Neidio i'r prif gynnwy

Sut y dylai awdurdodau lleol a darparwyr llety â chymorth reoli eu lleoliadau yn ystod yr achosion o coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
2 Ebrill 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Mae'n amlwg ein bod yn wynebu argyfwng iechyd cyhoeddus byd-eang nas gwelwyd mo'i debyg o'r blaen wrth i COVID-19 barhau i ledaenu. Mae gan bob gwasanaeth statudol rôl i'w chwarae wrth helpu'r ymateb dyngarol ehangach ac mae rôl awdurdodau lleol a darparwyr yn allweddol.

Pwrpas

Mae'r canllawiau hyn, ar gyfer awdurdodau lleol a darparwyr sy'n gysylltiedig â darparu llety byw â chymorth, yn nodi'r angen i roi mesurau ymarferol ar waith er mwyn:

  • Sicrhau bod y rhai sy'n byw ac yn gweithio mewn lleoliadau llety â chymorth:
    • yn cael y cymorth, yr adnoddau a'r polisïau sydd eu hangen arnynt i ddiogelu eu hunain.
    • yn gallu cael gafael ar y cyfleusterau sy'n eu galluogi i ddilyn canllawiau iechyd y cyhoedd ar hylendid ac ynysu.
  • yn gallu cael gafael ar y cyfleusterau sy'n eu galluogi i ddilyn canllawiau iechyd y cyhoedd ar hylendid ac ynysu.

Fel blaenoriaeth, mae'n rhaid datblygu ymateb lleol effeithiol er mwyn sicrhau y gall pobl gael gafael ar adnoddau glanweithdra, yn gallu ynysu'n effeithiol ac yn gallu cael gafael ar gymorth meddygol a mathau eraill o gymorth fel y bo angen, er mwyn lleihau'r risg y bydd yr haint yn ymledu.

Hefyd, mae'n bwysig iawn bod gwydnwch meddyliol a chorfforol pobl mewn lleoliadau llety â chymorth yn cael eu hystyried, yn enwedig lle mae angen i bobl sydd eisoes yn dioddef o salwch iechyd meddwl difrifol hunanynysu.

Atebion i'w hystyried mewn lleoliadau llety â chymorth

Dylai awdurdodau lleol a darparwyr gydweithio er mwyn pennu'r atebion gorau i broblemau wrth iddynt godi, gan gymryd penderfyniadau ar y cyd lle y bo'n briodol.

Mae'r canlynol yn gyfres o gamau ymarferol y dylai awdurdodau lleol a darparwyr eu hystyried wrth roi cymorth i bobl mewn llety byw â chymorth.

Blaenoriaethu cynlluniau a chroes-hyfforddi staff

Dylai awdurdodau lleol nodi cynlluniau lle y mae angen rhoi cymorth dwys/24 awr ac, os bydd nifer sylweddol o staff sefydliadau darparu yn absennol oherwydd salwch, dylent sicrhau bod digon o staff ar gael ar gyfer y cynlluniau hyn.

Lle y bo'n bosibl, dylai awdurdodau lleol a darparwyr roi hyfforddiant a chymorth ychwanegol i'r staff i'w galluogi i roi cymorth mewn lleoliadau gwahanol, os bydd lefelau staffio yn golygu bod angen iddynt weithio ar gynlluniau nad ydynt yn gweithio arnynt fel arfer. Gall hyn gynnwys defnyddio staff asiantaeth, lle y bo'n briodol.

Dylid cyfyngu ar fynediad i safleoedd drwy gyfyngu ar nifer y staff sy'n mynychu pob prosiect/cynllun, a dylid glynu'n gaeth wrth ganllawiau glanhau a hylendid, er mwyn lleihau'r posibilrwydd y caiff pobl eu hamlygu i'r haint.

Lle y bo'n bosibl, bydd awdurdodau lleol yn darparu cyfarpar diogelu personol priodol i staff sy'n rhoi cymorth dwys/24 awr i denantiaid sy'n arddangos symptomau COVID-19. Dylid defnyddio unrhyw gyfarpar o'r fath yn unol â chanllawiau Llywodraeth Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Gan fod y sefyllfa yn newid mor gyflym, dylai awdurdodau lleol a darparwyr sicrhau bod pob aelod o staff mewn llety byw â chymorth yn cael y wybodaeth iechyd cyhoeddus ddiweddaraf ynghylch COVID-19 drwy wefan Llywodraeth Cymru ac yn deall yr hyn y dylid ei wneud os bydd rhywun yn arddangos symptomau COVID-19.

