Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau ar addysg gartref yn ystod lefel rhybudd 4 y coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
29 Ionawr 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Trosolwg

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn gosod cyfyngiadau ar gynulliadau a symudiadau pobl i mewn ac allan o Gymru. Mae'r Rheoliadau'n nodi cyfyngiadau sy'n berthnasol i bedair Lefel Rhybudd wahanol. Lefel Rhybudd 4 sy’n gymwys yn y sefyllfaoedd mwyaf difrifol. Gwnaed hyn i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac i helpu i ddiogelu'r cyhoedd rhag lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2). 

Gosodwyd Cymru yn lefel rhybudd 4 am 6.00pm ar 19 Rhagfyr, yng ngoleuni'r ffaith bod cyngor iechyd yn tynnu sylw at y risgiau difrifol iawn a achosir gan yr amrywiolyn newydd o’r coronafeirws. Mae'r amrywiolyn newydd hwn yn achosi llawer mwy o risg o drosglwyddo’r feirws ac mae'n arbennig o bwysig bod pob unigolyn yn cymryd pob cam posibl i osgoi unrhyw risg y bydd pobl yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws neu’n ei ledaenu. Yr opsiwn mwyaf diogel yw aros gartref a pheidio â chymysgu'n gymdeithasol o gwbl, a dylai unigolion sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol gymryd rhagor o ofal i leihau eu cysylltiad ag eraill. 

COVID-19 ac addysg yn y cartref

Mae'r cyngor hwn yn berthnasol i blant a addysgir yn y cartref nad ydynt wedi'u cofrestru ar unrhyw gofrestr ysgol. Nid yw’n berthnasol i blant sy’n cael:

  • sesiynau tiwtora gartref a ddarperir gan yr awdurdod lleol (dysgwyr nad ydynt yn gallu mynychu'r ysgol am ba reswm bynnag, addysg heblaw yn yr ysgol (EOTAS) yw sesiynau tiwtora gartref)
  • eu haddysgu yn y cartref ac sy'n derbyn gwaith a gaiff ei osod a’i farcio gan yr ysgol fel a oedd yn digwydd pan oedd ysgolion ar gau ddechrau 2020, neu blant a phobl ifanc y mae angen iddynt ynysu gartref. Gellir cyfeirio at hyn fel dysgu cyfunol

Er mwyn lleihau lledaeniad yr haint, lle bynnag y bo modd dylai darpariaeth ar gyfer dysgwyr a addysgir yn y cartref ddigwydd ar-lein/yn rhithiol. Lle nad yw hyn yn bosibl, mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020, a ddaeth i rym ar 19 Rhagfyr 2020, yn cynnwys eithriad i'r cyfyngiad ar ymgynnull mewn anheddau preifat lle mae'r person yno at ddiben sy'n rhesymol angenrheidiol ac nad oes dewis arall rhesymol ymarferol. Mae’r rheoliadau yn darparu enghreifftiau o’r dibenion y gall fod yn rhesymol angenrheidiol i berson ymgynnull ag eraill yn cynnwys manteisio ar neu dderbyn gwasanaethau addysgol. Felly, bydd dysgwyr a addysgir yn y cartref yn gallu ymgynnull mewn annedd breifat at ddibenion gwasanaethau addysgol, ond dim ond os nad oes dewis arall rhesymol ymarferol. Dylai perchennog y cartref gadw'r niferoedd mor isel â phosibl – bydd niferoedd mawr yn cynyddu'r risg o drosglwyddo’r haint yn ddiangen. Mae hyn ond yn berthnasol i weithgareddau grŵp a gynhelir i addysgu yn bennaf ac ni ddylid defnyddio hyn fel ffordd o gyfiawnhau gweithgareddau cymdeithasol yn unig y tu hwnt i'r rhai a ganiateir o dan y lefel rhybudd bresennol (gweler canllawiau pellter cymdeithasol). Lefel 4 yw’r lefel rhybudd ar hyn o bryd.

