Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol i bawb yng Nghymru a gwarchod pobl hŷn ac oedolion sy’n agored i niwed.

Cyhoeddwyd gyntaf:
17 Mawrth 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Negeseuon allweddol

Diogelu Cymru:

  • cadw pellter cymdeithasol (a elwir hefyd yn bellter corfforol) bob amser – aros 2 fetr (3 cham) oddi wrth bobl eraill, o dan do ac yn yr awyr agored
  • golchi’ch dwylo’n rheolaidd
  • os ydych yn cwrdd â phobl o gartref arall, heblaw am eich aelwyd estynedig, dylech aros yn yr awyr agored
  • gweithio gartref os yw’n bosib

Dylech aros gartref os oes gennych chi, rhywun sy’n byw gyda chi neu rywun yn eich aelwyd estynedig symptomau.

Mae unrhyw sôn am gartref neu aelwyd yn y canllawiau hyn yn cynnwys aelwydydd estynedig. Dylid darllen y canllawiau hyn ochr yn ochr â’r cwestiynau cyffredin a’r canllawiau manwl ar reoliadau Cymru. Mae’r rhain yn rhoi gwybod beth y cewch ac na chewch ei wneud, ac yn cael eu hadolygu’n rheolaidd.

Cefndir a chwmpas y canllawiau

Mae’r canllawiau hyn ar gyfer pawb yng Nghymru, gan gynnwys plant. Maent yn rhoi cyngor ar fesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol y dylem i gyd fod yn eu cymryd i leihau trosglwyddo’r coronafeirws (COVID-19). Fe'u bwriedir i'w defnyddio mewn sefyllfaoedd lle mae pobl yn mynd i leoedd o dan do (megis siopau) neu yn yr awyr agored, yn byw yn eu cartrefi eu hunain, gyda neu heb gymorth ychwanegol gan ffrindiau, teulu a gofalwyr. Os ydych yn byw mewn lleoliad gofal preswyl - mae canllawiau ar gael ar gyfer lleoliadau gofal preswyl.

Aelwydydd estynedig

Cewch nawr ffurfio aelwyd estynedig gydag un cartref arall a threulio amser gyda nhw o dan do ac yn yr awyr agored. Os ydych am ffurfio aelwyd estynedig, mae rheolau penodol ar sut i wneud hynny’n ddiogel.

Rydym yn cynghori'r rhai sy’n agored i niwed ac mewn mwy o berygl o salwch difrifol yn sgil y coronafeirws (COVID-19) i ddilyn mesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol yn ofalus bob amser.

Mae rhai cyflyrau clinigol sy'n rhoi pobl mewn risg uwch fyth o salwch difrifol yn sgil COVID-19. Bydd unigolion yn y categori eithriadol o agored i niwed hwn wedi cael llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru yn gofyn iddyn nhw ‘warchod’ eu hunain er mwyn diogelu eu hunain. Mae’r manylion llawn ar gael yn y canllawiau ‘gwarchod’).

Beth yw cadw pellter cymdeithasol?

Mae mesurau cadw pellter cymdeithasol (a elwir hefyd yn bellter corfforol) yn gamau y gallwch eu cymryd i leihau cysylltiad agos iawn neu gysylltiad corfforol rhyngoch chi a phobl eraill. Bydd hyn yn helpu i leihau trosglwyddo’r coronafeirws (COVID-19).

Dyma sut i gadw pellter cymdeithasol:

  • cadw’ch pellter oddi wrth bobl eraill heblaw am aelodau o’ch cartref neu’ch aelwyd estynedig – arhoswch 2 fetr (3 cham) oddi wrth bobl eraill pan fyddwch y tu allan ac mewn lleoedd caeedig heblaw am eich cartref (megis mewn siopau).
  • Osgoi cysylltiad â rhywun sydd â symptomau’r coronafeirws (COVID-19). Mae'r symptomau hyn yn cynnwys tymheredd uchel, peswch newydd cyson neu golli eich synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt.
  • Osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus pan nad yw'n hanfodol, pan fo hynny'n bosibl.
  • Gweithio o gartref, pan fo hynny'n bosibl. Cyfeiriwch at y canllawiau i gyflogwyr i gael rhagor o wybodaeth.
  • Osgoi ymgynnull mewn grwpiau mawr a bach mewn mannau cyhoeddus, gan nodi bod rhai lleoliadau ar agor yn rhannol neu ar gau yn llwyr ar hyn o bryd gan fod heintiau’n lledaenu’n hawdd mewn mannau caeedig lle mae pobl yn ymgynnull.
  • Osgoi ymgynnull o dan do gyda ffrindiau a theulu heblaw am bobl sy’n byw gyda chi neu’r rhai yn eich aelwyd estynedig. Cadw mewn cysylltiad gan ddefnyddio technoleg o bell fel ffôn, y rhyngrwyd a’r cyfryngau cymdeithasol. Caniateir i ddwy aelwyd estynedig gwrdd â’i gilydd y tu allan ond rhaid cadw pellter cymdeithasol. Mae rhagor o wybodaeth am aelwydydd estynedig ar gael mewn canllawiau ar wahân.
  • Defnyddio gwasanaethau ffôn neu ar-lein i gysylltu â'ch meddyg teulu neu wasanaethau hanfodol eraill.
  • Ni ddylai gweithwyr ond dod i’ch cartref (ee i drwsio boeler) os ydynt yn iach a heb symptomau. Rhaid i chi gadw pellter cymdeithasol oddi wrthynt a rhaid iddyn nhw olchi eu dwylo’n aml (gweler yr adran isod) tra maent yn eich cartref.

