Neidio i'r prif gynnwy

Esbonio pwy all fynd i angladdau, beth sydd angen i wneud os oes rhywun yn marw yn ystod y pandemig a ble i gael cefnogaeth.

Cyhoeddwyd gyntaf:
12 Mehefin 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Gall marwolaeth perthynas neu ffrind fod yn gyfnod anodd a heriol iawn. Bydd y cyfyngiadau, sydd wedi’u cyflwyno i reoli lledaeniad y coronafeirws, yn gwneud y cyfnod hwn yn anos fyth i deuluoedd mewn profedigaeth a galar.

Efallai y byddwch mewn sioc, nid yn unig oherwydd y brofedigaeth ei hun, ond hefyd y mesurau cadw pellter cymdeithasol a’r newidiadau i drefniadau angladdau. Mae’n bosibl na fydd modd ffarwelio ag anwyliaid yn y ffordd y byddech wedi dymuno. Gall hyn fod yn arbennig o anodd i’r bobl hynny sydd ar eu pen eu hunain, neu sy’n gwarchod neu’n ynysu eu hunain, a fydd o bosibl yn ei chael yn anos cysylltu â’r bobl sydd fel arfer yn eu cefnogi.

Mae’r broses alaru a’r defodau ffurfiol ac anffurfiol cysylltiedig, pan fyddem yn galaru am farwolaeth rhywun, yn bwysig i’n hiechyd a’n lles.

Diben y cyngor hwn yw cynorthwyo pawb sy’n rheoli neu’n trefnu angladd yn ystod y pandemig coronafeirws (COVID-19). Mae’n cynnig gwybodaeth ynglŷn â’r cymorth ychwanegol sydd ar gael i’ch helpu i ystyried a chynllunio ffyrdd eraill o gofio am eich anwyliaid a thalu teyrnged iddyn nhw.

Beth i’w wneud os oes rhywun agos i chi yn marw

Un o’r camau cyntaf ar ôl marwolaeth rhywun agos atoch yw dewis trefnydd angladdau. Gallwch ddod o hyd i drefnydd angladdau lleol drwy’r gwefannau canlynol:

Bydd angen ichi gofrestru’r farwolaeth gyda’r Cofrestrydd Genedigaethau, Marwolaethau a Phriodasau o fewn pum diwrnod. Ar ôl gwneud hyn, gall y cofrestrydd roi Tystysgrif ar gyfer Claddu neu Amlosgi a’r Dystysgrif Marwolaeth ichi. Bydd angen y dystysgrif hon ar y trefnydd angladdau.

Mae rhagor o fanylion ynglŷn â sut i gysylltu â’ch Swyddfa Gofrestru leol a’i gwasanaethau ar gael gan eich cyngor lleol.

Cymorth ariannol

Yn ystod y pandemig, gall fod angen cymorth ariannol ychwanegol ar deuluoedd, yn enwedig pobl nad ydynt yn derbyn budd-daliadau yn seiliedig ar incwm, i dalu am gostau angladd.

Mae taliadau costau angladd yr Adran Gwaith a Phensiynau ar gael i bobl ar incwm isel sy’n hawlio budd-daliadau neu gredydau treth penodol ac sydd angen cymorth i dalu am angladd maent yn ei drefnu. Gall helpu i dalu am y ffioedd claddu am lain benodol; ffioedd amlosgi, gan gynnwys cost tystysgrif y meddyg, y dystysgrif marwolaeth, teithio i drefnu neu fynd i’r angladd a chostau symud y corff yn y DU os yw’n cael ei symud dros 50 milltir. Yn ogystal, mae cymorth ariannol hyd at £1,000 ar gael ar gyfer costau eraill angladd, megis ffioedd y trefnydd angladdau, blodau a’r arch.

Mae Llywodraeth y DU hefyd yn cynnig taliadau cymorth mewn profedigaeth, sef taliad untro, di-dreth i briod neu bartner sifil rhywun sydd wedi marw. Maent yn ffordd o helpu pobl i dalu am gostau angladd, hyd yn oed y rhai nad ydynt yn derbyn budd-daliadau. £2,500 yw’r taliad untro, neu £3,500 os yw rhywun yn derbyn y Budd-dal Plant, ac yna bydd 18 o daliadau misol gwerth £100 (£350 i’r rhai sy’n derbyn y Budd-dal Plant).

Gallai cymorth ariannol ychwanegol hefyd fod ar gael drwy Fenthyciadau Trefnu a Rhagdaliadau Credyd Cynhwysol.

Trefnu a mynd i angladdau

Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod cyfyngiadau i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru a diogelu iechyd pobl. Mae hyn yn cynnwys cyfyngiadau dros dro ar gynulliadau a symudiadau pobl yng Nghymru. Mae’r rhain yn effeithio ar sut y trefnir angladdau ond maent yn caniatáu iddynt gael eu cynnal oherwydd rydym yn cydnabod ei bod yn bwysig i bobl ffarwelio â’u hanwyliaid.

Mae trefnwyr angladdau wedi cael cyngor penodol ar sut i drefnu angladdau yn ystod y pandemig. Byddan nhw’n gallu’ch arwain drwy’r broses a’ch helpu i wneud trefniadau, gan sicrhau’ch bod yn cael y cyngor a’r cymorth sydd eu hangen arnoch. 

Bydd yr wybodaeth ganlynol yn eich helpu i ddeall rhai o’r prif gyfyngiadau sydd mewn grym.

Caiff pobl fynd i angladd:

  • Os chi yw’r person sy’n trefnu’r angladd
  • Os ydych wedi cael gwahoddiad i’r angladd, neu
  • Os ydych yn ofalwr person sy’n mynd i’r angladd (naill ai am ei fod yn trefnu’r angladd neu am ei fod wedi cael gwahoddiad).

