Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol i bawb yng Nghymru.

Cyhoeddwyd gyntaf:
17 Mawrth 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Negeseuon allweddol

Diogelu Cymru:

Dylid darllen y canllawiau hyn ochr yn ochr â’r cwestiynau cyffredin a’r canllawiau manwl ar reoliadau Cymru. Mae’r rhain yn rhoi gwybod beth y cewch ac na chewch ei wneud, ac yn cael eu hadolygu’n rheolaidd.

Cefndir a chwmpas y canllawiau

Mae’r canllawiau hyn ar gyfer pawb yng Nghymru, gan gynnwys plant (gweler yr adran berthnasol ar gyfer plant, isod). Maent yn rhoi cyngor ar fesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol y dylem i gyd fod yn eu cymryd i leihau trosglwyddo COVID-19. Fe'u bwriedir i'w defnyddio mewn sefyllfaoedd lle mae pobl yn mynd i leoedd o dan do (megis siopau) neu yn yr awyr agored, yn byw yn eu cartrefi eu hunain, gyda neu heb gymorth ychwanegol gan ffrindiau, teulu a gofalwyr. Os ydych yn byw mewn lleoliad gofal preswyl - mae canllawiau ar gael ar gyfer lleoliadau gofal preswyl.

Rydym yn cynghori'r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed (yn gwarchod eu hunain yn flaenorol) a hefyd y bobl mewn mwy o berygl o salwch difrifol yn sgil y coronafeirws (COVID-19) i ddilyn mesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol yn ofalus bob amser.

Beth yw cadw pellter cymdeithasol?

Mae mesurau cadw pellter cymdeithasol (a elwir hefyd yn bellter corfforol) yn gamau y gallwch eu cymryd i leihau cysylltiad agos iawn neu gysylltiad corfforol rhyngoch chi a phobl eraill. Bydd hyn yn helpu i leihau trosglwyddo COVID-19. Dyma sut i gadw pellter cymdeithasol:

  • cadw’ch pellter oddi wrth bobl eraill heblaw am aelodau o’ch cartref neu’ch aelwyd estynedig – arhoswch 2 fetr (3 cham) oddi wrth bobl eraill pan fyddwch y tu allan ac mewn lleoedd caeedig heblaw am eich cartref.
  • Osgoi cysylltiad â rhywun sydd â symptomau COVID-19. Mae'r symptomau hyn yn cynnwys tymheredd uchel, peswch newydd cyson neu golli eich synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt.
  • Osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus pan nad yw'n hanfodol, pan fo hynny'n bosibl. Rhaid gwisgo gorchuddion wyneb ar bob trafnidiaeth gyhoeddus.
  • Gweithio o gartref, pan fo hynny'n bosibl. Cyfeiriwch at y canllawiau i gyflogwyr i gael rhagor o wybodaeth.
  • Mae’n rhaid i bob cyflogwr sy’n caniatáu i’r cyhoedd ddod ar eu safle gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ledaenu COVID-19. Dylech gadw at unrhyw fesurau cadw pellter cymdeithasol, golchi dwylo neu fesurau eraill sydd ar waith i sicrhau eich diogelwch chi ac eraill
  • Osgoi ymgynnull mewn grwpiau mawr a bach mewn mannau cyhoeddus, lle nad oes mesurau rhesymol ar waith gan fod heintiau’n lledaenu’n hawdd mewn mannau caeedig lle mae pobl yn ymgynnull.
  • Ni ddylech ymgynnull o dan do gyda ffrindiau a theulu heblaw am bobl sy’n byw gyda chi neu’r rhai yn eich aelwyd estynedig. Os ydych yn cwrdd mewn lleoliad lletygarwch gydag eraill nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd estynedig, bydd angen cadw at fesurau cadw pellter cymdeithasol.
  • Caniateir ichi gwrdd ag eraill nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd estynedig  yn yr awyr agored ond rhaid cadw pellter cymdeithasol. Mae rhagor o wybodaeth am aelwydydd estynedig ar gael mewn canllawiau ar wahân.
  • Defnyddio gwasanaethau ffôn neu ar-lein i gysylltu â'ch meddyg teulu neu wasanaethau hanfodol eraill a chadw mewn cysylltiad â theulu a ffrindiau.
  • Ni ddylai gweithwyr ond dod i’ch cartref (ee i drwsio boeler) os ydynt yn iach a heb symptomau. Rhaid i chi gadw pellter cymdeithasol oddi wrthynt a rhaid iddyn nhw olchi eu dwylo’n aml (gweler yr adran isod) tra maent yn eich cartref.
  • Mae’r rheolau ar bwy gaiff gyfarfod, yn lle ac at ba ddiben yn newid o bryd i’w gilydd. Gwiriwch y cwestiynau cyffredin yn rheolaidd i gael y cyngor diweddaraf.

Caniateir llai na 2m o bellter corfforol o dan rai amgylchiadau cyfyngedig mewn gweithleoedd a busnesau sydd ar agor i’r cyhoedd, cyn belled bod pob mesur rhesymol ar waith i leihau’r risgiau o ledaenu COVID-19.  Fodd bynnag, ar gyfer y mwyafrif o fusnesau a’r cyhoedd, y rheol o hyd yw cadw 2 fetr o bellter oddi wrth bobl eraill. Dylai pawb ddilyn y mesurau hyn gymaint ag sy’n ymarferol bosibl.

Rydym yn eich cynghori'n gryf i ddilyn y mesurau uchod gymaint ag y gallwch, ac i gyfyngu'n sylweddol ar eich cysylltiad wyneb yn wyneb â ffrindiau a theulu os yw’n bosibl, heblaw am bobl sy’n byw gyda chi neu’r rhai sydd yn eich aelwyd estynedig, yn enwedig os oes gennych gyflwr iechyd sy’n bodoli eisoes, os ydych dros 70 oed neu os ydych yn feichiog.

Caiff y cwestiynau cyffredin am y rheoliadau COVID-19 eu hadolygu’n rheolaidd ac maent yn rhoi’r cyngor diweddaraf am beth y cewch ac na chewch ei wneud.

Pellter cymdeithasol a phlant

Mae’r rheolau ynglŷn â chadw pellter cymdeithasol wedi’u llacio ar gyfer plant o dan 11 oed y tu allan i’w haelwyd neu aelwyd estynedig. Ar gyfer plant yn y grŵp oedran hwn, mae cadw pellter cymdeithasol yn dibynnu ar eu dealltwriaeth o’r hyn sydd ei angen, eu hoedran a’r lleoliad.

Nid yw plant ifanc iawn fel plant yn yr ysgol feithrin a’r dosbarth derbyn yn deall ystyr cadw pellter cymdeithasol. Mae angen i’r oedolion sy’n gofalu amdanynt ddod i gysylltiad agos â nhw o fewn y gofyniad cadw pellter o 2m. Felly mae’n briodol llacio’r gofyniad i gadw pellter cymdeithasol mewn cyd-destun fel grŵp chwarae neu gyda phlant ieuengach nag oedran ysgol.

Yn gyffredinol, nid oes rhaid i blant o dan 11 oed gadw pellter cymdeithasol oddi wrth ei gilydd nac oddi wrth yr oedolion y maent yn dod i gysylltiad rheolaidd â nhw y tu allan i’w haelwyd neu aelwyd estynedig. Byddai hyn yn berthnasol mewn ysgol, lle nad yw grwpiau o ffrindiau yn debygol o gadw pellter cymdeithasol oddi wrth ei gilydd. Fodd bynnag, mewn man cyhoeddus, cynghorir yr oedolion sy’n gyfrifol am y plant i ddefnyddio eu synnwyr cyffredin o ran pa bryd y dylai plant gadw pellter cymdeithasol oddi wrth eraill – er enghraifft, mewn siop neu ar y stryd.

