Neidio i'r prif gynnwy

Angen penderfyniad

Gwahoddir y Cabinet i gytuno i gyhoeddi Cymru’r Dyfodol: Y Cynllun Cenedlaethol 2040 ar 24 Chwefror 2021.

Crynodeb

1. Mae’r papur Cabinet hwn -

  • Yn gofyn i Weinidogion gytuno i gyhoeddi Cymru’r Dyfodol.
  • Yn egluro sut mae Cymru’r Dyfodol yn darparu strategaeth ofodol genedlaethol i Lywodraeth Cymru.
  • Yn egluro sut y bydd Cymru’r Dyfodol yn helpu i gyflawni gwaith y Gweinidog.

Cyd-destun

2. Dechreuodd y gwaith o baratoi Cymru’r Dyfodol yn 2016. Yn dilyn rhaglen fanwl o ymgysylltu, ymgynghori, asesu a chraffu, rydym wedi cyrraedd y cam olaf ac rydym erbyn hyn yn barod i gyhoeddi cynllun datblygu cenedlaethol 20 mlynedd gyntaf Llywodraeth Cymru.

3. Pan gaiff ei gyhoeddi, Cymru’r Dyfodol fydd y cynllun datblygu cenedlaethol cyntaf a gyhoeddir yn y DU. Mae'n gyflawniad mawr ac yn dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i'r camau ailadeiladu hirdymor sydd eu hangen i greu Cymru wyrddach, fwy cynhyrchiol a theg yn unol â Deddf Cynllunio a Phrynu Gorfodol 2004 (fel y’i diwygiwyd gan Ddeddf Cynllunio (Cymru) 2015), Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 ac Ail-greu ar ôl COVID-19: Yr heriau a’r blaenoriaethau.

4. Craffodd y Senedd ar Cymru’r Dyfodol rhwng mis Medi a mis Tachwedd 2020. Rwyf wedi ystyried argymhellion a phenderfyniadau'r Senedd a byddaf yn gosod datganiad yn ymateb gerbron y Senedd ar 24 Chwefror 2021. Mae'r broses graffu wedi helpu i wella'r fersiwn derfynol. Mae'r Senedd yn cefnogi Cymru’r Dyfodol ac rwyf wedi gwneud newidiadau terfynol i'r cynllun yng ngoleuni ei sylwadau. Rwyf wedi cytuno â'r rhan fwyaf o'r argymhellion a wnaed i mi gan y pwyllgorau ac wedi gwneud newidiadau i gryfhau Cymru’r Dyfodol mewn amrywiaeth o feysydd gan gynnwys cysylltedd digidol, ymateb COVID-19, Fframweithiau Economaidd Rhanbarthol, canol trefi, seilwaith gwyrdd, parciau cenedlaethol ac ynni.

Rôl Cymru’r Dyfodol

5. Rôl Cymru'r Dyfodol yw darparu fframwaith ar gyfer y camau y mae angen i ni eu cymryd nawr a thros yr 20 mlynedd nesaf. Nid yw'n rhag-weld y dyfodol nac yn ceisio penderfynu yr hyn y byddwn yn ei wneud ymhob amgylchiad. Yn hytrach, mae'n nodi sut y byddwn yn gwneud y penderfyniadau yr ydym yn eu hwynebu, y canlyniadau rydym am eu cyflawni, ein hamcanion polisi gofodol allweddol ac yn rhoi fframwaith ar gyfer cefnogi polisïau presennol Llywodraeth Cymru a pholisïau Llywodraeth Cymru yn y dyfodol.

6. Mae Cymru’r Dyfodol yn amlinellu strategaeth ofodol sy'n nodi ar lefel uchel sut y dylai Cymru dyfu a newid dros yr 20 mlynedd nesaf. Mae'n darparu fframwaith ar gyfer cyflawni'r seilwaith i gefnogi'r twf hwn ac i sicrhau, wrth i'n lleoedd newid, ein bod yn rheoli ein hadnoddau naturiol pwysicaf yn gynaliadwy. 

7. Bydd Cymru’r Dyfodol yn chwarae rhan bwysig wrth helpu i bennu Datblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (ceisiadau cynllunio a gyflwynir i Weinidogion Cymru ac a benderfynir ganddynt). Bydd hefyd yn cefnogi'r defnydd o'r pwerau cydsynio newydd sydd i'w sefydlu gan y Bil Cynllunio Seilwaith a nodwyd dros dro ar gyfer y Senedd nesaf.