Caniateir llai na 2m o bellter corfforol o dan rai amgylchiadau cyfyngedig. Ar gyfer y mwyafrif o fusnesau a’r cyhoedd, y rheol o hyd yw cadw 2 fetr o bellter oddi wrth bobl eraill.

Dylai pawb ddilyn y mesurau hyn gymaint ag sy’n ymarferol bosibl.

Rydym yn eich cynghori'n gryf i ddilyn y mesurau uchod gymaint ag y gallwch, ac i gyfyngu'n sylweddol ar eich cysylltiad wyneb yn wyneb â ffrindiau a theulu os yw’n bosibl, heblaw am bobl sy’n byw gyda chi neu’r rhai sydd yn eich aelwyd estynedig, yn enwedig os ydych dros 70 oed, os oes gennych gyflwr iechyd sylfaenol neu os ydych yn feichiog.

Mae'r cyngor hwn yn debygol o barhau i fod ar waith am rai wythnosau.

Caiff y cwestiynau cyffredin am y rheoliadau COVID-19 eu hadolygu’n rheolaidd ac maent yn rhoi gwybod beth y cewch ac na chewch ei wneud.

Golchi dwylo a hylendid anadlol

Mae egwyddorion cyffredinol y gallwch eu dilyn i helpu i atal firysau anadlol megis COVID-19 rhag lledaenu, gan gynnwys:

  • golchi'ch dwylo yn amlach - gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo pan fyddwch yn cyrraedd adref neu’n cyrraedd y gwaith, pan fyddwch chi'n chwythu'ch trwyn, yn tisian neu’n pesychu, yn bwyta neu’n trin bwyd
  • osgoi cyffwrdd eich llygaid, eich trwyn a'ch ceg heb olchi eich dwylo
  • osgoi bod mewn cysylltiad agos â phobl sydd â symptomau
  • defnyddio hances pan fyddwch yn pesychu neu disian, yna rhoi’r hances mewn bin a golchi eich dwylo
  • glanhau a diheintio gwrthrychau ac arwynebau a gyffyrddir yn aml yn eich cartref

Gorchuddion wyneb

Mae'r dystiolaeth yn dal yn glir mai'r ffordd fwyaf effeithiol o ddiogelu’ch hun ac eraill rhag cael eich heintio yw dilyn y rheolau ar gadw pellter cymdeithasol, osgoi cyffwrdd arwynebau a’ch wyneb, a golchi’ch dwylo’n rheolaidd.

Nid yw gwisgo gorchudd wyneb yn ddewis yn lle’r camau hyn, ond o dan rai amgylchiadau, lle gallai fod yn anodd cadw pellter o 2m oddi wrth bobl eraill, ein cyngor yw defnyddio gorchudd wyneb anfeddygol, tair haen.

Mae hyn yn cyd-fynd â chyngor technegol diweddaraf Sefydliad Iechyd y Byd.

Dylai gorchuddion wyneb gynnwys tair haen, fel y nodir gan Sefydliad Iechyd y Byd, ond nid oes angen iddynt fod yn fasgiau wyneb o safon feddygol.

Dim ond i bobl sydd heb symptomau y mae’r cyngor hwn yn berthnasol. Os oes gennych unrhyw un o symptomau COVID-19, rhaid i chi hunanynysu ar unwaith a chael prawf, fel y nodir yn y canllawiau presennol. Oni bai bod eich prawf yn dangos canlyniad negatif, ni ddylech fynd allan yn ystod y cyfnod hunanynysu, hyd yn oed gyda gorchudd wyneb.