Nid oes angen i blant o dan 11 oed wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus, o dan do nac ar drafnidiaeth gyhoeddus.

Mae angen i bobl ifanc 11 oed a hŷn gadw pellter cymdeithasol y tu allan i’w haelwyd/aelwyd estynedig. Mae angen iddynt wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus ac ar gludiant cyhoeddus.

Fel arall, nid yw’r rheolau ar gymdeithasu o dan do wedi newid ac maent yn berthnasol i blant o bob oed yn ogystal ag oedolion. Yr unig gyswllt agos o dan do y caniateir i blant hyd at 11 oed a phobl ifanc hyd at 18 oed ei gael y tu allan i’w haelwyd/aelwyd estynedig yw mewn lleoliad addysgol fel grŵp chwarae, ysgol ac ati neu weithgareddau eraill wedi’u trefnu ar gyfer plant, lle bydd rheolau caeth. 

Efallai na fydd pobl ifanc o dan 18 oed sydd ag anableddau dysgu neu anghenion arbennig eraill yn deall sut i gadw pellter cymdeithasol. Efallai y bydd yn anodd iddynt wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus hefyd. Gofynnir i ofalwyr oedolion helpu’r bobl y maent yn gofalu amdanynt i gadw pellter cymdeithasol cyhyd ag y bo modd. Os ydynt yn cael trafferth gwisgo gorchudd wyneb, byddant yn cael eu heithrio ar sail iechyd. Fodd bynnag, dylai gofalwyr gymryd camau priodol os oes angen dod i gyswllt agos. Mae’r cyngor hefyd yn berthnasol i bobl dros 18 oed sydd ag anableddau dysgu neu anghenion arbennig eraill.

Golchi dwylo a hylendid anadlol

Mae egwyddorion cyffredinol y gallwch eu dilyn i helpu i atal firysau anadlol megis COVID-19 rhag lledaenu, gan gynnwys:

  • golchi'ch dwylo yn amlach - gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo pan fyddwch yn cyrraedd adref neu’n cyrraedd y gwaith, pan fyddwch chi'n chwythu'ch trwyn, yn tisian neu’n pesychu, yn bwyta neu’n trin bwyd
  • osgoi cyffwrdd eich llygaid, eich trwyn a'ch ceg heb olchi eich dwylo
  • osgoi bod mewn cysylltiad agos â phobl sydd â symptomau
  • defnyddio hances pan fyddwch yn pesychu neu disian, yna rhoi’r hances mewn bin a golchi eich dwylo
  • glanhau a diheintio gwrthrychau ac arwynebau a gyffyrddir yn aml yn eich cartref

Gorchuddion wyneb

Mae'r dystiolaeth yn dal yn glir mai'r ffordd fwyaf effeithiol o ddiogelu’ch hun ac eraill rhag cael eich heintio yw dilyn y rheolau ar gadw pellter cymdeithasol, osgoi cyffwrdd arwynebau a’ch wyneb, a golchi’ch dwylo’n rheolaidd. Nid yw gwisgo gorchudd wyneb yn ddewis yn lle’r camau hyn, ond o dan rai amgylchiadau, lle gallai fod yn anodd cadw pellter o 2m oddi wrth bobl eraill, ein cyngor yw bod pobl 11 oed a hŷn yn defnyddio gorchudd wyneb anfeddygol, tair haen. Caiff plant o dan 11 oed wisgo gorchudd wyneb os ydynt yn dymuno, ond ni ddylai plant o dan 3 oed eu gwisgo ar sail diogelwch anadlu.

Mae hyn yn cyd-fynd â chyngor technegol diweddaraf Sefydliad Iechyd y Byd. Dylai gorchuddion wyneb gynnwys tair haen, fel y nodir gan Sefydliad Iechyd y Byd, ond nid oes angen iddynt fod yn fasgiau wyneb o safon feddygol.

Os ydynt yn cael eu defnyddio’n gywir, gall gorchudd wyneb helpu i ddiogelu eraill drwy leihau trosglwyddiad COVID-19. Rydym wedi’i gwneud yn ofynnol i bobl wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau o dan do. Fodd bynnag, nid yw hyn yn berthnasol i chi, na’r bobl yr ydych yn byw gyda nhw os ydych chi yn eich cartref eich hun. Mae’r canllawiau ar gyfer y cyhoedd ar orchuddion wyneb yn cynnwys gwybodaeth ar sut i wisgo a defnyddio gorchudd wyneb yn ddiogel, pa bryd y dylid gwisgo gorchudd wyneb ac unrhyw eithriadau. 

Dylech hefyd ddarllen am y gofyniad i wisgo gorchudd wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru.

Mae canllawiau hefyd ar gael i weithwyr a rheolwyr lleoliadau am y gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb.

Dim ond i bobl sydd heb symptomau COVID-19 y mae’r cyngor hwn yn berthnasol. Os oes gennych unrhyw un o symptomau COVID-19, rhaid i chi hunanynysu ar unwaith a chael prawfl. Oni bai bod eich prawf yn dangos canlyniad negatif, ni ddylech fynd allan yn ystod y cyfnod hunanynysu, hyd yn oed gyda gorchudd wyneb.

Beth ddylech chi ei wneud os byddwch chi'n datblygu symptomau COVID-19

Rhaid i unrhyw un sy'n datblygu symptomau COVID-19 (tymheredd uchel, peswch cyson newydd neu golli synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt), hunanynysu gartref yn syth a gwneud cais am brawf o fewn 5 diwrnod o'r adeg y dechreuodd y symptomau. Os ydych chi'n byw gyda phobl eraill neu’n rhan o aelwyd estynedig a bod gennych chi neu un ohonyn nhw symptomau’r coronafeirws, yna rhaid i bawb aros gartref, hunanynysu a pheidio â mynd allan hyd nes y ceir canlyniad y person sydd â symptomau. Mae'r cyfnod hunanynysu yn dechrau o'r diwrnod pan aeth y person cyntaf yn sâl. Gallwch ddod o hyd i’r canllawiau llawn yn hunanynysu: aros gartref.

Beth yw’r cyngor a roddir i ymwelwyr, gan gynnwys y rheiny sy’n darparu gofal ar eich cyfer?

Ni ddylai’ch ymwelwyr cymdeithasol rheolaidd fel ffrindiau a theulu, heblaw am y rhai yn eich aelwyd estynedig, ymweld â chi o dan do, oni bai eu bod yn darparu gofal hanfodol ar eich cyfer. Mae gofal hanfodol yn cynnwys pethau fel helpu i’ch ymolchi, helpu i’ch gwisgo neu baratoi prydau bwyd.

Os ydych yn derbyn gofal cymdeithasol neu ofal iechyd rheolaidd gan sefydliad, naill ai drwy eich awdurdod lleol neu wedi’i dalu amdano gennych chi eich hun, fe fyddant yn ymwybodol o’r angen i gadw pellter cymdeithasol ac yn cadw hyn mewn cof wrth gytuno ar gynllun i barhau â’ch gofal.

Os ydych chi’n derbyn gofal hanfodol gan ffrindiau neu aelodau o’r teulu, dylech drafod y rhagofalon ychwanegol y gallan nhw eu cymryd i’ch cadw chi’n ddiogel. Gallai’r canllawiau hyn fod yn ddefnyddiol i chi darpariaeth gofal yn y cartref.

Mae hefyd yn syniad da siarad â’ch gofalwyr am yr hyn sy’n digwydd pe bai un ohonynt yn dechrau teimlo’n anhwylus.  Os oes angen help arnoch o ran gofal ond nad ydych yn siŵr gyda phwy y dylech gysylltu, neu nad oes gennych deulu neu ffrindiau a allai eich helpu, gallwch gysylltu â’ch cyngor lleol a ddylai allu eich helpu.

Beth yw’r cyngor ar gyfer gofalwyr anffurfiol?

Os ydych yn gofalu am rywun sy’n agored i niwed, mae rhai camau hawdd y gallwch chi eu cymryd i’w amddiffyn ac i leihau’r risg mae’n ei hwynebu ar yr adeg hon. Sicrhewch eich bod yn dilyn cyngor ar hylendid da, fel:

  • golchi’ch dwylo wrth gyrraedd eu cartref a’u golchi yn aml tra byddwch yno, gan ddefnyddio dŵr a sebon am o leiaf 20 eiliad, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.
  • gorchuddio’ch ceg a’ch trwyn gyda hances neu’ch llawes (nid eich dwylo) wrth beswch neu disian.
  • rhoi’r hancesi a ddefnyddiwyd yn y bin yn syth a golchi’ch dwylo ar ôl hynny.
  • Peidio ag ymweld â’r unigolyn os nad ydych yn teimlo’n iawn ond cofiwch wneud trefniadau eraill ar gyfer ei ofal.
  • darparu gwybodaeth ynghylch pwy ddylai’r unigolyn ei ffonio os nad yw’n teimlo’n iawn, sut i ddefnyddio gwasanaeth coronafeirws ar-lein GIG 111 Cymru a sicrhau bod rhif GIG 111 Cymru wedi’i arddangos yn glir.
  • mae gwybodaeth am ffynonellau cymorth gwahanol y gellir eu defnyddio a chyngor pellach ar greu cynllun wrth gefn ar gael gan Carers UK

Cofiwch edrych ar ôl eich lles a’ch iechyd corfforol eich hun yn ystod y cyfnod hwn (ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru).

Beth yw’r cyngor a roddir os ydw i’n byw gyda pherson a oedd yn gwarchod ei hun neu sydd â risg uwch?

Os ydych yn byw mewn tŷ gyda pherson a oedd yn gwarchod ei hun neu rywun sydd yn y grŵp ‘risg uwch’ ehangach, cyfeiriwch at ein canllawiau hunanynysu: aros gartref. Mae hwn yn cynnwys gwybodaeth ynglŷn â sut i reoli trefniadau mewn aelwydydd i ddiogelu aelodau agored i niwed yn y teulu ac atal lledaeniad haint.

Pa gamau y gallwch chi eu cymryd i gadw mewn cysylltiad â theulu a ffrindiau?

Mae rheolau newydd ar gwrdd â phobl o dan do mewn cartrefi preifat a ffurfio aelwydydd estynedig. Ni chaiff pobl nad ydych chi’n byw gyda nhw ddod i’ch cartref oni bai eich bod wedi ffurfio aelwyd estynedig (neu “swigen”) gyda nhw (ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn, fel gweithwyr yn gwneud gwaith yn eich cartref). Yn yr un modd, dim ond mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn y caniateir ichi fynd i dai pobl eraill.

Cewch gwrdd â phobl nad ydynt yn byw yn yr un aelwyd neu aelwyd estynedig â chi mewn lleoliadau y tu allan i’r cartref cyhyd â’ch bod yn cadw pellter cymdeithasol drwy’r amser. Os oes angen gofalwr arnoch i’ch helpu ac i fod gyda chi pan fyddwch yn mynd allan, cewch ddal i gwrdd ag eraill yn yr awyr agored ac ni fydd eich gofalwr yn cyfrif tuag at yr uchafswm nifer a ganiateir.

Dyma gwestiynau cyffredin sy’n amlinellu beth y cewch ac na chewch ei wneud, a gwybodaeth am bwy y cewch chi gwrdd â nhw o dan do ac yn yr awyr agored, a’r rheolau’n ymwneud â hyn.

Cofiwch ei bod yn iawn rhannu eich pryderon â phobl rydych yn ymddiried ynddyn nhw ac, wrth wneud hynny, efallai y byddwch yn rhoi cymorth iddyn nhw hefyd. Fel arall, gallwch ddefnyddio llinell gymorth a argymhellir gan y GIG.