Pan fydd plentyn neu berson ifanc sy'n cael ei addysgu gartref yn cymryd rhan mewn sesiwn ddysgu grŵp yng nghartref addysgwr cartref arall, dylai perchennog y cartref, cyn belled ag y bo modd, ddilyn y canllawiau statudol ar gyfer gweithio'n ddiogel yn ystod cyfnod y coronafeirws yng nghartrefi pobl eraill. Mae’r rhain yn cynnig ystyriaethau ymarferol ynghylch sut y gellir dilyn arferion diogel wrth weithio yng nghartref rhywun a, lle nad yw hyn yn ddiogel neu'n ymarferol, awgrymiadau ar gyfer trefniadau amgen ar gyfer darparu gwasanaethau drwy gyswllt o bell, megis galwadau ffôn neu fideo. Mae'r canllawiau hyn hefyd yn berthnasol i diwtoriaid a gyflogir gan deuluoedd sy'n addysgu yn y cartref.   

Dylid cadw'n gaeth at fesurau diogelwch COVID. Ni ddylech ymweld â chartref addysgwyr cartref eraill o dan unrhyw amgylchiadau lle mae rhywun ar yr aelwyd yn hunanynysu neu'n dangos symptomau tebyg i COVID-19, neu os oes rhywun yn eich aelwyd chi yn dangos symptomau neu’n hunanynysu. Mae hyn yn cynnwys plant o bob oed. Hefyd, ni ddylech ganiatáu i unrhyw un ddod i'ch cartref at ddibenion addysg yn y cartref os ydych chi neu unrhyw un yn eich cartref (gan gynnwys plant) yn hunanynysu oherwydd bod ganddynt symptomau, wedi cael prawf positif neu wedi cael eich nodi fel rhywun sydd wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif.

Yn y sefyllfa hon sy'n newid yn barhaus, mae’n bosibl y bydd gofynion cenedlaethol ar gyfer rheoli’r haint yn newid yn gyflym. Cynghorir teuluoedd i wirio'n rheolaidd beth yw’r sefyllfa bresennol ar wefan Llywodraeth Cymru ac i gydymffurfio â gofynion cenedlaethol a lleol a allai fod ar waith.

Cadw pellter cymdeithasol

Rhaid cymryd pob cam rhesymol i gadw pellter o 2 fetr wrth ymgynnull at ddibenion addysgol. Fodd bynnag, mae yna sefyllfaoedd lle nad yw'n bosibl nac yn briodol cadw pellter o 2 fetr, fel pan na all plant bach ddeall y cysyniad o ymbellhau corfforol, a lle bo angen cymorth priodol efallai gan riant/oedolyn i helpu plentyn bach i ddysgu.

Mae llawer o ledaeniad y coronafeirws wedi digwydd yng nghartrefi pobl. Er bod rhai pobl yn gallu cadw eu tai'n gymharol ddiogel i ymwelwyr, mae’n anorfod y bydd pobl yn ymddwyn yn wahanol gartref. Ni allwn wirio chwaith bod y rheolau yn cael eu dilyn yng nghartrefi preifat pobl, fel rydyn ni’n gallu ei wneud mewn siopau, caffis, gweithleoedd a mannau cyhoeddus eraill. Dyna pam mae'n rhaid i'r rheolau fod yn llymach mewn cartrefi preifat.

Gwarchod

 

Cyflwynwyd y cynllun gwarchod i ddechrau rhwng mis Mawrth a mis Awst 2020 pan roedd y feirws yn newydd. Cynghorodd Prif Swyddog Meddygol Cymru y dylai’r rhai a oedd fwyaf mewn perygl o niwed difrifol gan y coronafeirws aros gartref i'w diogelu eu hunain. 

Dylid ystyried y canllawiau hyn ochr yn ochr â'r ‘Canllawiau ar ddiogelu pobl a ddiffinnir yn glinigol ar sail feddygol fel rhai eithriadol o agored i niwed yn sgil y coronafeirws (COVID-19) – yn cynllun ‘gwarchod’ gynt’.

Argymhellir, mewn achosion pan fo’n ofynnol i rywun o fewn yr aelwyd ei warchod ei hun, bod yr addysg yn digwydd o bell/ar-lein.

Mae'r Rhestr o’r Cleifion a Warchodir wedi'i chadw fel y gallwn ysgrifennu eto at y grŵp hwn gydag unrhyw ddiweddariadau neu os yw'r cyngor ar warchod yn newid. Gan fod y cyngor newydd hwn yn golygu newid, bydd Prif Swyddog Meddygol Cymru yn ysgrifennu eto yn uniongyrchol at y bobl ar y Rhestr o’r Cleifion a Warchodir gyda chyngor ar gadw'n ddiogel yn sgil y cynnydd yn yr achosion o’r coronafeirws yn ein cymunedau.