Ymwelwyr â'r cynllun

Dylid gohirio unrhyw ymweliadau â'r llety nad ydynt yn rhai brys. Lle y bo angen cael mynediad i ddarparu gwasanaethau hanfodol, fel darparu bwyd neu feddyginiaeth neu wasanaeth glanhau gan staff trydydd parti, dylai ymwelwyr sicrhau eu bod yn aros 2 fetr i ffwrdd oddi wrth bob preswylydd. Dylent hefyd osgoi cyffwrdd â'u hwynebau a sicrhau eu bod yn golchi eu dwylo'n drylwyr ar ôl gadael y safle.

Rheoli'r rhai na allant hunanynysu neu nad ydynt yn fodlon gwneud hynny

Llety amgen

Lle nad yw'n bosibl i rywun hunanynysu oherwydd yr amgylchedd ffisegol, neu oherwydd ei fod yn ei chael hi'n anodd deall neu gydymffurfio â chyfarwyddiadau, dylai darparwyr ystyried dod o hyd i lety amgen a chael mynediad iddo. Dylai hwn fod yn llety hunangynhwysol gydag ystafelloedd ymolchi preifat, a dylid parhau i roi cymorth. Dylid gwneud hyn mewn partneriaeth â'r awdurdod lleol a'r celloedd cydgysylltu canoledig yn yr awdurdodau lleol, sy'n gyfrifol am gydgysylltu llety a gwasanaethau cymorth yn ystod y pandemig hwn.

Os oes angen i sawl preswylydd mewn prosiectau hunanynysu, gallai'r gwasanaethau ystyried dynodi un eiddo yn 'barth diogel' a symud pob un o'r rheini y mae angen iddynt hunanynysu i'r un eiddo hwnnw. Byddai angen ystyried unrhyw benderfyniad o'r fath yn ofalus a cheisio arweiniad gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Gellid hefyd ystyried ail-ddefnyddio adeiladau gwag fel llety dros dro. Fodd bynnag, mae'n rhaid i unrhyw lety ddarparu ar gyfer anghenion sylfaenol yr unigolyn, megis cyfleusterau hylendid addas. Mae'n rhaid ymgymryd ag unrhyw weithgarwch o'r fath gyda chydweithrediad yr awdurdod lleol er mwyn sicrhau bod gweithgareddau tebyg yn cael eu cydgysylltu o fewn ardal.

Defnyddio'r holl ofod sydd ar gael mewn ffordd ddiogel

Os yw'r gofod sydd ar gael ar gyfer hunanynysu yn gyfyngedig, gellid ystyried defnyddio swyddfeydd ac ystafelloedd ymolchi a gyfyngir i staff yn unig fel arfer ar gyfer y rheini y mae angen iddynt hunanynysu. Os felly, dylid sicrhau bod yr holl waith papur yn cael ei gwblhau yn unol â gofynion GDPR, bod eiddo personol yn cael ei symud ac nad oes modd cael mynediad i gyfarpar TG na chyfarpar swyddfa arall.

Os yw'r gwasanaethau llety yn cael eu darparu mewn adeiladau â sawl llawr neu adain, gellid creu parthau i wahanu carfanau gwahanol o bobl (h.y. pobl sydd â symptomau, y rhai sydd mewn grwpiau risg uchel a phob unigolyn arall).

Hefyd, gellid troi ystafelloedd byw neu ystafelloedd gweithgareddau yn ystafelloedd hunanynysu. Fodd bynnag, bydd angen ystyried yr effaith y gallai rhoi llai o fynediad i ystafelloedd gweithgareddau/ystafelloedd byw ei chael ar iechyd meddwl a llesiant preswylwyr eraill.

Llety â cheginau ac ystafelloedd ymolchi a rennir

Dylai preswylwyr dreulio cyn lleied o amser â phosibl mewn ceginau ac ystafelloedd ymolchi a rennir, a dylent geisio cadw 2 fetr i ffwrdd oddi wrth eu cyd-breswylwyr.

Dylai ceginau ac ystafelloedd ymolchi a rennir gael eu glanhau'n aml yn unol â'r canllawiau ar iechyd y cyhoedd. Mae'r canllawiau hynny hefyd yn nodi y dylid defnyddio cyfarpar diogelu personol os bydd gan denant symptomau COVID-19.

Dylai preswylwyr gael eu hannog i lanhau ceginau ac ystafelloedd ymolchi bob tro y byddant yn eu defnyddio, yn ychwanegol at y gwaith glanhau arferol a wneir gan y staff. Dylid darparu pecynnau glanhau at y diben hwn.

Gallai darparwyr arddangos poster Cleaning and disinfection guidance a luniwyd gan Public Health England mewn lleoedd amlwg ym mhob rhan o'r eiddo, os yn bosibl.

Ceginau a rennir:

  • Lle y bo'n bosibl, ni ddylid caniatáu i breswylwyr sy'n hunanynysu fynd i mewn i gegin a rennir. Yn hytrach, dylid paratoi eu prydau iddynt a'u gadael y tu allan i ddrws eu hystafell wely. Os na fydd hyn yn bosibl, dylai'r rheini sy'n hunanynysu osgoi defnyddio'r gegin a rennir tra bod eraill yn ei defnyddio a dylent fynd â'u prydau yn ôl i'w hystafell i'w bwyta.
  • Dylid defnyddio peiriant golchi llestri i olchi a sychu llestri a chyllyll a ffyrc os oes un ar gael. Os na fydd hyn yn bosibl, dylid eu golchi â hylif golchi llestri mewn dŵr cynnes a'u sychu'n dda. Dylid defnyddio tywelion golchi llestri ar wahân.
  • Efallai yr hoffech ystyried darparu cyfleusterau yn ystafelloedd gwely tenantiaid er mwyn iddynt baratoi lluniaeth/prydau syml, er mwyn iddynt fod yn llai dibynnol ar geginau a rennir. Fodd bynnag, dim ond pan fo'n ddiogel i wneud hynny y dylid ystyried gwneud hyn.

Ystafelloedd ymolchi a rennir:

  • Lle y bo'n bosibl, dylid dynodi un ystafell ymolchi ar gyfer preswylwyr y mae angen iddynt hunanynysu, a'i glanhau ar ôl ei defnyddio bob tro yn barod ar gyfer y person nesaf. Dylai'r preswylwyr eraill yn y prosiect ddefnyddio ystafell ymolchi wahanol, yn unol â'r canllawiau.
  • Gellid llunio rotâu ar gyfer defnyddio'r gawod/baddon, gyda'r preswylydd/preswylwyr sy'n hunanynysu yn defnyddio'r cyfleusterau ar ôl pawb arall.
  • Mae'n rhaid i ystafelloedd ymolchi gael eu glanhau bob tro y cânt eu defnyddio.

Ardaloedd cymunedol ac awyr agored a rennir

Dylai preswylwyr dreulio cyn lleied o amser â phosibl mewn ardaloedd a rennir, fel ystafelloeedd byw ac ystafelloedd gweithgareddau, a dylent geisio cadw 2 fetr i ffwrdd oddi wrth y bobl eraill y maent yn byw gyda nhw. Dylai ardaloedd a rennir gael eu hawyru'n dda a'u glanhau'n rheolaidd.

Ni ddylai preswylwyr sy'n hunanynysu fynd i mewn i ardaloedd cymunedol a rennir.

Os bydd preswylwyr sy'n hunanynysu eisiau defnyddio ardaloedd awyr agored a rennir, dylent aros o leiaf 2 fetr i ffwrdd oddi wrth breswylwyyr eraill a staff. Gellid llunio rota ar gyfer mynd allan er mwyn lleihau'r risg y bydd cyswllt posibl.

Hefyd, dylid glanhau unrhyw ardaloedd cymunedol ac ardaloedd a rennir yn rheolaidd yn unol â'r canllawiau.

Preswylwyr newydd

Dylai cynlluniau byw â chymorth barhau i dderbyn tenantiaid newydd er mwyn sicrhau bod pobl sy'n agored i niwed yn cael y gwasanaethau a'r cymorth sydd eu hangen arnynt, yn unol â'u polisïau a'u gweithdrefnau safonol a lle y bo'n ddiogel gwneud hynny.

Wrth dderbyn tenantiaid newydd, dylai'r darparwr gynnal asesiad risg cychwynnol er mwyn canfod a oes gan y person newydd sy'n cael ei dderbyn i'r llety unrhyw symptomau sy'n awgrymu COVID-19. Os felly, byddai angen i'r darparwr ddilyn y canllawiau cenedlaethol cyfredol a gofyn i'r person hwnnw hunanynysu am 7 diwrnod am fod ganddo symptomau. Os na fydd ganddo unrhyw symptomau, dylai'r darparwr ddilyn y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol a chynnal arferion hylendid a glanhau.

Os bydd y person hwnnw, am ryw reswm, yn cael ei dderbyn i'r cynllun o gartref arall lle mae wedi bod yn hunanynysu am 14 diwrnod (am ei fod yn gartref a ddaeth i gysylltiad ag unigolyn â symptomau), yna ni fydd angen 'troi'r cloc yn ôl', ond dylai barhau i gadw at yr amserlen wreiddiol nes bod y 14 diwrnod o hunanynysu wedi dod i ben.

Gwaredu gwastraff a storio eiddo personol

Dylid rhoi unrhyw wastraff sydd wedi bod mewn cysylltiad ag unigolyn y gallai fod yn achos COVID-19 posibl, gan gynnwys hancesi papur sydd wedi'u defnyddio, mewn bag gwastraff plastig a'i glymu. Yna, dylid ei roi mewn ail fag gwastraff, ei glymu a'i waredu gydag unrhyw wastraff cyffredinol arall ar ôl 72 awr.

Os bydd preswylydd sy'n arddangos symptomau yn gadael yr eiddo, er enghraifft, am fod angen iddo gael ei dderbyn i'r ysbyty, yna dylid dilyn y canllawiau ar ddelio â dillad gwely a glanhau.

Mae'n arfer da sefydlu rhaglen lanhau reolaidd a thrylwyr, os nad oes un ar waith eisoes.

Gwella gwydnwch iechyd corfforol mewn llety â chymorth

Dylai'r staff weithio gyda'r holl breswylwyr er mwyn eu gwneud yn ymwybodol o'r canllawiau a'u helpu i ddeall pa mor bwysig ydyw i ddilyn y canllawiau.

Mae'n debygol y bydd apwyntiadau arferol gyda meddygon teulu a meddygfeydd yn cael eu disodli i raddau helaeth gan gyswllt "wyneb yn wyneb" dros y ffôn neu ar-lein. Ar gyfer problemau nad ydynt yn gysylltiedig â COVID-19, gall preswylwyr ffonio eu meddygfa i'w trafod. Dylai'r staff helpu preswylwyr i archebu a chasglu eu meddyginiaeth yn unol â chanllawiau'r llywodraeth.

Dylai preswylwyr gael eu hannog i hunanreoli eu cyflyrau iechyd arferol (nad ydynt yn gysylltiedig â COVID-19) lle y bo'n bosibl. Dylai preswylwyr gael eu hannog hefyd i wneud ymarfer corff, gan gydymffurfio â chyfyngiadau'r llywodraeth a'r cyngor iechyd cyhoeddus diweddaraf ar yr un pryd.

Gwella gwydnwch iechyd meddwl a delio â thrallod meddwl

Efallai na fydd rhai preswylwyr sydd â salwch meddwl difrifol, dementia neu anableddau dysgu yn gallu prosesu gwybodaeth ynglŷn â hunanynysu. Yn yr achosion hyn, dylid cyfeirio at unrhyw ganllawiau gan Iechyd Cyhoeddus Cymru ar reoli eu hanallu neu eu hamharodrwydd i hunanynysu. Ei rif cyswllt yw 0300 003 0032.

Dylai'r staff sy'n gweithio mewn llety byw â chymorth gynnal gwiriadau llesiant rheolaidd ar bobl sy'n hunanynysu, gan ddefnyddio galwadau fideo lle y bo'n bosibl. Gellir annog preswylwyr eraill i gysylltu â nhw hefyd drwy ddefnyddio sianelau cyfathrebu ar-lein fel FaceTime/Skype/WhatsApp.

Dylai preswylwyr gael eu hannog i hunanreoli eu cyflyrau iechyd meddwl arferol (nad ydynt yn gysylltiedig â COVID-19) lle y bo'n bosibl. 

Os bydd pryderon am breswylwyr y mae seiciatrydd yn ymwybodol ohonynt neu breswylwyr sy'n aros am apwyntiad gyda seiciatrydd, dylid cysyllltu â'r meddyg teulu i gael cyngor ar y weithdrefn gyfredol. Ar gyfer y rheini y mae eu cyflwr iechyd meddwl yn gwaethygu i'r fath raddau fel bod y staff yn teimlo na allant ei reoli, dylent unwaith eto gysylltu â'r meddyg teulu.

Os bydd achosion o hunan-niweidio bwriadol, dylai'r staff ddilyn y protocol arferol. Fodd bynnag, os caiff ambiwlans ei alw, mae'n hanfodol bod unrhyw fanylion ynghylch statws COVID-19 y preswylydd yn cael eu rhoi i'r sawl sy'n delio â'r alwad. Ar hyn o bryd, os caiff ambiwlans ei alw neu os eir i adran achosion brys am fod rhywun yn bygwth niweidio ei hun, mae'n bosibl y bydd angen aros am gyfnod hir neu efallai na fydd gwasanaeth ar gael o gwbl. Yn yr achosion hyn, cysylltwch â'r meddyg teulu neu'r rheolwyr gofal fel y bo'n briodol a chymerwch ragofalon er mwyn sicrhau bod yr unigolyn yn aros yn ddiogel. Efallai yr hoffai'r unigolyn geisio cymorth gan y Samariaid drwy ffonio 116 123 o unrhyw ffôn, neu gall pobl ifanc ffonio Papyrus UK ar 0800 068 4141.

Os bydd preswylwyr yn profi unrhyw broblemau ymddygiadol eraill neu broblemau eraill sy'n ymwneud â thrallod meddwl, gellid eu cyfeirio at adnoddau fel y Llinell Wrando a Chyngor Cymunedol (0800 132 737) lle y gallant gael cymorth a chyngor emosiynol.

Dylai staff sydd wedi cwblhau hyfforddiant atal hunanladdiad ASSIST fwrw golwg dros yr adnoddau a roddwyd gyda'r hyfforddiant hwnnw er mwyn cefnogi penderfyniadau a wneir ganddynt mewn achosion lle mae preswylwyr yn profi meddyliau hunanladdol. Bydd y Samariaid yn gallu rhoi cyngor hefyd. Gellir eu ffonio ar 116 123.

Gweithwyr allweddol

Cyhoeddwyd datganiad ysgrifenedig ar y ddarpariaeth ar gyfer plant y mae eu rhieni'n hanfodol ar gyfer ymateb i COVID-19 ar 20 Mawrth. Os gall plant aros gartref yn ddiogel, dylent wneud hynny. Fodd bynnag, dylai swyddogion tai a digartrefedd awdurdodau lleol weithio gyda'u cydweithwyr ym maes addysg er mwyn sicrhau bod staff sy'n rhoi cymorth mewn cynlluniau byw â chymorth yn gallu cael gafael ar leoedd mewn ysgolion/lleoedd gofal plant yn ystod y cyfnod hwn, os bydd angen ac fel dewis olaf.

Canllawiau pellach

Byddwn yn rhoi rhagor o ganllawiau os bydd y sefyllfa sy'n datblygu'n barhaus yn galw am fesurau ychwanegol. Byddwn hefyd yn gweithio er mwyn sicrhau y caiff unrhyw arfer gorau a nodir ei rannu ledled Cymru.

Mae cyngor ar COVID-19, sy'n cael ei ddiweddaru'n rheolaidd, ar gael yn:

Dylid hefyd dynnu sylw at y cyngor a roddir gan y Comisiynydd Gwybodaeth ar rannu data.

Am ganllawiau ar ddefnyddio PPE mewn lleoliadau ym meysydd tai, iechyd a gofal cymdeithasol – darllenwch gyngor diweddaraf Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Rhannu’r dudalen hon