibenion hamdden

Canllaw cynllunio adferiad COVID-19 y Grŵp Diogelwch Ymwelwyr (VSG) – Arferion gweithio i dirfeddianwyr a rheolwyr cefn gwlad

Cadw: Cyngor ac arweiniad

GOV.UK: Canllawiau ar chwilio am ddarganfyddiadau archaeolegol yn Lloegr yn ystod COVID-19.

GOV.UK: Canllawiau i bobl sy'n gweithio neu sy'n gwirfoddoli mewn lleoliadau treftadaeth

GOV.UK: Canllawiau i aelodau'r cyhoedd (gan gynnwys darganfyddwyr metel) sy'n chwilio am ddarganfyddiadau archaeolegol yn Lloegr yn ystod pandemig COVID-19

Adeiladau hanesyddol a gerddi hanesyddol

Mae’r canllawiau ychwanegol hyn yn berthnasol i dai hanesyddol, addoldai hanesyddol a pharciau a gerddi hanesyddol sy’n agored i’r cyhoedd. Mewn llawer o achosion, cyrff y sector cyhoeddus sy’n eu rhedeg. Mewn achosion eraill, gallant gael eu gweithredu gan ymddiriedolaethau elusennol y trydydd sector neu gan berchenogion preifat.

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod tai hanesyddol a pharciau a gerddi hanesyddol yn amrywio’n sylweddol o ran maint a gweithrediad.

Mae’r egwyddorion cyffredinol yn Cyflwyniad, Sut i ddefnyddio’r canllawiau hyn, Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth, a Cyfathrebu yn berthnasol i’r sector hwn, er y cydnabyddir bod angen ystyried rhai materion penodol wrth gynllunio ar gyfer ailagor. Yn benodol, mae tebygolrwydd y bydd rhyw fath o warchodaeth statudol ynghlwm wrth yr holl adeiladau, addoldai a gerddi hanesyddol – naill ai fel adeiladau rhestredig, henebion cofrestredig neu barciau a gerddi hanesyddol rhestredig.

Os oes angen gwneud newidiadau ffisegol i adeilad neu heneb gofrestredig, mae’n debyg y bydd angen caniatâd adeilad rhestredig neu ganiatâd heneb gofrestredig. Fodd bynnag, gall fod yn bosibl caniatáu i safleoedd treftadaeth weithredu’n ddiogel mewn ymateb i COVID-19 mewn ffyrdd na fydd angen caniatâd.

Mae Llywodraeth Cymru yn annog awdurdodau cynllunio lleol, ac enwadau crefyddol sydd wedi’u heithrio o’r gofyniad i gael caniatâd adeilad rhestredig, i gymryd ymagwedd bragmatig pan gynigir addasiadau dros dro cydnaws i adeiladau rhestredig mewn ymateb i COVID-19. Cydnabyddwn yr angen i amddiffyn yn erbyn newidiadau sy’n achosi niwed parhaol, ond ni fydd mesurau dros dro o’r fath yn meddu ar yr un graddau o barhad â gwaith mwy parhaus, bydd modd eu gwrthdroi yn hawdd fel arfer, ac yn aml cânt eu cynllunio mewn modd cydymdeimladol fel nad ydynt yn effeithio ar gymeriad yr adeilad fel un o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig. Mae hyn yn golygu na fydd angen caniatâd adeilad rhestredig o bosibl ar gyfer gwaith dros dro o’r fath. Mewn amgylchiadau o’r fath, rydym yn argymell bod awdurdodau cynllunio lleol ac enwadau wedi’u heithrio yn cytuno ar y fethodoleg ar gyfer ymgymryd â gwaith o’r fath er mwyn diogelu rhag unrhyw gamddealltwriaeth. Dylai enwadau wedi’u heithrio ddefnyddio eu systemau rheolaeth mewnol i benderfynu a oes angen cymeradwyaeth ffurfiol arnynt ar gyfer unrhyw waith dros dro. Byddem hefyd yn argymell, lle y bo’n bosibl, bod awdurdodau cynllunio lleol ac enwadau wedi’u heithrio yn blaenoriaethu’r ceisiadau a’r cynigion hynny a gyflwynir mewn ymateb i COVID-19.

Os oes gan weithredydd unrhyw amheuaeth ynglŷn â’r angen am gydsyniad neu ganiatâd, cynghorir hwy yn gryf i drafod y sefyllfa gyda’r awdurdod cynllunio lleol, neu gyda Cadw mewn perthynas â chaniatâd henebion cofrestredig.

Bydd perchnogion adeiladau a chelfi a eithrir yn amodol yng Nghymru yn dymuno gwybod sut y mae cyfyngiadau COVID-19 yn effeithio ar eu rhwymedigaethau i ddarparu mynediad i’r cyhoedd. Mae CThEM wedi cyhoeddi datganiad i gadarnhau ei fod yn deall na fydd efallai’n bosibl i rai perchenogion eiddo neu asedau yn y Cynllun Esemptiad Amodol gyflawni eu holl ymrwymiadau eleni.

Cynllunio ar gyfer ailagor

Bydd yr heriau sy’n ymwneud â rheoli safle yn amrywio yn ôl natur a gweithrediad y safle. Er enghraifft, byddai’n haws cydymffurfio â rheoliadau mewn mannau agored yn yr awyr agored fel arfer, o gymharu â mannau dan do. Fodd bynnag, hyd yn oed yn yr achosion hynny, bydd angen ystyried sut y caiff niferoedd ymwelwyr eu rheoli, a’r ffordd y mae ymwelwyr yn symud drwy’r safle. Mae’n bosibl y bydd rhai gerddi hanesyddol, er enghraifft, yn cynnwys mannau cyfyng neu lwybrau cul.

Mae gan lawer o dai, addoldai hanesyddol a gerddi sy’n agored i’r cyhoedd dimau bach o staff ac maent yn dibynnu ar wirfoddolwyr (neu yn achos eiddo sy’n eiddo preifat, ar aelodau’r teulu). Gall llawer o’r unigolion hyn fod yn hŷn a/neu fod wedi bod yn gwarchod eu hunain neu gallent fod yn y grŵp risg uwch, ac mae’n bosibl na fyddant yn teimlo’n gyfforddus ynglŷn â pharhau i ymwneud â’r safle ar hyn o bryd.

Gallai eiddo mwy o faint neu eiddo nad ydynt yn cael eu defnyddio fel cartrefi preifat hefyd ei chael hi’n haws agor, ac mae’n bosibl y gallant gefnogi sefydliadau annibynnol bach drwy rannu arfer gorau a dysgu.

Bydd angen i bob cyrchfan ystyried y ffordd orau o gyfleu newidiadau gweithredol i ymwelwyr a rhoi gwybod iddynt na fydd rhai cyfleusterau neu elfennau o’r profiad ar agor. Lle y bo modd, dylai cyrchfannau fanteisio ar y cyfle i gyfathrebu ag ymwelwyr cyn eu hymweliad ac i atgyfnerthu negeseuon wrth gyrraedd ac ar y safle (gweler hefyd ‘Cyfathrebu’).

