Neidio i'r prif gynnwy

Cefndir a chwmpas y canllawiau

Sylwch gan fod yr amgylchiadau’n newid yn gyflym, gallai’r canllawiau hyn newid. I gael y wybodaeth ddiweddaraf am COVID-19, ewch i Coronafeirws (COVID-19) a Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae’r canllawiau hyn wedi’u bwriadu i helpu gwasanaethau Camddefnyddio Sylweddau a digartrefedd, a’r rhai sy’n gweithio gyda phoblogaethau agored i niwed, yn enwedig y rhai sydd ag anhwylderau defnyddio cyffuriau a/neu alcohol, problemau iechyd meddwl sy’n cyd-ddigwydd, ac anghenion cymhleth. Datblygwyd y ddogfen hon yn unol â chanllawiau cyfredol Public Health England, a gwybodaeth hanfodol ar gyfathrebu â defnyddwyr gwasanaeth, aelodau staff, yn cynnwys gwirfoddolwyr, a theulu neu ofalwyr. Nod y canllawiau yw mynd i’r afael â rhai o’r materion penodol iawn sy’n berthnasol i’r sector wrth ymateb i COVID-19 tra mae’n parhau i gefnogi rhai o’r bobl fwyaf agored i niwed yng Nghymru.

Rydym yn ymwybodol fod llawer o wasanaethau a chomisiynwyr eisoes yn cynllunio ac yn addasu gwasanaethau i ateb yr argyfwng presennol. Yn anochel, rhybudd byr a geir i ymateb i faterion sy’n datblygu, a gwasanaethau sydd yn y sefyllfa orau i weithio gyda chomisiynwyr a gwneud y penderfyniadau hyn. Bydd rhagor o gyngor i gomisiynwyr yn dilyn i gefnogi’r broses hon a hyblygrwydd lleol.

Dylai comisiynwyr a darparwyr gwasanaethau ddefnyddio’r canllawiau hyn hefyd i sicrhau bod anghenion eu gwasanaethau yn cael eu hystyried fel rhan o’r ymateb a’r cynllunio ehangach yn ymwneud â COVID-19, gan addasu i’r sefyllfa fel y mae’n esblygu.

Er nad ydym yn gwybod bod mwy o risg o gael eu heintio â COVID-19 i bobl sy’n ddigartref, y rhai sy’n camddefnyddio sylweddau neu sydd ag anhwylderau sy’n cyd-ddigwydd, cydnabyddir bod y grwpiau hyn yn fwy tebygol o lawer o fod ag anhwylderau iechyd meddygol sydd eisoes yn bodoli, diffyg cadernid ariannol a bod yna efallai ffactorau penodol sy’n eu rhwystro rhag dilyn cyngor cyffredinol ar iechyd y cyhoedd. Yn ogystal, mae’n hollbwysig ein bod ni, ar yr adeg hon, yn sicrhau nad oes mwy fyth o stigma yn codi tuag at grwpiau sydd eisoes yn dioddef lefelau uchel o wahaniaethu.

Mae Llywodraeth Cymru, ynghyd â’r gwledydd datganoledig eraill, yn rhan o’r UK Action Plan er mynd i’r afael â COVID-19.

Mae’r cyngor ar COVID-19 yn cael ei ddiweddaru’n rheolaidd ac mae ar gael ar:

Mae’r gwefannau hyn yn cael eu diweddaru’n rheolaidd gydag amrywiaeth o ganllawiau.

Am ganllawiau ar ddefnyddio PPE mewn lleoliadau ym meysydd tai, iechyd a gofal cymdeithasol – darllenwch gyngor diweddaraf Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Sylwch hefyd ar gyngor y comisiynydd gwybodaeth ar rannu data

Mae canllawiau generig i leoliadau gofal cymdeithasol neu gymunedol a lleoliadau preswyl hefyd ar gael. Mae canllawiau penodol hefyd gan Public Health England yn ymdrin â’r rhai sy’n cysgu ar y stryd a gwasanaethau digartrefedd.

Mae’r canllawiau hyn yn cwmpasu:

  • Gwasanaethau Dydd ar gyfer gwasanaethau Camddefnyddio Sylweddau a phobl sy’n ddigartref
  • Gwasanaethau Triniaeth Gymunedol i’r rhai sy’n Camddefnyddio Sylweddau
  • Pobl â Chyflyrau sy’n Cyd-ddigwydd
  • Gwasanaethau Cymunedol i bobl ddigartref
  • Hosteli a Llety Dros Dro, yn cynnwys llochesau nos a thai amlbreswyliaeth ar gyfer y grwpiau hyn o gleientiaid
  • Prosiectau Tai yn Gyntaf
  • Gwasanaethau Maes Camddefnyddio Sylweddau, yn cynnwys gwasanaethau teithiol
  • Gwasanaethau Maes Digartrefedd, yn cynnwys unedau symudol a gwasanaeth darparu bwyd ar y strydoedd
  • Gwasanaethau Ailsefydlu Preswyl
  • Gwasanaethau Cyffuriau ac Alcohol Cymunedol

Bydd y canllawiau hyn yn helpu gwasanaethau camddefnyddio sylweddau a digartrefedd, comisiynwyr a chyflogwyr i roi cyngor i’w staff ar:

  • y coronafeirws newydd, COVID-19
  • sut i helpu i atal lledaenu pob haint anadlol, yn cynnwys COVID-19
  • beth i’w wneud os bydd rhywun yr amheuir bod COVID-19 arno, neu fod hynny wedi’i gadarnhau, yn dod i leoliad gwasanaeth camddefnyddio sylweddau neu ddigartrefedd, neu wedi bod mewn lleoliad felly
  • pa gyngor i’w roi i unigolion, yn ddefnyddwyr gwasanaeth a staff

Arwyddion a symptomau COVID-19

Math o feirws yw coronafeirws. Fel grŵp, mae coronafeirysau yn gyffredin ar draws y byd. Mae COVID-19 yn straen newydd o goronafeirws a nodwyd gyntaf yn ninas Wuhan, Tsieina ym mis Ionawr 2020.