Ysgolion annibynnol

Os yw plentyn yn derbyn y rhan fwyaf o'i addysg mewn un lleoliad, bydd angen i deuluoedd fod yn ymwybodol o'r rheoliadau ynghylch ysgolion annibynnol.

Mewn achosion lle mae pump neu fwy o ddysgwyr o oedran ysgol gorfodol neu un neu fwy o ddysgwyr o oedran ysgol gorfodol sydd â datganiad o anghenion addysgol arbennig yn cael y rhan fwyaf o'u haddysg neu’r cyfan mewn un lleoliad, rhaid i'r lleoliad hwnnw gofrestru gyda Llywodraeth Cymru fel ysgol annibynnol. Byddai methu â gwneud hynny yn golygu bod y lleoliad yn gweithredu y tu allan i'r gyfraith.

Dylid defnyddio dulliau dysgu o bell ar gyfer addysg yn y cartref pan fo hynny’n bosibl. Ni ddylai pobl o unrhyw oedran, oedolion na phlant, ganiatáu i eraill ddod i'w cartref na mynd i gartrefi eraill:

  • os ydynt hwy neu rywun sy’n byw gyda nhw yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol
  • os oes ganddynt hwy neu rywun sy’n byw gyda nhw symptomau, wedi cael prawf positif, yn hunanynysu neu wedi cael cyngor i hunanynysu fel rhywun sydd wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif
  • os yw unigolion y maent am dderbyn addysg ganddynt neu gyda nhw yn unrhyw un o'r categorïau hyn

Beth i'w wneud mewn argyfwng

Mewn argyfwng (damwain neu dân), ni fyddai’n rhesymol i bobl gadw 2 fetr ar wahân os byddai’n anniogel gwneud hynny. Os oes unrhyw un yn rhoi cymorth i eraill, dylent wneud yn siŵr eu bod yn cydymffurfio â’r cyngor glanweithdra arferol yn syth wedyn (golchi'r dwylo’n llawn, cael gwared ar unrhyw fenig neu gyfarpar diogelu personol arall mewn ffordd ddiogel).

Mae Ambiwlans Sant Ioan wedi diweddaru eu canllawiau ar gymorth mewn argyfwng yn ystod y pandemig. Maent yn argymell nad yw swyddogion cymorth cyntaf yn defnyddio technegau achub drwy anadlu ar unrhyw un sydd angen adfywiad cardio-pwlmonaidd (CPR).

I gael rhagor o wybodaeth, darllenwch gyngor Ambiwlans Sant Ioan ar argyfyngau.

Cwestiynau cyffredin

Sut gall teuluoedd sy'n addysgu yn y cartref ddod at ei gilydd at ddibenion addysg?

Gall plant a phobl ifanc a addysgir yn y cartref ffurfio ‘swigen ddysgu’ er mwyn ymgynnull mewn annedd breifat at ddiben derbyn addysg yn unig. Ni ddylai plant a phobl ifanc a addysgir yn y cartref symud rhwng cartrefi neu swigod. Nid oes modd newid y swigen ddysgu a chreu swigod dysgu eraill, ac ni ddylai plant a phobl ifanc ffurfio mwy nag un swigen.

Rwyf am symud i swigen arall sy'n cynnig pwnc gwahanol?

Byddem yn cynghori'n gryf yn erbyn hyn er mwyn lliniaru'r risg o drosglwyddo’r haint, a byddem yn awgrymu darpariaeth addysg rithiol/ar-lein fel y dewis cyntaf. Unwaith y bydd y swigen wedi'i sefydlu, dylai eich plentyn aros o fewn y swigen honno. Ni ddylai plant a phobl ifanc berthyn i fwy nag un swigen, mae hyn yn bwysig at ddibenion Profi, olrhain a diogelu.

A allaf aros gyda fy mhlentyn yn ystod y sesiwn addysg?

