Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau cenedlaethol yw’r rhain sy’n berthnasol i Gymru gyfan. 

Ystyriwch a oes cyfyngiadau lleol yn eu lle wrth ddarllen a rhoi’r canllawiau hyn ar waith.

Cyflwyniad

Mae'r nodyn polisi hwn yn ymhelaethu ar gyngor y Prif Swyddog Meddygol ar 5 Mehefin, yn crynhoi'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ar y manteision a'r risgiau posibl, gan ddod i'r casgliad y dylai Llywodraeth Cymru gefnogi hawl y cyhoedd i ddewis gwisgo gorchuddion wyneb yn y rhan fwyaf o leoliadau. Darperir cyngor ar pryd y gallai gorchuddion wyneb neu fasgiau wyneb meddygol gael eu hargymell.

Dros y mis diwethaf, mae trafodaeth drylwyr wedi'r chynnal ar lefel genedlaethol a rhyngwladol, ac mae safbwyntiau polisi gwahanol wedi dod i'r amlwg ar draws y DU. Does dim llawer wedi newid yn ein dealltwriaeth o'r wyddoniaeth sylfaenol, ond mae'r materion pwysig canlynol yn dylanwadu ar ein dewisiadau yng Nghymru.

Canllawiau diweddaraf Sefydliad Iechyd y Byd

Nid oes unrhyw dystiolaeth newydd i awgrymu y dylai pob un mewn ysbyty neu leoliad gofal wisgo masgiau.

Er nad oes unrhyw dystiolaeth newydd, mae safbwynt Sefydliad Iechyd y Byd wedi newid i argymell gwisgo gorchuddion wyneb yn y gymuned, gan y cyhoedd mewn rhai sefyllfaoedd, ond dim ond er mwyn rheoli'r tarddiad a defnyddio dull gweithredu seiliedig ar risg, nid er mwyn atal.

Mae canllawiau newydd ar gael ar nodweddion masgiau anfeddygol, gan gynnwys y dewis o ddefnydd, nifer a chyfuniad yr haenau, y siâp a sut i'w cynnal a'u cadw.

Mae'r ddogfen newydd yn parhau i bwysleisio nad yw'r defnydd o'r masg, yn unig, yn ddigon i ddarparu amddiffyniad digonol neu reoli'r tarddiad, a dylid hefyd fabwysiadau mesurau eraill ar lefel bersonol a chymunedol er mwyn lleihau lefelau trosglwyddo.

Nodir nad oes tystiolaeth wyddonol uniongyrchol nac o ansawdd uchel ar gael ar hyn o bryd ar y defnydd eang o fasgiau gan bobl iach yn y gymuned, ac mae angen ystyried y manteision a'r niwed posibl.

Mewn perthynas â throsglwyddo cymunedol, mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi argymell y dylai llywodraethau annog y cyhoedd i wisgo masgiau mewn sefyllfaoedd a lleoliadau penodol fel rhan o ddull cynhwysfawr i atal y risg o drosglwyddo SARS-CoV-2.

Roedd Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell y dylai'r rheini sydd â symptomau wisgo masgiau llawfeddygol a pharhau i hunanynysu a glanhau dwylo.

Goblygiadau

Cyngor y Prif Swyddog Meddygol o hyd yw nad yw'r dystiolaeth o'r manteision yn cyfiawnhau dilyn proses orfodol neu ddeddfwriaethol, ac y byddai cymryd camau o'r fath yng Nghymru yn gallu arwain at beryglon posibl.

Mae angen cyfleu negeseuon clir i'r cyhoedd er mwyn osgoi niwed posibl yn sgil wisgo gorchuddion wyneb; dylai hyn ymdrin â dealltwriaeth y cyhoedd am yr angen i gadw pellter cymdeithasol ac osgoi cyffwrdd â wynebau; mae cyngor ar olchi dwylo a glanhau arwynebau yn parhau i fod yn hollbwysig.

Mae pwysigrwydd hierarchaeth y mesurau sy'n rhaid eu cael yn eu lle er mwyn lleihau'r gyfradd drosglwyddo o berson i berson yn parhau. Dyma'r mesurau hynny yn eu trefn o ran eu pwysigrwydd a'u heffeithiolrwydd: 

  • peidio â gwneud gweithgareddau diangen
  • amnewid patrymau ymddygiad â llai o risg
  • rheolaethau peirianyddol
  • rheolaethau gweinyddol
  • cyfarpar diogelu personol

Mewn perthynas â gorchuddion wyneb, y cyngor yw asesu risg mewn lleoliadau.

Y defnydd o orchuddion wyneb gan y cyhoedd

Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn parhau i ddweud nad oes tystiolaeth wyddonol uniongyrchol nac o ansawdd uchel eto ar gael i gefnogi’r defnydd eang o fasgiau gan bobl iach yn y gymuned.

Fodd bynnag, mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi diweddaru ei ganllawiau i gynghori y dylai llywodraethau annog y cyhoedd i wisgo masgiau mewn sefyllfaoedd penodol fel rhan o ddull gweithredu cynhwysfawr, er mwyn atal COVID-19 rhag cael ei drosglwyddo yn y gymuned.

Mae angen i gyngor fod yn fwy neu'n llai cyfeiriol yn dibynnu ar y risg mewn lleoliadau penodol, i ba raddau y mae ffactorau lliniaru eraill ar gael ac ar waith, a'r lefel trosglwyddo feirysol. Caiff yr argymhellion polisi eu nodi isod

Lefel y risg

Lleoliad

Argymhelliad

Risg gymedrol (lleoliadau cyfyng y tu mewn)

  • trafnidiaeth gyhoeddus os yw'n orlawn

  • siopau os ydynt yn orlawn

Argymhellir y dylai'r cyhoedd wisgo gorchuddion wyneb

Llai o risg (lleoliadau y tu mewn lle y gellir cadw pellter cymdeithasol)

  • trafnidiaeth gyhoeddus nad yw'n orlawn a lle y gellid cadw pellter cymdeithasol

  • siopau lle mae'r gofod wedi cael ei ad-drefnu er mwyn gallu cadw pellter cymdeithasol

  • ysgolion ac amgylcheddau gwaith (nad ydynt yn rhai gofal iechyd) gyda marciau cadw pellter cymdeithasol

  • mannau anghlinigol mewn amgylcheddau gwaith gofal iechyd

Ni chaiff gorchuddion wyneb eu hargymell

  • ysgolion ac amgylcheddau gwaith (nad ydynt yn rhai gofal iechyd) gyda marciau cadw pellter cymdeithasol

  • mannau anghlinigol mewn amgylcheddau gwaith gofal iechyd

  • ni chaiff gorchuddion wyneb eu hargymell

  • y lleiaf o risg (lleoliadau yn yr awyr agored) lle y dylid cadw pellter cymdeithasol

 
Y lleiaf o risg (lleoliadau yn yr awyr agored) lle y dylid cadw pellter cymdeithasol
  • Parciau, gerddi

  • Llwybrau, ffyrdd

Ni chaiff gorchuddion wyneb eu hargyme

 

Dylid darparu canllawiau clir er mwyn sicrhau bod gorchuddion wyneb yn bodloni safon ofynnol, yn ogystal â chyngor ar sut y dylent gael eu gwisgo a'u golchi neu eu gwaredu.

Dylid darparu canllawiau clir ar bwy na ddylai, neu na all wisgo gorchuddion wyneb (e.e. pobl oedrannus sydd â nam gwybyddol, plant ifanc).

Ni ddylid defnyddio gorchudd wyneb yn lle cynnal mesurau eraill o reoli haint gan gynnwys hunanynysu, golchi dwylo a chadw pellter cymdeithasol.

Mae'r Grŵp Trosglwyddiad Nosocomiaidd wedi ystyried y defnydd o orchuddion wyneb meddygol, ac mae'n argymell:

  • y dylai masgiau meddygol barhau i fod, ar y cyfan, ar gyfer eu defnyddio gan weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol sy'n gofalu'n uniongyrchol am gleifion / preswylwyr. Nid yw'r dystiolaeth yn ddigon cryf i awgrymu y dylai masgiau meddygol gael eu defnyddio mewn lleoliadau anghlinigol
  • dylai gweithwyr gofal iechyd gadw pellter cymdeithasol, gan gynnal arferion da o ran glanhau dwylo a glendid anadlol, ond nid yw'r dystiolaeth yn cefnogi gwisgo masgiau meddygol mewn ardaloedd anghlinigol
  • nid oedd y grŵp yn cefnogi'r angen i staff ysbyty wisgo masgiau meddygol mewn ardaloedd anghlinigol
  • yn wahanol i Loegr, mae dyletswydd gyfreithiol ar sefydliadau'r GIG yng Nghymru i weithredu mesurau cadw pellter cymdeithasol ar gyfer gweithwyr lle bynnag y bo hynny'n bosibl ac rydym wedi darparu canllaw gweithredol manwl ar y mesurau sydd eu hangen o ran ystadau a'r amgylchedd er mwyn cyflawni hyn. Mewn ardaloedd lle nad oes cleifion, mae angen cefnogaeth ar staff i gadw pellter cymdeithasol yn effeithiol, a gall hynny olygu ad-drefnu gofod swyddfa ac ystafelloedd te er enghraifft
  • mae dal lle i wella'r defnydd o Gyfarpar Diogelu Personol, gan sicrhau ei fod yn cael ei dynnu yn y ffordd gywir gan lanhau dwylo, yn ôl yr argymhelliad presennol
  • pe bai angen i bobl sydd ar y rhestr warchod yng Nghymru fynd i apwyntiad cleifion allanol neu gael prawf diagnosteg, dylent wisgo masg meddygol. Bydd angen i sefydliadau'r GIG ddarparu masgiau meddygol i'r gymuned sy'n gwarchod yn ôl y gofyn. Ni ddylai'r rheini sy'n gwarchod fynd i leoliadau iechyd a gofal yn fwy nag sy'n angenrheidiol, a dylid cyfyngu ar nifer yr ymwelwyr i wardiau

Ystyriaethau ychwanegol

Mae gan Sefydliad Iechyd y Byd fanylebau clir sy'n gofyn bod masgiau'n cael eu gwneud o o leiaf 3 haen o ddefnydd. Bydd angen i negeseuon am ganllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ar orchuddion wyneb gael eu cyfleu'n glir.

Mae'n bwysig pwysleisio y dylai canllawiau i'r cyhoedd hefyd gynnwys negeseuon ynghylch:

  • bod angen cadw pellter cymdeithasol a glanhau dwylo o hyd, gan gydnabod bod gwneud hyn yn bwysicach na defnyddio gorchuddion wyneb
  • mae'n bwysig peidio â chyffwrdd eich wyneb, ond mae hynny'n anodd pan rydych yn gwisgo gorchudd wyneb
  • gwisgo a diosg dillad yw’r adegau mwyaf peryglus i ledaenu haint
  • dylid cadw Cymru yn daclus ac yn ddiogel wrth dynnu gorchuddion wyneb, gan fod risg i blant ac anifeiliaid yn benodol os cânt eu taflu fel ysbwriel

Bydd rhai ystyriaethau o ran tegwch ac amrywiaeth a fydd yn anodd iawn i'w lliniaru, gan gynnwys anghenion plant, sy'n aml yn rhoi pwyslais mawr ar fynegiant wyneb wrth gael sgwrs, a'r anawsterau y gallai pobl sydd â nam ar eu clyw eu profi wrth geisio darllen gwefusau.

Dr Frank Atherton
Prif Swyddog Meddygol
10 Mehefin 2020

Rhannu’r dudalen hon