Mae cyfnod magu COVID-19 rhwng 2 ac 14 days. Mae hyn yn golygu, os bydd unigolyn yn dal yn iach 14 diwrnod ar ôl dod i gysylltiad â rhywun y cadarnhawyd bod coronafeirws arno, nad yw’r unigolyn wedi cael yr haint.

Symptomau cyffredin coronafeirws (COVID-19) yw un neu fwy o'r canlynol yn cychwyn:

  • peswch parhaus newydd
  • tymheredd uchel
  • colli neu newid yn eich ymdeimlad o arogl neu flas

Gall y symptomau ddatblygu yn y 14 diwrnod ar ôl dod i gysylltiad â rhywun sydd â haint COVID-19.

Yn gyffredinol, gall yr heintiau hyn achosi symptomau mwy difrifol mewn pobl â systemau imiwnedd gwannach, pobl hŷn, a’r rhai â chyflyrau hirdymor megis diabetes, canser a chlefyd cronig yr ysgyfaint. Gall hyn gynnwys y rheini sy’n defnyddio neu sydd â dibyniaeth ar gyffuriau a/neu alcohol, y rhai sy’n ddigartref a phobl y mae eu hiechyd corfforol wedi’i wanhau.

Sut mae COVID-19 yn cael ei ledaenu

O’r hyn a wyddom am goronafeirysau eraill, mae COVID-19 yn fwyaf tebygol o gael ei ledaenu pan fydd cyswllt agos (o fewn 2 fetr) â pherson heintus. Mae’n debygol fod y risg yn cynyddu po hiraf y caiff rhywun gysylltiad agos â pherson heintus.

Mae’n fwyaf tebygol mai secretiadau anadlol sy’n cynnwys y feirws yw’r dull trosglwyddo pwysicaf; caiff y secretiadau hyn eu cynhyrchu pan fydd person heintus yn pesychu neu’n tisian, yn yr un ffordd ag y caiff anwyd ei ledaenu.

Mae 2 brif ffordd i bobl ledaenu COVID-19:

  • gellir lledaenu’r haint i bobl gerllaw (o fewn 2 fetr) neu efallai y gellid ei anadlu i mewn i’r ysgyfaint
  • mae’n bosibl hefyd y gall rhywun gael ei heintio drwy gyffwrdd arwyneb, gwrthrych neu law person heintus sydd wedi’i halogi â secretiadau anadlol a’i fod wedyn yn cyffwrdd ei geg, ei drwyn neu’i lygaid ei hun (er enghraifft, cyffwrdd â handlen drws neu ysgwyd llaw ac yna cyffwrdd ei wyneb ei hun). Ein dealltwriaeth ar hyn o bryd yw nad yw’r feirws yn goroesi ar wynebau am fwy na 72 awr.

Atal heintiau rhag lledaenu

Nid oes brechlyn i atal COVID-19 ar hyn o bryd. Y ffordd orau o atal yr haint yw osgoi dod i gysylltiad â’r feirws.

Mae egwyddorion cyffredinol y gall pawb eu dilyn i atal feirysau anadlol rhag lledaenu, yn cynnwys:

  • golchi’ch dwylo’n aml - gyda sebon a dŵr, neu defnyddiwch hylif diheintio dwylo â 60% o leiaf o alcohol os nad oes cyfleusterau golchi dwylo ar gael – mae hyn yn arbennig o bwysig ar ôl mynd ar gludiant cyhoeddus. Mae canllawiau ar gael ar olchi dwylo
  • gorchuddio eich peswch neu’ch tisian â hances bapur, a thaflu’r hances yn y bin. Gweler Catch It, Bin It, Kill It
  • dylai pobl sy’n teimlo’n sâl aros gartref ac ni ddylent fynd i’r gwaith
  • dylai gweithwyr olchi eu dwylo:
    • cyn gadael cartref
    • wrth gyrraedd y gwaith
    • ar ôl defnyddio’r toiled
    • rhwng cyfarfod â chleientiaid (lle bo hynny’n bosibl)
    • ar ôl egwyl a gweithgareddau chwaraeon
    • cyn paratoi bwyd
    • cyn bwyta unrhyw fwyd, yn cynnwys byrbrydau
    • cyn gadael y gwaith
    • wrth gyrraedd adref
  • peidio â chyffwrdd eich llygaid, eich trwyn a’ch ceg â’ch dwylo pan fyddant heb gael eu golchi
  • glanhau a diheintio gwrthrychau ac arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml

Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar flog Public Health England ac ar dudalen NHS UK

Sylweddolir nad oes modd ar hyn o bryd cael gafael ar hylif diheintio dwylo mewn llawer o achosion. Os nad ydych chi’n gallu cael gafael ar hylif diheintio, dylid nodi bod golchi dwylo effeithiol a rheolaidd gan ddilyn y canllawiau yn rhoi amddiffyniad effeithiol. Os oes prinder hylif diheintio dwylo, dylid ei gadw ar gyfer defnyddwyr gwasanaeth/lleoliadau (e.e. gwasanaethau maes).

Masgiau wyneb

Yn ystod gweithgareddau o ddydd i ddydd, NID YW masgiau wyneb yn amddiffyn rhag feirysau anadlol fel COVID-19 ac nid oes angen eu gwisgo. Yr unig adeg yr argymhellir gwisgo masgiau wyneb yw pan fydd gweithiwr gofal iechyd yn argymell hynny i unigolion sydd wedi’u heintio, i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint i bobl eraill.