Dylai pawb sy’n mynd i angladd – boed mewn amlosgfa, man addoli neu fynwent – gymryd pob cam rhesymol i aros 2 fetr oddi wrth rywun nad yw’n byw gydag ef neu nad yw'n gofalu amdano. Bydd hyn yn helpu i leihau lledaeniad y coronafeirws. Bydd y rhai sy’n gyfrifol am gynnal yr amlosgfa, y man addoli neu’r fynwent yn gwneud trefniadau i sicrhau y cedwir y pellter hwn rhwng pobl. Bydd hyn yn golygu bod cyfyngiad ar nifer y bobl a fydd yn gallu mynd i angladd. Byddwch chi’n cael gwybod yn glir am y cyfyngiad hwn cyn i’r angladd gael ei gynnal.

Er mwyn diogelu rhag lledaeniad y coronafeirws, dylai angladdau fod drwy wahoddiad yn unig. Mae colli unrhyw un sy’n agos atoch yn beth anodd a thrist iawn. Ond ar yr adeg hon, gofynnwn mai dim ond i angladdau eich teulu a’ch ffrindiau agosaf yr ydych yn mynd a dim ond os ydych wedi cael gwahoddiad. Peidiwch â mynd i angladd os byddai gwneud hynny yn golygu llawer o deithio.

Os oes gennych symptomau’r coronafeirws – tymheredd uchel, peswch newydd parhaus neu golli’ch ymdeimlad o flas neu arogl – ni ddylech fynd. Os ydych yn hunanynysu am fod achos posibl o’r coronafeirws yn eich cartref cewch fynd os cymerwch gamau i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint.

Os ydych yn eithriadol o agored i niwed neu mewn grŵp a warchodir dylech hefyd gael help i fynd os ydych yn dymuno gwneud hynny.

Mae’n bwysig peidio â gohirio angladd anwyliaid. Rydym yn deall pa mor anodd y bydd hyn i’w teuluoedd a’u ffrindiau, ond bydd y canllawiau hyn ar waith hyd y gellir rhagweld er mwyn diogelu’r cyhoedd ac er mwyn sicrhau y gall trefnwyr angladdau, amlosgfeydd a chladdfeydd barhau i gynnig gwasanaeth sydd mor normal â phosibl.

Ffyrdd eraill o gofio am eich anwyliaid

Mae’r cyfyngiadau ar ymweld a dod i gysylltiad â phobl yn ystod y pandemig yn newid y ffordd rydym yn ffarwelio â’n hanwyliaid. Rydym yn gweithio gydag arweinwyr ffydd ac arweinwyr cymunedol i sicrhau bod dymuniadau personol yn cael eu gwireddu ble bynnag y bo modd a byddwn bob amser yn sicrhau bod anwyliaid yn cael eu trin ag urddas a pharch.

Dyma ffyrdd eraill o dalu teyrnged i’ch anwyliaid, neu gofio amdanynt, y gallech eu hystyried:

  • Gellir darlledu angladdau ar-lein a’u ffrydio’n fyw fel y gall pobl nad ydynt yn gallu bod yn bresennol yn gorfforol wylio’r seremoni.
  • Gellir agor llyfrau cydymdeimlad ar-lein a thalu teyrngedau eraill drwy gyfathrebu electronig neu’r cyfryngau cymdeithasol.
  • Gallai teulu a ffrindiau hefyd ystyried cynnal gwasanaeth coffa neu ddathliad o fywyd pan fydd pandemig y coronafeirws wedi dod i ben.  

O ble i gael cymorth emosiynol

Mae yna lawer o bethau ymarferol i’w gwneud pan fydd rhywun agos atoch yn marw ond mae hefyd yn bwysig cydnabod y gall fod angen cymorth arnoch. Mae’r cyfyngiadau ar ein bywydau bob dydd a gyflwynwyd yn sgil y pandemig yn effeithio’n fawr ar ein harferion a’n hymddygiad arferol ynghylch marwolaeth a gall hyn wneud y profiad hyd yn oed yn fwy gofidus ac anodd.

Mae profedigaeth a’r ffordd rydym yn ymateb yn fater personol iawn. Dyma fanylion cyswllt sefydliadau sy’n cynnig cymorth ychwanegol, rhag ofn y bydd arnoch ei angen.

Cruse Bereavement Care adnoddau ar-lein ynglŷn ag effaith y pandemig ar brofedigaeth a galar. Ffoniwch 0808 808 1677.

Bereavement Advice Centre sefydliad ledled y DU sy’n cynnig cyngor ynglŷn â phob agwedd ar brofedigaeth. Ffoniwch 0800 634 9494.

Good Grief Trust peiriant chwilio ar-lein sy’n darparu dolenni at gymorth mewn profedigaeth ledled y DU.

Samaritans sefydliad elusennol sy’n cefnogi pobl mewn gofid difrifol. Ffoniwch 116 123. 

Silverline gwasanaeth cyfeillio ar gyfer pobl hŷn sy’n darparu cymorth 24 awr. Ffoniwch 0800 470 8090.

Child Bereavement UK  mae’n cefnogi teuluoedd pan fo baban neu blentyn o unrhyw oed wedi marw neu yn marw, a phan fo plentyn yn mynd drwy brofedigaeth. Ffoniwch 0800 028 8840.

Winstons Wish mae’n cefnogi plant a phobl ifanc mewn galar drwy gyfleuster sgwrsio ar-lein neu linell gymorth rhad ac am ddim, ledled y DU, 08088 020 021.

2 wish upon a star mae’n cefnogi teuluoedd mewn profedigaeth sydd wedi colli plentyn neu oedolyn ifanc 25 mlwydd oed neu iau yn sydyn ac yn drawmatig.

Rhannu’r dudalen hon