Neidio i'r prif gynnwy

Cyngor i berchnogion anifeiliaid anwes ar sut i ofalu am eu hanifeiliaid anwes yn ystod cyfnod mesurau rheoli COVID-19.

Cyhoeddwyd gyntaf:
1 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Gwybodaeth gyffredinol am anifeiliaid a COVID-19

Nid oes unrhyw dystiolaeth o SARS-Co-V-2 (y coronafeirws sy'n achosi COVID-19 mewn pobl) sy'n cylchredeg mewn anifeiliaid anwes ac anifeiliaid eraill yng Nghymru. Ledled y byd, cafwyd nifer fach iawn o adroddiadau am y feirws yn cael eu hadnabod mewn cathod anwes a chŵn ar aelwydydd lle mae gan bobl COVID-19. O dan yr amgylchiadau hyn, cafodd anifeiliaid anwes eu heintio gan bobl.  Ni chafwyd unrhyw adroddiadau ac nid oes tystiolaeth bod anifeiliaid anwes yn trosglwyddo'r feirws i bobl.

Yn unol â’r cyngor cyffredinol gan Iechyd y Cyhoedd Cymru ar COVID-19, dylech olchi eich dwylo yn rheolaidd cyn ac wedi ichi ddod i gysylltiad ag anifeiliaid neu anifeiliaid anwes.

Mae’n bosibl bod côt ac wyneb anifeiliaid anwes wedi’u heintio gyda’r feirws o bobl, am amser byr, yn union fel arwynebeddau eraill.  

Gallai’r mesurau sy’n cael eu cymryd i reoli Covid-19 newid, yn aml o bosibl, felly edrychwch ar y newyddion a’r canllawiau diweddaraf. 

Cofrestr Wirfoddol Ffuredau (a Mustelinae arall) Prydain Fawr

Gall minc trosglwyddo SARS-CoV-2 (sef y firws sy’n achosi COVID-19) i fodau dynol. Mae ffermio minc yn anghyfreithlon yn y DU, ond mae anifeiliaid eraill yn y teulu Mustelinae (fel ffuredau) yn medru cael eu heintio efo SARS-CoV-2. Mae ymchwil wedi dangos bod:

  • gall amrywiolion newydd ymddangos mewn ffuredau
  • gall y rhain cael eu lledaenu rhwng y rhywogaeth

Rydym wedi cyflwyno cofrestr Ffuredau a Mustelinae yng Nghymru, Lloegr a’r Alban. Ei phwrpas yw:

  • i help deall yn well y boblogaidd o ffuredau a Mustelinae caeth ac,
  • i gyfarwyddo i geidwaid am sut i leihau’r risg o SARS-CoV-2 i'w ffuredau a'u hun

O 17 June 2021, os rydych yn cadw ffuredau neu Mustelinae, gallwch eu cofrestru ar y Gofrestr Ffuredau a Mustelinae Prydain Fawr. Mae hwn yn broses gwirfoddol. Mae Mustelinae eraill yn cynnwys:

  • ffwlbart
  • carlwm
  • minc, neu
  • unrhyw groesryw arall

Rydych yn geidwadwr os rydych yn gyfrifol am edrych ar ôl anifeiliaid o ddydd i ddydd. Mae hwn yn cynnwys anifeiliaid anwes.

Bydd ceidwaid sy’n ymuno a’r gofrestr yn derbyn gwybodaeth a chyngor o’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA), yn arbenigol mewn achos o argyfwng SARS-CoV-2 mewn Mustelinae caeth. Byddwn yn defnyddio’r gofrestr i ddarganfod maint a lleoliad y boblogaeth y Mustelinae caeth ym Mhrydain Fawr. Gall data’r gofrestr hefyd cael eu defnyddio i nodi anifeiliaid heintiedig. 

Os rydych yn geidwadwr yng Nghymru neu Lloegr, cofrestrwch yma, neu ffoniwch: 0800 6341112.

Os rydych yn geidwadwr yn Yr Alban, cofrestrwch yma, neu ffoniwch: 01466 794323.

Cynllun am gofrestr orfodol

Rydym yn bwriadu troi’r gofrestr yn orfodol yn y dyfodol. Yn yr achos hyn, efallai bydd angen i geidwaid o fwy na rhif trothwy o Mustelinae ymuno a’r gofrestr. Bydd hwn yn:

  • helpu amddiffyn iechyd y cyhoedd os bydd amrywiolion SARS-CoV-2 yn ymddangos
  • cyflwyno cyngor i geidwaid Mustelinae i'w hamddiffyn eu hiechyd ac iechyd eu hanifeiliaid

Nodwch
Bydd manylion sydd ar y gofrestr wirfoddol and cael eu trosglwyddo i’r gofrestr orfodol. Bydd hwn yn digwydd hyd yn oed os nad ydych yn cadw'r rhif drothwy o Mustelinae. Os rydych yn cadw rhif dan y trothwy, gallwch gofrestru yn wirfoddol a gallwch ofyn i'ch data cael ei ddileu o’r gofrestr.

Fe gall y Llywodraeth Cymru cyfyngu symudiad o anifeiliaid sydd wedi’u heintio efo SARS-CoV-2. Bydd hwn yn unol efo’r Zoonoses Order (1989) a’r Animal Health Act (1981). Bydd y penderfyniad i ddethol anifeiliaid yn cael ei wneud mewn sefyllfa eithriadol. Fel enghraifft, os bydd amrywiolyn o SARS-CoV-2 ymddangos mewn Mustelinae a bygwth iechyd cyhoeddus neu effeithlonrwydd brechlyn.

Ffuredau

Rydym yn gwybod bod ffuredau’n gallu dal SARS-CoV-2, y feirws sy’n achosi COVID-19. Fel mesur rhagofalus, rydym yn eich cynghori i ynysu’ch ffuredau am 21 diwrnod os:

  • ydych chi neu’ch aelwyd yn hunan-ynysu
  • eich bod newydd ddychwelyd i Gymru gyda’ch ffured trwy Gynllun Teithio Anifeiliaid Anwes.

Mae ynysu’n golygu peidio â gadael i’ch ffured ddod i gysylltiad â ffuredau eraill nac â phobl o aelwydydd eraill.  Yn ystod y cyfnod o ynysu, peidiwch â:

  • gweithio gyda’ch ffured
  • hela cwningod, neu
  • mynd â’ch ffured am dro.

Os bydd angen sylw milfeddyg ar eich ffured, cysylltwch â’ch milfeddyg am ragor o gyngor.

Yn unol â’r cyngor diweddaraf ar iechyd y cyhoedd, dylech hefyd:

  • olchi’ch dwylo cyn ac ar ôl bod mewn cysylltiad â’ch anifail anwes, ei fwyd a’i wely
  • peidio â rhannu bwyd â’ch anifail anwes.

Cyngor ar fynd â’ch ci am dro

Ystyrir bod cerdded eich ci yn fath o ymarfer corff a ganiateir, er gwaethaf y cyfyngiadau cyffredinol ar symudiadau pobl a allai fod ar waith ar wahanol adegau. (Cofiwch y dylech gadw o leiaf 2 fetr ar wahân i bobl eraill y tu allan i'ch cartref ac rydym yn eich cynghori i gadw'r ci ar dennyn am y rheswm hwn).

Cathod

Dylai cathod mewn cartrefi lle mae pobl efo Covid-19 neu sy’n hunan-ynysu cael eu cadw i mewn os yn bosib. Fel arall, gath cathod cael eu rheoli fel normal. Mae rhagor o gyngor ar gael o’r Chymdeithas Milfeddygon Prydain.

Cyngor i berchenogion anifeiliaid anwes sydd mewn grwpiau risg uchel ac yn hunan-ynysu

Rhaid i chi ddilyn un neu ragor o'r canlynol:

Os nad oes modd i’ch ci ymarfer yn y cartref, efallai y byddai’n bosibl ichi gael rhywun arall i fynd a’r ci am dro, ond mae’n rhaid i hyn fod yn rhan o’u lwfans ymarfer y tu allan unwaith y dydd, nid yn ychwanegol iddo. 

Cyngor i’r bobl sy’n mynd ag anifeiliaid anwes am dro ar ran rhywun arall

Os ydych yn mynd ag anifail am dro ar ran rhywun sydd ddim yn gallu gwneud, dylech olchi eich dwylo cyn ac wedi delio â’r anifail hwnnw. Dylech gadw yr anifail ar dennyn drwy’r amser ac osgoi cysylltiad uniongyrchol gyda phobl ac anifeiliaid eraill. Dylech drosglwyddo’r anifail yn ôl ger y drws neu’r neuadd ac osgoi cyswllt â’r perchennog. 

Os ydych yn mynd ag anifail am dro o gartref sy’n dangos symptomau o’r feirws, dylech wneud yn siŵr nad yw’r anifail yn cymysgu gydag anifeiliaid o aelwydydd eraill.

Cadw anifeiliaid anwes yn hapus ac iach

Mae Grŵp Lles Anifeiliaid Anwes Cymru (CAWGW), gyda chymorth AWNW, wedi cyhoeddi cyngor i berchnogion anifeiliaid anwes Cymru:

Mae'r cyngor hwn yn cynnwys:

  • atal pryder gwahanu
  • cynnal diet iach, a
  • darparu cartref diogel a chyfforddus

Cyngor tebyg a gyhoeddwyd yn Lloegr gan y grŵp Canine a'r sector Feline.

Beth i’w wneud os yw eich anifail anwes yn sâl ac angen gweld milfeddyg

Os yw eich anifail anwes wedi cael niwed, yn sâl neu angen triniaeth frys, ffoniwch y milfeddyg i drefnu’r ffordd orau i fodloni anghenion eich anifail anwes.  Gwnewch drefniadau penodol cyn ymweld ag unrhyw filfeddyg i leihau unrhyw risg posibl o drosglwyddo’r feirws.

Ar gyfer ymweliadau rheolaidd â milfeddygon, ffoniwch y practis yn gyntaf i drafod anghenion eich anifail anwes.

Cyngor i filfeddygon

Mae Coleg Brenhinol y Milfeddygon a Chymdeithas Milfeddygon Prydain yn rhoi cyngor i filfeddygon ar y ffordd orau o ddarparu eu gwasanaethau mewn amgylchiadau sy’n newid.   

Mesurau ataliol SARS-CoV2

Os ydych yn profi’n bositif i brawf COVID-19 neu os oes gennych symptomau sy'n awgrymu hynny (peswch parhaus, twymyn a cholli blas ac arogl yw'r rhai mwyaf cyffredin) dylech osgoi cyswllt uniongyrchol, fel cyffwrdd, mwytho, chwarae a meithrin perthynas, a hefyd cyswllt anuniongyrchol drwy gyffwrdd ag eitemau neu fwyd y bydd eich anifail yn dod i gysylltiad â nhw.