Ymateb Llywodraethu a Chynllunio Strategol

Mae’r canllawiau hyn yn rhoi cyngor uniongyrchol i gyflogwyr a staff mewn gwasanaethau camddefnyddio sylweddau a digartrefedd. Ym mhob ardal, fodd bynnag, dylai arweinwyr gwasanaethau a chomisiynwyr sicrhau bod anghenion eu gwasanaethau a’u defnyddwyr gwasanaeth yn cael eu hystyried yn llawn mewn cynlluniau strategol ar gyfer pob maes perthnasol. Mae cynlluniau sylweddol eisoes wedi’u sefydlu ledled Cymru i ymateb i argyfyngau ac mae’r rhain yn cael eu rhoi ar waith yn awr i gwrdd â her COVID-19. Mae’n bwysig felly fod ymatebion y sector yn cael eu cysylltu’n llawn â chynllunio ehangach ar lefel ranbarthol a lleol, fel y maent yn genedlaethol, nid yn unig er mwyn lleihau dyblygu ond i sicrhau anghenion penodol gwasanaethau a defnyddwyr gwasanaeth yn y grwpiau bregus dan sylw. Bydd hyn hefyd yn sicrhau bod gwasanaethau’n cael eu cefnogi’n llawn os bydd y canllawiau a’r cynlluniau’n datblygu ymhellach. Dylai arweinwyr Byrddau Cynllunio Ardal Camddefnyddio Sylweddau sefydlu’r strwythurau a’r cysylltiadau perthnasol ym mhob ardal.

Canllawiau Gweithredol

Adeg ysgrifennu’r canllawiau hyn, bydd gwasanaethau yn rhoi blaenoriaeth i addasu’r modelau gwaith, ond dylent ddilyn cyngor cyffredinol ar hylendid a sylwi ar symptomau a risgiau. Y cyngor yn awr yw y dylai gwasanaethau wyneb yn wyneb sy’n gallu newid i ddarpariaeth o bell wneud hynny; mae’r rhan fwyaf o wasanaethau eisoes wedi rhoi’r gorau i weithgareddau grŵp a dylent wneud hynny os nad yw wedi digwydd eisoes. Fodd bynnag, mae llawer o wasanaethau’n hanfodol i gefnogi’r grwpiau cleient bregus hyn, fel hosteli a gwasanaethau rhagnodi, felly mae angen paratoi ac ystyried y rhwystrau penodol iawn a wynebir gan y cleientiaid hyn wrth gadw at a dilyn rhai o’r canllawiau.

Cefnogi Pobl ag Anghenion Cymhleth

Mae gwasanaethau Digartref a Chamddefnyddio Sylweddau yn cefnogi pobl gyda rhai o’r anghenion mwyaf cymhleth a allai wynebu heriau sylweddol iawn yn ystod yr argyfwng presennol. Bydd staff rheng flaen yn adnabod defnyddwyr eu gwasanaeth yn dda a, lle bynnag y mae hynny’n bosibl, dylent deilwra’r cymorth i ddiwallu anghenion unigolion. Mewn llawer o achosion, bydd staff wedi datblygu perthynas dda ac ymddiriedaeth. Dylai’r gwasanaethau weithio i flaenoriaethu eu gwasanaethau a’u staff er mwyn cefnogi’r bobl sy’n fwyaf agored i niwed gan gynnwys, lle bo modd, darparu gwaith maes i’r rhai sydd wedi ymddieithrio fwyaf.

Rhannu Gwybodaeth gyda Defnyddwyr Gwasanaeth

O ystyried bod y sefyllfa erbyn hyn yn cael effaith sylweddol ar weithrediadau dyddiol, mae’n hanfodol ein bod yn rhannu gwybodaeth am COVID-19 mewn ffordd glir a chyson. Dylai gwasanaethau roi sicrwydd a gofyn i’w holl ddefnyddwyr ddilyn y canllawiau cyffredinol ar hylendid. Dylent gynorthwyo defnyddwyr y gwasanaeth i wneud hyn, lle bynnag y bo hynny’n bosibl - dylai hyn gynnwys darparu hylif diheintio dwylo yn y gymuned ac mewn lleoliadau preswyl os yw ar gael, ac os oes prinder hylif diheintio dwylo dylai gael ei gadw ar gyfer gwasanaethau maes. Lle nad oes hylif diheintio dwylo ar gael mae golchi dwylo’n rheolaidd gyda sebon, dŵr poeth lle bynnag y bo hynny’n bosibl a llieiniau papur i sychu dwylo a bin ar gyfer eu gwaredu yn gam amddiffyn effeithiol.

Dylai gwasanaethau arddangos posteri cyngor COVID-19 yn ogystal â darparu cyngor cyffredinol ar hylendid. Mae angen i gefnogaeth gydnabod y bydd gofyn, ar gyfer llawer o bobl, i rai elfennau o’r cyngor dawelu meddwl defnyddwyr gwasanaeth a’u cynnal. Yn ogystal, dylid annog defnyddwyr gwasanaeth i ddilyn y canllawiau swyddogol yn unig, nid unrhyw beth o ffynonellau annibynadwy megis cyfryngau cymdeithasol.

Gwyddom fod llawer o unigolion a gefnogir drwy ein gwasanaethau yn ei chael hi’n anodd yn barod cael gafael ar wasanaethau iechyd, yn cynnwys gofal sylfaenol. Mae’n bwysig iawn, cyn belled ag y bo modd, ein bod ni’n gofyn i unigolion BEIDIO Â MYND I ADRANNAU DAMWEINIAU AC ACHOSION BRYS NAC I FEDDYGFEYDD TEULU ar hyn o bryd, yn unol â’r cyngor i’r cyhoedd yn gyffredinol. Lle bynnag y bo modd, dylid gofyn i unigolion ffonio’r GIG 111 neu, mewn argyfwng, 999, a’u cefnogi i wneud hynny.

Staff sy’n gweithio mewn Gwasanaethau Camddefnyddio Sylweddau a Digartrefedd

Fel y dywedwyd yn barod, nid oes unrhyw dystiolaeth fod pobl sy’n ddigartref neu bobl â phroblemau camddefnyddio sylweddau yn wynebu mwy o risg o COVID-19.  Fodd bynnag, efallai eu bod yn fwy agored i niwed oherwydd cyflyrau iechyd corfforol sy’n bodoli eisoes neu nad ydynt yn cael eu trin, neu eu bod yn wynebu rhwystrau ychwanegol rhag atal heintiau. Dylid cofio bod llawn cymaint o risg i ddefnyddwyr gwasanaeth ddal COVID-19 oddi wrth aelodau staff, felly dylai pawb o’r staff  gymryd camau i osgoi hyn drwy’r arferion hylendid ac atal a thrwy ddilyn y canllawiau os ydynt yn teimlo’n sâl.