Byddem yn cynghori perchennog y cartref yn gryf i gyfyngu ar nifer yr oedolion sy'n bresennol yn eu tŷ ar unrhyw un adeg. Byddem hefyd yn argymell bod y rheol sy’n ymwneud â chadw pellter cymdeithasol o 2 fetr yn gymwys ar gyfer dysgwyr a rhieni/gofalwyr. Os nad yw'r rhieni/gofalwyr yn chwarae rhan uniongyrchol yn yr addysgu ac nad ydynt yn rhoi cymorth i ddysgwr sydd ag anghenion ychwanegol, yna ni ddylent fod yn bresennol.

Bydd hyn yn helpu i leihau’r risg o ledaenu’r haint. Mae llawer o bobl yn dal y coronafeirws yng nghartrefi pobl. Er y gall rhai pobl gadw eu tai'n gymharol ddiogel i ymwelwyr, mae pobl yn tueddu i ymddwyn yn wahanol gartref ac efallai eu bod yn llai tebygol o gadw pellter cymdeithasol.  

Deallwn y gall rhai plant fod yn amharod i gael eu gwahanu oddi wrth eu rhieni/gofalwyr neu y gall fod ganddynt anghenion dysgu ychwanegol, ac y gallai eu gwahanu oddi wrth eu rhiant/gofalwr achosi pryder iddynt. Gall fod angen cymorth rhieni/gofalwyr hefyd gyda'u gweithgareddau dysgu. Mewn achosion o'r fath, byddem yn cynghori y dylid ystyried opsiynau eraill megis cyfarfod y tu allan pan fydd y tywydd yn caniatáu neu ymgynnull yn rhithiol/ar-lein. Bydd angen i rieni/gofalwyr fod yn hyblyg ac ystyried yr hyn sydd orau i’w plentyn, gan gydymffurfio â’r cyfyngiadau COVID presennol hefyd.

Beth os bydd rhywun yn y swigen yn mynd yn sâl?

Os yw rhywun o fewn swigen y dysgwr yn arddangos symptomau neu’n profi’n bositif ar gyfer y coronafeirws, yna mae'n rhaid i'r swigen gyfan – oedolion a phlant – hunanynysu am y cyfnod gofynnol.

Pa mor hir all y cyfarfodydd fod?

Ar hyn o bryd nid oes unrhyw dystiolaeth wyddonol ynghylch pa mor hir y mae’n dderbyniol i ddigwyddiad neu weithgaredd dan do bara. Fodd bynnag, dylai teuluoedd fod yn ymwybodol bod lleoliadau dan do yn cael eu hystyried yn fwy o risg o ran trosglwyddo heintiau, ac mae'r risg yn cynyddu gyda nifer yr aelwydydd sydd o fewn un lle, a hyd yr amser yn y lleoliad hwnnw.

A yw rheolau iechyd a diogelwch arferol COVID-19 yn berthnasol?

Ydyn. Mae llawer o ledaeniad y coronafeirws wedi digwydd yng nghartrefi pobl a gall plant ddal y feirws a’i drosglwyddo yn yr un modd ag oedolion. Mae'n hanfodol cadw at y rheolau. Yn ogystal â chofnodi manylion cyswllt dysgwyr mewn swigod i gefnogi Profi, olrhain, diogelu, mae'r gofynion iechyd a diogelwch arferol mewn perthynas â COVID-19 yn berthnasol gan gynnwys:

  • dilyn rheolau ar gyfer cadw pellter cymdeithasol bob amser, gan gynyddu’r gofod rhwng unigolion
  • cadw’r cyswllt rhwng unigolion i’r lefel isaf bosibl
  • rhoi rhagor o sylw i olchi dwylo a hylendid anadlol er mwyn lleihau’r risg
  • sicrhau bod ardaloedd a rennir yn cael eu glanhau’n well, fel cynteddau, ystafelloedd ymolchi/ystafelloedd cotiau, gan gynnwys arwynebau a gyffyrddir yn aml fel clychau drysau/teclynnau curo drysau, canllawiau grisiau, cadeiriau a byrddau, gan ddefnyddio cynnyrch fel glanedyddion a diheintyddion
  • gwisgo gorchuddion wyneb, yn arbennig oedolion. Er mwyn bod yn ofalus, gallai plant hŷn oed ysgol gynradd wisgo gorchudd wyneb os ydynt yn gyffyrddus yn gwneud hynny (nid yw'n ofynnol i blant o dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb)
  • peidio â rhannu gofod arwyneb gwaith a glanhau arwynebau gwaith yn drylwyr bob tro y byddant yn cael eu defnyddio
  • peidio â phasio/rhannu dogfennau, llyfrau, papurau, beiros, deunyddiau, adnoddau, cyfrifiaduron llechen, gliniaduron, ac ati. Os oes rhaid rhannu cyfarpar rhaid ei lanhau’n drylwyr bob tro y bydd yn cael ei ddefnyddio
  • sicrhau awyru priodol pan fo’n bosibl. Dylai'r awyru ddechrau cyn i bobl ymgynnull a pharhau ar ôl iddynt adael. Dylid awyru’n drylwyr rhwng sesiynau hefyd. Cydnabyddir, fodd bynnag, y bydd angen, wrth geisio sicrhau bod cymaint o awyr iach â phosibl yn dod i mewn i’r ystafell, bod tymheredd rhesymol yn cael ei gadw
  • sicrhau bod plant a phobl ifanc yn dod â'u lluniaeth eu hunain ac nad ydynt yn rhannu bwyd, cyllyll a ffyrc, ac ati

Ystyriaethau iechyd a diogelwch eraill

  • Ystyried y ffordd fwyaf diogel o deithio – er mwyn osgoi dal neu ledaenu'r feirws, dylech ddewis dull o deithio sy'n eich galluogi chi i gadw pellter diogel oddi wrth eraill, gan gofio bod rhaid i bobl dros 11 oed wisgo gorchuddion wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus.
  • Curo neu ganu cloch y drws – yn ôl pob tebyg, cnociwr neu gloch y drws yw'r eitem risg uchaf yr ydych yn debygol o ddod i gysylltiad â hi yn ystod trefniant wyneb yn wyneb. Efallai y byddwch am ffonio eich ffrind i roi gwybod eich bod wedi cyrraedd. Fel arall, ystyriwch ddefnyddio ran o’ch llaw i ganu’r gloch y byddwch yn llai tebygol o’i defnyddio i gyffwrdd â’ch wyneb. Dylid glanhau’r gloch neu’r teclyn curo drws yn rheolaidd.
  • Gorsafoedd hylendid – efallai y byddwch am ystyried gosod gorsaf hylendid wrth fynedfa eich cartref er mwyn lleihau'r posibilrwydd o haint yn dod i'ch cartref neu'n dod oddi yno. Pan fyddwch yn mynd i dŷ rhywun arall, os nad oes ganddynt 'orsaf hylendid', gofynnwch iddynt wrth gyrraedd (ac eto cyn gadael) a allwch ddefnyddio eu hystafell ymolchi i olchi eich dwylo. Cofiwch ddilyn cyngor golchi dwylo’r GIG, gan gynnwys troi’r tap i ffwrdd gyda thywel tafladwy neu'ch penelin. Dylid glanhau cyfleusterau toiled ac ystafelloedd ymolchi yn drylwyr ac yn rheolaidd, yn ddelfrydol bob tro y byddant yn cael eu defnyddio. Dylid helpu plant i ddefnyddio'r toiled a golchi eu dwylo yn drylwyr (yn ôl eu hoedran a'u gallu), a dylai pob oedolyn, gan gynnwys cynorthwywyr, olchi eu dwylo'n drylwyr cyn ac ar ôl cynorthwyo plant. Dylid atgoffa plant hŷn a phobl ifanc yn rheolaidd o bwysigrwydd golchi eu dwylo'n drylwyr ac yn aml a pheidio â chyffwrdd â'u hwyneb.
  • Dylech osgoi ysgwyd llaw neu gwtshys wrth ymgynnull. Er ei bod efallai yn arferol i chi gyfarch ffrindiau a theulu fel hyn, er mwyn lleihau'r posibilrwydd o ledaenu haint, byddem yn awgrymu eich bod yn defnyddio cyfarchiad mwy diogel fel y ‘cyfarchiad penelin’ neu godi llaw.
  • Os ydych yn adolygu gwaith dysgwr, ceisiwch beidio â phwyso drosto neu fynd yn rhy agos – yn hytrach gofynnwch iddo egluro'r darn gwaith ar lafar neu, os yw'n bosibl, ei e-bostio.