Ystyriaethau arbennig 

Bydd llawer o’r mesurau a awgrymwyd yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth, a Cyfathrebu yn berthnasol wrth ystyried ailagor adeiladau hanesyddol, addoldai hanesyddol a gerddi hanesyddol. Mae’r isadrannau isod yn ystyried rhai materion sy’n arbennig o berthnasol i’r lleoedd hanesyddol hyn.

Mewn llawer o achosion, bydd yn bosibl dod o hyd i ffyrdd o sicrhau bod staff ac ymwelwyr yn symud yn ddiogel mewn mannau hanesyddol heb gyfaddawdu ar eu diogelwch na difrodi adeiladwaith hanesyddol, gan osgoi’r angen am ganiatâd adeilad rhestredig. Gall hyn olygu ei gwneud yn ofynnol dilyn llwybrau gwahanol o amgylch safleoedd, codi rhwystrau dros dro ac arwyddion rheolaidd, gweladwy iawn, neu nodiadau atgoffa eraill.

Mae adeiladau hanesyddol, gan gynnwys addoldai hanesyddol neu adfeilion, yn fwy tebygol o fod â mannau cyfyng fel ystafelloedd bach, grisiau cul a mynedfeydd neu allanfeydd cyfyngedig. Un her benodol efallai yw nifer y lleoedd na ellir mynd iddynt heb ddefnyddio grisiau serth, cul ac anwastad, ac sydd yn aml yn gofyn am ganllawiau neu raffau na ellir eu glanhau’n rheolaidd.

Wrth addasu adeiladau sydd wedi’u gwarchod, mae angen ystyried:

  • gosod arwyddion, sgriniau a rhwystrau mewn ffordd sensitif nad yw’n achosi difrod i adeilad hanesyddol neu safle archaeolegol;
  • sicrhau bod marciau’n cael eu gosod mewn ffordd nad yw’n achosi niwed parhaol i adeilad hanesyddol neu safle archaeolegol;
  • osgoi atodi unrhyw arwyddion i orchuddion wal, tecstilau neu ddodrefn hanesyddol;
  • cymryd gofal gyda chyfundrefnau glanhau ac osgoi unrhyw newidiadau iddynt heb ofyn am gyngor cadwraeth yn gyntaf. Mae gosodiadau a ffitiadau megis dodrefn drysau, rheiliau llaw ar risiau, paneli a lloriau yn agored i niwed drwy lanhau amhriodol (fel cannydd), a lle mae ganddynt orchudd amddiffynnol, megis farnais neu gwyr, gall yr arwyneb hwn gael ei ddifrodi gan ddiheintyddion sy’n seiliedig ar alcohol. Mae cymysgedd o lanedydd gradd gadwraeth heb fod yn ïonig wedi’i wanhau gyda dŵr distyll wedi’i wasgaru am o leiaf 20 eiliad yna ei rinsio a’i sychu ar unwaith yn cael ei argymell gan Historic England ar gyfer rhai arwynebau (gweler y canllaw yn dolenni defnyddiol);
  • defnyddio gorchuddion dros dro nad ydynt yn niweidiol y gellir eu rhoi dros arwynebau sensitif a all wedyn fod yn destun cyfundrefnau glanhau safonol;
  • cysylltu â’r awdurdod cynllunio lleol neu Cadw i weld a oes angen caniatâd adeilad rhestredig neu ganiatâd heneb gofrestredig ai peidio.

Tai hanesyddol

Mae agor y tai eu hunain i’r cyhoedd yn debygol o olygu newidiadau gweithredol sylweddol a ffyrdd newydd o weithio.

  • Trefniadau i dai sy’n cael eu meddiannu’n rhannol neu sy’n cael eu defnyddio fel preswylfeydd preifat. Gall y problemau fod yn wahanol ar gyfer tai (megis y rhai yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol) lle nad yw ymwelwyr yn cael mynediad i rannau o’r eiddo sydd hefyd yn cael eu meddiannu ac ar gyfer tai preifat sydd yn draddodiadol wedi caniatáu mynediad i rannau o’r eiddo sy’n parhau i gael eu defnyddio bob dydd. Bydd amgylchiadau unigol yn amrywio, ond mae’n debygol, yn enwedig yn achosion rhai tai preifat, na fydd ailagor yn bosibl nac yn ddymunol am gryn amser.
  • Trefniadau ar gyfer mynediad i ymwelwyr a symud o gwmpas yr eiddo — gweler adran 3.4 . Gallai hyn fod yn arbennig o anodd i rai tai hanesyddol. Gallai cyflwyno llwybrau newydd i ymwelwyr arwain at fwy o draul ar arwynebau hanesyddol a bydd angen gofal er mwyn osgoi neu liniaru difrod.
  • Mwy o ddefnydd o archebu ymlaen llaw a mynediad drwy apwyntiad, gan ei gwneud yn haws i reoli nifer yr ymwelwyr.
  • Cyfyngu ar nifer y bobl sy’n mynd i mewn i rai mannau cul neu fach drwy gael amseroedd gwahanol ar gyfer mynd i mewn a dod allan, yn enwedig os oes digon o le i greu ciwiau lle mae modd cadw pellter corfforol.
  • Cau rhannau o’r adeilad na ellir eu cyrraedd heblaw am ar hyd cynteddau neu risiau cul — yn enwedig y rhai sy’n gofyn am ddefnyddio rheiliau llaw a rhaffau a fydd yn anodd i’w cadw’n lân.
  • Nid yw agor ar gyfer digwyddiadau mawr yn debygol o fod yn bosibl tan yn llawer diweddarach yn y broses o ddileu’r cyfyngiadau symud. Cyhoeddwyd canllawiau i awdurdodau lleol, safleoedd cymeradwy a mannau addoli ar briodasau a phartneriaethau sifil ynghyd â chanllawiau ar addoli, angladdau a phrofedigaeth gan Lywodraeth Cymru. Bydd angen i sefydliadau wirio’r canllawiau’r yma cyn cytuno i dderbyn unrhyw archebion;
  • Bydd angen i chi hefyd ystyried sut y gall y cyhoedd gael gafael ar gyfleusterau toiled yn ddiogel, a darparu cyfleusterau ymolchi dwylo digonol a phriodol/hylif diheintio dwylo, cynnal a chadw pellter corfforol o fewn cyfleusterau o’r fath a glanhau cyfleusterau o’r fath yn effeithiol yn rheolaidd (gweler adran 3.6)
  • Ystyried goblygiadau gwaredu gorchuddion wyneb untro a ddefnyddir gan y cyhoedd a thrin y gwastraff hwnnw.

Mewn llawer o achosion, bydd gan dai hanesyddol gasgliadau o wrthrychau a chelfi y bydd angen eu hystyried yn benodol — yn enwedig rhai a gaiff eu trin gan weithwyr a chan ymwelwyr. Ar gyfer ymdrin â chasgliadau/gweithio gyda gwrthrychau yng nghyd-destun tai hanesyddol, dylech gyfeirio at y canllawiau yn Atodiad A.