Dylai unrhyw aelod staff sydd â symptomau ddilyn y cyngor sy’n cael ei roi i’r cyhoedd a hunanynysu a pheidio â mynd i’r gwaith nes bydd wedi cwblhau’r cyfnod ynysu. Os oes modd, dylai staff weithio o bell, er na fydd hyn yn amlwg yn bosibl mewn llawer o amgylchiadau.

Os caiff staff eu cynghori i hunanynysu dylent ddilyn y cyngor diweddaraf.

Beth i’w wneud os bydd defnyddiwr gwasanaeth, aelod staff neu breswylydd yn mynd yn sâl

Mae’n hanfodol meddu ar y wybodaeth ddiweddaraf gan Public Health England am y diffiniad o achos o COVID-19 a’r arwyddion a’r symptomau anadlol, a dylid nodi y gall symptomau haint COVID-19 fod yn debyg i symptomau diddyfnu oddi ar gyffuriau ac alcohol ymysg defnyddwyr gwasanaeth. Gellir cael y wybodaeth ddiweddaraf am y diffiniad drwy fynd i dudalennau gwe PHE.

Os yw’r person yn dangos arwyddion o salwch anadlol, dylai gael ei symud i ardal oddi wrth bobl eraill. Os yw’n bosibl, dylid dod o hyd i ystafell neu ardal lle gellir ei ynysu y tu ôl i ddrws caeedig. Os oes modd agor ffenestr, gwnewch hynny i gael awyr iach. Oni bai fod gan y person symptomau sylweddol neu ei fod yn cael cymhlethdodau, ni ddylai ffonio’r GIG 111. Os yw’r person dan sylw yn cael problemau sylweddol neu fod ganddo gymhlethdodau eraill, yna dylai ffonio’r GIG 111 ei hun neu, os na all wneud hynny, dylai aelod staff ffonio ar ei ran. Os yw’r unigolyn yn ddifrifol wael neu wedi cael anaf difrifol, neu os yw ei fywyd mewn perygl, ffoniwch 999 fel argyfwng.

Os bydd unigolyn wedi cymryd gorddos, gweinyddwch Naloxone a dilynwch y gweithdrefnau achub bywyd yn ôl y protocol.  

Wrth ddisgwyl am gyngor gan y GIG 111 neu ddisgwyl i ambiwlans gyrraedd, dylai pawb arall osgoi cyswllt uniongyrchol neu agos. Dylai’r unigolyn osgoi cyffwrdd â phobl, arwynebau a gwrthrychau, a chael ei gynghori i orchuddio’i geg a’i drwyn â hances bapur pan fydd yn pesychu neu’n tisian ac i daflu’r hances yn y bin wedyn. Os nad oes hancesi papur ar gael, dylai besychu a thisian i blygiad ei benelin.

Unigolion sy’n gyndyn i hunanynysu neu sy’n gwrthod gwneud hynny

Cael gwared ar sbwriel a storio eiddo personol

Dylai unrhyw wastraff sydd wedi bod mewn cysylltiad ag achos posibl o COVID-19, yn cynnwys hancesi papur sydd wedi’u defnyddio, gael eu rhoi mewn bag sbwriel plastig a’i glymu. Yna dylid rhoi’r bag plastig mewn ail fag sbwriel, ei glymu, a’i waredu yn y gwastraff cyffredinol ar ôl 72 awr.

Mewn lleoliadau preswyl, yn cynnwys hosteli, os bydd unigolyn symptomatig yn gadael yr adeilad, er enghraifft, am fod rhaid iddo gael ei dderbyn i’r ysbyty, dylid dilyn y canllawiau ar drafod llieiniau a glanhau.

Beth i’w wneud os oes unigolyn symptomatig wedi bod yn y swyddfa, mewn gweithle neu mewn lleoliad preswyl yn ddiweddar

Os bydd unigolyn sy’n sympomatig wedi bod ar y safle yn ddiweddar, dilynwch y canllawiau glanhau a diheintio: COVID-19: cleaning in non-healthcare settings - GOV.UK a chanllawiau ar gyfer rhwystro a rheoli haint mewn lleoliadau gofal iechyd.

Glanhau’r lleoliad gwasanaeth neu’r lleoliad preswyl, yn cynnwys hosteli, lle mae achosion posibl

Dilynwch y canllawiau glanhau a diheintio, yn cynnwys golchi dillad:

COVID-19: cleaning in non-healthcare settings - GOV.UK a chanllawiau ar gyfer rhwystro a rheoli haint mewn lleoliadau gofal iechyd

Mae’n arfer da sefydlu rhaglen lanhau reolaidd a chadarn, os nad yw hyn eisoes wedi’i sefydlu. 

Dylai pob hostel ac unedau llety lluosog sefydlu cynlluniau ar gyfer man diogel ac ynysu preswylwyr, yn ogystal â threfniadau glanhau rheolaidd.

Camau gweithredu penodol ar gyfer staff cymdeithasol a chymunedol sy’n ymweld â defnyddiwr gwasanaeth gartref, neu’n darparu gwasanaethau maes

Mae gwasanaethau maes yn cynnig cyswllt hanfodol i rai o’r unigolion mwyaf ynysig ac agored i niwed rydym yn eu cefnogi. Ar hyn o bryd, bydd gwasanaeth maes, yn enwedig i’r rhai sy’n cysgu ar y stryd, yn her barhaus. Lle bynnag y bo hynny’n bosibl, dylai’r gwasanaethau geisio cadw mewn cysylltiad â phob unigolyn sy’n agored i niwed a cheisio gwybod ble maen nhw a monitro os nad yw pobl yn mynychu’r mannau cyfarfod arferol. Dylai’r holl weithwyr maes ddilyn y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol ac adolygu’r trefniadau presennol ar weithio’n ddiogel.

Cyn ymweliad cartref, dylai staff sy’n darparu gwasanaethau cymdeithasol, cymunedol a maes ganfod, os oes modd, dros y ffôn, drwy neges testun neu e-bost, a yw defnyddiwr gwasanaeth neu aelod o’r aelwyd yn hunanynysu. Os oes rhywun yn hunanynysu a bod ymweliad yn hanfodol, yna dylid cynnal asesiad risg llawn gyda rheolwyr a phenderfynu ar y camau gorau.

Yn ystod sgwrs ar y ffôn gyda defnyddiwr gwasanaeth neu ei gynrychiolydd i asesu pa mor addas yw ar gyfer ymweliad cartref, os tybir ei fod yn bodloni meini prawf PHE ar gyfer achos posibl, dylid osgoi asesiad wyneb yn wyneb.

Os oes angen sylw meddygol brys ar unigolyn

Os yw’r unigolyn yn ddifrifol wael ac angen sylw meddygol brys neu drosglwyddiad ambiwlans i ysbyty, ffoniwch 999 a rhoi gwybod i’r sawl sy’n delio â galwadau ambiwlans am y cysylltiadau posibl â COVID-19.

Ar ôl i’r unigolyn gael ei drosglwyddo i’r ysbyty, dylid cau’r ystafell ac ni ddylid ei defnyddio nes bod yr unigolyn wedi dychwelyd o’r ysbyty.

Lleoliadau digartrefedd a chamddefnyddio sylweddau – paratoi eich adeiladau

Dylai pob gwasanaeth gynllunio ymlaen llaw er mwyn lleihau’r risg o heintiad a sut i’w reoli os bydd symptomau’n ymddangos mewn defnyddiwr gwasanaeth neu aelod staff. Dylai gwasanaethau megis hosteli neu wasanaethau rhagnodi baratoi eu lleoliad er mwyn lleihau’r risg o COVID-19:

  • Gwneud yn siŵr bod lleoliadau’n cael eu glanhau’n rheolaidd a’u bod yn cael eu cadw’n lân a hylan yn ystod yr amseroedd agor.
  • Darparu hylif diheintio dwylo mewn lleoliadau ac annog yr holl staff a defnyddwyr y gwasanaeth i’w ddefnyddio wrth gyrraedd ac yn rheolaidd, neu olchi dwylo â dŵr sebon poeth.
  • Annog golchi dwylo’n rheolaidd gyda dŵr poeth a sebon, gan sicrhau bod cyfleusterau ar gael i wneud hynny.
  • Arddangos posteri am COVID-19, golchi dwylo a hylendid.
  • Sicrhau bod bwyd yn cael ei ddarparu mewn modd hylan ac osgoi hunanwasanaeth.
  • Sicrhau bod nwyddau ymolchi am ddim ar gael i ddefnyddwyr gwasanaeth na allant eu fforddio.
  • Sicrhau bod desgiau, ffonau ac offer arall yn cael eu glanhau’n rheolaidd ac o leiaf rhwng iddynt gael eu defnyddio gan wahanol bobl.
  • Darparu hancesi papur a sicrhau eu bod yn cael eu gwaredu’n ddiogel.

Dylai gwasanaethau ystyried pa ystafelloedd sydd ar gael i helpu rhywun i ynysu wrth geisio arweiniad neu gymorth meddygol. Os ydych chi’n gweithio mewn lleoliad neu hostel mynediad agored, dylech fod ag ystafell ddiogel y gallwch ofyn i rywun symud iddi os oes ganddynt symptomau posibl.

Hosteli a Llochesau Nos

Lle mae hosteli’n darparu ystafelloedd unigol a chyfleusterau a rennir i unigolion, dylent roi safon uwch o hylendid ar waith a rhoi gwybod i’r holl drigolion am hyn, gan gynnwys, lle bo hynny’n bosibl, cadw pellter cymdeithasol. Dylent ddilyn y canllawiau i leoliadau preswyl mewn perthynas â COVID-19. Dylid sgrinio derbyniadau newydd am symptomau posibl cyn eu derbyn, drwy asiantaeth gyfeirio lle mae hynny’n bosibl, gan ddefnyddio gwirydd symptomau ar-lein y GIG. Os oes symptomau’n bresennol, dylech gysylltu ag asiantaethau perthnasol i chwilio am lety lle gall yr unigolyn hunanynysu. Os ydych chi’n derbyn y person, dim ond mewn argyfwng y dylai hyn ddigwydd  a dylai hunanynysu ar unwaith yn yr hostel. Lle bynnag y bo hynny’n bosibl, dylid glanhau’r cyfleusterau cymunedol rhwng iddynt gael eu defnyddio gan wahanol bobl.

Cyhoeddir canllawiau pellach mewn perthynas â llochesau nos a llety lle mae pobl yn rhannu mannau cysgu. Rydym yn cydnabod y gwasanaeth hanfodol a gynigir gan y cyfleusterau hyn a lle bynnag y bo hynny’n bosibl dylai’r trefniadau cysgu fod 2 fetr ar wahân mewn ystafell wedi’i hawyru’n dda a dylai pawb gael ei sgrinio cyn cael ei dderbyn.

Cynnal parhad ymyriadau ffarmacolegol arbenigol ym maes camddefnyddio sylweddau

Nod yr adran ganlynol yw darparu gwybodaeth ac arweiniad i wasanaethau camddefnyddio sylweddau (yn cynnwys gwasanaethau cyffuriau cyfiawnder troseddol), fferyllfeydd cymunedol, darparwyr gofal a rennir gan feddygon teulu i sicrhau parhad mewn ymyriadau ffarmacolegol arbenigol camddefnyddio sylweddau, yn cynnwys therapi amnewid opioidau (OST).

Dim ond os bydd angen i ddefnyddiwr gwasanaeth hunanynysu neu os bydd cyfyngiadau gwasanaeth / gwasanaethau’n cau oherwydd COVID-19 y dylid defnyddio’r wybodaeth a’r arweiniad hwn.

Efallai y bydd mesurau o’r fath yn gofyn am gynllunio parhaus o ran y gweithlu a chyfeirio adnoddau o wasanaethau nad ydynt yn hanfodol er mwyn hwyluso parhad gwasanaethau hanfodol.

Parhad gwasanaethau defnyddio OST o dan oruchwyliaeth

Dylid ystyried opsiynau amgen sy’n briodol yn glinigol ac yn gynaliadwy yn lle gwasanaethau presennol lle defnyddir OST o dan oruchwyliaeth. Mae hyn yn cynnwys newid i ddarparu pigiad Buprenorphine (Buvidal) sy’n rhyddhau dros gyfnod hir. Os cyflwynir model o’r fath, mae angen i’r holl wasanaethau camddefnyddio sylweddau perthnasol a’r Bwrdd Cynllunio Ardal Camddefnyddio Sylweddau sicrhau bod trefniadau priodol ac amserol, yn cynnwys trefniadau llywodraethu clinigol, wedi’u sefydlu cyn ei roi ar waith. Bydd yn hanfodol sicrhau bod cyswllt rheolaidd yn cael ei gynnal â phob defnyddiwr gwasanaeth i ddarparu cefnogaeth berthnasol ac i gadw llygad ar iechyd a lles corfforol a meddyliol ni waeth beth fo’r gyfundrefn drin.

Lle mae defnyddwyr gwasanaeth yn cael eu hystyried yn achosion posibl a bod gofyn iddynt hunanynysu:

Dylid hysbysu pob defnyddiwr gwasanaeth fel hyn:

os byddant yn cael eu nodi yn achos posibl neu’n achos sydd wedi’i gadarnhau a bod gofyn iddynt hunanynysu – dylent roi gwybod i’w gweithiwr allweddol/gwasanaeth rhagnodi cyn gynted â phosibl.

Ar ôl cael hysbysiad fod gofyn i ddefnyddiwr gwasanaeth OST hunanynysu, dylai gwasanaethau geisio cynnal adolygiad ac asesiad risg ar unwaith o anghenion clinigol yr unigolyn yn unol â’r canllawiau clinigol a’r prosesau llywodraethu.

  1. Mae angen i drefniadau cynllunio ffurfiol fod ar waith cyn unrhyw achosion er mwyn i fferyllfa allu danfon presgripsiwn, os yw hynny’n berthnasol
  2. Mae angen sefydlu cyswllt dyddiol â’r unigolyn dros y ffôn
  3. Lle mae’n bosibl, dylid gwylio’r defnydd drwy fideo ar apiau ffôn clyfar, e.e. Facetime, WhatsApp etc bob dydd a dylai’r defnydd gael ei gofnodi gan y gwasanaeth. Os nad yw’r opsiwn hwn ar gael, rhaid cofnodi defnydd wedi’i hunan-adrodd drwy alwad ffôn yn ddyddiol
  4. Dylid cyflenwi/ailgyflenwi pecynnau naloxone cartref i’r unigolyn. Dylid annog unigolion i storio naloxone cartref mewn lleoliad gweladwy a hygyrch i bobl eraill allu dod o hyd iddo mewn argyfwng

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau neu wasanaethau’n cau:

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau sy’n darparu ymyriadau ffarmacolegol drwy ddefnydd o dan oruchwyliaeth, neu os bydd gwasanaethau felly’n cau, rhaid i’r gwasanaeth hysbysu Llywodraeth Cymru a chynrychiolydd y Bwrdd Cynllunio Ardal Camddefnyddio Sylweddau lleol ar unwaith. Pan ddigwydd hyn dylid gwneud trefniadau eraill yn unol â’r mecanweithiau parhad gwasanaeth lleol er mwyn sicrhau bod y gwasanaeth yn ailddechrau cyn gynted ag y bo modd. Dylai hysbysiad sy’n datgan yn glir ble mae gwasanaethau eraill ar gael gerllaw gael ei arddangos ar ddrws gwasanaethau sydd wedi cau. Dylai pob gwasanaeth fod â chynlluniau wrth gefn a chynlluniau argyfwng ar waith bellach ar gyfer parhad gwasanaethau allweddol.

Dylid darparu digon o rybudd o drefniadau gweinyddu amgen i ddefnyddwyr gwasanaeth y mae cyfyngiadau gwasanaeth neu gau gwasanaethau yn effeithio arnynt. Dylai hysbysiadau o’r fath ystyried unrhyw broblemau posibl o ran anghenion llythrennedd a chyfathrebu.

Parhad gwasanaethau defnyddio heb oruchwyliaeth

Lle mae defnyddwyr gwasanaeth yn dangos symptomau a bod gofyn iddynt hunanynysu:

Ar ôl cael hysbysiad fod angen i ddefnyddiwr gwasanaeth hunanynysu, dylai’r gwasanaethau geisio cynnal adolygiad ac asesiad risg ar unwaith o anghenion clinigol yr unigolyn yn unol â’r canllawiau clinigol a’r prosesau llywodraethu.

Lle bo’n bosibl, dylid cytuno ar drefniadau rhwng y gwasanaethau camddefnyddio sylweddau a’r bwrdd iechyd lleol i ddarparu meddyginiaethau ar bresgripsiwn yn y cartref yn unol ag asesiad risg ac angen clinigol yr unigolyn. Mewn sefyllfa o’r fath, dylid sefydlu mecanweithiau ar gyfer cyswllt dros y ffôn rhwng y gwasanaeth fferyllol ac unigolion sy’n hunanynysu ar fore’r diwrnod y bydd y meddyginiaethau yn cael eu danfon.

Dylai’r gwasanaethau sicrhau bod pob unigolyn sy’n cael meddyginiaethau i’w cymryd yn y cartref / heb oruchwyliaeth yn cael gwybodaeth a chanllawiau ar storio’n ddiogel, ac yn cael pecynnau naloxone cartref.  Dylid annog unigolion i storio naloxone cartref mewn lleoliad gweladwy a hygyrch i bobl eraill allu dod o hyd iddo mewn argyfwng.

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau neu wasanaethau’n cau:

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau sy’n darparu ymyriadau ffarmacolegol heb oruchwyliaeth, neu os bydd gwasanaethau felly’n cau, rhaid i’r gwasanaeth hysbysu Llywodraeth Cymru a chynrychiolydd y Bwrdd Cynllunio Ardal Camddefnyddio Sylweddau lleol ar unwaith. Pan ddigwydd hyn dylid gwneud trefniadau eraill yn unol â’r mecanweithiau parhad gwasanaeth lleol er mwyn sicrhau bod y gwasanaeth yn ailddechrau cyn gynted ag y bo modd.

Dylid darparu digon o rybudd o drefniadau gweinyddu amgen i ddefnyddwyr gwasanaeth y mae cyfyngiadau gwasanaeth neu gau gwasanaethau yn effeithio arnynt. Dylai hysbysiadau o’r fath ystyried unrhyw broblemau posibl o ran anghenion llythrennedd a chyfathrebu.

Cynnal parhad ymyriadau lleihau niwed yn cynnwys gwasanaethau rhaglenni nodwyddau a chwistrellau a darparu Naloxone cartref

Nod yr adran ganlynol yw darparu gwybodaeth ac arweiniad i wasanaethau camddefnyddio sylweddau a fferyllfeydd cymunedol i sicrhau parhad ymyriadau lleihau niwed yn cynnwys rhaglenni nodwyddau a chwistrellau a Naloxone cartref. Dim ond os bydd angen i ddefnyddiwr gwasanaeth hunanynysu neu os bydd cyfyngiadau gwasanaeth/gwasanaethau’n cau oherwydd COVID-19 y dylid defnyddio’r arweiniad hwn.

Efallai y bydd mesurau o’r fath yn gofyn am gynllunio parhaus o ran y gweithlu a chyfeirio adnoddau o wasanaethau nad ydynt yn hanfodol er mwyn hwyluso parhad gwasanaethau hanfodol.

Paratoi ar gyfer prinder stoc nodwyddau a chwistrellau a tharfu ar y ddarpariaeth

Dylai’r gwasanaeth a ddarperir barhau i fod yn unol â’r canllawiau clinigol lleol a chenedlaethol. Dylai’r cyflenwad o offer chwistrellu fod yn ddigon i fodloni anghenion defnyddwyr gwasanaeth unigol h.y. darpariaeth 100% o leiaf (offer glân ar gyfer pob digwyddiad chwistrellu gan ganiatáu ar gyfer cynigion sy’n methu), heb unrhyw gyfyngiadau neu derfynau mympwyol.

Mae gwasanaethau sy’n darparu gwasanaeth nodwyddau a chwistrellau yn cael eu hannog i fonitro a chynnal lefelau stoc fel mater o drefn i ganiatáu ar gyfer cynnydd annisgwyl yn y dosbarthu a tharfu ar yr amserlenni cyflenwi.

Pan fo’n bosibl, dylid annog unigolion sy’n defnyddio gwasanaethau nodwyddau a chwistrellau i gynllunio os bydd gofyn iddynt hunanynysu a sicrhau eu bod yn cynnal digon o offer i bara 14 diwrnod yn unol â’u hanghenion chwistrellu.

Lle mae defnyddwyr gwasanaeth yn cael eu hystyried yn achosion posibl a bod gofyn iddynt hunanynysu:

Lle mae gofyn i ddefnyddwyr gwasanaeth, y gwyddom eu bod yn chwistrellu, hunanynysu, dylid gwneud trefniadau ochr yn ochr â’r gwasanaethau maes lleol i ddanfon offer chwistrellu i’r cartref (gan gynnwys biniau gwaredu offer miniog).

Dylai’r gwasanaethau sicrhau bod pob unigolyn yn cael cyngor ar atal gwenwyn cyffuriau a, lle bo angen, dylai gael pecynnau naloxone cartref ychwanegol. Dylid annog unigolion i storio naloxone cartref mewn lleoliad gweladwy a hygyrch i bobl eraill allu dod o hyd iddo mewn argyfwng.

Mae’n hanfodol annog unigolion sy’n hunanynysu i roi unrhyw nodwyddau a chwistrellau mewn cynhwysydd offer miniog a’i storio mewn lle diogel nes bod modd ei ddychwelyd i’r fferyllfa er mwyn ei waredu’n ddiogel.

Unigolion sy’n  casglu nodwyddau a chwistrellau ar ran y rhai sy’n hunanynysu

Lle mae unigolion yn casglu nodwyddau a chwistrellau ar ran y rheini sydd wedi cael cyngor i hunanynysu, ni ddylid eu hannog i beidio â gwneud hynny na chyfyngu ar y cyflenwad. Dylid atgoffa’r unigolion a’u hannog i beidio â chael cyswllt wyneb yn wyneb â’r sawl sy’n hunanynysu wrth ddanfon y nodwyddau a’r chwistrellau - yn hytrach, dylid postio’r eitemau drwy’r blwch llythyrau neu’u gadael mewn bag ar stepen y drws.

Dylid annog unigolion sy’n casglu offer ar ran eraill i beidio â chasglu a dychwelyd nodwyddau a chwistrellau sydd wedi’u defnyddio / cynwysyddion offer miniog ar ran y rhai sy’n hunanynysu. Yn hytrach, dylid annog y rhai sy’n hunanynysu i roi unrhyw nodwyddau a chwistrellau mewn cynhwysydd offer miniog a’i storio mewn man diogel nes bydd hi’n bosibl mynd ag ef i fferyllfa i gael ei waredu’n ddiogel.

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau neu wasanaethau’n cau:

Os bydd cyfyngiadau ar unrhyw wasanaeth sy’n darparu nodwyddau a chwistrellau neu raglen Naloxone cartref, rhaid i’r gwasanaeth hysbysu Llywodraeth Cymru a chynrychiolydd y Bwrdd Cynllunio Ardal Camddefnyddio Sylweddau lleol ar unwaith. Pan ddigwydd hyn dylid gwneud trefniadau eraill yn unol â’r mecanweithiau parhad gwasanaeth lleol er mwyn sicrhau bod y gwasanaeth yn ailddechrau cyn gynted ag y bo modd.

Dylid darparu digon o rybudd o drefniadau amgen i ddefnyddwyr gwasanaeth y mae cyfyngiadau gwasanaeth neu gau gwasanaethau yn effeithio arnynt. Dylai hysbysiadau o’r fath ystyried unrhyw broblemau posibl o ran anghenion llythrennedd a chyfathrebu.

Cyngor arbenigol ar leihau niwed i ddefnyddwyr gwasanaeth

Dylai gwasanaethau sy’n gweithio gydag unigolion sy’n defnyddio sylweddau sicrhau bod cyngor yn cael ei gyfleu’n effeithiol er mwyn atal heintio â COVID-19, a pharhau i leihau’r niwed sy’n gysylltiedig â sylweddau. Dylai cyngor o’r fath gynnwys a pheidio â chael ei gyfyngu i:

  • arferion hylendid e.e. golchi dwylo a’r safle, glanhau arwynebau cyn ac ar ôl paratoi cyffuriau
  • osgoi rhannu offer defnyddio alcohol a chyffuriau, gan gynnwys dysglau yfed, pibelli, bongiau, e-sigaréts, joints, tiwbiau ffroeni a chyfarpar chwistrellu etc.
  • sicrhau bod naloxone cartref ar gael a’i storio mewn lleoliad hygyrch
  • peidio â chwistrellu ar eich pen eich hun oherwydd y risg o orddos – chwistrellwch ym mhresenoldeb pobl eraill ond heb fod mewn cyswllt agos – cadwch o leiaf 2 fetr oddi wrthynt
  • nodi triniaeth, gofal a ffyrdd eraill o reoli symptomau diddyfnu os bydd angen hunanynysu

Dylid hysbysu unigolion sydd mewn cysylltiad â gwasanaethau camddefnyddio sylweddau neu wasanaethau digartrefedd ac sy’n weithwyr rhyw y gellir trosglwyddo COVID-19 drwy gyswllt agos, yn cynnwys cusanu, pesychu etc. Dylid osgoi cyswllt agos ac uniongyrchol gydag unrhyw un sydd â symptomau anadlol.

Cyngor i’r rhai sydd ag anghenion ychwanegol/cymhleth yn cynnwys pobl ddigartref (y rhai sy’n cysgu ar y stryd / ‘syrffio soffas’)

Mae’n bosibl nad oes gan unigolion digartref fynediad at gyfleusterau addas i olchi’u dwylo. Mewn achosion o’r fath, cynghorir gwasanaethau i ddarparu hancesi papur, cadachau llaw gwrthfacteria a gel llaw ac i annog defnyddio cyfleusterau golchi dwylo mewn gwasanaethau lleol.

Os bydd cyfyngiadau ar wasanaethau arbenigol sy’n gweithio gydag anghenion cymhleth, neu os bydd gwasanaethau felly’n cau, dylai’r gwasanaethau maes weithio i roi gwybod i unigolion am drefniadau/darpariaeth amgen cyn gynted ag y bo modd.

Pobl ddigartref mewn cysylltiad â gwasanaethau cymorth

Dylid annog unigolion i riportio unrhyw arwyddion a symptomau newydd o salwch anadlol i'r GIG 111 dros y ffôn (yn rhad ac am ddim o bob blwch ffôn), ac amlinellu eu symptomau ar y pryd a manylion eu gwasanaeth cymorth lleol a'u gweithiwr allweddol. Os nad yw’r unigolyn yr effeithir arno yn gallu ffonio'r GIG ei hun, am unrhyw reswm, dylai cynrychiolydd o'r gwasanaeth cefnogi / gweithiwr allweddol alw ar ei ran. Os yw’r unigolyn yn ddifrifol wael neu wedi cael anaf neu os bydd ei fywyd mewn perygl, dylid galw 999 fel argyfwng.

Wrth ddisgwyl am gyngor gan y GIG 111 neu ddisgwyl i ambiwlans gyrraedd, dylai unigolion aros mewn man diogel a hygyrch gan gadw draw oddi wrth eraill.  Yna darperir gwybodaeth a chyngor ar y camau nesaf.

Dylai gwasanaethau sy’n gweithio gydag unigolion sydd ag anghenion cymhleth y bu rhaid iddynt hunanynysu gynnal adolygiad ac asesiad risg ar unwaith o ofynion iechyd a lles yr unigolyn.

Pobl ddigartref sydd ddim mewn cysylltiad â gwasanaethau cymorth

Dylid annog unigolion i riportio unrhyw arwyddion a symptomau newydd o salwch anadlol i'r GIG 111 dros y ffôn, ac amlinellu eu symptomau ar y pryd, eu sefyllfa fyw, a’r dull gorau o gysylltu â nhw. Os nad yw’r unigolyn yr effeithir arno yn gallu ffonio'r GIG ei hun, am unrhyw reswm, dylai rhywun alw ar ei ran. Os yw’r unigolyn yn ddifrifol wael neu wedi cael anaf neu os bydd ei fywyd mewn perygl, dylid galw 999 fel argyfwng.

Wrth ddisgwyl am gyngor gan y GIG 111 neu ddisgwyl i ambiwlans gyrraedd, dylai unigolion aros mewn man diogel a hygyrch gan gadw draw oddi wrth eraill.  Yna darperir gwybodaeth a chyngor ar y camau nesaf.

Sicrhau bod unigolion sy’n ddigartref yn gallu hunanynysu

Os bydd unigolyn yn mynd yn sâl a bod COVID-19 yn cael ei amau, dylid rhoi gwybod i’r Byrddau Iechyd, yr awdurdodau lleol a gwasanaethau tai a dylid darparu llety addas i sicrhau y gall yr unigolyn hunanynysu’n ddiogel am y cyfnod gofynnol. Dylai’r llety gynnwys ystafell ymolchi a chyfleusterau cegin ar wahân. Efallai y bydd angen cymorth ychwanegol ar yr unigolyn i sicrhau mynediad at feddyginiaethau, bwyd a gwasanaeth danfon nwyddau, a dylid rhoi hyn ar waith. Dylid trefnu cyswllt dyddiol dros y ffôn os yw’n bosibl yn unol â’r arweiniad yn yr adrannau blaenorol. Efallai y bydd angen i Awdurdodau Lleol gomisiynu capasiti ychwanegol mewn cyfleusterau llety a hosteli â chefnogaeth.

Rhannu’r dudalen hon