Dyma gwestiynau cyffredin am orchuddion wyneb.

Beth ddylech chi ei wneud os byddwch chi'n datblygu symptomau coronafeirws (COVID-19)

Mae'r un canllawiau yn berthnasol i'r boblogaeth gyffredinol yng Nghymru â'r rhai sydd mewn mwy o berygl o salwch difrifol o ganlyniad i’r coronafeirws (COVID-19). Os ydych chi'n datblygu symptomau COVID-19 (tymheredd uchel, peswch cyson newydd neu golli eich synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt), dylech hunanynysu gartref a gwneud cais am brawf o fewn 5 diwrnod o'r adeg y dechreuodd eich symptomau. Os ydych chi'n byw gyda phobl eraill neu’n rhan o aelwyd estynedig a bod gennych chi neu un ohonyn nhw symptomau’r coronafeirws, yna rhaid i bawb aros gartref, hunanynysu a pheidio â mynd allan hyd nes y ceir canlyniad y person sydd â symptomau. Mae'r cyfnod hunanynysu yn dechrau o'r diwrnod pan aeth y person cyntaf yn sâl. Gallwch ddod o hyd i’r canllawiau llawn yn hunanynysu: aros gartref.

Sut alla i gael cymorth gyda bwydydd a meddyginiaethau os ydw i'n lleihau fy nghysylltiadau cymdeithasol?

Gofynnwch i deulu, ffrindiau a chymdogion neu’ch aelwyd estynedig eich cefnogi chi a defnyddiwch wasanaethau ar-lein. Os nad yw hyn yn bosibl, mae’r sector cyhoeddus, busnesau, elusennau a’r cyhoedd yn helpu’r rhai sydd wedi’u cynghori i aros gartref neu sydd angen cymorth. Mae’n bwysig siarad ag eraill a gofyn iddynt eich helpu chi i wneud trefniadau ar gyfer danfon bwyd, meddyginiaethau a gwasanaethau a chyflenwadau hanfodol, a gofalu am eich iechyd meddwl a chorfforol a’ch llesiant.

Os ydych yn derbyn cymorth gan sefydliadau iechyd a gofal cymdeithasol, er enghraifft, os ydych yn derbyn gofal drwy’r awdurdod lleol neu’r system gofal iechyd, bydd hyn yn parhau fel arfer. Gofynnir i’ch darparwr gofal iechyd neu gymdeithasol gymryd rhagofalon ychwanegol i wneud yn siŵr eich bod chi wedi’ch amddiffyn. Mae cyngor ar gyfer gofalwyr ffurfiol ar gael yn y canllawiau darpariaeth gofal yn y cartref.

Beth ddylech chi ei wneud os oes gennych apwyntiadau yn yr ysbyty neu gyda’ch meddyg teulu yn ystod y cyfnod hwn?

Rydym yn cynghori pawb i gael mynediad at gymorth meddygol o bell, lle bynnag y bo’n bosibl. Fodd bynnag, os oes gennych apwyntiad yn yr ysbyty neu apwyntiad meddygol wedi’i drefnu yn ystod y cyfnod hwn, siaradwch â’ch meddyg teulu neu glinigydd i sicrhau eich bod yn parhau i dderbyn y gofal sydd ei angen arnoch ac ystyried a allai apwyntiadau gael eu gohirio.

Beth yw’r cyngor a roddir i ymwelwyr, gan gynnwys y rheiny sy’n darparu gofal ar eich cyfer?

Ni ddylai’ch ymwelwyr cymdeithasol rheolaidd fel ffrindiau a theulu, heblaw am y rhai yn eich aelwyd estynedig, ymweld â chi o dan do yn ystod y cyfnod hwn, oni bai eu bod yn darparu gofal hanfodol ar eich cyfer. Mae gofal hanfodol yn cynnwys pethau fel helpu i’ch ymolchi, helpu i’ch gwisgo neu baratoi prydau bwyd.

Os ydych yn derbyn gofal cymdeithasol neu ofal iechyd rheolaidd gan sefydliad, naill ai drwy eich awdurdod lleol neu wedi’i dalu amdano gennych chi eich hun, dylech roi gwybod i’ch darparwyr gofal eich bod yn lleihau cyswllt cymdeithasol ac yn cytuno ar gynllun i barhau â’ch gofal.

Os ydych chi’n derbyn gofal hanfodol gan ffrindiau neu aelodau o’r teulu, siaradwch â’ch gofalwyr am ragofalon ychwanegol y gallan nhw eu cymryd i’ch cadw chi’n ddiogel. Gallai’r canllawiau hyn fod yn ddefnyddiol i chi darpariaeth gofal yn y cartref.