Parciau a gerddi hanesyddol

Ar gyfer parciau a gerddi hanesyddol sy’n agored i’r cyhoedd, bydd llawer o’r materion sy’n gysylltiedig ag agor yn debyg i rai sefydliadau eraill sy’n rheoli mannau agored a ddefnyddir gan y cyhoedd ar gyfer ymarfer corff a hamdden yn yr awyr agored. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi paratoi canllawiau i reolwyr safleoedd naturiol a diwylliannol yn yr awyr agored ar gyfer hamddena yn yr awyr agored.

Dylid ystyried nifer o’r mesurau a nodir yn adran 3 cyn agor gerddi megis cyflwyno system archebu i reoli niferoedd a systemau unffordd — yn enwedig y mesurau hynny sy’n gysylltiedig â mannau awyr agored yn adran 3.4.

Mae angen rhoi ystyriaeth benodol i unrhyw ymyriadau ffisegol arfaethedig o ystyried bod y rhan fwyaf o’r safleoedd ar y gofrestr o barciau a gerddi hanesyddol ac y gallant gynnwys strwythurau a nodweddion rhestredig, a gall fod angen caniatâd arbennig a/neu ganiatâd cynllunio.

Mae rhai materion penodol i’w hystyried wrth agor gerddi hanesyddol yn cynnwys:

  • creu llwybrau newydd i ymwelwyr a systemau un ffordd i helpu cadw pellter corfforol. Yn ddelfrydol, dylai’r rhain fod dros dro ac yn hawdd i’w gwrthdroi, fel creu llwybrau newydd wedi’u torri ar laswelltir. Noder, fodd bynnag, na ellir cyflwyno systemau unffordd ar hawliau tramwy presennol;
  • cynllunio llwybrau’n ofalus i osgoi mynd dros nodweddion archaeolegol neu wrthgloddiau, neu ddifrodi plannu neu nodweddion gardd;
  • os oes angen seddau dros dro i ymwelwyr yn ymyl y llwybrau newydd hyn, dylid hefyd eu gosod yn ofalus mewn perthynas â nodweddion gardd neu nodweddion archaeolegol;
  • monitro’r defnydd o lwybrau newydd — eu cau ymaith a chreu rhai newydd os bydd erydiad oherwydd ymwelwyr yn dod yn broblem;
  • cynllunio ar gyfer rheoli ymwelwyr mewn tywydd gwlyb;

Addoldai hanesyddol 

Mae’r adran hon yn ymwneud yn benodol â’r addoldai hynny nad ydynt yn croesawu ymwelwyr. Mae yna ganllawiau ar wahân ar gyfer ailagor addoldai. Mae’r prif grwpiau ffydd yng Nghymru wedi llunio eu canllawiau eu hunain hefyd.

Mae llawer o addoldai yn atyniadau treftadaeth pwysig o ganlyniad i’w diddordeb hanesyddol, pensaernïol a chelfyddydol. Fe’u cynorthwyir yn bennaf gan lu mawr o wirfoddolwyr sy’n cyflawni dyletswyddau hanfodol o ran glanhau, cynnal a chadw, atgyweirio, gweinyddu diogelwch a chroesawu ymwelwyr.

Dylid ystyried ailagor fel cyfle i ymgysylltu ag ymwelwyr yn nyfodol tymor hwy yr adeiladau hyn. Mae ymchwil yn dangos bod pobl wedi dod yn llawer mwy ymwybodol o werth eu treftadaeth leol yn ystod y cyfyngiadau symud a dylid defnyddio pob cyfle i adeiladu ar hyn wrth i ni groesawu pobl yn ôl. Dylai hysbysiadau sy’n croesawu ymwelwyr fod yn gadarnhaol ac yn ddeniadol, a dylent egluro’r camau ychwanegol sy’n cael eu cymryd i sicrhau bod y man addoli hanesyddol yn amgylchedd diogel gyda phrotocolau glanhau a hylendid priodol ar waith.

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn adrannau 3 a 4, mae rhai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i’r rhai sy’n rheoli addoldai hanesyddol.

Mae’r rhain yn cynnwys:

  • trefniadau gwirfoddoli — helpu gwirfoddolwyr i deimlo’n ddiogel ac yn gyfforddus gyda’r trefniadau newydd, gan gynnwys rhoi ystyriaeth i’r unigolion hynny sydd wedi cael eu cynghori i warchod eu hunain ond sy’n dewis parhau â’u dyletswyddau gwirfoddoli;
  • yr angen am hyfforddiant penodol i gynorthwyo staff a gwirfoddolwyr;
  • gall y bydd angen i sefydliadau ystyried ffyrdd o gyflwyno gwirfoddolwyr newydd i’w timau. Pobl sydd wedi gohirio eu lleoedd prifysgol ac sydd angen profiad gwaith, efallai; neu bobl ifanc sydd wedi gorffen eu blwyddyn ysgol yn gynnar; neu bobl ar ffyrlo a fyddai’n hoffi gallu gwirfoddoli? Gallai recriwtiaid newydd o’r fath helpu i gynyddu goruchwyliaeth ar adeg pan fydd llawer o sefydliadau wedi colli llawer o’u gweithlu gwirfoddol;
  • mae addoldai hanesyddol yn aml yn defnyddio trefniadau deiliad allwedd os oes angen i ymwelwyr gael allwedd er mwyn cael mynediad. Bydd angen i’r trefniadau ar gyfer trosglwyddo a dychwelyd yr allwedd yn ddiogel gydymffurfio â gofynion cadw pellter corfforol. Efallai y bydd angen trefniadau cwarantin neu lanhau hefyd er mwyn sicrhau nad oes unrhyw risg o drosglwyddo’r feirws ar yr allwedd.

Os yw sefydliadau hefyd yn cynnal digwyddiadau fel cyngherddau neu ddramâu, dylent hefyd gyfeirio at Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi paratoi canllawiau i reolwyr safleoedd naturiol a diwylliannol yn yr awyr agored ar gyfer hamddena yn yr awyr agored.

Canllawiau ar gyfer ailagor safleoedd naturiol a diwylliannol awyr agored at ddibenion hamdden

Canllaw cynllunio adferiad COVID-19 y Grŵp Diogelwch Ymwelwyr (VSG) – arferion gweithio i dirfeddianwyr a rheolwyr cefn gwlad– Arferion gweithio i dirfeddianwyr a rheolwyr cefn gwlad

Historic England: COVID-19: cleaning historic surfaces

Yr Eglwys Yng Nghymru: Canllawiau ar Coronavirus (Covid-19) - The Church in Wales

Cadw: Cyngor ac arweiniad

GOV.UK: Canllawiau i bobl sy'n gweithio neu sy'n gwirfoddoli mewn lleoliadau treftadaeth

GOV.WALES: Canllawiau ar gyfer rheoli ail-agor mannau addoli a gweddïo’n ddiogel yn ystod pandemig y coronafeirws

Llyfrgelloedd

Mae’r canllawiau ychwanegol hyn yn berthnasol i lyfrgelloedd cyhoeddus, a gellid eu defnyddio ar gyfer llyfrgelloedd preifat sy’n agored i’r cyhoedd. Mae’r egwyddorion cyffredinol yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu yn berthnasol i’r sector hwn, er bod rhai materion penodol y mae angen eu hystyried hefyd. 

Cynllunio ar gyfer ailagor 

Bydd y gwaith o ddatblygu canllawiau penodol ar gyfer y sector llyfrgelloedd yng Nghymru yn cael ei adolygu, ei ddiweddaru a’i addasu i adlewyrchu’r dulliau amrywiol o agor llyfrgelloedd ledled Cymru. Datblygwyd y canllawiau hyn mewn cydweithrediad â gwasanaethau llyfrgell yr awdurdodau lleol ac ymddiriedolaethau er mwyn cynorthwyo llyfrgelloedd i ailddechrau gweithgareddau llyfrgell yn raddol.

Bydd angen i bob gwasanaeth llyfrgell addasu’r canllawiau hyn yn gamau gweithredu penodol yn dibynnu ar y cyd-destun lleol ac mewn ymgynghoriad ar lefel awdurdod lleol, gan gydnabod y bydd y blaenoriaethau a’r ystyriaethau ymarferol o ran prosesau yn wahanol ar gyfer pob gwasanaeth llyfrgell. Bydd angen i awdurdodau lleol unigol ac ymddiriedolaethau reoli’r broses o adfer gwasanaethau yn ôl eu gallu i’w rheoli a dylent ystyried darparu gwasanaeth clicio a chasglu yn y lle cyntaf.

Disgwylir y bydd y broses o adfer gwasanaethau llyfrgell yn cael ei chyflwyno fesul cam, a dylai’r cynllunio ganiatáu ar gyfer y posibilrwydd o gau llyfrgelloedd eto pe bai angen hynny i gydymffurfio â chanllawiau iechyd y cyhoedd a’r llywodraeth.

Mae llyfrgelloedd yn adnoddau cymunedol gwerthfawr, yn enwedig i’r rhai hynny a allai fod o dan anfantais. Mae’n gam cadarnhaol i wasanaethau llyfrgell baratoi a chynllunio i ailagor. Fodd bynnag, cydnabyddir hefyd mai iechyd a llesiant y staff a’r cyhoedd ddylai fod yn brif ystyriaeth wrth ddarparu unrhyw wasanaeth.

Dylai gwasanaethau llyfrgell yng Nghymru hefyd gymryd sylw o’r arweiniad a ddarperir gan Libraries Connected.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn adrannau 3 a 4, mae canllawiau pellach ar wasanaethau llyfrgell ar gael yn y canllawiau gan Libraries Connected. Dyma rai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i lyfrgelloedd cyhoeddus.

Trefniadau glanhau a hylendid

  • Rydym yn argymell cyfnod cwarantîn o 72 o oriau ar gyfer eitemau ffisegol a ddychwelir i’r llyfrgell.
  • Argymhellir y dylid cadw’r deunyddiau a ddychwelir mewn cynwysyddion priodol, megis bocsys cardfwrdd, gyda’r dyddiad wedi’i nodi’n glir a, lle y bo’n bosibl, eu storio mewn rhan ar wahân o’r llyfrgell. 
  • Dylid rhoi pwyslais ychwanegol ar ddiheintio cyfrifiaduron ar ôl pob defnydd. Dylid ystyried rhoi hylif diheintio dwylo wrth ymyl y cyfrifiaduron. Efallai y bydd hefyd angen symud cyfrifiaduron i gydymffurfio â chadw pellter corfforol. Dylid ystyried y canllawiau ar drefniadau glanhau a hylendid a nodir uchod yn fanwl.
  • Mae canllawiau ar gyfleusterau toiled wedi’u darparu’n gynharach yn y wybodaeth hon a dylid eu hystyried yn fanwl hefyd. Bydd yn hanfodol sicrhau bod asesiadau risg yn eu lle, ynghyd â chanllawiau ar gyfer gweithdrefnau newydd (ar gyfer staff a’r cyhoedd) a threfnu unrhyw hyfforddiant sydd ei angen.

Staffio

  • Bydd angen ystyried lefelau staffio diogel yn unol â’r gofyniad i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pellter o 2m yn cael ei gynnal rhwng unigolion yng nghanllawiau Llywodraeth Cymru
  • Ystyried newid patrymau sifftiau er mwyn lleihau nifer y staff yn y llyfrgell.
  • Sicrhau bod gan y staff yr offer a’r hyfforddiant angenrheidiol i gynnal iechyd a diogelwch mewn llyfrgelloedd, e.e. cyfleusterau golchi dwylo.
  • Dylai llyfrgelloedd nodi canllawiau Llywodraeth Cymru i gyflogwyr a busnesau

Mynediad at stoc llyfrgell

  • Penderfynu faint o amser y bydd yn ei gymryd i gyflawni archeb, a faint o slotiau casglu/dychwelyd y gellid eu cynnig bob wythnos i sicrhau cadw pellter corfforol a diogelwch staff. Dylid ystyried cynyddu terfynau benthyca.
  • Parhau i hyrwyddo gwasanaethau ar-lein i gyfyngu ar nifer y rhai sy’n ymweld ag adeilad y llyfrgell.
  • Efallai y bydd angen aildrefnu celfi neu gyfarpar i sicrhau cydymffurfiaeth â mesurau cadw pellter corfforol. Dylech gymryd sylw o’r canllawiau gan gymryd pob cam rhesymol i gadw pellter corfforol yn y gweithle.
  • Dylai ardaloedd / dodrefn na ellir eu symud, a lle byddai cadw pellter corfforol yn heriol, gael eu cau â thâp rhybuddio neu drwy ddulliau eraill
  • Lle y bo modd, dylid annog defnyddwyr i barhau i ddefnyddio’r adnoddau electronig y mae llyfrgelloedd wedi’u cynnig tra bod adeiladau llyfrgelloedd wedi’u cau. 

Gwasanaethau Llyfrgell Symudol

Gellir ailddechrau Gwasanaethau Llyfrgell Symudol cyhyd â bod pob mesur rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr rhwng pawb yn cael ei gynnal

Dylid nodi’r gwybodaeth yn y canllawiau Libraries Connected wrth ymgymryd â gwasanaethau llyfrgelloedd symudol.

Pori

Cyn agor llyfrgelloedd ar gyfer pori, rhaid bod mesurau cadw pellter corfforol, protocolau hylendid a mesurau lliniaru rhesymol eraill ar waith. Mae ardystiad awdurdodau lleol hefyd yn hanfodol i ailagor llyfrgelloedd cyhoeddus

Dylid ystyried yr opsiynau canlynol:

  • ystyriwch gau rhai rhannau o'r llyfrgell, mabwysiadu system unffordd a chael trefniadau mynediad ac ymadael gwahanol
  • uchafswm o ddefnyddwyr yn y Llyfrgell ar unrhyw un adeg. Fel arall, dim ond caniatáu mynediad i ddefnyddwyr ar sail apwyntiad yn unig
  • gofyn i ddefnyddwyr, fel amod mynediad, i ddefnyddio glanweithydd dwylo.
  • casglu manylion cyswllt personol holl ddefnyddwyr y llyfrgell at ddibenion TTP
  • sicrhau bod defnyddwyr llyfrgelloedd yn gwisgo gorchudd wyneb bob amser
  • dylid ystyried cyfyngu cyfnod ymweliad â'r llyfrgell i 15-20 munud.
  • Cyfarwyddiadau i staff ar gyfer monitro a gorfodi cadw pellter corfforol.
  • Sgriniau perspex mewn mannau lle gallai cyswllt wyneb yn wyneb ddigwydd
  • Osgoi cyswllt wyneb yn wyneb lle na ellir sicrhâi cadw pellter cymdeithasol / corfforol
  • Os yn bosib ni ddylid derbyn arian parod am unrhyw wasanaethau sydd angen taliad
  • ystyried polisïau presennol sy’n cefnogi defnydd o wasanaethau llyfrgell gan bobl sy’n agored i niwed (polisi aelodaeth, cyfnodau benthyca hirach, dim dirwyon hwyr ayb).

Gall y system a gyflwynwyd  yn ystod y cyfnod clo ar gyfer casglu llyfrau a archebwyd ymlaen llaw aros yn ei lle yn unol ag anghenion defnyddwyr.

Cyfathrebu effeithiol

  • Bydd angen cyfleu canllawiau, oriau agor a gwasanaethau diwygiedig i’r cyhoedd. Wrth i’r gwasanaeth ailddechrau’n raddol, bydd yn hanfodol bod negeseuon allweddol yn cael eu cydlynu ar sail genedlaethol ac awdurdod lleol i esbonio’r broses ailagor, y cyfyngiadau ynghlwm wrthi a sut y bydd disgwyl i bobl ddefnyddio llyfrgelloedd, yn unol â’r rheoliadau a’r canllawiau COVID-19 cyfredol sydd ar waith. 
  • Os yw’n bosibl, dylai sefydliadau gyhoeddi cynllun gweithredu yn manylu ar eu cynlluniau i ailagor yn ddiogel a’r camau y maent yn eu cymryd i osgoi dryswch. Ymhlith yr opsiynau i’w hystyried mae: gwefannau; cyfryngau cymdeithasol; catalog ar-lein; posteri gyda rheolau ymddygiad a hylendid.

Dolenni defnyddiol

Libraries Connected – Library Recovery toolkit

Gwasanaethau archifau lleol

Mae’r canllawiau ychwanegol hyn yn berthnasol i wasanaethau archifau lleol. Mae’r egwyddorion cyffredinol yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu yn berthnasol i’r sector hwn, er y cydnabyddir bod rhai materion penodol y mae angen i’r rhai sy’n gyfrifol am redeg gwasanaethau archifau eu hystyried. 

Cynllunio ar gyfer ailagor

Mae gwasanaethau archifau lleol yn cadw dogfennau a llawysgrifau sy’n cynnwys cofnod swyddogol eu hawdurdod lleol perthnasol, cofnodion cyhoeddus a gynhyrchir yn lleol, ac archifau a gynhyrchir gan deuluoedd, unigolion, busnesau a sefydliadau lleol, sydd gyda’i gilydd yn ffynhonnell dystiolaeth unigryw ac amhrisiadwy ar gyfer ein hanes lleol a chenedlaethol. Yn draddodiadol, mae’r archifdai hyn wedi croesawu’r cyhoedd ac ymchwilwyr proffesiynol i ymweld ac ymgysylltu â’r ystod eang o gofnodion yn eu gofal.

Fel gyda sefydliadau eraill yn y sector diwylliant a threftadaeth, dylai archifdai lleol fod yn cynllunio dull graddol o ailagor fesul cam, un sy’n cydymffurfio â rheoliadau COVID-19 yng Nghymru.

Mae gwasanaethau archifau lleol yn cyflawni swyddogaeth gyhoeddus bwysig yn ogystal â swyddogaethau statudol wrth gasglu a gofalu am gof dogfennol y sir. I ddechrau, dylid rhoi blaenoriaeth i sicrhau eu bod yn gallu delio ag ymholiadau swyddogol/cyfreithiol cyn gynted ag y bo modd, ac yna symud i ddarparu gwasanaeth i ymchwilwyr fel y cam nesaf. Byddai angen ymgymryd ag unrhyw waith catalogio a chadwraeth eto gan sicrhau bod y mesurau diogelu priodol yn eu lle. Bydd hefyd angen hyfforddi staff ynghylch y gweithdrefnau diogelwch newydd ar gyfer gweithio gyda chasgliadau ac archifau er mwyn lleihau’r gallu i drosglwyddo haint drwy gyffyrddiad.

Mae’r Archifau Cenedlaethol, sydd â throsolwg statudol o’r ddarpariaeth cofnodion cyhoeddus yng Nghymru ac sy’n cyflawni rôl arweinyddiaeth broffesiynol ar gyfer y sector archifau, wedi datblygu canllaw cynhwysfawr i’r gwasanaethau archifau fel rhan o’u gwaith cynllunio ar gyfer ailagor. Mae’r canllawiau’n cynnwys rhai egwyddorion a ffactorau gweithredol defnyddiol a fyddai o gymorth wrth ailagor gwasanaethau archifau lleol yng Nghymru.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu, mae rhai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i ddarparu gwasanaethau archifau. 

Mae angen rhoi ystyriaeth benodol i:

  • er bod rhai casgliadau ar gael ar-lein, o ddydd i ddydd byddai aelodau’r staff fel arfer yn rhyngweithio â’r cyhoedd ac yn darparu cymorth proffesiynol ar eu cyfer fel rhan o wasanaethau’r archif; 
  • trefniadau ar gyfer ymweliadau addysgol, digwyddiadau a gwasanaethau ymchwil, sydd oll yn gofyn am ryngweithio wyneb yn wyneb â phobl; 
  • datblygu protocolau trin diogel ar gyfer eitemau y mae angen eu trin sy’n diogelu’r defnyddiwr a’r arteffact, e.e. ystyried sut y gallai defnyddio mwy o hylif diheintio dwylo effeithio ar arwynebau hanesyddol, fel papur, os gadewir gweddillion drwy eu trin;
  • derbyn a rheoli casgliadau a gwaith cadwraeth — sy’n golygu bod yn rhaid i staff drin deunyddiau a allai fod wedi’u halogi. Ar gyfer derbyn a thrin casgliadau/gweithio gyda gwrthrychau, dylech gyfeirio at y canllawiau yn Amgueddfeydd ac orielau celf.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth. 
 
Yr Archifau Gwladol: Gwneud cynlluniau ar gyfer ail-agor
Safonau BSI: Canllawiau newydd ar weithio'n ddiogel yn ystod pandemig COVID-19.
 

Sinemâu

Mae’r canllawiau ychwanegol hyn yn berthnasol i bob sinema sy’n gweithredu yng Nghymru. Mewn rhai achosion, mae sinemâu wedi’u lleoli mewn lleoliadau celfyddydol cymysg, ac os felly bydd angen ystyried rhai o’r mesurau a awgrymir yn Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau. Gall fod gofynion ychwanegol hefyd ar gyfer sinemâu sydd wedi’u lleoli mewn canolfannau manwerthu, a bydd angen i sefydliadau weithio gydag eraill i sicrhau dull cyson o ymdrin â diogelwch y cyhoedd.

Rhaid i theatrau a neuaddau cyngerdd barhau ar gau, ac eithrio ar gais neu gyda chaniatâd Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol; neu am fod yr adeilad yn cael ei ddefnyddio i ddarlledu heb gynulleidfa neu i ymarfer ar gyfer darllediad o’r fath.

Mae’r egwyddorion cyffredinol a’r canllawiau a nodir yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu yn berthnasol i’r sector, ond cydnabyddir bod angen ystyried nifer o faterion penodol. 

Cynllunio

Bydd angen i bob lleoliad gynnal ei asesiad ei hun o sut i weithredu ac ymateb i reoliadau COVID-19, gan nodi, er bod mesurau cadw pellter corfforol ar waith, ei bod yn anochel y bydd gostyngiad sylweddol yn nifer y seddau.

Mae canllawiau cynhwysfawr wedi’u datblygu gan Gymdeithas Sinema’r DU (gweler y dolenni isod), a dylai lleoliadau sinema yng Nghymru gyfeirio at y rhain gan gydymffurfio bob amser â’r rheoliadau a’r canllawiau ehangach yng Nghymru sy’n ymwneud â COVID-19. Mae’r canllawiau’n cydnabod yr ystod eang o wahanol gynlluniau safle a modelau busnes sy’n bodoli mewn sinemâu yng Nghymru.

Dylai pob sinema ystyried nid yn unig ei hadeilad ei hun ond ei chadwyn gyflenwi a’r amgylchedd lleol wrth adolygu ei strategaeth ddiogelu. Bydd angen datblygu protocolau ym mhob lleoliad ar gyfer trin nwyddau a phost sy’n cyrraedd yn ddiogel ac ar gyfer gweithio gyda chontractwyr allanol.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r canllawiau a ddarperir  yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth, mae nifer o ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i leoliadau sinema.

Staff

  • Bydd angen rhoi hyfforddiant hyblyg ar waith er mwyn sicrhau bod staff yn gyfarwydd â’r holl ffyrdd newydd hyn o weithio, a bydd angen i sefydliadau drefnu hyfforddiant mewn ffordd sy’n golygu nad yw staff yn gorfod dod i gysylltiad ag amgylcheddau risg uchel.
  • Bydd angen ystyried y lefelau staffio gofynnol diogel yn erbyn cefndir newydd o lefelau posibl o haint a gofyniadau mynych i ynysu o ganlyniad i weithgarwch Profi, Olrhain, Diogelu yng Nghymru. 

Archebion

  • Bydd rheoli niferoedd y gynulleidfa yn hanfodol i gefnogi cadw pellter corfforol a deall rhag blaen ym mha lefydd y mae’r straen mwyaf yn debygol o fod.
  • Rhaid i chi gofio am y rheolau ar y niferoedd uchaf a ganiateir mewn grwpiau ar gyfer archebion.
  • Dylai sinemâu weithredu ffyrdd o weithio sy'n caniatáu iddynt gynllunio ar gyfer pellter corfforol. Dylai'r rhai sydd heb systemau archebu ar-lein awtomatig ystyried gweithredu archebion ffôn neu e-bost.
  • Mae rheoliadau COVID yn ei gwneud yn ofynnol i adeiladau rheoledig gasglu gwybodaeth gyswllt gan bob person ar y safle, gan gymryd mesurau rhesymol i sicrhau cywirdeb yr wybodaeth gyswllt a chadw’r wybodaeth am 21 diwrnod.
  • Efallai y byddai gweithio'n wahanol ac ystyried dulliau creadigol o sgrinio yn fodd o hyrwyddo hyfywedd masnachol.

Rheoli ciwiau a symud o gwmpas yr adeilad

  • Mae’n rhaid i chi ystyried yr angen am addasiadau ffisegol i’ch adeilad, a sut y gallai’r addasiadau hyn lwyddo i fod o gymorth i’ch gweithlu, contractwyr a’r cyhoedd. Bydd sgriniau Perspex, llwybrau unffordd, arwyddion ar gyfer cadw pellter corfforol, offer, ffyrdd o adael a mynd i mewn i’r adeilad a rheoli ciwiau posibl yn fewnol ac yn allanol yn agweddau pwysig ar eich cynllunio.

Lluniaeth ac arlwyo

  • Gellir gwerthu bwyd a diod i'w fwyta y tu mewn, gan ddilyn y canllawiau perthnasol ar gyfer lletygarwch dan do ar gyfer y mannau gwerthu bwyd a diod. Bydd y canllawiau ar gyfer y gweithle a chanllawiau UKH Cymru hefyd yn berthnasol, fel y bydd y canllawiau ar reoliadau COVID-19 yng Nghymru. Mae'r rheoliadau'n cynnwys, ymhlith pethau eraill, faint o bobl a ganiateir mewn grwpiau ar gyfer archebion, cydymffurfio â'r system TTP trwy sicrhau gwybodaeth gyswllt bersonol a'r gofyniad i wisgo gorchudd wyneb bob amser ac eithrio wrth eistedd i fwyta ac yfed.

Cadwyni cyflenwi

  • Dylai sinemâu ystyried a gweithredu protocolau priodol ar gyfer ymdrin â nwyddau a phost sy’n cyrraedd ac ar gyfer gweithio gydag unrhyw gontractwyr ar y safle.

Trefnau glanhau a hylendid

Yn ogystal â’r mesurau a awgrymwyd yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth, ystyriwch:

  • Gweithredu mwy o gyfundrefnau glanhau drwy’r adeilad, gan ganolbwyntio’n benodol ar atal trosglwyddo drwy arwynebau halogedig. Ystyriwch wrthrychau ac arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn rheolaidd, fel cownteri, platiau drws, rheiliau llaw, peiriannau arian, tiliau, dyfeisiau llaw ac ati. Rhoi cyfundrefnau glanhau dwysach ar waith mewn ardaloedd prysur.
  • Trefnu dangosiadau er mwyn rhoi amser i staff wneud y gwaith glanhau angenrheidiol cyn i’r gynulleidfa nesaf gyrraedd.
  • Darparu nodiadau atgoffa ac arwyddion rheolaidd er mwyn cynnal safonau hylendid, cydymffurfio â gofynion pellter cymdeithasol/corfforol a sicrhau bod gorchuddion wyneb yn cael eu gwisgo bob amser.
  • Darparu hylif diheintio dwylo mewn sawl lleoliad yn ogystal ag ystafelloedd ymolchi. Os yw’n bosibl, darparwch hylif diheintio dwylo y tu allan ac anogwch y cyhoedd i’w ddefnyddio cyn mynd i mewn i’r adeilad.

Dylai sinemâu sy’n gweithredu fel rhan o leoliadau celfyddydol hefyd gyfeirio at Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau.

Dylai sinemâu ag eitemau a dodrefn hanesyddol gwarchodedig y tu mewn iddynt ddilyn y canllawiau yn Adeiladau hanesyddol a gerddi hanesyddol.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth. 
 
UK Cinema Association: Cadw gweithwyr a chwsmeriaid yn ddiogel yn ystod COVID-19

Sinemâu awyr agored: Cadw gweithwyr a chwsmeriaid yn ddiogel yn ystod COVID-19

Lleoliadau celfyddydol, gan gynnwys neuaddau cyngerdd a theatrau

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod lleoliadau celfyddydol, neuaddau cyngerdd a theatrau yn amrywio’n sylweddol o ran natur, maint a gweithrediad.

Mae canllawiau ychwanegol ar Ymarfer, perfformio a chymryd rhan yn y celfyddydau perfformio: canllawiau ar gyfer dychwelyd yn raddol wedi'u cyhoeddi.

Mae’r egwyddorion cyffredinol yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu yn berthnasol i’r sector hwn, er y cydnabyddir bod rhai materion sy’n benodol i leoliadau celfyddydol. 

Cynllunio ar gyfer ailagor

Bydd y ffordd yn ôl i agor lleoliadau celfyddydol yn heriol dros ben. Rhaid i theatrau a neuaddau cyngerdd barhau ar gau, ac eithrio ar gais neu gyda chaniatad Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol; neu am fod yr adeilad yn cael ei ddefnyddio i ddarlledu heb gynulleidfa neu i ymarfer ar gyfer darllediad o’r fath.

Wrth gynllunio ar gyfer agor, bydd angen i leoliadau celfyddydol fod yn rhagweithiol ynglŷn â gweithio’n wahanol. Bydd angen i bob lleoliad gynnal ei asesiad ei hun o sut i weithredu rheoliadau COVID-19 gan nodi bod gostyngiad sylweddol yn nifer y seddau yn anochel. Bydd y rhan fwyaf, os nad pob un, yn gorfod gwneud newidiadau ffisegol a gweithredol sylweddol i’r ffordd y maent yn darparu mynediad ac yn rheoli sut mae ymwelwyr yn symud o gwmpas eu hadeiladau gan fodloni gofynion cadw pellter corfforol.

Bydd angen i bob lleoliad gynnal ei asesiad ei hun o sut i weithredu rheoliadau COVID-19 gan nodi bod gostyngiad sylweddol yn nifer y seddau yn anochel. Bydd y rhan fwyaf, os nad pob un, yn gorfod gwneud newidiadau ffisegol a gweithredol sylweddol i’r ffordd y maent yn darparu mynediad ac yn rheoli sut mae ymwelwyr yn symud o gwmpas eu hadeiladau gan fodloni gofynion cadw pellter corfforol.

Mae llawer o gynhyrchwyr eisoes wedi gorfod canslo neu ohirio gwaith. Nid oes yr un ohonynt mewn sefyllfa i aildrefnu teithiau ar gyfer y dyfodol yn hyderus, ac mae’n debygol o gymryd rhai misoedd ar ôl i’r cyfyngiadau gael eu llacio cyn i gynyrchiadau teithiol neu gerddorfeydd gael eu gweld yn fyw ar lwyfan. Heb raglen lawn o berfformiadau ac awditoria llawn, gallai rhai lleoliadau ddod i’r casgliad nad yw’n hyfyw yn economaidd i’w hagor.

Bydd ailddechrau cynhyrchu a pherfformio yn amserol yn dibynnu ar yr artistiaid unigol a’r gweithwyr llawrydd sy’n cynnal y celfyddydau yng Nghymru. Mae’r rhan fwyaf wedi gweld 100% o’u gwaith yn cael ei ganslo. Bydd rhai wedi gorfod chwilio am waith arall y tu allan i’r diwydiannau creadigol. O ganlyniad, gallai trefnu gweithwyr llawrydd yn gyflym — ac mewn niferoedd digonol — gyflwyno her ychwanegol.

Bydd ail-gyflwyno rhaglenni ac ymweliadau ysgol yn galw am gydweithio agos ag ysgolion a gwasanaethau addysg a rhaid iddynt gydymffurfio â rheoliadau COVID-19.

Ystyriaethau arbennig

Yn ogystal â’r rhestr o ystyriaethau a ddarperir yn Canllawiau ar gyfer ailagor cyrchfannau a lleoliadau diwylliant a threftadaeth a Cyfathrebu, mae rhai ystyriaethau penodol sy’n berthnasol i’r rhai hynny sy’n rheoli lleoliadau celfyddydol gan gynnwys:

Adeiladwaith yr adeiladau:

  • Mae llawer o leoliadau celfyddydol yn asedau rhestredig hanesyddol neu ar raddfa o’r fath fel bod arnynt angen gofal arbenigol rheolaidd a chostus. Bydd angen cynnal trafodaethau prydlon gyda’r awdurdod cynllunio lleol ynghylch yr angen am ganiatâd adeilad rhestredig os oes angen newidiadau ffisegol i’r adeilad er mwyn darparu ar gyfer cadw pellter corfforol (Adeiladau hanesyddol a gerddi hanesyddol). Mae cyfnod hir o drwmgwsg yn peryglu dirywiad mewn adeiladwaith adeiladau a allai beryglu dyfodol busnes, ac ni fydd cwmpas y dirywiad hwnnw’n amlwg nes iddynt ailagor. Bydd pwysau sylweddol ar y rhai hynny sy’n darparu gwasanaeth llogi offer a gwasanaethau contractwyr. Mae theatrau a neuaddau cyngerdd hefyd yn destun gwiriadau diogelwch gorfodol. Rhaid i’r materion hyn gael eu hystyried mewn unrhyw gynlluniau i ailagor yn ddiogel. 
  • Bydd angen sicrhau bod unrhyw offer gwaith a oedd i fod i gael eu harchwilio yn ystod y cyfyngiadau symud yn cael eu harchwilio, a bod pob gwaith cynnal a chadw ar yr adeiladau a’r cyfleusterau yn cael ei wneud ar yr amser iawn.

Trefniadau glanhau a hylendid

  • Gweithredu mwy o gyfundrefnau glanhau drwy’r adeilad, gan ganolbwyntio’n benodol ar atal trosglwyddo drwy arwynebau halogedig. Ystyriwch wrthrychau ac arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn rheolaidd, fel cownteri, platiau drws, rheiliau llaw, peiriannau arian, tiliau, dyfeisiau llaw ac ati. Rhoi cyfundrefnau glanhau dwysach ar gyfer ardaloedd prysur. Mae adran 4.5 uchod yn rhoi ystyriaeth lefel uchel i drefniadau glanhau a hylendid.
  • Trefnu perfformiadau er mwyn rhoi amser i staff wneud y gwaith glanhau angenrheidiol cyn i’r gynulleidfa nesaf gyrraedd.
  • Darparu nodiadau atgoffa ac arwyddion rheolaidd er mwyn cynnal safonau hylendid, cydymffurfio â gofynion cadw pellter cymdeithasol/corfforol, a sicrhau bod pawb yn gwisgo gorchudd wyneb bob amser.
  • Darparu hylif diheintio dwylo mewn sawl lleoliad yn ogystal ag ystafelloedd ymolchi. Os yw’n bosibl, darparwch hylif diheintio dwylo y tu allan ac anogwch y cyhoedd i’w ddefnyddio cyn mynd i mewn i’r adeilad.
  • Darparu digon o finiau gwastraff ac ystyried goblygiadau gwaredu gorchuddion wyneb untro a ddefnyddir gan ymwelwyr a sut dylid trin y gwastraff hwnnw.

Cadw pellter corfforol

  • Goblygiadau cadw pellter corfforol fydd pryder pennaf y rhan fwyaf o leoliadau. Bydd gweithredu cadw pellter corfforol yn effeithio’n ddifrifol ar fodelau busnes lleoliadau. Bydd y golled hon yn waeth fyth oherwydd gostyngiad yng ngwerthiant nwyddau. Mae’n rhaid derbyn y bydd yn aneconomaidd i leoliadau ailagor islaw capasiti penodol ac felly bydd yn rhaid i bob lleoliad benderfynu pryd y daw ailagor yn fasnachol hyfyw.
  • Bydd angen ystyried ymddygiad cynulleidfaoedd unwaith y maent mewn lleoliad. Wrth raglennu a churadu arddangosfa, ystyriwch pa mor hir y mae’n cymryd i aelod o’r gynulleidfa fynd o gwmpas yr arddangosfa, beth yw’r amser aros ar gyfer ardal, sut y caiff ardaloedd o ddiddordeb uwch eu rheoli a sut mae dosbarthu’r gynulleidfa sy’n mynd o gwmpas ac amseroedd gwylio.
  • Mae’n rhaid i chi ystyried yr angen am addasiadau ffisegol i’ch adeilad, a sut y gallai’r addasiadau hyn ddiogelu’n ddiogel eich gweithlu, contractwyr a’r cyhoedd. Bydd sgriniau Perspex, llwybrau unffordd, arwyddion ar gyfer cadw pellter corfforol, offer, ffyrdd o adael a mynd i mewn i’r adeilad a rheoli ciwiau posibl yn fewnol ac yn allanol yn agweddau pwysig ar eich cynllunio.
  • Dylid rhoi sylw gofalus i reoli arddangosion “cyffwrdd”, 
    • clustffonau mewn gosodiadau sain – efallai y bydd angen cynnig tywysyddion sain drwy gysylltiad Bluetooth neu rai y gellir eu lawrlwytho. Byddai angen glanhau unrhyw glustffonau a ddarperir ar gyfer mynychwyr yn drylwyr â chlytiau sy'n cynnwys diheintydd ar ôl pob defnydd.
    • ardaloedd rhyngweithio plant – ystyriwch fannau eistedd e.e. meinciau, clustogau ac ati, a/neu anogwch bobl i ddod â chadeiriau sy’n plygu.

Rhaglennu, cynhyrchu a chyfleusterau

  • Bydd angen dull pwrpasol ar gyfer cydweddu’r rhaglen o weithgareddau yn ôl gofynion penodol pob lleoliad. Un cwestiwn allweddol fydd i ba raddau y gellir cael gwared ar y risgiau o drosglwyddo COVID-19 neu liniaru’r risgiau hynny.
  • Ystyriwch weithio ar y cyd â sefydliadau eraill a chystadleuwyr traddodiadol er mwyn lliniaru’r gost o gynhyrchu gwaith.
  • Ystyriwch lwyfannu gwaith yn yr awyr agored neu mewn mannau amgen, os gellir gwneud i hyn weithio mewn ffordd ariannol hyfyw.
  • Bydd angen i ddigwyddiadau a chwmnïau teithiol gydymffurfio â pholisïau COVID-19 y lleoliad, a dylid eu gwneud yn ymwybodol o’r polisïau hyn cyn iddynt gyrraedd eich lleoliad.
  • Ystyriwch roi strategaethau eraill ar waith sy’n osgoi’r angen am gerdded trwy’r lleoliad, fel lluniadau CAD a manylebau technegol gyda delweddau ac ati.
  • Sicrhewch bod digon o hyblygrwydd o ran dyddiadau cyflenwi’r prosiect gan fod cadwyni cyflenwi yn debygol o wynebu amhariad.
  • Ystyriwch raddfa’r set neu’r gosodiad celf, gan sicrhau bod amserlenni cynhyrchu yn ystyried glanhau, ymgyfarwyddo staff, ac archwiliadau diogelwch cyn y digwyddiad. 

Archebion a chanslo

  • Rhaid i chi hefyd gofio am y rheolau ar y niferoedd uchaf a ganiateir mewn grwpiau ar gyfer archebion.
  • Bydd sefydliadau am ystyried a oes angen trefniadau rhaglennu gwahanol arnynt, pe byddai elfennau o’r rhaglen arfaethedig yn cael eu gohirio.
  • Bydd angen i gynlluniau a phrotocolau fod ar waith rhag ofn bod angen canslo neu ohirio digwyddiadau. Dylech egluro’r elfennau canslo yn eich contractau.
  • Diweddaru gwybodaeth am docynnau gyda thelerau ac amodau ar gyfer polisi canslo ac ad-dalu.
  • Diwygio contractau rhentu lleoliad i ystyried polisi canslo.
  • Cefnogi a chynnal cysylltiadau presennol o fewn y gymuned. Ystyriwch sut y gallwch greu hygyrchedd i grwpiau sy’n agored i niwed yn sgil COVID-19.
  • Er mwyn cefnogi system Profi, Olrhain, Diogelu’r GIG rhaid i adeiladau rheoledig gasglu gwybodaeth gyswllt gan bob person yn yr adeilad, cymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o'r fath yn gywir a'i chadw am 21 diwrnod

Bydd angen rhoi hyfforddiant hyblyg ar waith er mwyn sicrhau bod staff yn gyfarwydd â’r holl ffyrdd newydd hyn o weithio, a bydd angen i sefydliadau drefnu hyfforddiant mewn ffordd nad yw’n golygu bod staff yn agored i amgylcheddau risg uchel.

Dylai lleoliadau celfyddydol sy’n gweithredu fel orielau celf hefyd gyfeirio at Amgueddfeydd ac orielau celf

Dylai lleoliadau celfyddydol sy’n gweithredu fel sinemâu hefyd gyfeirio at Sinemâu.

Dolenni defnyddiol

Darperir y dolenni hyn fel gwybodaeth ddefnyddiol yn unig, a gallant gyfeirio at ganllawiau a gynhyrchir y tu allan i Gymru. Dylech ystyried unrhyw wybodaeth a gynhwysir yn y dolenni hyn o fewn cyd-destun deddfwriaeth Llywodraeth Cymru bob amser, ac mae’n rhaid i’r ddeddfwriaeth honno gael blaenoriaeth.
    
Fforwm Theatr: Canllawiau ailagor canolfannau celfyddydau

GOV.UK: Canllawiau ar gyfer sectorau DCMS mewn ymateb i coronafeirws.

Llywodraeth Cymru: Ymarfer, perfformio a chymryd rhan yn y celfyddydau perfformio: canllawiau ar gyfer dychwelyd yn raddol