8. Mae gan Cymru’r Dyfodol rôl o ran darparu fframwaith gweithredu gan eraill, gan gynnwys llywodraeth leol. Mae'n ategu darpariaethau'r Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau, yn enwedig mewn perthynas â gweithredu Cyd-bwyllgorau Corfforaethol a mwy o weithio rhanbarthol.

Mae Cymru’r Dyfodol yn darparu canlyniadau cyffredin a strategaeth ofodol genedlaethol

9. Mae canlyniadau trosfwaol a strategaeth ofodol Cymru’r Dyfodol wedi'u llunio'n uniongyrchol gan ystod eang o bolisïau Llywodraeth Cymru. Mae ein polisïau economaidd, trafnidiaeth, datgarboneiddio, tai, iechyd, ynni, morol, digidol, adfywio ac amgylcheddol oll wedi cyfrannu at ddatblygu 11 canlyniad ac un strategaeth ofodol i helpu i'w cyflawni. Mae ein gwaith rhanbarthol cynyddol, y camau sydd eu hangen i gefnogi adferiad COVID-19, y gwaith o reoli effaith barhaus Brexit; a'r camau gweithredu i gefnogi ein hardaloedd gwledig hefyd i gyd wedi dylanwadu ar ddull gofodol Cymru’r Dyfodol.

10. Mae cael canlyniadau a strategaeth ofodol genedlaethol sy'n mynegi ystod eang o bolisi'r llywodraeth ar y cyd, yn darparu cyd-destun ar gyfer gwaith ar hyn o bryd ac yn y dyfodol. Mae'n helpu i egluro sut mae gwahanol agweddau ar bolisi'r llywodraeth yn cael eu cysoni a'u cydgysylltu. Er enghraifft, mae Cymru’r Dyfodol yn cefnogi nodau cenedlaethau'r dyfodol drwy ddarparu mecanwaith ar gyfer integreiddio ein polisïau economaidd rhanbarthol â'r seilwaith tai, ynni, digidol a thrafnidiaeth sydd ei angen i'w gefnogi; ac rydym wedi ystyried ar lefel uchel sut y bwriedir cynllunio'r twf hwn i ddiogelu a gwella'r amgylchedd naturiol, a sicrhau datgarboneiddio. Gall yr holl feysydd polisi uchod ddefnyddio Cymru’r Dyfodol i egluro eu perthynas â'i gilydd a dangos sut y caiff polisi mewn un maes ei gydgysylltu ag un arall. Wrth wneud hynny gallant ddibynnu ar y dystiolaeth, yr ymgysylltu, yr ymgynghori, yr asesu a'r craffu helaeth sydd wedi cefnogi gwaith paratoi Cymru’r Dyfodol. Mae hyn yn cynnwys Asesiad Amgylcheddol Strategol, Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd, yr holl asesiadau gofynnol gan Lywodraeth Cymru a phroses baratoi wedi'i llunio gan nodau a ffyrdd o weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

11. Mae llawer o'n gwaith fel Gweinidogion o ran cyflawni ar lawr gwlad yn dechrau gyda phroses o ddiffinio a disgrifio'r hyn yr ydym yn ceisio'i gyflawni a sut y mae'n berthnasol i rannau eraill o bolisi'r llywodraeth. Drwy ddefnyddio Cymru’r Dyfodol yn eu gwaith, gall Gweinidogion symud yn gyflymach, lle y bo'n briodol, at fentrau cyflawni polisi. Mae statws cynllun datblygu Cymru’r Dyfodol yn golygu y bydd cynigion datblygu ar bob graddfa sy'n unol â Cymru’r Dyfodol yn cael eu cefnogi drwy'r system gynllunio. Drwy gysoni cynigion â Cymru’r Dyfodol, bydd datblygiadau newydd a ysgogir gan Lywodraeth Cymru a'n partneriaid y mae angen caniatâd cynllunio ar eu cyfer, yn cael eu cefnogi mewn egwyddor.

Y berthynas rhwng Cymru’r Dyfodol a meysydd polisi

12. Ceir crynodeb isod o rai o'r agweddau polisi allweddol y bydd Gweinidogion yn gallu eu defnyddio o Cymru’r Dyfodol i gefnogi eu gwaith.

 

Maes Polisi

 

 

Cefnogaeth gan Cymru’r Dyfodol

Ynni Adnewyddadwy

• Nodi 10 ardal ar gyfer datblygu ynni gwynt

• Polisi ar gyfer Datblygiadau Ynni Adnewyddadwy a Charbon Isel o Arwyddocâd Cenedlaethol

Tai

• Nodi'r angen am 110,000 o dai dros yr 20 mlynedd nesaf (16,200 yn y Gogledd, 1,800 yn y Canolbarth, 25,600 yn y De-orllewin, 66,400 yn y De-ddwyrain) gyda phwyslais clir ar ddarparu tai cymdeithasol a fforddiadwy

Ardaloedd Twf

• Nodi ardaloedd twf cenedlaethol a rhanbarthol wedi'u gwasgaru ledled Cymru i sicrhau mwy o ffyniant a lleihau anghydraddoldeb

Canol Trefi

• Polisi clir i hyrwyddo dull gweithredu canol trefi yn gyntaf, sy'n caniatáu newid yng nghanol trefi ac a fydd yn helpu i gyfeirio defnyddiau newydd i ganol trefi

Rhanbarthau

• Fframwaith i sbarduno cynllunio a pharatoi Cynlluniau Datblygu Strategol yn rhanbarthol a chaniatáu ar gyfer cydgysylltu cynlluniau defnydd tir, trafnidiaeth a datblygu economaidd rhanbarthol

Ecosystemau a Bioamrywiaeth

• Polisi i sbarduno camau gweithredu strategol i ddiogelu rhwydweithiau ecolegol a sicrhau gwelliannau bioamrywiaeth

Llifogydd

• Fframwaith rheoli perygl llifogydd i alluogi twf strategol cynaliadwy ac adfywio mewn Ardaloedd Twf Cenedlaethol a Rhanbarthol

Trafnidiaeth

• Polisïau i gefnogi blaenoriaethau trafnidiaeth cenedlaethol, rhanbarthol a lleol

• Polisi i ganolbwyntio twf a datblygiad o amgylch cynlluniau metro

• Ffocws cryf ar leihau'r angen i deithio, trafnidiaeth gyhoeddus a theithio llesol

Datgarboneiddio

• Datblygodd Cymru'r Dyfodol fel cyfanwaith i ysgogi datgarboneiddio er mwyn cyflawni ein rhwymedigaethau rhyngwladol a cenedlaethol

Gwledig

• Fframwaith polisi gwledig hyblyg i gefnogi sectorau gwledig traddodiadol a newydd a grymuso ardaloedd gwledig i ddefnyddio'r system gynllunio i fynd i'r afael â'u materion allweddol

13. Rydw i wedi dosbarthu nodyn briffio byr i chi yn nodi'r berthynas rhwng Cymru’r Dyfodol a phortffolios unigol yn fanylach. Rydw i hefyd wedi gofyn i'm swyddogion drefnu digwyddiad lansio Cymru’r Dyfodol i'ch swyddogion ar ôl ei gyhoeddi, er mwyn sicrhau bod cyfle cynnar i drafod ymhellach sut y gellir defnyddio Cymru’r Dyfodol i gefnogi gwaith y llywodraeth.

Cefnogi ein Cynlluniau Gwariant

14. Yng nghynigion y Gyllideb Ddrafft a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr 2020, mae Llywodraeth Cymru yn nodi sut rydym, wrth adeiladu dyfodol gwyrddach, yn canolbwyntio ar ein blaenoriaethau o ran tai, mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd, ac ail-fuddsoddi yng nghanol trefi er mwyn sicrhau bod ein buddsoddiad mewn seilwaith yn cael yr effaith fwyaf bosibl. Mae hyn yn cynnwys £36.8m ychwanegol ar gyfer tai cymdeithasol a £5m yn fwy i ddatblygu ein Coedwig Genedlaethol a buddsoddi mewn bioamrywiaeth ehangach. Rydym yn buddsoddi £40m yn ychwanegol mewn seilwaith addysg a byddwn yn parhau i ddatgarboneiddio trafnidiaeth, gan roi hwb o £20m i'r cyllid ar gyfer teithio llesol, a darparu cyfanswm buddsoddiad o £274.7m ar gyfer y rheilffyrdd a’r metro. Bydd Cymru’r Dyfodol yn darparu fframwaith i gefnogi'r blaenoriaethau hyn yn uniongyrchol, gan sicrhau bod penderfyniadau a wneir gan y system gynllunio ar bob lefel yn cael eu cysoni i gefnogi'r ddarpariaeth a manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd y mae'r buddsoddiad hwn yn eu darparu.

15. Yn unol â'n hymrwymiad i sicrhau bod ein buddsoddiad mewn seilwaith yn cael yr effaith fwyaf posibl ar gyfer Cymru wyrddach, nododd Llywodraeth Cymru hefyd ym mis Rhagfyr yr egwyddorion ar gyfer olynydd y Cynllun Buddsoddi yn Seilwaith Cymru. Bydd fframwaith newydd olynydd y Cynllun Buddsoddi yn Seilwaith Cymru yn seiliedig ar gyfres o ganlyniadau, gan ganolbwyntio penderfyniadau buddsoddi ar yr hyn y gall seilwaith yng Nghymru ei wneud a'r hyn y gall ei alluogi, yn hytrach na'r hyn y dylai fod.

16. Bydd olynydd y Cynllun Buddsoddi yn Seilwaith Cymru yn nodi'r canlyniadau strategol y mae angen i'n buddsoddiadau seilwaith eu cyflawni, yn ogystal â'n dull cyffredinol o ariannu'r gwaith o gyflawni'r seilwaith hwnnw yng Nghymru. Fel y nododd y Gweinidog Cyllid a’r Trefnydd yn ei Datganiad Ysgrifenedig ym mis Rhagfyr, bydd olynydd y Cynllun Buddsoddi yn Seilwaith Cymru yn seiliedig ar gyfres o gynlluniau cyllid seilwaith sy'n nodi'r rhaglenni seilwaith allweddol sydd eu hangen i gyflawni'r canlyniadau a nodir gan y strategaeth.  Bydd egwyddorion Cymru’r Dyfodol sy'n seiliedig ar leoedd yn chwarae rhan allweddol wrth lunio'r rhaglenni seilwaith hynny, ac felly yn eu tro, yn sicrhau buddsoddiad mewn seilwaith Llywodraeth Cymru. 

Rhoi Cymru’r Dyfodol ar waith

17. Mae'n bwysig nad yw cyhoeddi Cymru’r Dyfodol yn cael ei ystyried fel diwedd proses ond yn hytrach yn ddechrau arni. Mae'n darparu fframwaith i helpu i gydlynu ein gweithredoedd, canolbwyntio ein buddsoddiadau a rhoi cyd-destun i strategaethau sy'n dod i'r amlwg. Mae'n rhoi sicrwydd ar feysydd twf cenedlaethol a rhanbarthol a'r canlyniadau yr hoffem i ddatblygiad newydd eu cyflawni. Bydd yn grymuso awdurdodau lleol a Chyd-bwyllgorau Corfforaethol i hyrwyddo defnydd tir rhanbarthol cryfach, trafnidiaeth a chynllunio economaidd ac yn rhoi cyfeiriad clir ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan Lywodraeth Cymru a'n partneriaid yn y meysydd hyn.

18. Yn dilyn ei gyhoeddi, bydd fy swyddogion yn parhau i weithio gyda swyddogion ar draws Llywodraeth Cymru a'u cefnogi i ddefnyddio Cymru’r Dyfodol i gefnogi gwaith sy'n bodoli eisoes ac yn y dyfodol. Bydd trefniadau llywodraethu ffurfiol yn cael eu sefydlu yn gynnar yn nhymor newydd y Senedd. Gobeithio y gall y canlyniadau cyffredin a'r strategaeth ofodol y mae Cymru’r Dyfodol yn eu nodi fod yn sail i gefnogi ystod eang o bolisïau a mentrau ac y gallant gefnogi ffocws cynharach ar gyflawni ar lawr gwlad.

Cyfathrebu a chyhoeddi

19. Bydd Cymru’r Dyfodol yn destun gwaith cyfathrebu a chyhoeddi helaeth. Byddaf yn gosod datganiad gerbron y Senedd ar 24 Chwefror 2021 yn nodi fy ymateb i waith craffu'r Senedd ar Cymru’r Dyfodol.

20. Bydd nifer o fersiynau o Cymru’r Dyfodol yn cael eu cynhyrchu, gan gynnwys fersiwn llawn a fersiwn i bobl ifanc. Bydd rhaglen gymorth i Awdurdodau Lleol yn cael ei darparu ar ôl cyhoeddi. Gellir cyhoeddi'r papur hwn chwe wythnos ar ôl y cyfarfod hwn.  

Argymhelliad

Cytuno i gyhoeddi Cymru’r Dyfodol: Cynllun Cenedlaethol 2040 ar 24 Chwefror 2021.

Julie James, AS
Y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol

Chwefror 2021