Mae hefyd yn syniad da siarad â’ch gofalwyr am yr hyn sy’n digwydd pe bai un ohonynt yn dechrau teimlo’n anhwylus.  Os oes angen help arnoch o ran gofal ond nad ydych yn siŵr gyda phwy y dylech gysylltu, neu nad oes gennych deulu neu ffrindiau a allai eich helpu, gallwch gysylltu â’ch cyngor lleol a ddylai allu eich helpu.

Beth yw’r cyngor a roddir os ydw i’n byw gyda pherson sy’n gwarchod ei hun neu sydd â risg uchel?

Os ydych yn byw mewn tŷ gyda pherson sy’n gwarchod ei hun neu rywun sydd yn y grŵp ‘risg uwch’ ehangach, cyfeiriwch at ein canllawiau hunanynysu: aros gartref.

Pa gamau y gallwch chi eu cymryd i gadw mewn cysylltiad â theulu a ffrindiau yn ystod y cyfnod hwn?

Cael cymorth gan ffrindiau, teulu a rhwydweithiau eraill yn ystod y cyfnod hwn. Beth am ystyried ffurfio aelwyd estynedig gyda ffrind neu berthynas? Ceisio cadw mewn cysylltiad â’r rhai o’ch amgylch, y tu hwnt i’ch aelwyd estynedig, dros y ffôn, drwy’r post neu ar-lein os na allwch gwrdd yn lleol yn yr awyr agored. Gadewch i bobl wybod sut yr hoffech gadw mewn cysylltiad â nhw ac ymgorfforwch hynny i’ch trefn ddyddiol. Mae hyn hefyd yn bwysig wrth ofalu am eich llesiant meddyliol ac mae’n bosibl y byddwch yn ei gweld yn ddefnyddiol siarad â nhw am sut rydych yn teimlo.

Cewch gwrdd â phobl o un cartref arall neu aelwyd estynedig ar y tro cyhyd â’ch bod yn aros yn yr awyr agored ac yn cadw pellter cymdeithasol drwy’r amser. Os oes angen gofalwr arnoch i’ch helpu ac i fod gyda chi pan fyddwch yn mynd allan, cewch dal i gwrdd â rhywun arall yn yr awyr agored. Nid yw bod yn rhan o aelwyd estynedig yn eich atal rhag cwrdd ag eraill yn yr awyr agored cyhyd â’ch bod yn cadw pellter cymdeithasol.

Dyma gwestiynau cyffredin am gwrdd â phobl eraill a beth y cewch ac na chewch ei wneud.

Cofiwch ei bod yn iawn rhannu eich pryderon â phobl rydych yn ymddiried ynddyn nhw ac, wrth wneud hynny, efallai y byddwch yn rhoi cymorth iddyn nhw hefyd. Fel arall, gallwch ddefnyddio llinell gymorth a argymhellir gan y GIG.

Beth yw’r cyngor ar gyfer gofalwyr anffurfiol?

Os ydych yn gofalu am rywun sy’n agored i niwed, mae rhai camau hawdd y gallwch chi eu cymryd i’w amddiffyn ac i leihau’r risg mae’n ei hwynebu ar yr adeg hon. Sicrhewch eich bod yn dilyn cyngor ar hylendid da, fel:

  • golchi’ch dwylo wrth gyrraedd eu cartref a’u golchi yn aml tra byddwch yno, gan ddefnyddio dŵr a sebon am o leiaf 20 eiliad, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo.
  • gorchuddio’ch ceg a’ch trwyn gyda hances neu’ch llawes (nid eich dwylo) wrth beswch neu disian.
  • rhoi’r hancesi a ddefnyddiwyd yn y bin yn syth a golchi’ch dwylo ar ôl hynny.
  • Peidio ag ymweld â’r unigolyn os nad ydych yn teimlo’n iawn ond cofiwch wneud trefniadau eraill ar gyfer ei ofal.
  • darparu gwybodaeth ynghylch pwy ddylai’r unigolyn ei ffonio os nad yw’n teimlo’n iawn, sut i ddefnyddio gwasanaeth coronafeirws ar-lein GIG 111 Cymru a sicrhau bod rhif GIG 111 Cymru wedi’i arddangos yn glir.
  • mae gwybodaeth am ffynonellau cymorth gwahanol y gellir eu defnyddio a chyngor pellach ar greu cynllun wrth gefn ar gael gan Carers UK

Cofiwch edrych ar ôl eich lles a’ch iechyd corfforol eich hun yn ystod y cyfnod hwn (ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru).